Essizdik is the New Black!

Түсімнен үркіп, Өңімнен шошып, Мұңымды құсып, жол салып, Тайғақтан тайып, Ақиқат – ғайып, Барлығы, бәрі – сол қалып… …барады өтіп бұл жастық. / 2026.

Біз білетін ағылшындардың тарихында English Civil War деп атайтын кезеңі бар: тіке аударсақ ағылшын азаматтық соғысы. Сірә, совет кезінен қалған сарқыншақ ретінде біз оны орыстан аударып ағылшын революциясы деп атаймыз. Бұл революцияның бір ерекшелігі бар. Осы ағылшын азаматтық соғысы кезінде Европа тарихында алғаш рет (!) монарх басынан айрылады. 1649 жылдың қысында Карл І патшаның қу басы домалап жерге түседі. Евразияның мына шетінде ол кезде қазақ тағында Шыңғыс ұрпағы Жәңгір хан билік құрса керек. Біздің саяси дәстүрімізде қардың басын қар, ханның басын хан алады. Бұл жайтты естіп Жәңгір бір күлген шығар. Бірақ араға екі жүз жыл салып, біздің қоғам да ер Махамбеттің жырына дайын болды. Махамбет алғаш болып, ханның басын қара (!) алатындай жыр айтты емес пе? Әйтпесе, бұл жырдың сөзі іске шапса Kazakh Civil War деп атауға болар еді:

Өздеріңдей хандардың, Қарны жуан билердің Атандай даусын ақыртып, Лауазымын көкке шақыртып, Сұлтанын суға сұлатып, Ханшасын қақпа алдында жылатып, Ернін еттей тесісіп, Кеңірдегін кесісіп, Жыраға басын түсіріп, Жылғадан қанын ағызып, Басын кессем деп едім!

Бұл, әрине, қазақ қоғамындағы үлкен өзгерістің белгісі. Шыңғыс ұрпағынан қорлық көрсе керек, жетім мен жесір трагедиясынан аттап “төрде отырған ханымын қатын…”, “әлдилеген баласын жетім…” еткісі келетіндей ызасы қайдан пайда болды екен?! 1649 жылы тақта отырған Жәңгір хан, екі жүз жылдан кейін басқа хан Жәңгірдің басына қылыштың көлеңкесі орнайтынын естісе сенер ме еді?!

бүгін жиен қарындасым уатсаппен жіберіп тұр. шамалы көңілім босап кетті.

Марқұм әпкем, әдейі ме, әлде Құдайдың итергені ме, жалғыз қызының тұсауын маған кестіріп еді… Әйтпесе, жас балаға тұсау кестіру әдеттен жырақ нәрсе. Үлкен аманат боп қала берді: қазір барлық әрекетті қара бастың қамынан бұрын, жиенімнің жағдайы үшін жасаймын. Кейде жалт қарап қалсам, әпкеме қатты ұқсап кетеді, өсе келе мінезі де өзгеріп жатыр.

Сабырхан Асанов (1937-1995): Жазығым не, өзіңді сүйгенім бе, сүйгенім бе, отыңа күйгенім бе? Жүрегіңнің жұрт ұқпас сырын ұғып, ешкімге айтпай, ішіме түйгенім бе? Жазығым не, балқып тіл қатқаныңда, аш беліңнен ақырын тартқаным ба, құлап кетер секілді көрінген соң, ақ білекті мойныма артқаныңда. Жазығым не, жаныңа ергенім бе, жанына еру арудың ерге мін бе. Тау басынан түрлі гүл тергенімде, түгел бәрін өзіңе бергенім бе? Жазығым не, айтқанда бұлақ әнін, айыра алмай, күлгенін, жылағанын. бар дүниені ұмытып сенен басқа, Қалжырап кеп қасыңа құлағаным... Жазығым не, мен әлі түсінбеймін, бар ма әлде жазған бір ісім деймін. Өзің — жұмбақ, шеше алмай өзім — жұмбақ, өтіп жатыр бұлдырап түсімдей күн. Қара асфальт жол секілді көші алмасқан, қилы өмірді бұл адам кешер бастан. Мені әрдайым қинайтын сол жұмбақты, өзің де әлде жүрмісің шеше алмастан?! 🫂

Гауһар Әлімбекованың “Жазығым не?” әні толықтай айтылмай қалған хикая сияқты көрінетін. Кейіпкер ән (өлең) бойы өз өзіне сұрақ қойып, ең соңында бір сұрақты басқа біреуге қою керектей сезім болатын. Екіншіден, бұл ер адамның атынан әйел адамға айтылған хикая екені айдан анық болатын (Әлімбекованың “Көктемге хаты” да дәл солай). Әйтпесе, қыз бала ер адамның “бұлақ әнін айтқан” кезін не деп еске алсың? Бүгін осы ішкі ойымның бәрі Сабырхан Асанов дейтін ақыннан табылды. Өлеңнің иесі сол кісі екен. “Жазығым не?” – ең әуелі өлең боп туған шығарма. Яғни, өз алдына бөлек идея. Әнге енбей қалған 3 шумағы барлығын орнына қойып, маған жетпей жүрген финал береді:

Қара асфальт жол секілді көші алмасқан, қилы өмірді бұл адам кешер бастан. Мені әрдайым қинайтын сол жұмбақты, өзің де әлде жүрмісің шеше алмастан?!

Біз біліп-білмей Сабырхан Асановтың біршама өлеңдерін жатқа білеміз. Оның ішінде “Қошақаным қайда екен?”, “Отырардағы той”, “Дүнген қызы” бар. Осылай, қысқасы.

ҚОШ БОЛ, ОҚЫРМАН! Осыдан тура 7 жыл бұрын, 2019 жылдың 24 ақпан күні Essizdik is the new black! арнасы дүниеге келді. Мен ол кезде 19 жасар жас жігіт едім, ол кезде заман да, адам да басқа еді. Қазір кейбір бұрынғы оқырманым біреудің анасы, жақсы жерде қызмет етіп жүрген салмақты жігіт болды. 7 жыл бұрын ең алғаш пікір жазып, дауысчатқа қатысып, ең бірінші рет “Құтжол!” – деген адамдарды әлі танимын. Сондықтан, 7 жыл бойы бірге болған оқырмандарға алғыс айтамын: бар болыңдар, нар болыңдар. Мүмкіндік болса, Құтжол ағаларыңның өлеңін оқып, құтжолша адал ғұмыр кешіңдер. Жалғыз Отанымыз – Қазақстанға қиянат жасамаңдар. Әйтпесе, өзім үшін, бір адамға пайдам тисе, бір жастың бойы түзелсе, бір оқырманның ойында бір шумақ өлеңім қалса, бұдан артық бақыт жоқ! Осымен жеті жылға созылған саяхатымыз аяқталды: Essizdik is the New Black! өз өмірін тоқтатты. Essizdik is Dead. Ізгі ниетпен, арна иесі Мирхан (Құтжол).

Санжар Боқаев саясатты қойып, АҚШ-қа көшіп кеткен екен. Осыған орай, екі жағымды инсайт айтуға болады. 1. Негізі ағылшынша R әрпі, как раз қазақша Р-ға тілі келмейтін адам үшін керемет мүмкіндік. Bottle of Water десе де, нэйтив па деп қаласың. 2. Қазақстанның ауа тазарып қалды. Нәгөнай “оппозиция” кетіп жатса, көңіл-күйім жақсарып қалады.

Осы өлеңге жазылған керемет ән де бар. https://youtu.be/I68LzzK0PbI?si=Nv_rrdKoRiTv3i2K

*** Жолықтым саған, оңымнан самал ескен-ді, Қорықтым содан, биіктеу екен мәртебең. Ұмыттым бәрін, ұмыттым шулы кештерді, Ұмытылды бүкіл жарты әлем. Махаббат шіркін осынша жаным тез бе еді, Күркіреп күндей өте шықты ғой көктемім. Бейкүнә менің жанымда тұрып, өзгені, Армандағаның не еткенің? Сол бір досты енді менен де гөрі жақын қыл, Мөлдір кештерді еске алып бұзба ойыңды. Жатақханаңа жетектеп апаратын кіл, Жолыма нүкте қойылды.

Жарасқан Әбдіраш

Доғар! Сенің өмір жолыңа Мыналар саған серік пе?! Келесі қадам кезекте, Еркем менің, ерікпе!

😭

Білуімше, концерт деген сөзі кәнсерт деп жазу үшін де белгілі бір қазақи далбандық қажет. Қазақ тілінің гармониясының бұзылуының өзі де кез келген тілге тән тірі процесс. Сондықтан, машина бар кезде ат арбамен жүрмейтініміз сияқты, қазіргі қалыптасқан ережені қолданған жөн деп білемін.

Сәйкесінше, объективизм бойынша Аристотель айтқандай “А дегеніміз А-ға ғана тең”. Барлығын ақылдың жібімен өрбіту қажет: эмоцияның логикасы болмайды.

​Өмірдің тасқын ағысынан кеп секірмес бұрын жағаға. Ниеттің жібін ақылмен саба: Қыратқа өзен аға ма?! Болмыстың болмас-болары барын күрсініс етіп ауаға дем алмас бұрын, ойланып көрші: аспанға жаңбыр жауа ма?! Ұққанын біліп, ұқпастан қорқып, ақылың келіп «Жоқ!» – деді. Тірліктің көмірқышқылын жұтып, шығарып үйрен оттегі. // 2024.

Бұл “Атлант Расправил Плечи” деген романынан үзінді. Бұл кітапты үшінші мәрте қолыма алуға тура келді. Оқып отырған абзац осы жолы ғана көзіме ерекше ілінді. Оған бірден бір себеп абзац идеясының әлдебір жазған өлеңіммен үндес болуы.