ИБРАТЛЫ СӨЗЛЕР...

#Қарақалпақ_нақыллары 📜 Тең атаның баласы, Теңликке турса да кемликке турмайды. Сана, санамай сегиз  деме. Жамғыр жер ырысы. Атаның орнын ул жоймас, Енениң зарын қыз қыймас. Тақыр жерде буқпа. Жығылсаң нардан жығыл. Өзи түйели жүрип, Пиядаға  буқ дейди. Ағасы урар болар, Иниси  турар  болар. Нақылды бир айтпаса, Ақылсыз айтпайды. Ақыллы адам әңгимесин, Нақылсыз айтпайды. https://t.me/ibratli_sozler

БОЛАРСАҢ Қарақшы қараўыл турса дозаққа, Ат шаптырып,баралмассаң узаққа, Дүньяңнан айрылып,қалып азапқа, Тақырға байланған малдай боларсаң. Аға иниң,улы қызың болмаса, Қырманың қызыллап қапқа толмаса, Жат журт жүрип сүйенериң қалмаса, Дарғасыз аққан бир салдай боларсаң. Жақсылыққа толса кеўил сарайың, Излемейақ таўып келер ағайин , Жарқыраған жаздай болса райың, Гөззалдың жүзиндеги қалдай боларсаң. Мийманға жаялсаң "ашыл дастурхан", Хошрей ҳаял турса кеўилге дәрман, Қонағың шадлықтан болса бийәрман, Дәртке даўа болған палдай боларсаң. Ешки семиз болмас көмпек сөз бенен, Ҳаял гөззал болмас қуры наз бенен, Жасасаң хошрей кеўли жаз бенен, Дуўтарға тартылған тардай боларсаң. Еки мәрте келмек жоқ бул дуньяға, Атқан оғың кетсе қаңғып қыяға, Қаршығаң қайтып қонбай қалса уяға, Самалға суўырылған қардай боларсаң. Қалбайжан не күнлер бардур басыңда, Бир жигиттей шағлап өттиң жасыңда, Дос яраның жайнап турса қасыңда, Жүгиң жерде қалмас нардай боларсаң. Қалбай НАЎРЫЗОВ. 7 ФЕВРАЛЬ.2026 жыл.

Бул жерде 1929-жыл 6-ноябрь менен 1930-жыл 24-январь арасында 2,5 ай айырмашылық бар. Қалай дегенде де <<өлим ҳақ>> дегендей, олар ўатан азатлығы ушын жан берген еди. Әкеси халық душпаны сыпатында атылғаннан кейин Асқар қазының үлкен баласы {қызы Айшадан кейинги} Жумадулла {Жүмек} иниси Нағметулла {Нағмет} пенен бирге Қазақстанға қашып кетиўге мәжбүр болады. Бул ўақытлары Жүмек Орынбаев 23 жаста, Нағмет болса жаңа ғана 8 жасқа толған еди. Жүмек Орынбаев өзи билим алыў менен бирге иниси Нағметтиң де оқыўына ғамхорлық етеди. Оны өзи менен бирге Москваға алып барып, екеўи де жоқары билимли қәнигелер болып екинши дүнья жүзилик урыс жылларында елге оралады. Асқар қазының бул еки перзенти Жүмек Орынбаев ҳәм Нағмет Орынбаевлар елге танылған үлкен илимпазлар болып жетилисти. Олар екеўи де педагогика илимлериниң докторлары еди. Бир ўақытлары Ибрайым аға Юсупов Жүмек Орынбаевтың 60 жыллық юбилейинде: Жүмек аға шәкиртлерин шақырса, Жары Қарақалпақстан ағылар оған,--- --деп қосық жазған еди. Ҳақыйқатында да бул еки инсанның шәкиртлери мың сан. Олардың перзентлери де елге белгили инсанлар болып жетилисти. Асқар қазының келини, Нағмет Орынбаевтың өмирлик жолдасы Арзайым <<Қарақалпақстан халық муғаллими>>, сексен жасты толтырып ақлық-шаўлық сүйген бахытлы ана. МУРАТБАЙ НЫЗАНОВ. <<Қарақалпақлар>>, Нөкис, <<Билим>> баспасы, 2021-жыл, 100-103-бетлер. https://t.me/ibratli_sozler

Дүньяда хеш бир нама қарекеңниң намаларына жетпейди.. https://t.me/ibratli_sozler

<<ЕКШЕМБИ ҲӘЗИЛЛЕРИ>> {Юморбектен} Заманагөй жумсақ ғана ғарғыслар: __Илайым, саратанда ысып кеткен пиво ишкейсең! __Илайым, мединститутта контракт пенен оқып атырған 1-курс қызға үйленгейсең! __Илайым, ресторандағы тойда ансамбль колонкасының жанындағы столда отырғайсаң! __Илайым, кешқурын Нөкис орайлық базарында ең соңғы маршруткаға сыймай қалғайсаң! __Илайым, баслығың телефон қылып, енди алған ўақтыңда телефоныңның заряды түўесилип өшип қалғай! __Илайым, тойға жаздыратуғын ақшаңның бәрин ойыншы қызға берип қойғайсаң! __Илайым, телевизор көрмекши болып, енди дастыққа сүйенгениңде, пульт телевизордың үстинде қалып қойған болғай! __Илайым, майлы сомса жеп отырғаныңда аппақ тар жинси шалбарыңның артқы қалтасында турған телефоның шыңғырлап қалғай! __Илайым, тойдан мәс болып шығып, такси деп милиция машинасын тоқтатып алғайсаң! __Илайым, қонаққа барғаныңда, шулығың жыртық болғай! __Илайым, аяғыңның жиңишке бармағын шкафтың мушына урып алғайсаң! __Илайым, төрт мүйешли топ пенен футбол ойнағайсаң! __Илайым, жылына еки мәрте мурындық ата болып сайлана бергейсең! __Илайым, Нөкисте микрорайонда жыртық пешеханада уйықлағайсаң! Буратиноға: --Ҳә, темир қатынға үйленгир! Бойы узын адамға: --Ҳә, Матиздиң ишинде түргелип турғыр! Гөззал қызға: --Ҳә, мойныма түскир! Араққа: --Ҳә, аўқаттың астында қалғыр! Компьютерге: --Ҳә, вирус басқыр! Футболистке: --Ҳә, жақсы көрген қызың сени қоллаў ушын стадионға келгенинде өз дәрўазаңа еки рет гол урғыр! Дағазалар: Тез арада "Е" си бар шоферды жумысқа аламыз! Келин той көйлеклери салонында акция: Егер өзиңизге еки рет келин көйлек сатып алған болсаңыз, үшиншисин бийпул беремиз! Ийис билмейтуғынлар жумысқа алынады! Хабарласыў ушын телефон:--104. Күн бултласқанда аяқ-қолы қақсайтуғынларды жумысқа шақырамыз. Ҳаўа райын бақлаў орайы. Дыққат, акция! Егер сиз " Кола" ишимлигиниң 200 дана қақпағын топлаған болсаңыз, бизге хабарласың. Биз шифер қағып атырмыз. Мақсет Әбдижәмиловтан {Юморбек}. https://t.me/ibratli_sozler

Еки өмир Жерге тухым еки марте сепсеңде, Инсан жасап еки марте тууылмас Тухым өнер жер тепкилеп ексеңде Жақсы инсан тас таңбадай,жуўылмас. Еки тууылмаса еки жасауың мумкин Басқалар бир сен еки асауың мумкин Еки марте толып тасыўың мумкин Дуньяға шығып сен манисин билсең. Бес кунлик өмирдиң қадирин билсең Жаманға жақсыға жадырап кулсең. Қатнаспасаң танымасаң сен кимсең Бир тууып еки жасағың келсе. Жақсысаң мийримли болғаның ушын Себепшисең барлық жалғаның ушын Ийманлы саўаплы исиң болмаса Сыйламас қартайып қалғаның ушын Перзент болса өширмейди шыраңды Ақлық болса жақынлатар араңды Қыз бала бул бахыт даулет емеспе Иймансыз ул босатады қораңды. Өзлигиңди қайталар перзентиң айна Сол ушын жақсы бол,жадырап жайна Перзентке тəрбия халқыңа мехир Жақсылық қылыўдан бир өмир тойма М.Айбосынов https://t.me/ibratli_sozler

<<ПАЛАҚПАН ҲӘМ САҚПАН>> Қарақалпақлар үй қасындағы мөлдек жерине тийкарынан жүўери еккен. Ҳәзир де бул егин өз әҳмийетин жоғалтқан жоқ. Себеби, жүўери адамлар ушын қыс азық, маллар ушын жуғымлы от-шөп хызметин атқарады. Жүўериниң унынан зағара жабылады, ошаққа нан қатырылады, аўқатқа жүўери гүртик салынады, сондай-ақ, қатыбыламық, сықпан сыяқлы тағамларды писириўге пайдаланылады. Буннан тысқары атлар ушын жем, таўыққа дән болады. Соның ушын да аўылдағылар мөлдек жериниң ең үлкен көлемине жүўери егеди. Бизиң шараятымызда жүўериниң үш түри егиледи, булар--бой жүўери, жасымық ҳәм мәтқайыр жүўерилери. Бой жүўери, өзиниң атынан көринип турғандай бойы узын, шиңгириги жуўан, баслаған ўақтында масағы үлкен, дәни тығыз, салмағы аўыр болып келеди. Бой жүўери өзиниң өсиў дәўири тоқтай баслағанда басы ийилип, гүллейди ҳәм кецин дәнге отырады. Жасымық, тек бойға баслайтуғын жүўери. Оның бойы бой жүўериге қарағанда бираз келте, шиңгириги жиңишке, масағы киширек ҳәм дәни сийрек болып келеди. Сонлықтан да ол бой жүўериге қарағанда зүрәәтти кем береди. Мәтқайыр жүўериниң бойы бир ярым метрден аспайды. Бирақ, пақалы жуўан, дәни тығыз, басы тик өседи. Суўғарған жағдайда анаў-мынаў шамалға қуламайды. Лекин, жүўериниң бул сорты бизде негедур кем егиледи. Жүўери май айының басларында егилип, октябрь айының орталарына дейин жыйнап алынады. Жүўери баслап дәнлегеннен кейин оның шымшық, ғарға, кептер сыяқлы жаўлары пайда болады. Сонлықтан, атызлап жүўери еккен дийқанлар атыздың бир шетине бийиклиги бир метр әтирапында ылай диңгек соғады. Жүўери писип, қапқа түсемен дегенше тез-тез усы диңгекке минип, гә палақпан, гә сақпан атып егинди қуслардан қорыйды. САҚПАН--арқаннан соғылып, оның еки ушы бир қолда усланады. Сақпанның ортасында шымшықтың уясындай уя болады. Оған кесек салынады. Қорықшы сақпанды төбесинен бир неше мәрте пәт пенен айландырыр, оның бир ушын жиберип қалғанда уядағы кесек 40-50 метр аралыққа барып түседи ҳәм қусларды үркитип, ушырып жибереди. ПАЛАҚПАН да--сақпан сыяқлы арқаннан соғылып, оның да бир ушы шыйырылып, қатты оралады. Кейин қорықшы тәрепинен қатты айландырылып, соң кейин қарап тартып қалғанда, орам пәт пенен жаздырылып кетеди де, оннан <<паңқ>> еткен қатты даўыс шығады. Палақпанның даўысы мылтықтың сестинен кем болмайды. Палақпан ҳәм сақпаннан үриккен қуслар бираз ўақытқа дейин қайтып келмейди. Халық арасында <<гә палақпан, гә сақпан>> деген гәп бар, бул биресе ана жумыс, биресе мына жумысты атқарып, тыным таппаған ўақытта жаңағы жүўери қорықшының қуралларына тымсаллап айтылған гәп. МУРАТБАЙ НЫЗАНОВ. <<Қарақалпақлар>>, 2-китап. https://t.me/ibratli_sozler