نگاهِ دیگر | صابر گل‌عنبری

🔺معمای لحن جدید ترامپ! فکر می‌کنم نه تنها دیگر روانشناسان باتجربه و کارکشته هم سر از کار ترامپ در نمی‌آورند، بلکه خود او نیز این روزها رشته کلام از دستش در رفته و از بس دز تناقض و ناهمگونی در سخنانش بالا رفته دیگر سر و ته کلامش مشخص نیست؛ اما این لزوما بدان معنا نیست که «نمی‌داند چکار می‌کند». او طی این دو روز متعاقب نتایج تاریخی انتخابات آمریکا اظهارات جدیدی بر زبان جاری می‌کند که تقریبا در چند ماه اخیر سابقه نداشته است. ترامپ در مصاحبه‌ها ‌و اظهاراتی پراکنده گفته است که «قصد تشدید درگیری با ایران» و بازگشت به جنگ «بسیار بعید است» و غیره. در مصاحبه با شبکه سی بی اس آمریکا در پاسخ به شرطش برای توافق با ایران گفته است که شرط او «باز شدن تنگه هرمز» است. باز دوباره در همان مصاحبه می‌گوید که البته تنگه هرمز الان هم باز است. در هفته‌های اخیر هم بارها گفته بود که تنگه هرمز کاملا تحت کنترل آمریکا و باز است. خوب اگر چنین است، پس این چه شرطی برای توافق است؟! اگر واقعا تنگه هرمز باز است و فروش نفت مانند قبل از جنگ و حتی فراتر از آن زمان است، اساسا چه نیازی به توافق و مذاکره با تهران است؟ اما در حالی ترامپ دوباره باز شدن تنگه هرمز را به عنوان شرط توافق مطرح می‌کند که بعد از فروپاشی یادداشت تفاهم اسلام‌آباد دوباره بر روی برنامه هسته‌ای ایران متمرکز شده و آن را پیش‌شرط قرار داده بود. در جای دیگری در پاسخ به پرسشی درباره این که آیا از ترور رهبران ایران پشیمان است، به شکلی ابراز پشیمانی کرده و گفته است: «بله، می‌شد فقط تأسیسات هسته‌ای را هدف قرار داد، اما کسانی بودند که می‌خواستند فراتر بروند.» اکنون پرسش‌ نخست این است که آیا آشفگتی کلامی نشانه تردیدی راهبردی است؟ پرسش دیگر این که آیا این تغییر لحن ترامپ نوعی زمینه‌سازی برای توافق با ایران و کنار آمدن با پیام نتایج انتخابات اخیر کنگره برای پرهیز از ورود به چالش و بحران با دموکرات‌هاست؟ یا خدعه و نیرنگی دیگر با هدف پایین آوردن قیمت نفت به کمترین حد ممکن و سپس صدور دستور جنگی دیگر؟   اگر واقعا ترامپ وضعیت اقتصادی آمریکا، نتایج انتخابات و چالش‌های داخلی پیش‌رو را ملاک عمل قرار داده باشد، می‌توان گفت که این تغییر لحن نوعی بسترسازی و آماده کردن فضا برای توافق است. اما اینجا این پرسش مطرح می‌شود که اگر واقعا چنین قصدی دارد، چرا قبل از انتخابات این کار را انجام نداد، تا هم از توافق و هم گفتن این که به دنبال جنگی دیگر نیست، بهره‌برداری انتخاباتی کند؟ به هر حال، اگر هم این شکست سنگین برای او قابل پیش‌بینی نبود، اما می‌دانست که موقعیت انتخاباتی حزبش به شدت متزلزل است و خطر در کمینش است. اما اگر تجربه همین دو جنگ قبلی، تحرکات نظامی فشرده آمریکا در منطقه و نبود تحولی جدی در مذاکرات غیر مستقیم کنونی را مد نظر قرار دهیم، می‌توان احتمال خدعه و نیرنگ را بیشتر دانست. ترامپ درست چند ساعت قبل از جنگ 12 روزه طی پستی در شبکه اجتماعی خود طی اظهارنظری عجیب گفت که کل دولت خود را مامور به مذاکره با ایران کرده است. معمولا قبل از دو جنگ هم مدام از در دسترس بودن توافق و نزدیک بودن آن حرف می‌‎زد. اما اگر احتمال اول (بستر سازی برای توافق) جدی بود که رئیس جمهور ترکیه نمی‌بایست امروز این چنین نسبت به تشدید تنش در منطقه اظهار نگرانی می‌کرد و می‌گفت که دوباره تحرکات منفی علیه ایران آغاز شده است. خلاصه باید صبر کرد و دید که بالاخره نتایج انتخابات و نومیدی از جنگ دیگری ترامپ را به جاده توافق باز گردانده است و به دنبال زمینه‌سازی برای آن است یا این که با این اظهارات برای جنگی دیگر مقدمه‌سازی می‌کند؛ چه با هدف پایین آوردن جدی قیمت نفت و چه خلق فرصت اولیه طلایی برای شروع حمله. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺آخرین فرصت اسرائیل! در پی انتخابات اسرائیل و آمریکا، پرسش اصلی محافل رسانه‌ای و خصوصی این است که با توجه به عدم وقوع جنگ پیش از این انتخابات، تحولات آینده چگونه رقم خواهد خورد؟ آیا نتانیاهو در مقام نخست‌وزیری باقی خواهد ماند یا کار او تمام است؟ و این که آیزنکوت در صورت تشکیل دولت چه رویکردی در پیش خواهد گرفت؟ ‌‌و چندین پرسش مشابه دیگر. واقعیت این است که به گمان نگارنده روند تحولات همچنان به سمت تشدید تنش است و آنچه در این زمینه بیشتر در نقش یک متغیر تاثیرگذار عمل می‌کند، ظرف زمانی بسیار حساس و محدودی است که اسرائیل در آن قرار گرفته است. در نتیجه وقایع و تحولات سهمگین چند سال اخیر از زمان حمله هفتم اکتبر حماس تاکنون، دوره زمانی دو سال پیش‌رو تا پایان دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ آخرین فرصت زمانی برای اسرائیل است. این دوره در واقع حساس‌ترین مقطع زمانی می‌باشد که به نوعی سرنوشت و بقای اسرائیل به تحولات آن گره خورده است. آخرین فرصت برای چه؟ برای حفظ همراهی کامل آمریکا در این جنگ سرنوشت‌ساز ناتمام در منطقه. آما چرا آخرین فرصت؟ واقعیت این است که جوامع غربی و در راس آن آمریکا در نگرش خود نسبت به اسرائیل دچار نوعی شیفت پارادایمی و چرخش تاریخی شده‌اند که به سطحی تاثیرگذار رسیده و در انتخابات اخیر کنگره آمریکا نمود عینی یافت؛ تا جایی که حمایت از اسرائیل به عنوان یک برگ برنده انتخاباتی جای خود را به انتقاد تند از آن داده است. این تحول چنان پرشتاب است که از هم اکنون جی دی وانس (اوانجلیست) معاون ترامپ سریعا پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات کنگره، ماهیت روابط با اسرائیل را یکی از عوامل باخت آنها در این انتخابات معرفی می‌کند و با چشمداشت به انتخابات 2028 وعده بازنگری در این روابط را می‌دهد. حال آن که دونالد ترامپ بیشتر از دیگر روسای جمهور آمریکا برای اسرائیل در این چند سال سنگ تمام گذاشت و طبق شواهد و قراین زیادی همین زمان باقیمانده از دوره او آخرین فرصت اسرائیل برای بهره‌مندی از این حمایت است. پایان ترامپ هم آغاز دوره‌ دیگری خواهد بود چنانچه خود نتانیاهو در اکتبر گذشته در گفتگو با کانال دهم اسرائیل گفت که در به پایان رسیدن کمک‌های آمریکا تنها مساله زمان مطرح است و پیش‌بینی کرد که رئیس جمهور بعدی آمریکا موضعی خصمانه علیه اسرائیل خواهد داشت. وی تا آنجا بدبین است که اسرائیل تحریم خواهد شد و باید از رمز ارز و فناوری بلاکچین برای دور زدن تحریم استفاده کند. اهمیت این مساله آنجاست که حمایت غرب به ویژه آمریکا یک عنصر حیاتی در بقا و تداوم حیات اسرائیل بوده است. اما این حمایت در این بزنگاه تاریخی و دوران گذار منطقه رو به اتمام و این پنجره رو به بسته شدن است. بنابراین طبیعی است که اسرائیل صرف نظر از هویت نخست وزیر آن نهایت تلاش خود را خواهد کرد که این آخرین فرصت را به هر شیوه ممکن قبل از تعیین سرنوشت جنگ با ایران از دست بدهد. اما در این آخرین فرصت، اسرائیل به همین بازه زمانی دو ماه پیش‌‎رو تا قبل از شروع به کار کنگره آمریکا به عنوان یک زمان طلایی می‌نگرد که نباید از دست بدهد. در واقع اسرائیل به احتمال زیاد در این مدت تلاش خواهد کرد که اوضاع و تحولاتی در منطقه رقم بخورد که تداوم تقابل سخت با ایران را به دستور کار اجباری و مشترک دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه در ماه‌ها و چه بسا سال‌های پیش‌رو تبدیل کند. در حقیقت، اسرائیل نگران این است که اگر این آخرین فرصت برای آخرین همراهی آمریکا علیه ایران را از دست بدهد، بقا و آینده خود را به مخاطره انداخته است. به همین خاطر، دو ماه پیش رو از هم اکنون خطرناک‌ترین بازه زمانی آخرین فرصت اسرائیل خواهد بود. آنچه در این زمینه هم مزید بر علت است این که نتانیاهو جز اولویت تقابل با ایران، یک ماه پیش‌رو مهلت دارد تا با امنیتی‌تر کردن فضا یک دستور کار امنیتی بر رقیب خود آیزنکوت تحمیل کند و ماموریت او در تشکیل دولت را به شکست بکشاند. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺 چرا ترامپ باخت؟! معمولاً نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در آمریکا که در میانه دوره رئیس‌جمهور مستقر برگزار می‌شود، به نفع حزب او نیست؛ به این معنا که اگر رئیس‌جمهور دموکرات باشد، جمهوری‌خواهان معمولاً نتایج بهتری کسب می‌کنند و اگر رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه باشد، دموکرات‌ها چنین وضعیتی خواهند داشت. اما این ‌بار، نتایج انتخابات میان ‌دوره‌ای کنگره آمریکا فراتر از یک پیروزی معمولی برای حزب مقابل و به‌نوعی یک زلزله سیاسی در این کشور است. در این انتخابات، دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را با اکثریتی قابل‌توجه به دست گرفتند. در برخی ایالت‌ها نیز در چرخشی تاریخی و گاه پس از حدود یک قرن، جمهوری‌خواهان کرسی سنتی خود را از دست دادند و به دموکرات‌ها واگذار کردند؛ به نحوی که «آدام همیلتون»، نامزد دموکرات‌ها در ایالت کانزاس، توانست برای نخستین‌بار پس از ۹۴ سال، کرسی این ایالت در مجلس سنا را تصاحب کند. در حالی که دونالد ترامپ در توجیه این نتیجه مدعی است اگر نام او روی برگه‌های رأی بود، پیروز می‌شد، اما واقعیت این است که این شکست سنگین جمهوری‌خواهان، نتیجه عملکرد و خیره‌سری خود اوست. هر اندازه ترامپ تلاش کرد با سفر به ایالت‌های متعدد برای نامزدهای جمهوری‌خواه تبلیغ کند، اما شانس باخت آن‌ها را بیشتر کرد. در کل، عوامل متعددی در رقم خوردن این شکست تاریخی دخیل بود؛ از تبعات اقتصادی سنگین جنگ علیه ایران و پرونده اپستین گرفته تا حمایت بی‌چون‌ و چرا از نتانیاهو و اسرائیل. جدا از اینکه بخشی از شهروندان آمریکایی از خلف وعده ترامپ در انتخابات ۲۰۲۴ مبنی بر راه نینداختن جنگ عصبانی هستند، طولانی‌تر شدن تبعات اقتصادی جنگ علیه ایران، هزینه این جنگ را برای مردم آمریکا بسیار ملموس‌تر از جنگ عراق و دیگر مناقشات کرد؛ همین امر نارضایتی از ترامپ و حزب متبوعش را به بالاترین حد رساند. در کنار آن، پرونده‌های جنجالی مانند اپستین و حمایت از جنگ‌طلبی اسرائیل نیز مزید بر علت و مکمل عامل پیش‌گفته بود. واقعیت این است که در جامعه آمریکا و به‌ طور کلی در جهان غرب، شاهد چرخشی تاریخی و مهم در قبال اسرائیل هستیم؛ تا جایی که بنیامین نتانیاهو چندی پیش با پیش‌بینی تبعات این وضعیت گفت که تل‌آویو باید خود را برای تحریم و قطع کمک‌های آمریکا آماده کند. ورود شش نماینده به‌شدت منتقد اسرائیل به مجلس نمایندگان آمریکا، از جمله «ملیت کیروس» ۲۹ ساله که به‌نوعی نماینده نسل زد نیز هست، گویای چنین چرخشی است. در واقع، اگر در گذشته انتقاد از اسرائیل هزینه انتخاباتی داشت و باعث می‌شد شخص منتقد (به‌استثنای چهره‌های سرشناسی چون برنی سندرز) از انتخابات مقدماتی درون‌حزبی یا کنگره کنار گذاشته شود، امروز به نظر می‌رسد که اتفاقاً حمایت از اسرائیل چنین هزینه‌ای دارد و همین امر، راه را برای بالا آمدن منتقدان آن هموار کرده است. از این رو، در دلِ «نه به ترامپ» در انتخابات اخیر آمریکا، «نه به نتانیاهو» نیز به‌طور خودکار نهفته است. این تحول بی‌سابقه در دنیای غرب، به‌ویژه آمریکا، نتیجه مستقیم جنگ غزه و نسل‌کشی اسرائیل در این منطقه است که چرخش بزرگی در افکار عمومی غرب ایجاد کرد؛ تا جایی که برخی در آمریکا، جنگ علیه ایران را نه جنگ کشور خود، بلکه جنگ اسرائیل می‌دانند و با آن مخالفت می‌کنند. در همین رابطه، «رونالد لادر»، رئیس کنگره جهانی یهود و متحد پیشین نتانیاهو، چندی پیش در مصاحبه‌ای با روزنامه «هاآرتص»، به ‌شدت از نتانیاهو و راست‌گرایان حاکم انتقاد کرد و گفت که آنان اسرائیل را در جهان بی‌اعتبار کرده‌اند. رئیس کنگره جهانی یهود همچنین هشدار داد که اسرائیل نه‌ تنها حمایت اروپا، بلکه حمایت بخش‌هایی از یهودیان جهان و هر دو حزب اصلی آمریکا را از دست می‌دهد. لادر خطاب به مردم اسرائیل گفت: «شما حزب دموکرات را از دست داده‌اید و در حال از دست دادن حزب جمهوری‌خواه نیز هستید.» اما درباره این که شکست جمهوری‌خواهان و پیروزی دموکرات‌ها چه تأثیری بر مناقشه کنونی با ایران دارد، می‌توان چند احتمال را مطرح کرد: نخست، عصبانیت هرچه بیشتر ترامپ و صدور بحران داخلی در نتیجه منازعه جدید با دموکرات‌ها؛ به‌گونه‌ای که از هم‌اکنون با راه‌اندازی جنگی جدید، آن‌ها را در برابر امر واقع و عمل انجام‌شده قرار دهد. احتمال دوم، پرهیز او از تشدید تنش با ایران از بیمِ تبعات اختلاف با کنگرهِ تحت کنترل دموکرات‌هاست. به هر حال، اگر چنین جنگی در بازه زمانی نزدیک (از روزهای آتی تا دو ماه پیش‌رو) رخ ندهد، احتمال وقوع آن پس از این بازه کاهش خواهد یافت. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺نتانیاهو از باخت تا سقوط! با انتخابات اخیر، اسرائیل در وضعیت بلاتکلیفی سیاسی قرار گرفته است و هویت دولت آتی آن مبهم و نامعلوم است. این مسئله به نظام انتخاباتی پیچیده آن بازمی‌گردد که نتایج معمولا فیصله‌بخش اختلافات سیاسی نیست و گاهی اوقات هم به بحران سیاسی دامن می‌زند. همچنین به تبع چنین نظامی، از یک سو تقریبا تشکیل دولت بدون ائتلاف امکان‌پذیر نیست و از سوی دیگر، دولت‌ها معمولا دوره قانونی چهارساله خود را به پایان نمی‌رسانند و کار به انتخابات زودهنگام می‌کشد. البته برای نخستین بار از سال ۱۹۷۳، دولت کنونی نتانیاهو این دور را به پایان رساند و کنست هم منحل نشد. احتمالا دلیل آن هم جنگ‌های سه سال اخیر باشد که مانع فروپاشی دولت و برگزاری انتخابات زودهنگام شد. در انتخابات اخیر اسرائیل، نه ائتلاف حاکم و نه اپوزیسیون (البته منهای فهرست‌های عربی) حد نصاب لازم (۶۱ کرسی از ۱۲۰ کرسی) را به دست نیاوردند. در این انتخابات، نتانیاهو و ائتلافش در مجموع ۵۳ کرسی به دست آوردند، اردوگاه آیزنکوت ۴۸ کرسی و دو فهرست عربی نیز با تصاحب ۱۹ کرسی یک رکورد تاریخی ثبت کردند. حزب لیکود به رهبری نتانیاهو ضعیف‌ترین نتیجه را در ۱۷ سال اخیر به دست آورده است؛ اگر مشارکت بالا و به تبع آن حذف برخی احزاب کوچک از گردونه انتخابات نبود، چه بسا ۲۷ کرسی را هم کسب نمی‌کرد. اکنون با این نتیجه، مهم‌ترین پرسش این روزها این است که سرنوشت نتانیاهو چه می‌شود؟ واقعیت این است که نتانیاهو نتیجه انتخابات را باخته و چنان‌که گفته شد، ضعیف‌ترین نتیجه را از ۲۰۰۹ تاکنون به دست آورده است. این نشان می‌دهد که او با وجود این ‌همه جنگ در منطقه و به‌ویژه نسل‌کشی در غزه، نتوانست اعتماد پیش از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ جامعه اسرائیل به خود را احیا کند. درباره سرنوشت نتانیاهو باید گفت با وجود این باخت، او هنوز به‌طور قطعی سقوط نکرده و شانس ضعیفی برای ماندن در قدرت دارد که در ادامه به آن اشاره می‌شود. با این حال، در دو حالت سقوط او قطعی خواهد بود: نخست این‌ که رئیس‌ جمهور اسرائیل، آیزنکوت را مأمور تشکیل کابینه کند که احتمال آن کم نیست. در این صورت، اگر آیزنکوت چه مستقیم و چه غیرمستقیم با دو فهرست عربی ائتلاف کند یا آن‌ها به نوعی در تشکیل دولت با او همکاری کنند، سقوط نتانیاهو قطعی است و دیگر شانسی برای ماندن در قدرت ندارد. حالت دوم این است که هرتزوگ، نتانیاهو را مأمور تشکیل کابینه کند اما مخالفان به وعده خود مبنی بر خودداری از هرگونه همکاری با او عمل کنند. در این وضعیت نیز سقوط او حتمی است. اما در این میان، تنها در سه سناریو امکان دارد قدرت خود را برای مدتی دیگر حفظ کند: نخست این ‌که با مهارت خود در اختلاف‌افکنی، در جبهه آیزنکوت شکاف بیندازد و ۸ عضو این اردوگاه را به سمت خود جذب کند تا حد نصاب تشکیل دولت را به دست آورد. این احتمال وجود دارد اما بالا نیست. دوم این‌ که اردوگاه مخالفان تسلیم فشارهای احتمالی ترامپ برای ائتلاف و تشکیل دولت وحدت ملی شود، یا این‌که نتانیاهو برای ماندن در قدرت دست به جنگی تازه با همراهی آمریکا بزند و با اهرم فشار امنیتی ناشی از آن، اپوزیسیون را مجبور به همراهی و تشکیل دولت وحدت ملی کند. سوم این‌که کار به تکرار انتخابات در آینده نزدیک کشیده شود. در کل، درباره دورنمای آینده سیاسی نتانیاهو می‌توان گفت که او پس از باخت در انتخابات در مسیر سقوط قرار دارد، اما هنوز مدتی با آن فاصله دارد. در همین فاصله زمانی، چه در قالب دولت انتقالی و چه به‌ عنوان شریک احتمالی در دولت وحدت ملی همچنان در صحنه قدرت حضور خواهد داشت. اکنون پرسش بنیادین نه آینده سیاسی نتانیاهو، بلکه این است که او در این مدت کوتاهی که در قدرت باقی می‌ماند، چه خواهد کرد؟ واقعیت این است که نتانیاهو در بازه زمانی میان باخت تا سقوط، تنها به حفظ بقای سیاسی و طولانی‌تر کردن دوره زمامداری‌اش فکر می‌کند. از این رو، به احتمال بسیار زیاد تنها راهبرد او امنیتی‌تر کردن فضاست. به همین علت، برای دستیابی به این هدف راهی جز آغاز جنگی تازه علیه ایران پیش روی خود نمی‌بیند و تمام تلاش خود را برای برافروختن آتش آن به کار خواهد بست تا شاید یکی از این سناریوهای زیر رقم بخورد: یا ایجاد شکاف در جبهه مخالفان یا تحمیل دولت وحدت ملی به آن‌ها یا جلوگیری از ائتلاف آنها با فهرست‌های عربی یا سوق دادن وضعیت به سوی انتخاباتی دیگر. باید منتظر ماند و دید چه اتفاقی خواهد افتاد. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺روزهای حساس؛ جنگ یا توافق؟! برخی پس از یادداشت کوتاه قبلی می‌پرسند: پس جنگ قطعی است؟ و دستیابی به توافق کلا منتفی شده است؟واقعیت این است که نگارنده همواره در امر تحلیل و پیش‌بینی از قطعیت و جزم پرهیز می‌کند و بر این اساس نه وقوع جنگ را امری قطعی می‌داند و نه هیچ تحول دیگری را. در پدیده‌ها و امور سیاسی هر لحظه ممکن است تحولی رخ دهد که ناگهان روندها را معکوس کند یا تغییر دهد و به همین خاطر هم نمی‌توان و نباید با قطعیت تحلیل و پیش‌بینی کرد. در مورد تنش کنونی هم که فعلا روند تحولات به سمت تشدید تنش و جنگ است؛ اما این رفت‌وآمد پشت سر هم قطری‌ها در این هفته و دیگر تحرکات اخیر نشان می‌دهد که ساعات و روزهای آینده بسیار حساس است و تبادل پیام‌ها و میانجیگری‌ها وارد حساس‌ترین مرحله خود شده و دو طرف هم باید تصمیم خود را در جهت توافق یا عدم آن بگیرند. در این میان ترامپ حداقل قبل از انتخابات آمریکا نسبت به بعد از آن انگیزه بیشتری برای یک توافق محدود دارد که بتواند بسرعت از آن به عنوان یک دستاورد بزرگ رونمایی کند که شاید جهت انتخابات را به نفع حزبش تغییر دهد. از این رو، ترامپ تحت فشار تهدید و حمله قریب الوقوع در وهله نخست می‌خواهد به چنین توافقی در آستانه انتخابات دست یابد. در این راستا اما آنچه بسیار دور از انتظار است یک توافق جامع و پایدار است و تنها آنچه محتمل است یک تفاهم محدود دیگر است. تا ببینیم چه می‌شود. آیا طی ساعات و روزهای آینده روند تشدید تنش به سمت جنگی دیگر یکباره متوقف می‌شود و دیپلماسی در این روزها و لحظات حساس دوباره موفق به تفاهمی محدود می‌شود؟ یا جنگی دیگر در می‌گیرد؟ احتمال سوم تداوم وضعیت فعلی است که زیاد محتمل نیست. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺آنچه در جریان است!   این روزها تحرکات دیپلماتیک فشرده‌ای میان ایران و آمریکا در جریان است؛ از رفت‌وآمد میانجیگران و گفت‌وگوهای تلفنی گرفته تا نامه معاون رئیس‌جمهور آمریکا به دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران.   برای این‌که بدانیم وضعیت کنونی به توافق نزدیک‌تر است یا به جنگی دیگر، کافی است به مطالبه اصلی دو طرف نگاه کنیم: در حالی که پیش‌شرط اول ایران در شروط هفت‌گانه برای ورود به هرگونه مذاکره جدید درباره مساله هسته‌ای «پایان قطعی جنگ» است، پیام واشنگتن در پسِ این حجم از رفت‌وآمدها و فشارهای دیپلماتیک این است که «اگر درباره هسته‌ای توافق نکنید، دوباره حمله می‌کنیم.» در واقع، ایران می‌گوید: «جنگ را تمام کنید تا مذاکره و توافق کنیم»؛ و آمریکا می‌گوید: «توافق نکنید، جنگ را از سر می‌گیریم.»   همین خود نشان می‌دهد که مواضع دو طرف هنوز به شکل جدی از نقطه توافق دور و به آستانه یک درگیری تازه نزدیک است. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺انتخابات پس از هفتم اکتبر! امروز نخستین انتخابات اسرائیل پس از سه سال از حمله هفتم اکتبر حماس در حال برگزاری است و به یکی از حساس‌ترین انتخابات اسرائیل تبدیل شده است.   این واقعه از مهم‌ترین متغیرهای تاثیرگذار در این انتخابات است و طبق نظرسنجی‌های مختلف سطح تاثیرگذاری آن بیشتر از عوامل دیگری چون جنگ با ایران است.   در واقع، این انتخابات پس از حمله هفتم اکتبر آزمون و محکی بزرگ برای نتانیاهو و جریان راست متحد او است. نتایج انتخابات نشان خواهد داد که تا چه اندازه جامعه اسرائیل پس از این حمله بی‌سابقه و شکست امنیتی و اطلاعاتی دوباره مثل قبل از آن احساس امنیت و آرامش می‌کند. این مهم نیز با برد یا باخت نتانیاهو در این انتخابات مشخص می‌شود. اگر اکثریت جامعه اسرائیلی دوباره به او و متحدین راستگرایش اعتماد کند که همین نشان می‌دهد این همه جنگ در چند جبهه در سه سال اخیر و کشتار و قتل عام مردم غزه توانسته که ستون فرو ریخته امنیت روانی جمعی در هفتم اکتبر 2023 را دوباره بنا کند.     به تعبیری دیگر به این معناست که نتانیاهو جبران مافات کرده است و به دیده یک قهرمان به او نگاه می‌کنند و وقتی هم چنین نگاهی به او شود خود به خود دیگر عوامل تاثیرگذار بر انتخابات تحت الشعاع آن قرار می‌گیرد و کم‌رنگ می‌شود. اما اگر نتایج انتخابات باخت او را رقم زند که خود دال مهمی مبنی بر این است که این جنگ‌ها و نسل‌کشی و غیره نتوانسته است که احساس امنیت و آرامش را به جامعه اسرائیل به قبل از هفتم اکتبر سه سال قبل بازگرداند. وضعیت انتخاباتی متزلزل نتانیاهو، لیکود و متحدانش گویای این است که چنین احساسی هنوز احیا نشده و سرنوشت سیاسی او همچنان با حمله هفتم اکتبر پس از سه سال از وقوع آن گره خورده است و احتمالا قربانی نخستین انتخابات پس از آن شود. اکنون در میان بخش بزرگی از جامعه اسرائیل و نیروهای مخالف دولت کنونی اجماعی برای حذف نتانیاهو از قدرت شکل گرفته و رای جامعه عربی در این خصوص تعیین‌کننده است. امروز هم پایگاه‌های سنتی جریان چپ اسرائیل و مناطق عربی تا این لحظه شاهد حضوری گسترده‌تر از قبل در پای صندوق‌های رای بوده‌اند و در برخی مناطق هم حضور از چهار دهه پیش نسبتا بی‌سابقه بوده است. همین وضعیت باعث شده است که نتانیاهو در هنگام رای دادن دوگانه «راست یا فلسطین» را مطرح کند و به نوعی هر یهودی را به او و راستگرایان متحدش رای ندهد، ضد اسرائیلی و فلسطینی خوانده است. در کل بابد منتظر نتایج انتخابات ماند و دید چه اتفاقی خواهد افتاد. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺نشست پیمان مکه در تهران! در آستانه جنگ احتمالی جدید در منطقه، وزیر دفاع عربستان، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه و فرمانده ارتش پاکستان امروز دوشنبه نشستی چهارجانبه با طرف ایرانی در تهران برگزار می‌کنند؛ نشستی که از لحاظ زمانی و مکانی واجد اهمیت بالایی است. از لحاظ زمانی، این دیدار در بحبوحه افزایش تنش منطقه‌ای، احتمال ازسرگیری جنگ و در آستانه انتخابات آمریکا برگزار می‌شود و از حیث مکانی، مکان انعقاد آن در تهران است. ترکیب هیات هم در این شرایط حساس منطقه‌ای، اهمیت این نشست نسبتا بی‌سابقه را دوچندان می‌کند. سفر مقامات سه قدرت اسلامی پیش از هر چیز، به عنوان اعضای «پیمان مکه» انجام می‌شود و نه سفری مستقل به نمایندگی صرف از کشورهای متبوعشان. در همین راستا، حضور مقامات نظامی و امنیتی سه کشور کاملاً در راستای همان ماهیت امنیتی «پیمان مکه» است. از این رو، این سفر و نشست ماهیتاً امنیتی و با شرایط جنگی و امنیتی روز منطقه همسو و دستورکار آن نیز غالباً مسائل امنیتی است. هرچند توافق مکه تاکنون جنبه عملیاتی پیدا نکرده و در برابر آزمون یمن فعلاً کارآمدی خاصی نداشته است، اما حضور مقامات امنیتی و نظامی حلف در تهران، در ظاهر می‌تواند واجد یک پیام معنادار مشترک باشد؛ اما در آن سو نیز صرف برگزاری نشست چهارجانبه در کشور می‌تواند متضمن این معنا و پیام «اطمینان‌بخش» باشد که این پیمان علیه ایران نیست. دستورکار نشست به احتمال زیاد شامل طیف گسترده‌ای از مسائل امنیتی، از پرونده یمن و لبنان گرفته تا امنیت منطقه و تنش و جنگ احتمالی جدید علیه ایران خواهد بود. به نظر نگارنده، آنچه بیشتر پیشران این سفر و نشست است، وجود یک نگرانی عمده و مشترک نسبت به شروع یک جنگ گسترده جدید و تبعات منطقه‌ای آن است. به همین خاطر می‌توان هدف و اولویت نخست نشست را تلاش برای جلوگیری از وقوع این جنگ دانست؛ و در این باره نیز به احتمال زیاد بخواهند تهران را ترغیب کنند که با کوتاه آمدن از برخی خواسته‌ها و شروط خود، زمینه دستیابی به توافق با آمریکا را فراهم کند. در این خصوص چه بسا عربستان بخواهد با «وعده‌های مالی و اقتصادی» تهران را ترغیب به ازسرگیری مذاکرات و توافق با آمریکا بکند. اما روشن نیست که آیا هیئت پیشنهاد مدونی از جانب آمریکا هم آورده است یا خیر و آیا خود ابتکار عمل خاصی را روی میز خواهد گذاشت یا نه؟ در وهله بعدی، در صورت موفق نبودن تلاش برای اقناع ایران به مذاکره و توافق، احتمالاً هدف بعدی هیئت سه‌جانبه این خواهد بود که با تفاهمات ضمنی امنیتی با تهران، بخواهند به نوعی واکنش‌ها و تبعات منطقه‌ای تجاوز جدید آمریکا و اسرائیل به ایران را مدیریت و کنترل کنند. مسئله دیگر اینکه انجام این سفر در این شرایط، به احتمال زیاد بدون هماهنگی و مشورت آمریکا انجام نشده است. احتمالا دولت آمریکا می‌خواهد از این طریق دوباره شانس حصول توافقی کم‌ضرر را امتحان کند و در غیر این صورت نیز، دستکم صرف دیدار و نشست در این شرایط انتخاباتی را واجد منفعت کاهش قیمت نفت می‌داند. ترامپ که مدام تلاش می‌کند با اظهارات مختلف قیمت نفت را مهار کند و کاهش دهد، احتمالاً از این طریق خواسته است هم افزایش قیمت را مدیریت کند و هم روند آن را کاهشی سازد. در کل، این سفر و نشست یک اتفاق و فرصت مهم برای امنیت منطقه‌ای است؛ اما اینکه بتواند واقعاً کلید ترتیبات و امنیت منطقه‌ای درون‌زا و بدون عوامل مؤثر فرامنطقه‌ای را بزد، جای تردید جدی دارد. نه صرفاً به این خاطر که مقوله امنیت نیز مانند اقتصاد در دنیای کنونی صرفاً تابع مولفه‌های محلی و منطقه‌ای نیست، بلکه امری بین‌المللی است. کما این که هرکدام از این کشورها روابط نظامی خاص و فشرده‌ای با آمریکا دارند و بسیار بعید است که دست از آن کشیده و با تهران بر سر یک نظم منطقه‌ای صرفاً درون‌زا توافق کنند؛ اما تفاهماتی درباره برخی ترتیبات امنیتی از قبل هم دور از انتظار نبوده و نیست. از این رو، همان‌طور که صرف توافق ایران و عمان امنیت را به تنگه هرمز بازنگرداند، اگر هم تفاهماتی امنیتی در نشست تهران حاصل شود، در صورت تداوم وضعیت جنگی کنونی با آمریکا بعید است که رنگ واقعیت به خود بگیرد و اجرایی شود؛ مگر اینکه بخشی از یک تفاهم بزرگ‌تر برای پایان جنگ باشد. اما آیا این نشست می‌تواند مانع شعله‌ور شدن جنگ دیگری در منطقه شود یا خیر؟ پاسخ به این پرسش در نهایت در گرو توانایی یا ناتوانی اعضای بلوک مکه در ارائه پیشنهادی است که در نهایت رضایت دو طرف آمریکایی و ایرانی را کسب کند؛ این مهم در این شرایط ناممکن نیست، اما بسیار دشوار و سخت است. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺کارکرد جنگیِ انتخابات اسرائیل! سه روز تا انتخابات کنست اسرائیل در سه‌شنبه آینده مانده است؛ انتخاباتی که در آن دست‌کم تا این لحظه مسجل است ائتلاف حاکم به رهبری بنیامین نتانیاهو قادر به کسب حد نصاب لازم برای تشکیل دوباره دولت نیست. به همین خاطر یکی از پیش‌بینی‌های رایج این بود که نتانیاهو قبل از برگزاری انتخابات، دست به حمله به ایران بزند تا نتایج آن را تحت‌الشعاع قرار دهد و تحت الزامات امنیتی‌تر شدنِ دوباره فضا، بتواند راست‌گرایان افراطیِ مردد را به نفع خود و ائتلافش به پای صندوق رای بکشاند یا موجب تعویق انتخابات به زمان دیگری شود. واقعیت هم این است که دست‌کم موکول کردن انتخابات به زمان دیگری می‌تواند این نفع را برای نتانیاهو داشته باشد تا از فرصت زمانی پیش‌آمده برای ساماندهی مجددِ ائتلاف‌ انتخاباتی‌اش، مهار اختلافات درون ائتلاف حاکم و کسب مجدد اعتماد برخی هواداران لیکود استفاده کند و همچنین جنگ جدید با ایران را جایگزین متغیر انتخاباتی «شکست هفتم اکتبر» سازد. اما تعویق انتخابات هم امری تضمین‌ شده نیست؛ چون بر اساس ماده ۱۹ قانون پایه کنست، به نظر موافق ۸۰ نماینده از مجموع ۱۲۰ نماینده کنست نیاز دارد و بدون همراهی اپوزیسیون امکان‌پذیر نیست. کما اینکه به فرض ازسرگیری جنگ نیز روشن نیست که نتایج آن در این فاصله زمانی بسیار کوتاه، تحولی در سپهر انتخابات ایجاد کند و طیف تندروها را راضی و به شکل گسترده پای صندوق رای بکشاند؛ مگر این‌که جنگ دوباره توأم با چنان شوک بزرگی باشد که نتیجه انتخابات را خیلی سریع به نفع نتانیاهو و متحدانش تغییر دهد، وگرنه جنگ بدون چنین شوکی یک ریسک خواهد بود که طولانی‌تر شدنش می‌تواند موقعیت انتخاباتی کنونی نتانیاهو را بیشتر تضعیف‌ کند. به هر حال، اگر قرار بر این باشد که جنگ آتی قبل از انتخابات اسرائیل رخ دهد، ظرف همین دو روز باید اتفاق بیفتد؛ از ساعات آینده تا روز دوشنبه. در این زمینه، بالا رفتنِ قابل‌تأمل قیمت نفت، افت اونس جهانی طلا, خارج ساختن دیپلمات‌های آمریکا از برخی کشورهای منطقه، اخبار امنیتی برخی رسانه‌های آمریکا و مواردی از این دست نیز می‌تواند نشانه‌های قریب‌الوقوع بودن جنگ باشد. اما اگر هم این اتفاق نیفتد و ظرف ساعات و یکی دو روز آینده چنین جنگی رخ ندهد، پرسشی درباره علت ظهور و بروز این شواهد و قرائن پیش می‌آید. در پاسخ می‌توان گفت که احتمالاً امنیتی کردن فضا از جانب دولت آمریکا در کنار تأثیرگذاری بر محاسبات ایران با همان انگیزه کمک انتخاباتی به نتانیاهو صورت نیز گرفته است تا جامعه اسرائیل تحت الزامات چنین فضایی و احتمال ازسرگیری جنگ در هر لحظه، دوباره به بقای نتانیاهو و ائتلاف حاکم در قدرت رای دهد. ناگفته هم نماند نتایج نظرسنجی‌ها در روزهای اخیر نشانه‌ای از تغییر فضای انتخاباتی به نفع نتانیاهو تحت تأثیر فضای جنگ نشان نمی‌دهد. حال اگر حتی قبل از انتخابات اسرائیل در سه‌شنبه آتی جنگی علیه ایران رخ ندهد، آیا بدان معناست که بعد از انتخابات و پیش از تشکیل دولت جدید هم جنگ منتفی است؟ پاسخ منفی است و این احتمال همچنان به قوت خود باقی است؛ زیرا این احتمال جدی وجود دارد که باخت انتخاباتی نتانیاهو و متحدانش لزوماً به معنای پیروزی اپوزیسیون یهودی و امکان تشکیل دولت از جانب آن‌ها نباشد، چرا که این اپوزیسیون هم بدون حمایت دو تشکل انتخاباتی عربی امکان تشکیل دولت را ندارد. خلاصه این‌ که در سایه چنین وضعیتی دس از انتخابات نیز احتمالاً نتانیاهو با امنیتی‌تر کردن فضا (چه از طریق جنگ با ایران، چه غزه و لبنان) بخواهد هم بقای بیشتر خود در قدرت را تضمین کند، هم مانع از سقوط دولتش از طریق ائتلاف اپوزیسیون یهودی با دو ائتلاف عربی شود و در عین حال مخالفان را دست‌کم به تقسیم قدرت و تقسیم دوره‌ نخست‌وزیری راضی کند. حالا باید دید نتانیاهو در آخرین تلاش‌هایش برای حفظ قدرت چه خواهد کرد؛ آیا در ساعات آینده جنگی اتفاق خواهد افتاد یا خیر؟  #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺ترامپ در کمپ نتانیاهو!   در حالی که برخی با بزرگ‌نمایی اختلاف‌های جزئی میان ترامپ و نتانیاهو، جسته و گریخته مدعی بودند رئیس‌جمهور آمریکا مایل است نخست‌وزیر کنونی اسرائیل در انتخابات پیش‌رو کنار برود تا از شر او خلاص شود، ترامپ امروز برای دوست اسرائیلی‌اش سنگ تمام گذاشت و عملاً به کارزار تبلیغاتی او پیوست.   او با اعلام حمایت صریح از نتانیاهو نوشت: «این پیام را به منزله‌‌حمایت کامل و بی‌قیدوشرط من از بی‌بی نتانیاهو در کارزار پیش‌روی او برای تصدی مجدد سمت نخست‌وزیری اسرائیل بدانید.» او سپس خطاب به اسرائیلی‌ها افزود: «بی‌بی نتانیاهو هرگز شما را ناامید نخواهد کرد.»   ترامپ تاکید کرد که ماندن نتانیاهو در قدرت برای تداوم همکاری علیه ایران ضروری است.   این موضع‌گیری و مداخله آشکار ترامپ در انتخابات اسرائیل حامل دلالت‌ها و پیام‌های مهمی است: نخست این که رئیس‌جمهور آمریکا آشکارا نگران شکست نتانیاهو در انتخابات است و از همین رو «تمام‌ قد» به میدان آمده تا مانع باخت او شود. بی‌تردید اگر چنین بیمی وجود نداشت، نیازی به این سطح از موضع‌گیری و اعلام «حمایت مطلق» نبود.   دوم این که ترامپ با پیش کشیدن پرونده ایران در تبلیغ خود به نفع نتانیاهو، او را «تنها کسی» معرفی می‌کند که به گفته او «می‌تواند با ایران مقابله کند». ترامپ با آگاهی از جایگاه محوری پرونده ایران در انتخابات 27 اکتبر اسرائیل، دقیقا روی این نقطه دست گذاشته است تا احساسات رأی‌دهندگان اسرائیلی را به نفع نتانیاهو برانگیزد.   در واقع، این سخنان متضمن نوعی تهدید ضمنی علیه اسرائیلی‌ها نیز هست؛ با این پیام که در صورت ناکامی نتانیاهو، تقابل با ایران با چالش جدی مواجه خواهد شد. ترامپ هرچند در پست خود می‌گوید در صورت انتخاب یک نخست‌وزیر «نامناسب»، آمریکا مجبور است به ‌تنهایی با ایران مقابله کند، اما بلافاصله می‌افزاید که او تمایلی به اقدام انفرادی در این باره ندارد. در حقیقت رئیس‌ جمهور آمریکا به جامعه اسرائیل هشدار می‌دهد که بدون حضور نتانیاهو، واشنگتن تقابل با ایران را به‌تنهایی پیش نخواهد برد.   سومین پیام و دلالت اظهارات ترامپ پاسخی است به کسانی که کل راهبرد تهاجمی ترامپ را صرفاً محصول فشارها و تحریک‌های نتانیاهو تلقی می‌کنند.   رئیس‌جمهور آمریکا با این نوشته خود نشان داد که نگرانی‌اش از شکست نتانیاهو نه صرفاً برخاسته از علقه‌ شخصی به نزدیک‌ترین متحد اسرائیلی‌اش، بلکه متأثر از این بیم مضاعف است که رویکرد تهاجمی خود او در قبال ایران بدون نتانیاهو ابتر بماند. واقعیت این است که هرچند نخست‌وزیر اسرائیل نقشی فعال در جهت‌دهی به سیاست‌های کنونی کاخ سفید علیه ایران داشته، اما فروکاستن دو جنگ اخیر و راهبرد کنونی واشنگتن به صرف فشار نتانیاهو بر ترامپ خوانشی نادرست است.   چهارم این که چنین حمایت انتخاباتی بی‌قیدوشرطی، از شیفتگی بنیادین ترامپ به رهبرانی سرچشمه می‌گیرد که برای طولانی‌ترین زمان ممکن در قدرت بمانند. از آنجا که نتانیاهو حدود سه دهه است در رأس هرم قدرت در اسرائیل حضور دارد، ترامپ ترجیح می‌دهد همچنان با او همکاری کند تا یک نخست‎وزیر تازه کار؛ امری که با تمایل جسته و گریخته‌ خود او به تداوم ریاست‌جمهوری‌اش فراتر از محدودیت‌های قانونی بی‌ارتباط نیست. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺ترامپ نادم از ترور؟! ترامپ امروز در اظهارنظری قابل تامل گفته است که در ترور مقامات ایرانی زیاده‌روی شده است و «می‌توانستیم در سطح اول متوقف شویم و رفتن به سطح دوم احتمالا زیاده‌روی بود.» وی علت این امر را این گونه توصیف می‌کند که «برای این که بفهمیم با چه کسی مذاکره کنیم، با مشکل بزرگی روبه‌رو شده‌ایم». دو عامل می‌تواند در پس این سخنان رئیس جمهور آمریکا مطرح باشد؛ نخست این که احتمالا رئیس جمهور روسیه در تماس تلفنی اخیر خود با ترامپ همان نظر خود درباره ترور دبیر سابق شورای امنیت ملی ایران را مطرح کرده و ممکن است به نوعی ترامپ نیز تحت تاثیر این سخنان قرار گرفته باشد. پوتین اخیرا این ترور را «یک اشتباه بسیار بزرگ» خوانده و گفته بود: «لاریجانی انسان بسیار مثبتی بود و آماده بود تا برای حل مسائل، بر اساس منافع ملی ایران به یک راهکار دوجانبه برسد. این کار اشتباه بود، چون چنین فردی برای امروز مورد نیاز بود تا به راه‌حل‌هایی بوردازد». اما عامل دوم نیز می‌تواند یک تاکتیک فریب باشد و ترامپ از این طریق تلاش می‌کند که یک نوع اطمینان خاطر به مقامات کنونی تزریق کند که دیگر به دنبال ترور نیست. به هر حال صرف نظر از این که کدام یک از دو انگیزه پیشگفته مطرح باشد، تقریبا به یقین می‌توان گفت که هر نوع درگیری دیگر دوباره با ترور شروع خواهد شد. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺بازگشت به نقطه صفر! از اظهارات علنی مقامات آمریکایی و فحوای پاسخ دولت ترامپ به پیشنهاد هفت روزه ایران پیداست که مذاکرات به نقطه صفر قبل از جنگ بازگشته است و انگار نه انگار جنگ چهل روزه‌ای در کار بوده است و پس از آن دو طرف به یک تفاهم‌نامه دست یافته‌اند. امریکا در واکنش به طرح ایران که در مقابل بازگشایی تنگه هرمز تحقق هفت شرط را مطالبه می‌کند، دوباره پرونده هسته‌ای ایران را پیش کشیده است و خواستار امتیازاتی شده است که به نوعی قبل از جنگ و بعد از آن در قالب طرح 15 ماده‌ای مطرح کرده بود؛ اما با مخالفت تهران مواجه شد تا این که این پرونده به شکلی از دستور کار مذاکراتی و به تبع آن تفاهم‌نامه خارج شد و صرفا تحت عنوان کلی مذاکره درباره آن در آینده مطرح شد. اولا موضع کنونی آمریکا نشان می‌دهد که بازگشت این کشور به تفاهم‌نامه دست کم در این شرایط و به ویژه قبل از انتخابات آمریکا تقریبا غیر ممکن است؛ حتی بعد از آن هم چه قبل از یک درگیری نظامی دیگر چه بعد از ان باز بعید است؛ مگر در قالب «تفاهم پلاس» تحت شرایط خاصی. ثانیا طرح موضوع هسته‌ای با این شکل و درخواست امتیازاتی کلان درباره آن با علم به موضع تهران در این باره دستکم گویای این نکته کلیدی نیز هست که آمریکا فعلا به دنبال توافق نیست و این پرونده و خواسته‌های هسته‌ای را هم در قالب روایت رسانه‌ای خود درباره تلاش برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای مطرح می‌کند. کما این که انگیزه دیگر طرح این موضوع برای نشان دادن تمایل اعلامی به مذاکره و توافق به ویژه در این شرایط انتخاباتی است. در کل حالا که مذاکرات تقریبا به نقطه صفر بازگشته است و آمریکا تمایلی به بازگشت به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد جز در صورت توسعه آن به پرونده هسته‌ای و گرفتن امتیازات کلان ندارد، می‌توان گفت که شروع مذاکرات جدید و توافقی دیگر تابع شرایطی خواهد بود که پس از یک درگیری جدی نظامی دیگر رقم خواهد خورد. اما احتمال وقوع این درگیری همچنان بالااست؛ مگر این که اولا نتانیاهو در انتخابات پیش‌ رو از گردونه قدرت کنار گذاشته شود. ثانیا دموکرات‌ها در آمریکا نه اکثریتی شکننده، بلکه قاطع به ویژه در مجلس سنا به دست آورند که ابتکار عمل را از ترامپ سلب کنند؛ هر چند این کار برای رئیس جمهوری ساختارشکن بسیار دشوار است. اکنون که نتانیاهو وضعیت انتخاباتی مناسبی ندارد، بر خلاف نخست وزیران پیشین اسرائیل بعید است که به سادگی با این شرایط کنار بیاید و باخت را بپذیرد. او در شیفتگی به قدرت دست کمی از ترامپ ندارد و به همین علت هم باید دید در این سه هفته مانده به انتخابات کنست در 27 اکتبر برای جلوگیری از باخت دست به چه اقدامی خواهد زد؛ حمله دوباره به ایران یا مکان دیگری. فراموش نکنیم که در اسرائیل با افکار عمومی به معنای متعارف آن مواجه نیستیم؛ بلکه بیشتر مزاج عمومی است که با تحولاتی سریع به شکل مقطعی بالا و پایین می‌‎شود. نتانیاهو هم این را خوب می‌داند و به احتمال زیاد به سطحی از اقدامات می‌اندیشد که این مزاج عمومی جامعه اسرائیلی را که غالبا گرایش راست افراطی دارد، به سمت خود و حزبش بازگرداند. در این میان، این پرسش مطرح است که اگر نتانیاهو تصمیم نهایی خود را بگیرد که از طریق حملاتی معادلات انتخاباتی در اسرائیل را بر هم بزند، آیا ترامپ هم به او خواهد پیوست یا خیر؟ اینجا دو سناریو مطرح خواهد بود؛ نخست این که اسرائیل و آمریکا مشترکا دست به اقدام نظامی بزنند. دوم این که اگر واقعا اسرائیل به تنهایی به دنبال شروع جنگ دیگری باشد، اولا بعید است که بدون هماهنگی کامل با ترامپ باشد؛ ثانیا ممکن است که آمریکا ابتدا در آن مشارکت نکند و پس از اندک زمانی از اقدام نظامی اسرائیل با سبک سنگین کردن نتایج آن بخواهد تصمیم به مشارکت یا عدم مشارکت بگیرد. مخلص کلام این که نتانیاهو و ترامپ به صورت جدی به یک اقدام نظامی دیگر می‌اندیشند چه با مشارکت دو طرف و چه فقط اسرائیل. از این رو، سه هفته پیش‌رو تا انتخابات اسرائیل و آمریکا چه بسا‌ حساس‌تر از بعد از انتخابات باشد. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺این تحرکات نشانه چیست؟ منطقه شاهد رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و امنیتی پرشتابی است؛ از نشست‌های امنیتی نظامی محرمانه تا دیدارهای علنی. دستور کار محوری همه این تحرکات پرونده ایران و نحوه مواجهه با آن است. از نشست چندی پیشِ فرماندهان ارشد نظامی آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای منطقه در آلمان گرفته تا سفر اخیر بنیامین نتانیاهو به امارات در رأس یک هیئت بلندپایه امنیتی، همگی از یک اتفاق پیش‌‍رو خبر می‌دهند. هم‌زمان، تحول معنادار دیگری نیز در جریان است و آن هم یخ‌زدایی تدریجی از روابط ریاض و ابوظبی پس از چند سال قهر و تنش. هر چند این بهبودی هنوز در مراحل آغازین به نظر می‌‍رسد و روشن نیست که تا کجا پیش خواهد رفت، اما دعوت غیرمنتظره وزیر دفاع عربستان از معاون بن‌زاید می‌تواند نشانه‌ای از تمایل دو طرف سعودی و اماراتی برای احیای مناسبات نزدیک گذشته باشد. به نظر می‌رسد ورود تنش‌های منطقه‌ای با ایران به حساس‌ترین نقطه‌ و احساس نیاز مبرم به همکاری، بن‌سلمان و بن‌زاید را بار دیگر و لو موقتا حول منافعی مشترک به هم نزدیک کرده است. هنوز جزئیات دقیقی از گفت‌وگوهای نتانیاهو در ابوظبی منتشر نشده است. با این حال، کاملاً مشخص است که در کنار اهداف انتخاباتی و شخصی نخست وزیر اسرائیل، دستور کار مشترک، هماهنگی و همکاری علیه ایران و چه بسا طراحی یک استراتژی لابی‌گری مشترک در واشنگتن برای هدایت مواضع دولت آمریکا در این شرایط باشد و نباید ابعاد این سفر را تنها در تبلیغات انتخاباتی نتانیاهو خلاصه کرد. البته در این خصوص هم بعید است که رئیس امارات از انگیزه‌های شخصی و انتخاباتی نتانیاهو از این سفر و تلاشش برای تکذیب تیرگی روابطش بی‌اطلاع باشد. از این رو، صرف استقبال از او یک ماه قبل از برگزاری انتخابات کنست اسرائیل بیانگر تمایل ابوظبی به ماندن نتانیاهو در قدرت است. هر چند روابط امارات با تل‌آویو در مقایسه با دیگر کشورهای جهان و بیشتر متحدان غربی اسرائیل عمیق‌تر و نزدیک‌تر دارد، اما با این حال تا حدودی در سطح اعلامی علی رغم گسترش بیشتر روابط تلاش می‌کرد که در سه سال اخیر نوعی فاصله را با نتانیاهو حفظ کند. ولی در این سفر نوعی چرخش اعلامی ابوظبی از قسمی ملاحظه‌کاری به یک بی‌پروایی آشکار هویدا بود. امارات پس از افشای سفر، به جای سیاست سکوت و ابهام، آن را رسماً تأیید کرد. این رویکرد، از شکل‌گیری محاسبات و به تبع آن ادراکی تازه در امارات پس از گذشت هفت ماه از این جنگ منطقه‌ای حکایت دارد؛ این در حالی است که در ماه‌های نخست جنگ پس از ناکامی آن در تحقق اهدافش دست به عصا و محتاطانه عمل می‌کردند. پیش از این، ابوظبی پس از جنگ ویرانگر غزه، از میزبانی مستقیم نتانیاهو پرهیز می‌کرد و به دیدارهایی در سطح مقامات دیگری از اسرائیل بسنده می‌کرد. حتی در ماه‌های نخست تشدید تنش با تهران نیز تعاملات با تل‌آویو تا حدودی پنهان می‌ماند. اگر در ماه‌های ابتدایی بحران، دولت‌های منطقه از هراس پیامدهای غیرقابل‌پیش‌بینی جنگ، خواسته یا ناخواسته، خواهان مهار بحران و راه‌حل‌های دیپلماتیک سریع بودند؛ اکنون نشانه‌ها از شکل‌گیری یک همگرایی پیدا و پنهان میان برخی بازیگران و تل‌آویو علیه تهران برای تشدید برنامه‌ریزی شده تنش مشهود است. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺کارزار حذف رقیب در عراق! پیوستن بغداد به کمپین آمریکایی برای محاصره هوایی ایران، در روزهای اخیر بحث و جدل‌های بسیاری به پا کرده است. اگرچه این اقدام بغداد سروصدای زیادی داشت، اما چندان غیرقابل پیش‌بینی یا دور از انتظار نبود. در خود عراق نیز متحدان ایران نسبت به این تصمیم اعتراض کرده‌اند و دولت آقای الزیدی را تحت فشار گذاشته‌اند تا از تصمیم خود عدول کند. در این میان، گفته می‌‍شود که احتمالاً فرودگاه نجف به روی هواپیماهای ایرانی باز شود. واقعیت این است که عراق امروز، بیش از هر کشور دیگری در کانون توجه آمریکا، عربستان و دیگر رقبای ایران قرار دارد. ریاض نمی‌خواهد تجربه یمن در شمال مرزهایش تکرار شود. از سوی دیگر، آمریکا نیز در راهبرد خود نسبت به عراق تغییر مسیر داده است. واشنگتن که بیش از دو دهه سعی داشت رقابت و تنش با تهران را مدیریت کند، حالا راهکار «حذف رقیب» را در پیش گرفته است. ورود مستقیم ترامپ به روند انتخاب نخست‌وزیر عراق و مخالفت علنی او با بازگشت نوری المالکی به قدرت، یا تلاش برای خلع سلاح گروه‌های مسلحِ نزدیک به ایران، همگی نشانه‌هایی از همین سیاست جدید است. در کنار این‌ها، عراق در راهبرد واشنگتن برای خفگی اقتصادی ایران نیز که شرکای تجاری و همسایگان را هدف قرار می‌دهد، پس از امارات، جایگاهی بسیار حیاتی دارد. عراق به دلیل موقعیت ژئواستراتژیک خود در موازنه‌های منطقه‌ای، به‌ویژه در رقابت و منازعه میان ایران با عربستان از یک سو و اسرائیل از سوی دیگر، اهمیت ژئوپلیتیک ویژه‌ای دارد. پس از جنگ‌های منطقه‌ای اسرائیل پس هفتم اکتبر ۲۰۲۳، این اهمیت بیش از پیش افزایش یافته است. در این مرحله حساس از جنگ، هر طرف تلاش می‌کند از اهرم‌های نفوذ خود برای کنار زدن دیگری در عراق استفاده کند. ابزارهای دو طرف هم اکثرا متفاوت است. ایران بیشترین اتکای خود را بر «حشد الشعبی» گذاشته که سازمان‌یافته‌ترین تشکل نظامی، سیاسی و امنیتی در عراق است؛ علاوه بر آن، تلاش می‌کند روابط نزدیک خود را با جریان‌ها، احزاب و چهره‌های سیاسی عراقی به کار بگیرد. اما اهرم‌های فشار آمریکا، برخلاف تصور عمومی، لزوماً نظامی و سخت‌افزاری نیستند؛ چرا که اگر نفوذ آمریکا فقط به حضور نظامی‌اش وابسته بود، با خروج نظامیان آمریکایی این ابزار از بین می‌رفت. نفوذ واشنگتن بیشتر «نرم» است و از یک سو به جایگاه سیاسی، نظامی و اقتصادی آمریکا در نظام بین‌الملل و از سوی دیگر، به نفوذ در لایه‌های قدرت عراق وابسته است. در کنار این‌ها، دو عامل دیگر مکمل نفوذ آمریکا را در عراق است. اول، سلطه واشنگتن بر شریان اقتصادی عراق است. درآمدهای نفتی عراق از سال ۲۰۰۳ در حسابی در فدرال رزرو آمریکا واریز می‌شود و برداشت یا هزینه کردن این پول، عملاً بدون موافقت و هماهنگی کامل با دولت آمریکا امکان‌پذیر نیست. حتی اگر آمریکا در ساختار سیاسی عراق نفوذ نداشت، همین اهرم مالی برای تحت فشار گذاشتن بغداد و وادار کردن آن به اطاعت از خواسته‌های واشنگتن کافی بود. عامل دوم این است که در طول ده سال گذشته، مجموعه‌ای از سیاستمداران در عراق ظهور کرده‌اند که با ایران زاویه دارند. آن‌ها تمایلی ندارند که بغداد را در پیوند ایدئولوژیک و ژئوپلیتیک با تهران تعریف کنند. در همین حال نیز این تناقض در فضای سیاسی عراق کاملاً مشهود است که «چارچوب هماهنگی» به عنوان اکثریت پارلمانی، متحد اصلی ایران است و ستون اصلی دولت را تشکیل می‌دهد. اما در نتیجه عواملی که گفته شد، کار به جایی رسیده که انتخاب نخست‌وزیر عملاً از دست آن‌ها خارج شده است. نمونه بارز آن، به قدرت رسیدن علی الزیدی است که آن را مدیون فشارهای ترامپ برای حذف گزینه مطلوب ایران می‌داند. خروجی این وضعیت پیچیده این است که ماشین محاسباتی دولت در بغداد، در تصمیم‌گیری‌های کلان، ملاحظات طرف آمریکایی را بیشتر از ایران در نظر می‌گیرد. به همین دلیل، آمریکا توانسته تصمیمات حاکمیتی عراق را در جهت سیاست‌های منطقه‌ای خود هدایت کند. در چنین شرایطی، اگر دولت عراق بتواند در رایزنی با آمریکا، فرودگاه نجف را از کارزار محاصره هوایی ایران مستثنی کند، نباید آن را نشانه تحولی بزرگ در موازنه نفوذ دانست. چنین موافقتی بیشتر ناشی از نگرانی واشنگتن از ناامن شدن عراق است که می‌تواند دولت مرکزی را تضعیف کند و راه برای نقش‌آفرینی بیشتر گروه‌های نظامی متحد ایران باز شود؛ در حالی که واشنگتن بیش از هر زمان دیگری برای محدود کردنِ نفوذ تهران روی آن حساب باز کرده است. این نشان می‌دهد که آمریکا نیز در به کارگیری حداکثری نفوذ خود با محدودیت‌هایی روبه‌رو است. البته نفوذ ایران نیز که عمدتاً بر «حشد الشعبی» تکیه دارد، در شرایط فعلی با محدودیت‌هایی در استفاده از نقش سخت‌افزاری آن مواجه است؛ با این حال، اگر منطقه در آینده دچار ناامنی گسترده شود، کاربست این نقش دور از ذهن نخواهد بود. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺مذاکرات نیویورک! در اوج تنش‌ها و احتمال آغاز دوباره درگیری، مذاکراتی تازه میان ایران و آمریکا در نیویورک شکل گرفت؛ نشستی با میانجی‌گری قطر که از مدتی پیش پیگیر آن بود. برگزاری این دیدار و سخنان دونالد ترامپ درباره «سازنده و ثمربخش» بودن آن، بار دیگر خوش‌بینی را به تحلیل‌های ناظران بازگرداند؛ گویی فضا در یک‌ قدمی جنگ، دوباره به‌ سمت دیپلماسی چرخیده است. با این حال، کفه موانع توافق هنوز از مشوق‌های آن سنگین‌تر است. زمینه‌ها و شرایط لازم برای دستیابی به تفاهم هنوز شکل نگرفته است و عامل «زمان» هم‌زمان نقش مانع و مشوق را بازی می‌کند. کمتر از دو ماه به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا باقی مانده است. ترامپ برای کاستن از تبعات اقتصادی تنش با ایران به یک توافق نیاز دارد؛ اما نه هر توافقی. او توافقی می‌خواهد که با بازگشت امنیت به مسیرهای ترانزیت انرژی، قیمت جهانی نفت را به‌سرعت و به‌شدت کاهش دهد و بهای سوخت را در داخل آمریکا پایین بیاورد. این هدف، تنها با توافقی ممکن است که در آن بازگشایی رسمی تنگه هرمز و برقراری امنیت در آب‌های منطقه قید شده باشد. همین موضوع، اصلی‌ترین مشوق ترامپ برای توافق است؛ اما مانع بزرگ، بهایی است که واشنگتن باید به تهران بپردازد. پذیرش شروط ایران بر پایه تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، هزینه سیاسی بسیار سنگینی برای ترامپ و جمهوری‌خواهان دارد. این اقدام در آستانه انتخابات، خوراک تبلیغاتی مناسبی به مخالفان می‌دهد و همین نگرانی، مانع اصلی اوست؛ وگرنه شاید موقتاً به همان چارچوب اسلام‌آباد بازمی‌گشت تا بعد از انتخابات هم از آن خارج شود. در سوی دیگر، طرف ایرانی هیچ اعتمادی به ترامپ ندارد و نگران است که توافق در این مقطع، به برگ برنده انتخاباتی ترامپ و حزبش تبدیل شود. اگر جمهوری‌خواهان تسلط خود بر کنگره را حفظ کنند، دست ترامپ برای پس از انتخابات بازتر می‌شود و ممکن است او دوباره با خروج از توافق، تنش‌ها را تشدید کند و جنگ را از سرگیرد. در چنین فضایی، طبیعی است که تهران پیروزی دموکرات‌ها در دو مجلس و ایجاد شکاف در ساختار قدرت آمریکا را ترجیح دهد. با این حال، اگر اکثریت دموکرات‌ها شکننده باشد و نه تعیین‌کننده، مانع جدی پیش روی سیاست‌های ترامپ نخواهد بود. علاوه بر این، به نظر می‌رسد تهران امید دارد نتیجه انتخابات ۲۷ اکتبر اسرائیل نیز به حذف بنیامین نتانیاهو از قدرت بینجامد تا هم‌زمان با شکست جمهوری‌خواهان، ترامپ را مهار و دولتش را تضعیف کند. اینجا یک تناقض مهم شکل می‌گیرد: هر توافقی با ترامپ، موقعیت انتخاباتی حزب او را تقویت می‌کند اما به زیان نتانیاهو تمام می‌شود. چنین توافقی نخست‌وزیر اسرائیل را در تنگنای سختی قرار می‌دهد و بخت انتخاباتی او را که اکنون نیز متزلزل است، تضعیف می‌کند. از این رو، نتانیاهو بیش از هر زمان دیگری تلاش خواهد کرد تا مانع از هرگونه توافق میان تهران و واشنگتن شود. در مجموع، جنگ کنونی به دلیل پیامدهای سنگینش برای طرفین، منطقه و جهان، نمی‌تواند برای مدت طولانی در وضعیت بلاتکلیفی بماند. عوامل متعددی ایجاب می‌کند که تکلیف این تقابل روشن شود. با این حال، بعید است این سرنوشت در بازه زمانی تا انتخابات آمریکا قطعی شود. بنابراین، احتمال دستیابی به توافقی مشابه اسلام‌آباد چندان بالا نیست. ترامپ در شرایط انتخاباتی فعلی، توافقی را نمی‌پذیرد که دستاورد سیاسی و رسانه‌ای چشمگیری به‌ویژه در حوزه هسته‌ای و در قالب یک «تفاهم پلاس» برایش نداشته باشد. با توجه به شانس پایین توافق تا این لحظه، احتمالا ترامپ به تداوم دیپلماسی و مذاکره تا زمان انتخابات فکر کند؛ سناریویی که بتواند با جنجال رسانه‌ای، قیمت انرژی را تا حدی زیادی مهار کند. البته همین سطح از مذاکره نیز به نفع ترامپ و به ضرر نتانیاهو است. با این همه، از سرگیری درگیری‌ها پیش از انتخابات نوامبر کاملاً منتفی نیست و وقوع آن در دو سناریو ممکن خواهد بود: نخست اینکه دیپلماسی انتخاباتی اثر اقتصادی لازم را نداشته باشد و سوخت را در آمریکا ارزان نکند و ترامپ شکست حزبش را حتمی بداند. دوم اینکه واشنگتن از پیش برای یک حمله فشرده برنامه‌ریزی کرده باشد و تحرکات دیپلماتیک اخیر تنها یک «عملیات فریب» باشد. در این میان، طرف ایرانی نیز بعید است که با امید واقعی به دستیابی به توافق راهی نیویورک و مذاکرات با طرف آمریکایی شده باشد؛ بلکه احتمالا هدف ایران از این نوع مذاکرات اعلام رسمی و شفاف شروط خود و قرار نگرفتن در مظان اتهام از دست دادن «فرصت نیویورک» در آینده در صورت شروع دوباره جنگ است. در کل با وجود شرحی که رفت، جهان سیاست دنیای ممکنات و غیر منتظره‌ها نیز هست و باید دید دیدار نیویورک می‌تواند گشایشی را رقم بزند تا روند کنونی به سمت یک درگیری شدید دیگر را متوقف کند یا خیر. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺تحولاتی در مسیر یک تحول!   در روزهای اخیر، تحولاتى بسیار مهم، تا حدی ناهمگون ولی در عین حال هم‌راستا در منطقه و در پیوند با ایران رخ داده است؛ تحولاتی که با وجود این ویژگی‌ها، از حیث اثرگذاری متقابل به مثابه حلقه‌های پیوسته یک زنجیرند و برخی به سود و برخی علیه ایران عمل می‌کنند. از یک‌سو، تعمیق نفوذ و سیطره اسرائیل در جنوب لبنان، تحولات جدید پیرامون تپه راهبردی «علی‌طاهر»، ارجاع مجدد پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت و انسداد چند گذرگاه مرزی زمینی عراق با ایران؛ و از سوی دیگر، تسلط کامل انصارالله یمن بر آبراه راهبردی باب‌المندب، افزایش بهای نفت، هدف قرار گرفتن خطوط لوله استراتژیک انتقال نفت عربستان، تشدید حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز و در نهایت، برگزاری نشست مشترک میان ایران، عراق و شش کشور همسایه در حوزه خلیج فارس در مسقط.   این موارد، سرفصل‌های اصلی تحولات جاری تنش میان ایران و ایالات متحده را تشکیل می‌دهند که هر یک نیازمند بررسی و تحلیلی جداگانه و مبسوط است. با این حال، به طور خلاصه می‌توان گفت برآیند این تحولات از دو سناریو خارج نیست: یا دستیابی به توافقی شبیه به تفاهم اخیر که نتیجه آن تقویت و ارتقای موقعیت ژئوپلیتیک و منطقه‌ای ایران خواهد بود، یا ورود به یک جنگ و رویارویی نظامی به‌مراتب شدیدتر از گذشته.   دلیل طرح سناریوی نخست با چنین مختصاتی این است که با شناخت کنونی، بعید به نظر می‌رسد حکومت ایران با کمتر از تفاهم‌نامه قبلی موافقت کند؛ به‌ویژه که متعاقب تسلط انصارالله بر تنگه باب‌المندب و حمله به خطوط انتقال نفت عربستان (که عملاً ابزاری برای دور زدن تنگه هرمز بود)، اگر هم سقف مطالبات و توان چانه‌زنی خود را در مذاکرات احتمالی بالا نبرد، فعلا آن را کاهش نخواهد داد.   در مقابل، هزینه‌های سنگینِ پذیرش چنین توافقی برای منافع حال و آینده آمریکا، اسرائیل و در مجموع جهان غرب در خاورمیانه، می‌تواند در جایگاه مانعی اساسی عمل کرده و از تحقق آن جلوگیری ‌کند؛ چرا که شکل‌گیری چنین توافقی عملاً به معنای افول حضور سخت‌افزاری و نرم‌افزاری واشنگتن در منطقه و آغاز یک نظم نوین در خاورمیانه خواهد بود.   در این فضا، دیگر مدیریت تنش به الگوی سنتی «نه جنگ و نه صلح» کارآمد به نظر نمی‌رسد؛ زیرا شتاب تحولات سهمگین با پیامدهای سنگین بسیار بالاست؛ به نحوی که طرف‌های درگیر را تحت الزاماتی بیش از هر زمان دیگری به تعیین تکلیف وضعیت جاری در بازه زمانی چهار ماه پیش‌رو وا می‌دارد: از یک سو، با توجه به بحران‌های اقتصادی پیچیده و چندلایه و تبعات احتمالی آن، بعید است ایران بخواهد یا بتواند بدون دست زدن به اقدامی عملی با محاصره فعلی کنار بیاید. از سوی دیگر، طرف مقابل نیز احتمالاً بر این باور است که تداوم رویکرد صبر و انتظار برای فروپاشی ثبات اجتماعی در ایران بر اثر محاصره و جنگ اقتصادی همه‌جانبه، ممکن است به بهای تثبیت نهایی نفوذ و موقعیت ایران در باب‌المندب و سایر نقاط تمام شود. علاوه بر این، افزایش بهای جهانی نفت بر اثر رشد تقاضای چین و ناامنی در تنگه هرمز و ریسک‌های موجود برای مسیرهای جایگزین (مانند خطوط انتقال عربستان و امارات) نیز به عنوان عاملی مضاعف عمل می‌کند.   ترکیب این متغیرها موجب می‌شود طرفین تا پیش از رسیدن به نقطه انفجار یا توافق، برای وادار کردن رقیب به عقب‌نشینی، گام‌های عملی بیشتری در روزها و هفته‌های آتی بردارند که باعث تشدید تنش می‌شود. بر همین اساس، هفته‌های آینده تا پیش از انتخابات اسرائیل و هفته‌های متعاقب انتخابات آمریکا، مقطعی به‌شدت حساس و تعیین‌کننده خواهد بود. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺بازگشت به نقطه آغاز! آمریکا و به ‌ویژه اسرائیل در دو هفته اخیر دوباره به نوعی به ادبیات روزهای آغازین جنگ علیه ایران بازگشته‌اند و بار دیگر با آب و تاب از «تغییر رژیم» سخن می‌گویند. البته آمریکا این موضوع را عمدتاً به ‌صورت غیرمستقیم دنبال می‌کند که رگه‌هایی از آن در پست‌های ترامپ به چشم می‌خورد، اما در اظهارات مقامات اسرائیلی به‌ خصوص نتانیاهو، این رویکرد بسیار پررنگ، صریح و علنی است. همین امر این پرسش را ایجاد می‌کند که چه عاملی سبب بازگشت اسرائیل به چنین ادبیاتی شده است؟ آن هم در شرایطی که پس از ناکامی جنگ در دستیابی به این هدف، در ماه‌های گذشته مقامات اسرائیلی و شخص نتانیاهو از اشاره به این هدف پرهیز می‌کردند. این بازگشت در وهله اول با کشیده شدن جنگ علیه ایران به فاز تشدید فرسایشی اقتصادی هم‌زمان شده و از منظر تل‌آویو و واشنگتن، جنگ وارد حوزه‌ای شده که آن را پاشنه آشیل ایران می‌دانند. آن‌ها معتقدند تشدید جنگ اقتصادی و محاصره می‌تواند با فلج کردن اقتصاد به بی‌ثبات‌سازی داخلی و در نهایت سقوط جمهوری اسلامی بیانجامد. با این حال، هم‌زمانی بازگشت به کلیدواژه «تغییر رژیم» با تشدید جنگ اقتصادی، لزوماً به این معنا نیست که این عامل، تنها انگیزه اسرائیلی‌ها باشد؛ بلکه متغیر بسیار مهم دیگری که نتانیاهو را به اتخاذ مجدد این مواضع ترغیب می‌کند، انتخابات پیش‌روی اسرائیل است. نتانیاهو که با خطر برکناری از قدرت مواجه است، می‌داند که جنگ با ایران همچنان اولویت نخست جامعه تندرو اسرائیل است؛ از این رو می‌کوشد رای‌دهندگان و به ویژه بدنه اجتماعی طیف‌های متعدد احزاب راست افراطی را متقاعد سازد که در صورت ابقای او در قدرت، این جنگ را تا مرز سرنگونی نظام سیاسی ایران ادامه خواهد داد. بر این اساس، رجوع دوباره نتانیاهو به شعار براندازی، قبل از هر چیز یک «وعده انتخاباتی» و تلاشی برای متحد کردن راست افراطی در انتخابات به شمار می‌رود. بنابراین بی‌تردید شرایط تا زمان برگزاری انتخابات در 27 اکتبر آتی بسیار حساس‌تر و شکننده‌تر از قبل خواهد بود؛ تا جایی که چه بسا نتانیاهو برگ برنده و ضامن پیروزی دوباره خود در انتخابات را در تشدید حملات و جنگی تازه خواه علیه ایران، غزه و لبنان ببیند. در این میان، به نظر می‌رسد که ایران نیز به دلایلی و اهدافی در حال بررسی گزینه حمله پیشدستانه به اسرائیل است که به سقوط سیاسی نتانیاهو در انتخابات منتهی شود. احتمالا تهران در حال حاضر مشغول ارزیابی و سبک ‌سنگین کردن جایگاه انتخاباتی نتانیاهو و پیامدهای احتمالی چنین اقدامی است؛ این که یک عملیات پیشدستانه می‌تواند در کنار دیگر اهداف، پایان قدرت نتانیاهو را رقم بزند یا اینکه ممکن است پیامدی معکوس در پی داشته باشد. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺پرونده اوکراین در ایستگاه ترامپ؟! در روزهای اخیر، تحرکات دیپلماتیک پیرامون جنگ اوکراین بار دیگر بالا گرفته است. سفر هیئت آمریکایی متشکل از ویتکوف و کوشنر به روسیه و سپس اوکراین، گمانه‌زنی‌ها درباره سرنوشت این رایزنی‌ها را افزایش داده است. با آنکه در مقطع کنونی توجه افکار عمومی آمریکا و جهان بیش از هر چیز معطوف به تنش‌های مرتبط با ایران است، اما آیا این تحرکات می‌تواند روزنه‌ای برای توقف جنگ اوکراین و دستیابی به یک تفاهم و لو موقت بگشاید یا نه؟ پوتین همزمان با عزیمت هیات آمریکایی آتش‌بس سه‌ روزه را اعلام کرد. زلنسکی نیز اقدام مشابهی انجام داد. این موضع اوکراین به عنوان متحد آمریکا و غرب چیز عجیبی نیست؛ اما این رفتار تاکتیکی روسیه‌ که تحت تحریم شدید آمریکاست یک پیام هست: این که مسکو می‌کوشد به ترامپ و لو در سطح اعلامی پالسی مثبت و نشانه‌ای از آمادگی برای گفت‌وگو و تفاهم ارسال کند و در عین حال هم رفتار و‌ رویکرد او را با شروع دیپلماسی جدید تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، درک این روند بدون توجه به ملاحظات فراجنگی و انتخاباتی آمریکا ناقص خواهد بود. ترامپ در شرایطی قرار دارد که هم در پرونده ایران با نوعی بن‌بست روبه‌روست و هم نیازمند یک دستاورد دیپلماتیک قابل عرضه است؛ دستاوردی که بتواند از آن در فضای داخلی آمریکا بهره‌برداری سیاسی و رسانه‌ای کند. از این زاویه، گرچه جنگ اوکراین برای ترامپ به اندازه پرونده ایران از حیث اثرگذاری مستقیم بر رأی‌دهندگان آمریکایی موثر نیست، اما در صورت حصول توافق، می‌تواند به یک موفقیت نمادین و تبلیغاتی مهم تبدیل شود. در واقع، اگر سطحی از توافقی در پرونده اوکراین حاصل شود، ترامپ قادر خواهد بود آن را به‌عنوان یک دستاورد بزرگ معرفی کند و بخشی از تبعات اعلامی بن‌بست در مواجهه با ایران را در آستانه انتخابات مدیریت و به حاشیه ببرد. از سوی دیگر، این پرسش نیز مطرح است که پوتین در معادلات انتخاباتی آمریکا چه محاسبه‌ای دارد؟ آیا او مایل است با تقویت جایگاه ترامپ و جمهوری‌خواهان مانع تغییر توازن قدرت در واشنگتن شود؟ تجربه نشان می‌دهد که ترامپ در مقایسه با دموکرات‌ها، مواضع نرم‌تر و گاه همدلانه‌تری نسبت به روسیه اتخاذ کرده و بارها بر اوکراین فشار آورده است. همین سبب می‌شود که مسکو، دست‌کم در سطح محاسبات سیاسی، پیروزی ترامپ را برای خود کم‌هزینه‌تر و شاید مطلوب‌تر از تقویت دموکرات‌ها بداند. تعارض منافع ایران و روسیه در امر انتخابات آمریکا از اینجا روشن می‌شود. حال باید دید آیا روسیه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، دستاوردی در اختیار ترامپ قرار می‌دهد تا او بتواند یک پیروزی تاکتیکی را جشن بگیرد و از آن بهره‌برداری سیاسی کند. همچنین این پرسش مطرح است که آیا ترامپ می‌تواند در سایه تحرکات دیپلماتیک و گشایش احتمالی در پرونده اوکراین، به تفاهمی با تهران نیز دست یابد؟ تفاهمی که ابعاد و امتیازهای آن، زیر تأثیر برجستگی تحولات اوکراین قرار گیرد و در عین حال، با بازگشایی رسمی تنگه هرمز و کاهش قیمت انرژی، جنجال‌های احتمالی ناشی از اعطای امتیاز به ایران را مدیریت و کنترل کند. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺چرخه حمله و درگیری! در دو روز اخیر دوباره درگیری نظامی میان ایران و آمریکا متعاقب حمله این کشور به جزیره لارک از سرگرفته شده است. در تجاوز دیشب آمریکا به جنوب ایران، این بار در کوهستانک جنایت دیگری رقم خورد و یک مجلس عزا و شادی تبدیل به ماتم شد و تعدادی از جمله دو کودک جان خود را از دست داده و دهها نفر هم زخمی شدند. این درگیری در امتداد جنگی ناتمام به امری طبیعی و عادی تبدیل شده و در وهله اول منعکس کننده بن‌بست دیپلماتیک است. حملات آمریکا شدیدترین از نوع خود از حدود یک ماه قبل است؛ اما تا این لحظه به نحوی نیست که بیانگر تصمیم این کشور برای شروع جنگی مانند جنگ 40 روزه باشد؛ مگر این که تحولات میدانی رفته رفته آن را تحمیل کند. البته خود همین حملات هم یک نوع جنگ محدود است. ظاهرا آمریکا فعلا ترجیح می‌دهد که هر از چند گاهی دست به چنین حملاتی بزند. از این رو حمله به سکوی موشک‌های پرتاب مین در لارک صرفا یک بهانه برای آغاز این حملات بود. هدف هم تضعیف توانمندهای نظامی ایران برای رصد و کنترل جریان کشتیرانی در تنگه هرمز است. این که اهداف حملات قبلی در مناطق ساحلی جنوبی ایران دوباره عینا مورد حمله قرار گرفته است، موید این مدعاست. این حملات در نوع یک جنگ نظامی فرسایشی علیه ایران است؛ اما هدف آن فعلا بسترسازی برای تداوم و تشدید جنگ فرسایشی اقتصادی است؛ به این معنا که آمریکا بر این باور است که هر اندازه کنترل ایران بر تنگه هرمز را تضعیف کند و میزان نشتی احتمالی نفت از آن را بالا ببرد، می‌تواند از تبعات ناامن شدن و بسته ماندن تنگه برای اقتصاد آمریکا و جهان بکاهد تا از این رهگذر بستر لازم برای تداوم محاصره اقتصادی فراهم شود. در این راستا هم شش ماه از آغاز جنگ و تجاوز علیه ایران گذشته و طبق اعلان تهران، تنگه هرمز تاکنون حدود پنج ماه مسدود مانده است؛ اهرمی که برخلاف انتظار تاکنون آمریکا را به مصالحهِ مطلوبِ ایران وادار نکرده است. هر چند اقتصاد بین‌الملل و آمریکا در اشکالی و سطوحی در این چند ماه متاثر از تحولات تنگه هرمز بوده است؛ اما ظاهرا این تکانه اقتصادی فعلا در حدی نیست که آمریکا را مجبور به توافق و کوتاه آمدن کند. علت آن هم این است که از یک سو، قیمت نفت هنوز جهش قابل توجهی نکرده است و از دیگر سو به نظر می‌رسد که بازار تلاش می‌کند با یافتن راه‌های جایگزین، خود را با شرایط جدید سازگار کند. اما این وضعیت، ایران را درگیر یک جنگ فرسایشی بی‌سابقه شده که امنیت و ثبات اجتماعی آن را نشانه گرفته است و فعلا چشم‌انداز دیپلماتیک روشنی برای پایان این جنگ وجود ندارد. از این رو اگر آمریکا و متحدانش معتقد باشند که همچنان تبعات تحولات امنیتی در تنگه هرمز قابل مدیریت است و بازار انرژی جهان دچار شوک بزرگی نخواهد شد، به این جنگ فرسایشی در اشکال مختلف آن به ویژه اقتصادی علیه ایران و چرخه حمله و درگیری ادامه خواهند داد. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari

🔺سوریه و کلیشه‌های تحلیلی! سوریه در ماه‌ها و هفته‌های اخیر تحولات عمیق و بزرگی را تجربه کرده است؛ از رفع تحریم‌ها و خارج ساختن آن از لیست حامیان تروریسم پس از 47 سال تا انحلال قسد، حکومت خودمختار کُردی و ادغام نهادهای آن در موسسات حکومتی دمشق. اینجا قصد شکافتن این تحولات و تحلیل آن‌ها را ندارم. آنچه در پرونده سوریه در این روزها شاهد هستیم تقریبا در امتداد برآوردهایی است که پس از سقوط رژیم اسد و روی کار آمدن نظام جدید در این کانال مطرح شده است. وقتی در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ حکومت اسد سقوط کرد، تحلیل غالب و کلیشه‌ای رایج این بود که سوریه در گرداب جنگ داخلی فرو خواهد رفت، تجزیه خواهد شد و غیره. اما نگارنده همواره بنا به دلایلی خلاف این تحلیل را باور داشت و چند نکته کلیدی زیر را در تحلیل و پیش‌بینی تحولات سوریه در قالب‌های متفاوت (از جمله به احتمال زیاد، دور از ذهن و بعید است و غیره) مطرح می‌کرد: نخست اینکه سوریه به سمت ثباتی نسبی می‌رود دوم اینکه به دلایلی تجزیه نخواهد شد سوم این که حکومت جدید رویکرد اقتصادی دارد و به دلایلی نیز مقبولیت منطقه‌ای و بین‌المللی پیدا می‌کند. چهارم اینکه نیروهای آمریکایی از سوریه خارج شده و ترامپ نیز به دلایلی دست از حمایت کردها خواهد کشید. پنجم اینکه حکومت خودمختار کردی در نهایت با ادغام در دستگاه حاکمه جدید پایان می‌یابد. با این حال، در آن روزها برخی به طرقی از جمله پیام‌ها و تماس‌های خصوصی، معترضِ این تحلیل و برآوردها بودند و حتی بعضاً تحقق آن را در حد «امری محال» می‌پنداشتند؛ عده‌ای نیز به هر حال چون نظام اسد به عنوان متحد ایران سقوط کرده و مخالفان سر کار آمده بود، تنها تحلیلی را می‌پذیرفتند که خروجی آن بی‌ثباتی گسترده، سقوط زودهنگام نظام جدید و تجزیه سوریه باشد. از این رو، جا دارد که تحولات کنونی سوریه محمل و فرصتی برای گذار از کلیشه‌نگری در امر تحلیل باشد؛ کلیشه‌هایی که نه‌تنها ناشی از شناخت ناقص و نادرست، بلکه غالباً آمیخته با احساسات، عواطف، سوگیری‌های ذهنی و سلایق سیاسی و فکری است. بنابراین، برخی تحلیل‌ها پیش از آنکه خوانشی از واقعیت پیرامونی باشند، بیانگر مفاهیم و سلایق ذهنی‌اند که ممکن است احیاناً هیچ سنخیتی با عالم واقع و بیرون نداشته باشند. ناگفته هم نماند که تحلیل غالب در روزها و ماه‌های پس از سقوط نظام سابق سوریه، بازتاب خاص خود را بر محاسبات سیاسی و امنیتی ایران درباره آینده این کشور نیز بر جای گذاشت و می‌شد رگه‌های آن را در اظهارات مقامات مختلف دید. اشتباه در تحلیل و تفسیر، امری رایج و طبیعی است و مقصود از آنچه گفته شد، چنین خطاهایی نیست که نگارنده هم از آن‌ها مصون نیست و حتما مرتکب‌ این اشتباهات هم شده است؛ بلکه معضل اصلی، سوگیری و دخیل کردن نوعی عوامل فرامتنی است که امر تحلیل و آینده‌نگری را تا سطح تخیلات و تمنیات تنزل می‌دهد. بر همین اساس، تمام تلاش نگارنده همواره بر این بوده که دخالت دادن سلایق فکری و سیاسی را به حداقل ممکن برساند؛ تا جایی که صرف‌نظر از درستی یا نادرستی تفسیرها و برآوردها، بارها در موضوعات گوناگون تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌هایی ارائه داده‌ام که کاملاً برخلاف تمایلات درونی‌ام بوده است. #صابر_گل_عنبری @Sgolanbari