ادبیات سئونلر

‌ او دیوارین دیبینده، میموزانین(آغاج) آلتیندا ✍یازان: مِرسه رودور‌یدا چئویرن: آزاد یاشار کؤچورن: سحرخیاعوی حاضیرلایان:ادبیات سئونلر مرسه رودوریدا (1983-1908)- تانینمیش کاتولینا ناثیری دیر. ادبی یارادیجیلیغینا گؤره بیر سیرا ادبی اؤدول‌لره لاییق گؤرونوبدور. مجبوری مهاجرت اوزوندن سیغیندیغی فرانسادا تخمینن، اییرمی ایله قدر یاشاییب و همین دؤرده یارادیجی فعالیتینده غیراختیاری بیر فاصیله یارانیب. حئکایه کیتابلاری: اییرمی ایکی حئکایه (1958) منیم کریستینام و دیگر احوالاتلار(‌1967) بوتون احوالاتلار( 1979) سیاحت‌لر و چیچک‌لر(‌1980) رمانلاری: من لیاقتلی قادینام می؟( 1933) کیشی‌نین حیاتیندان بیرجه گون(1934) آلوما(1937) جنایت( 1936) دیامانت مئیدانی( 1962) کاملیالی کوچه( 1966) دنیز کنارینداکی باغ( 1967) قیریلمیش آینا( 1974) حئکایهhttps://t.me/Adabiyyatsevanlar مایکل منی آتیب گئدنده بوتون رفیقه‌لریم بوندان کام آلیرمیشجاسینا سئوینیردیلر: آداخلیم غفیلدن گئدیب دونیانی گزیب- گؤرمک هوسینه دوشموش و گئری دؤنه‌جه‌یینی وعده وئرمیشدی‌. رفیقه‌لریم ایسه هله ده اوتوروب- دوروب، منه تسللی وئریرلر کی، اگر آداخلین بئله دئییب‌سه، اوندا موطلق قاییداجاق، حال بو کی اؤز- اؤزلوکلرینده نیشانلیمین اوزونو بیر داها گؤرمیه‌جیییمدن آرخاییندیلار. ائله اؤزوم ده بو فیکیرده‌یم، چون کی مایکل ایلک گؤروشده‌جه منیم‌له یاتاغا گیرمیشدی و بو واریانت منیم یاتسام، هئچ یوخوما دا گیرمزدی، چون کی بیر عؤمور بویو ائوده قالیب، قاریماق ایسته‌میردیم. آنجاق اوره‌ک ده داشدان دئییل ها، اگر بیر آدام اوز حیاتینی سنسیز هئچ جور دوشونه بیلمه‌دییینی دیلینه گتیریب، آند- آمان ائدیرسه، اونا " یوخ" جاوابی وئرمک بیرآز موشکوله دؤنور و من ده بونو... او واخت باجارمادیم. بلکه ده او، نه واختسا حقیقتن گئری دؤنه‌جکدی، آنجاق او زامان مایکل داها منه اصلن لازیم اولمایاجاقدی. هم ده جانیمداکی سویوق‌دَیمه‌نین هله ده گئچیب گئتمه‌مه‌سی رفیقه‌لریمی حئیرتلندیریر. عیب ائتمز، قوی اونلار ماراقلاریندان چاتلاسینلار. اؤسکورکدن بوغولاندا و یا بورنومون سویو دایانمادان آخاندا نییه ماهنی اوخودوغومو اونلار یوز ایل قالا، آنلایا بیلمزلر. آخی من ایندییه‌دک هئچ کیمه سیرر گلمه‌میشدیم کی. عسگرلره حئیرانام، اونلاری گؤرجک اوره‌ییمین یاغی اریییر. حربی فورمادا چکمه‌لرینی تاپپیلداداراق، کوچه‌میزدن کئچدیک‌لری واخت بعضن ایچیمه غوصصه حیسسی دولور... گونشین آلتیندا، او جور گئییمده و سیرایلا یئرییرکن، چوخ یقین اونلارین هاواسی چاتیشمیر. بونونلا یاناشی آرالاریندان بعضی‌لری اؤز تاققاناغینی شستله یان قویماغیندان دا قالمیر... اوچ- اوچ گزیشن عسگرلر جانلاری چیخدیغیندان یولدان اؤتن هر قیزلا بیر بهانه‌ ایله صؤحبته گیریشمه‌یه چالیشاندا، ندنسه منه کؤکوندن قوپاریلان آغاجلاری خاطیرلادیرلار‌. ایالت‌دن گلن بو جاوانلار شهرده دهشت داریخیرلار! آنالاریندان اؤترو، ائو خوره‌کلریندن اؤترو بورونلاری‌نین اوجو گؤینه‌ییر. قویو باشینا ییغیشان قیزلاردان اؤترو، اوز عالم‌لرینده دوغما ساییلاجاق هر شئیه حسرت دویورلار. بوتون بونلار آزمیش کیمی، هله حربی فورما گئیینمه‌یه ده مجبوردولار و اوندان قورتولمالاری امکانسیز دیر. بیر دفعه اونلار یئنه اوچلوکده گزیشیردیلر. او گون اَینیمده آچیق چَهرایی رنگده ژاکت، بوینومدا ایسه عینی رنگده یایلیق وار ایدی. همین ژاکتی تیکنده پارچادان آرتیق قالمیشدی.  آرخادا ییغدیغیم ساچلاریما همین گون اوزرینده گؤز قاماشدیجی و قیزیل رنگی  روبانی اولان چهرایی سانجاق تاخمیشدیم. منیم برابریمه چاتاندا عسگرلر آیاق ساخلاماقلا، یولومو کسدیلر. اونلاردان گیرده صیفتی اولانی سوروشدو: "سیزده آرتیق مترو قاطاری بلیطی تاپیلماز کی؟" من ده دئدیم کی بلیطیم یوخدور. اوندا ایکینجی عسگر صؤحبته قوشولدو: " حتا ایشلنمیش بلیط ده ایشیمیزه یارایار". بو ایکیسی ائله هئی بیربیری ایله باخیشاراق، هیریلداییردی. اوچونجو عسگر لال- دینمز بیر کناردا دایانمیشدی. اونون یاناغیندا و بوینوندا یئکه خالی واریدی. قولاغی‌نین بؤیرونده  کی خال ایسه نیسبتن کیچیک و توند قهوای رنگ‌ده ایدی. بلیط بهانه‌سی ایله منیم‌له صؤحبته گیریشن‌لر سونرا آدیملا ماراقلاندیلار. من ده بونو گیزلتمه‌یه ائله بیر حاجت دویمادان او دقیقه آدیمی سویله‌دیم...  "خریزانتما" جاوابینی ائشیدینجه، اونلار بیلدیردیلر کی بو آد پاییزدا آچان بیر چیچک آدی دیر. من ایسه حدسیز طراوتلی اولدوغوم اوچون او پاییز چیچه‌یینه ذرره‌جه بنزه‌میرم. بیزدن آرالیدا دوران و بایاقدان بَری آغزینا سو آلان عسگر دئدی: " یاخشی، گلین گئدک".

رحمان پوراکبر خیاوی-روشن خیاوی، 🌹«تقدیم به طاهره و طاهره ها...»🌹 خاطره ای از دیدار با «گوهرمراد» و «صمد بهرنگی» دیگر پیری دارد غلبه میکند و دیگر خاطره ها و یادها و تاریخ ها به سختی خود را از عمق نهانخانه ی ذهن و حافظه بیرون می‌کشند. همین دیروز و پریروز بود که داشتم فکر میکردم برای یاد و یادآوری سالروز مرگ غلامحسین ساعدی، خاطره ای را از نخستین دیدارم با آن همیشه عزیز بنویسم و در کانال بگذارم، اما بقول خودمان، روز را به روز فروختن همین میشود که حتا سالروز وفات یکی از عزیزترین و مظلوم ترین انسان روزگارت هم از یادت برود.( نوشته ی عسگر موسوی بیدارم کرد،) ساعدی بعد از سفر به مشکین، که حاصلش سه کتاب خیاو یا مشکین کعبه ی...و رمان توپ (که توسط خواهرم نگار به ترکی ترجمه شده،) و نمایشنامه ی« چوب به دست های ورزیل» شد، دوستانی در «خی یو» پیدا کرده بود، از جمله مرحوم اسدی( دوست نزدیک صمد بهرنگی و یکی از سه، چهار نفر که جنازه صمد را از ارس درآورده و به تبریز منتقل کردند،) و مرحوم صمد قلی زاده و مرحوم نورمحمد ذاکری (که شوهر خواهر بزرگ من بود) و چند نفر دیگر (که شاید من اجازه نامبردنشان را اینجا نداشته باشم.) سال های حدود۱۳۴۵ یا اندکی بعد از آن بود، دقیق یادم نیست چه سالی بود، که مرحوم ذاکری در تهران حقوق قضایی میخواند و من در تبریز تحصیل میکردم. برای اولین بار، به همراه دوستم«ایاز،ع» سفری به تهران کردم.... روزی مرحوم نورمحمد ذاکری-که انسان بسیار شریفی بود ویادش به خیر باد- به من گفت، امروز ترا به دیدن یک نویسنده خواهم برد! منکه از پنج سالگی با مکتب و کتاب آشنا و دوست شده بودم و این دوستی همچنان، از هر دو طرف وفادارانه ادامه دارد، از اینکه به دیدن نویسنده ای خواهم رفت، شاد بودم و در پوست خود نمی گنجیدم... عصر همان روز به دیدن ساعدی رفتیم... ساعدی تا مرا دید گفت: با این جوان که از قبل آشنا هستیم! اشاره ی ساعدی به یک کاسه آب می‌شد که روزی در کوچه ی ما، ساعدی و صمد قلی زاده و داماد ما ایستاده بودند و سر رفتن به وله زیل و موییل برنامه ریزی میکردند و من در کنارشان بودم، ساعدی تشنه بود و آب خواست و من رفتم خانه مان که همان چند قدمی بود و برایش آب آوردم، ...برایم جالب بود که در یاد ساعدی مانده بود، بعدها مرحوم ذاکری صحبت میکرد که، ساعدی از هوش بسیار تیز و بالایی برخوردار است. ...در مطب ساعدی مرد جوانی حضور داشت که با ساعدی در مورد کتابی بحث میکردند. ساعدی پرسید: آخرش چه شد؟ و او پاسخ داد: میگویند فلان، فلان و فلان قسمت کتابت را باید حذف کنی تا اجازه ی چاپ بدهیم! ساعدی پرسید: تو چی، تو قبول کردی؟ و مرد جوان گفت: نه، امکان ندارد قبول کنم!... کتاب مورد بحث، همان بود که بعدها با نام**کند و کاو در مسائل تربیتی ایران** درآمد، و آن مرد جوان کسی نبود جز صمد بهرنگی، و حقیقت اینکه من در آن زمان، که هیجده سال بیش نداشتم، هنوز صمد بهرنگی را نمی‌شناختم... ساعدی رو کرد به مرد جوان و گفت: صمد! چایی میل نداری؟!...و صمد لبخندی زد و پرید و چهار تا چای ریخت و آورد، سه تا چای در استکان بود، اما یکی در لیوان بود. سه استکان را جلو ما گذاشت، اما لیوان را برای خود نگهداشت، ساعدی با شوخ طبعی خاصی که داشت، رو کرد به ما و گفت: این صمد که از یک لیوان چای برای مهمانش نمیگذرد، میخواهد مساوات را در دنیا برقرار کند!...و بدنبالش خنده ی شیرین و جانانه ای کرد و در باره ی صمد و آثارش جملاتی برای ما گفت... ما حدود یک ساعت در مطب ساعدی بودیم(وقت بعد زمان دیدن مریض ها بود) و صحبت ها و گفتگوهای بیاد ماندنی شد که اگر عمری بود، شاید روزی به قلم آید. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

رحمان پوراکبر خیاوی-روشن خیاوی، 🌹«تقدیم به طاهره و طاهره ها...»🌹 خاطره ای از دیدار با «گوهرمراد» و «صمد بهرنگی» دیگر پیری دارد غلبه میکند و دیگر خاطره ها و یادها و تاریخ ها به سختی خود را از عمق نهانخانه ی ذهن و حافظه بیرون می‌کشند. همین دیروز و پریروز بود که داشتم فکر میکردم برای یاد و یادآوری سالروز مرگ غلامحسین ساعدی، خاطره ای را از نخستین دیدارم با آن همیشه عزیز بنویسم و در کانال بگذارم، بو یازینین آردینی ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون . https://t.me/Adabiyyatsevanlar

لاکین " ورزیل الی چوماقلیلاری " پیئسینده هئچ بیر تا‌نینمامیش گوج، هئج بیر نامعلوم زامان و مکاندان سؤز گئتمیر. اثر ساده دیلده تانیش رئاللیقلاری عکس ائتدیریر. حتّی، وحشی قابانلارین کنده هوجومو دا طبیعیدیر. اونا گؤره کی، ورزیل قصبه‌سی داغلارین اتگینده یئرلشیر و بو مکان اونلارین گیزلندیگی یئردیر.       ساعدی‌نین بو پیئسینده ده باشقا اثرلرینده اولدوغو کیمی قهرمانلار عادی اینسانلاردیر. هامیسی او کندلیلردیر کی، ایران و یا دونیا‌نین باشقا اؤلکه‌لری‌نین کندلرینده یاشاییرلار. ائله بونا گؤره ده ساعدی‌نین اثرلری‌نین اوخوجوسو چوخدور. اثر ایرا‌نین شهرلری‌نین اکثریتینده تاماشایا قویولدو. ایرا‌نین بؤیوک یازیسیچی جلال آل احمد بو اثرله تانیش اولدوقدان سونرا سؤیله‌میشدی کی، قلم صنعتی عالمینده عبانی باغیشلاماق اولسایدی، من اؤز عبامی چیخاریب ساعدی‌نین چیینینه سالاردیم.       "ورزیل الی چوماقلیلاری" آدلی پیئسی شؤهرت قازاندیقدان اثر اساسیندا رئژیسسور جعفر والی فیلم چکدی.آرادان آز کئچمه‌دی کی، ایرا‌نین مشهور رئژیسسورو داریوش مهرجویی ساعدی‌نین " بیلده یاس" حئکایه‌لر توپلوسوسدان "اؤکوز" آدلی بیر فیلمی ائکرانلاشدیردی. بوفیلم بوگون ده ایرا‌نین کینو صنعتینده اؤزونه‌مخصوص یئر توتور. کینو تنقیدچیلری‌نین بیر چوخو بئله فیکیرده‌دیرلر کی، " اؤلکه‌‌نین کینو صنعتی‌نین اوسلوبونون دییشمه‌سینده هئچ بیر کینوفیلم "اؤکوز"" قدر تاثیر ائدیجی گوچه مالیک اولماییب."اؤکوز" فیلمی‌نین یارانماسیندان سونرا ایرا‌نین کینوتئاترلاری ایجتیماعی-سیاسی مضمون کسب ائتدی.عومومیتله، غ.ساعدی‌نین اثرلری اؤلکه‌‌نین ادبی-مدنی موحیطینده بیر اینقیلابا سبب اولموشدو. اثر ضیالیلارین باخیشلارینا درین تاثیر ائتمیشدی؛ علی الخصوص رئژیسسورلار داها یونگول و دایاز مضمونلو سوژئتلردن ایستیفاده ائتمیردیلر.      مؤعتبر ا‌دبیاتشوناسلار اونون"بیلده یاس" سیلسیله حئکایه‌لرینی سئحیرلی رئالیزمین پارلاق نومونه‌سی کیمی قییمتلندیرمیشلر.      "چئخوو هئچ واخت یاخشی بیر رومان یازا بیلمه‌دی. او، اؤز ایتی درّاکه‌سی ایله موشاهیده ائتدیکلرینی ذهنینده ساخلاماغی باجارمیردی. او،پارچالانمیش روح و جانلاری او یئره قدر ساخلاماغی باجاریردی کی، یالنیز اونلاردان قیسا حئکایه‌لر یاراتسین. ائله بو سببدن او رومان یازماغی باجارمیردی" ائله بیل کی، نابوکوو بو سؤزلری چئخوو دئییل، ساعدی حاقدا یازمیشدی. دوغرودان دا ساعدی‌نین رومانلاری دیگر ژانردا یازدیغی اثرلری کیمی اوغورلو آلینمیردی. ساعدینی یاخیندان تانییانلارین سؤیله‌دیگینه گؤره ساعدی تلَسکن و حؤوصله‌سیز ایدی. چالیشیردی کی، اثری تئز بیتیرسین. ائله بونا گؤره ده سونرادان رومانلاری‌نین اوزرینده ایشله‌ییب اینکیشاف ائتدیرمه‌یه صبری چاتمیردی.       موصاحیبه‌لریندن بیرینده بو باره‌ده یازمیشدی کی،حقیقتن من هله ده خیاللاریمین میندن بیرینی یازا بیلمه‌میشم. اونا گؤره کی، همیشه یاشاییشیم تلاتوملو اولموشدور. نه قدر خیاللاریمین قارشیسینی آلماق ایسته‌ییرمسه، یئنه ده اونلار ذهنیمی بیر قورخونج کابوس کیمی مشغول ائدیرلر… دوکتور ساعدی جمعی 49 ایل عؤمور سوروب.او ائله بیل اؤنجه‌دن آز یاشایاجاغینی بیلیردی، اونا گؤره ده همیشه تله‌سیردی.بو حاقدا دوستو فرج اله شفایا یازیردی:" تلسمک همیشه منه آغیر ضربه وورموشدور. هر ایشی باشلایارکن ایسته‌میشم کی،اونو تئز قورتاریم، اوندان تئز خیلاص اولوم. بیر حامیله قادین کیمی دوغماغا تلسمیشم. ائله بو سببدن ده اؤلو اوشاق دوغموشام. ایندی قرارا گلمیشم کی، تلسمه‌یم."   ق.مارکئس،ف.کافکا، و قی دئ موپاسسان و غ. ساعدی       ساعدی‌نین یازدیقلاری ایله ق. مارکئس کافکا ،ساموئل بئکت و قی دئ موپاسسا‌نین یازدیغی اثرلر آراسیندا بیر اوخشارلیق وار. بو اثرلرلر فاناتیزم، جهالت، قورخو و فلاکت بورولغا‌نینا دوشموش اینسانلارین وضعیتینی تصویر ائدیر. اونلار یالنیز طالعیین حؤکمونه تسلیم اولاراق یاشاییرلار.ساعدی‌نین یارادیجیلیغینی آراشدیران دوکتور غلامرضا تبریزی ساعدینی باشقا یازیچیلاردان فرقلندیرن اساس جهتلردن بیری کیمی اونون ایجتیماعی و اینسانی دگرلره حاق وئرمه‌سینی اؤنه چکیر.بونونلا یاناشی یازیر کی، اونون تنقیدی-ساتیریک اوسلوبا سؤیکه‌نن یازیلاری کوتله‌نی حرکته گتیریر، اونو آییلدیر، اؤز حاقی-حوقوقو اوغروندا موباریزه‌یه سسله‌ییر.        غلامحسین ساعدی‌نین اثرلری‌نین چوخو فارس دیلینده اولسا دا اونون یاخین دوستو اولان دوکتور فرنودون قئید ائتدیگینه گؤره، مرحوم یازیچی اوچون آذربایجان تورکجه‌سینده یازماق داها راحات ایدی. دوکتور فرنودا گؤره اونون آذربایجان دیلینده کیتابلاری و تدقیقاتلاری اولسا دا، او دؤورده آذربایجان دیلینده یازی و نشرله باغلی پروبلئملره اولدوغو اوچون ساعدی اثرلری‌نین چوخونو فارس دیلینده یازیماق مجبوریتینده ایدی https://t.me/Adabiyyatsevanlar

لاکین " ورزیل الی چوماقلیلاری " پیئسینده هئچ بیر تا‌نینمامیش گوج، هئج بیر نامعلوم زامان و مکاندان سؤز گئتمیر. اثر ساده دیلده تانیش رئاللیقلاری عکس ائتدیریر. حتّی، وحشی قابانلارین کنده هوجومو دا طبیعیدیر. اونا گؤره کی، ورزیل قصبه‌سی داغلارین اتگینده یئرلشیر و بو مکان اونلارین گیزلندیگی یئردیر.       ساعدی‌نین بو پیئسینده ده باشقا اثرلرینده اولدوغو کیمی قهرمانلار عادی اینسانلاردیر. هامیسی او کندلیلردیر کی، ایران و یا دونیا‌نین باشقا اؤلکه‌لری‌نین کندلرینده یاشاییرلار. ائله بونا گؤره ده ساعدی‌نین اثرلری‌نین اوخوجوسو چوخدور. اثر ایرا‌نین شهرلری‌نین اکثریتینده تاماشایا قویولدو. ایرا‌نین بؤیوک یازیسیچی جلال آل احمد بو اثرله تانیش اولدوقدان سونرا سؤیله‌میشدی کی، قلم صنعتی عالمینده عبانی باغیشلاماق اولسایدی، من اؤز عبامی چیخاریب ساعدی‌نین چیینینه سالاردیم.       "ورزیل الی چوماقلیلاری" آدلی پیئسی شؤهرت قازاندیقدان اثر اساسیندا رئژیسسور جعفر والی فیلم چکدی.آرادان آز کئچمه‌دی کی، ایرا‌نین مشهور رئژیسسورو داریوش مهرجویی ساعدی‌نین " بیلده یاس" حئکایه‌لر توپلوسوسدان "اؤکوز" آدلی بیر فیلمی ائکرانلاشدیردی. بوفیلم بوگون ده ایرا‌نین کینو صنعتینده اؤزونه‌مخصوص یئر توتور. کینو تنقیدچیلری‌نین بیر چوخو بئله فیکیرده‌دیرلر کی، " اؤلکه‌‌نین کینو صنعتی‌نین اوسلوبونون دییشمه‌سینده هئچ بیر کینوفیلم "اؤکوز"" قدر تاثیر ائدیجی گوچه مالیک اولماییب."اؤکوز" فیلمی‌نین یارانماسیندان سونرا ایرا‌نین کینوتئاترلاری ایجتیماعی-سیاسی مضمون کسب ائتدی.عومومیتله، غ.ساعدی‌نین اثرلری اؤلکه‌‌نین ادبی-مدنی موحیطینده بیر اینقیلابا سبب اولموشدو. اثر ضیالیلارین باخیشلارینا درین تاثیر ائتمیشدی؛ علی الخصوص رئژیسسورلار داها یونگول و دایاز مضمونلو سوژئتلردن ایستیفاده ائتمیردیلر.      مؤعتبر ا‌دبیاتشوناسلار اونون"بیلده یاس" سیلسیله حئکایه‌لرینی سئحیرلی رئالیزمین پارلاق نومونه‌سی کیمی قییمتلندیرمیشلر.      "چئخوو هئچ واخت یاخشی بیر رومان یازا بیلمه‌دی. او، اؤز ایتی درّاکه‌سی ایله موشاهیده ائتدیکلرینی ذهنینده ساخلاماغی باجارمیردی. او،پارچالانمیش روح و جانلاری او یئره قدر ساخلاماغی باجاریردی کی، یالنیز اونلاردان قیسا حئکایه‌لر یاراتسین. ائله بو سببدن او رومان یازماغی باجارمیردی" ائله بیل کی، نابوکوو بو سؤزلری چئخوو دئییل، ساعدی حاقدا یازمیشدی. دوغرودان دا ساعدی‌نین رومانلاری دیگر ژانردا یازدیغی اثرلری کیمی اوغورلو آلینمیردی. ساعدینی یاخیندان تانییانلارین سؤیله‌دیگینه گؤره ساعدی تلَسکن و حؤوصله‌سیز ایدی. چالیشیردی کی، اثری تئز بیتیرسین. ائله بونا گؤره ده سونرادان رومانلاری‌نین اوزرینده ایشله‌ییب اینکیشاف ائتدیرمه‌یه صبری چاتمیردی.       موصاحیبه‌لریندن بیرینده بو باره‌ده یازمیشدی کی،حقیقتن من هله ده خیاللاریمین میندن بیرینی یازا بیلمه‌میشم. اونا گؤره کی، همیشه یاشاییشیم تلاتوملو اولموشدور. نه قدر خیاللاریمین قارشیسینی آلماق ایسته‌ییرمسه، یئنه ده اونلار ذهنیمی بیر قورخونج کابوس کیمی مشغول ائدیرلر… دوکتور ساعدی جمعی 49 ایل عؤمور سوروب.او ائله بیل اؤنجه‌دن آز یاشایاجاغینی بیلیردی، اونا گؤره ده همیشه تله‌سیردی.بو حاقدا دوستو فرج اله شفایا یازیردی:" تلسمک همیشه منه آغیر ضربه وورموشدور. هر ایشی باشلایارکن ایسته‌میشم کی،اونو تئز قورتاریم، اوندان تئز خیلاص اولوم. بیر حامیله قادین کیمی دوغماغا تلسمیشم. ائله بو سببدن ده اؤلو اوشاق دوغموشام. ایندی قرارا گلمیشم کی، تلسمه‌یم."   ق.مارکئس،ف.کافکا، و قی دئ موپاسسان و غ. ساعدی       ساعدی‌نین یازدیقلاری ایله ق. مارکئس کافکا ،ساموئل بئکت و قی دئ موپاسسا‌نین یازدیغی اثرلر آراسیندا بیر اوخشارلیق وار. بو اثرلرلر فاناتیزم، جهالت، قورخو و فلاکت بورولغا‌نینا دوشموش اینسانلارین وضعیتینی تصویر ائدیر. اونلار یالنیز طالعیین حؤکمونه تسلیم اولاراق یاشاییرلار.ساعدی‌نین یارادیجیلیغینی آراشدیران دوکتور غلامرضا تبریزی ساعدینی باشقا یازیچیلاردان فرقلندیرن اساس جهتلردن بیری کیمی اونون ایجتیماعی و اینسانی دگرلره حاق وئرمه‌سینی اؤنه چکیر.بونونلا یاناشی یازیر کی، اونون تنقیدی-ساتیریک اوسلوبا سؤیکه‌نن یازیلاری کوتله‌نی حرکته گتیریر، اونو آییلدیر، اؤز حاقی-حوقوقو اوغروندا موباریزه‌یه سسله‌ییر.        غلامحسین ساعدی‌نین اثرلری‌نین چوخو فارس دیلینده اولسا دا اونون یاخین دوستو اولان دوکتور فرنودون قئید ائتدیگینه گؤره، مرحوم یازیچی اوچون آذربایجان تورکجه‌سینده یازماق داها راحات ایدی. دوکتور فرنودا گؤره اونون آذربایجان دیلینده کیتابلاری و تدقیقاتلاری اولسا دا، او دؤورده آذربایجان دیلینده یازی و نشرله باغلی پروبلئملره اولدوغو اوچون ساعدی اثرلری‌نین چوخونو فارس دیلینده یازیماق مجبوریتینده ایدی

     اونون 7 روما‌نیندان ایندییه‌دک 3-و چاپ اولونوب. ساعدی‌نین اثرلرینده آغیر ایجتیماعی تنقیدلره یئر وئریلدیگینه گؤره، ایران حؤکومتلری اونون کیتابلاری‌نین چاپینا مانعه تؤره‌دیر و سئنزورا تطبیق ائدیردی. ساعدی، فیکیرلری‌نین سئنزورادان کئچمه‌سی‌نین قارشیسینی آلماق اوچون بعضی کیتابلارینی یئنی آدلارلا چاپ ائتدیرمه‌یه چالیشیردی.      ایراندا اونون یازدیغی سسئناری اساسیندا اوچ فیلم چکیلیب. بو اوچ فیلم "گاو" (اؤکوز)، "اؤزگه‌لر حوضوروندا ساکینلیک" و "میینا دایره‌سی"ایدی. ایران ایسلام اینقیلابیندان اوّل اونون "گاو" آدلی کیتابی و فیلمی ضیالیلار آراسیندا درین ایز بوراخمیشدی. بو کینوفیلم او قدر تاثیره سبب اولموشدو کی، حتّی کینونو حارام بیلن آیت‌الله‌لار بئله اونا باخیب و سئومیشدیلر. آیت‌الله خمینی ده "گاوی" بینمیش و اونو ایران کینوفیلملری‌نین ان گؤزل نومونه کیمی دیرلندیرمیشدی.      "لئیلاج" ،"توی" ،"اینتیظار" ،"دونیا‌نین ان یاخشی باباسی" ،"ورزیل الی چوماقچیلاری" ،"مشروطه اینقیلابیندان بئش پیئس" ،"آیدینلیق ائو" ،"اودوزانا وای اولسون" ،"گؤز گؤزه موقابیل" ،"یازماغین گله‌جگی" ،"بیز ائشیتمیریک" ساعدی‌نین تا‌نینمیش درام اثرلریندندیر        ساعدی‌نین 70-ه یاخین چاپ اولونموش و اونلارلا هله نشر اولونمامیش اثرلری وار. چوخشاخه‌لی یارادیجیلیغا مالیک اولان ساعدی‌نین ایرثینه 17 رومان و حئکایه‌لر، 6 مونوقرافییا و مقاله‌لر توپلوسو، 4 ترجومه اثری، 3 سسئناری، رئداکتورلوغو ایله نشر اولونان 6 نؤمره «الیفبا» درگیسی، تئاتر، ادبییات، سییاست و میلّی مسله حاقّیندا نئچه-نئچه مقاله‌لرداخیلدیر.        بو دا ماراقلی و دوشوندوروجودور کی، ایرا‌نین تا‌نینمیش یازیچیسی هوشنگ گلشیری ساعدی‌نین قابریئل قارسییا مارکئسدن اوّل،میستیک رئالیزم اوسلوبوندا یازان بیر یازیچی اولدوغونو دئییب.        فرانسادا موهاجیرحیاتی یاشایان دوکتور غلامحسین ساعدی1985-جی ایل نویابر آیی‌نین 23-ده اللی یاشیندا ایکن وفات ائتمیش، پاریسین پئر-لاشوز قبریستانلیغیندا دفن ائدیلمیشدیر. کؤچورن: عباس ائلچین https://t.me/Adabiyyatsevanlar

      ائلجه‌ده ساده جاماعات قزئتلری، شهرین دیوارلارینداکی ائلانلاری اوخویوب باشا دوشمک اوچون قاپی-قاپی دوشوب ترجومه‌چی تاپمالی ایدی. خوصوصیله، کینوتئاترلار لاپ معرکه اولوردو. موباغیله‌سیز تبریزین کینوتئاترلاریندا «پئشکار ترجومه‌چی»لرین سسی کینونون سسیندن اوجا اولوردو، یالنیز سسسیز فیلملر گئدنده هامی اوروج توتموش کیمی اوتوروب مات-مات باخیردیلار…"        بو سسسیز فیلمه باخانلارین آراسیندا یئنی‌یئتمه غلامحسین ده اولوردو. و فیلمده باش وئرنلری ترجومه‌سیز،سؤزسوز آنلاماغین لذتینی هم یئرلیلری کیمی او دا یاشاییردی…      گؤروندویو کیمی اونون پانتومیم ژانرینا موراجیعتی تصادوفی دئییلدی. ساعدی شاه رئژیمی‌نین آزربایجان دیلینه توتدوغو دیوان نتیجه‌سینده منسوب اولدوغو میلّتی‌نین یاشادیغی آجیلاری پانتومیم واسیطه‌سیله وئرمه‌یه چالیشمیشدی .ساعدی آذربایجانلی ایدی و ساعدییه گؤره" بوتون آذربایجانلیلار(گونئی آذربایجان نظرده توتولور.پ‌م.) دوغولان گوندن دیلسیز ایدیلر… بو سببدن ده آذربایجان ضیالیلاری ادبی اثرلرینی آنا دیللینده یازیب یارادا بیلمیردی."اهالیسی‌نین اکثریتی آنا دیلیندن محروم اولان خالقین دانیشیغی بیر نؤوع پانتومیم اویونونا بنزه‌ییر-بو ساعدی‌نین گلدیگی قناعت ایدی. ساعدی آنا دیلیندن محروم اولماسینی ساغالماز بیر یارا کیمی بوتون عؤمور بویو اؤز سینه‌سینده داشیدی.یازدیغی بدیعی اثرلرینده ده، پوبلیسیستیک یازیلاریندا دا دایم بو مؤوضویا توخونوردو.      دوکتور ساعدی پانتومیملرینی پیئسلری کیمی "گوهر مراد" ایمضاسی ایله چاپ ائتدیرمیشدیر. ایران ادبیاتیندا گؤوهر مورادین معنا و مضمونو گئنیشدیر. میفلشدیریلمیش گؤوهر موراد آدی ائله الچاتماز آمال و آرزولارلا باغلیدیر کی، ،بوتون اینسانلار تاریخ بویو اونون آختاریشیندا اولموش، لاکین اونا یئتمک،چاتماق سعادتی چوخ آزاداما مویسّر اولموشدو.        ساعدی‌نین یارادیجیلیغینی آراشدیران جواد مجابی یازیردی کی،ساعدی‌نین هر بیر پانتومیمی عوصیانلا دولو لعنتلنمیش کابوسدور. ساعدی‌نین یاشانتیلاری ایله باغلی ذهنینده عکس اولونموش خیاللارین، فانتازییالارین تصویریدیر.        ساعدی‌نین پانتومیملری "آدسیز و آیدین اولمایان قورخو" ،"قورخو و سکسکه" و "بیلده یاس" آدللاری آلتیندا بؤیوک صنعتکارلیقلا یازیلان موجرّد حئکایه‌لر سیلسیله‌سیدیر. بو پانتومیملرده، فرد رئال وضعیتدن خیلاص اولماق اوچون چارپیشیر. دوکتور ساعدینی جنوبی آذربایجان و ایران ادبیاتیندا پانتومیم بانیسی حساب ائتمک فیکریندن اوزاغیق.آما ساعدی‌نین بو نؤوع مئتودا،ژانرا جیدی یاناشاراق چوخ اهمیتلی اثرلر یازان ایلک یازار اولماسی شوبهه‌سیز ایدی. پهلوی رئژیمی دؤورونده بو نؤوع ادبی یازیلارن موناسیب یازی اوسلوبو ساییلیردی.. پانتومیم اثرلری یازیچی‌نین رئژیمه قارشی بؤیوک پروتئستی،سسسیز بیر اعتیراضی ایدی.       "ورزیل ا‌لی چوماقلیلاری"آدلی پیئس ساعدی‌نینن مشهور اثرلریندندیر. پیئسین مؤوضوسو ساده اولسا دا عئینی حالدا درین و دوشوندوروجودور. ورزیل اهالیسی آللاهین قضا و قدرین، او جومله‌دن بوتون درد-بلالارین گؤیدن گلمه‌سینه اینانیرلار. بو درد- بلا‌نین دا چاره‌سینی ائله گؤیلرده آختاریرلار. اونلار او قدر عاوامدیرلار کی، بیر دسته وحشی قابانلاری دا قووماقدا عاجیزدیلر. اونلار سیلاحدان ایستیفاده ائتمگی بئله باجارمیرلار. اهالی‌نین هر بیری اؤز یئری‌نین و اکینی‌نین فیکرینده‌دیر. گئجه سحره کیمی دوعا ائدیرلر کی، وحشی قابانلار اکین ساحه‌لرینه هوجوم ائتمه‌سینلر. کیمسه اطرافینی، اؤز قونشوسونو دوشونمور. هامی یالنیز اؤزو اوچون اللشیر.ورزیللیلر بلادان قورتولماغین چاره‌سینی-اجنبییه اوز توتماقدا گؤرورلر. اونون وئردیگی مصلحته عمل ائتدیکدن سونرا بیر نؤوع "یاغیشدان چیخیب یاغمورا دوشورلر". وحشی قابانلاردان قورتولسالار دا،"اینسان وحشیلیگیندن"-تاماهدان، آجگؤزلوکدن قورتولا بیلمیرلر.یازیچی بورادا بوتون دؤورلرده خیردا دؤولتلر اوچون آکتوال اولان بیرپروبلئمه توخونور؛ وطنین طالعیی وطنداشلارین اؤز الینده اولمایینجا، اونلارین باشی قالما-قالدا اولاجاق. اجنبیلردن یاردیم ایستمکله ،اؤلکه‌نی خیلاص ائتمک مومکون دئییل. ان خوش نیتله اؤلکه‌یه‌ گلن اجنبیلر، ایمکان دوشن کیمی وطنی تالاییب آپاراجاقلار. لازیم گلدیکده لاپ اؤزلری نیتده اولان باشقا اجنبیلرله دیل تاپاجاقلار.    غرب یازیچیلاری‌نین اثرلرینده‌کی موجررد تصویرلری( ایستر مکان، ایسترسه ده پسیخولوژی،سوسیال-ایجتیماعی باخیمدان) عادی کوتله باشا دوشمور،بئله اثرلر اونلارین چوخو اوچون یاددیر. بو اثرلرده عومومیتله خیالی یئرلر، نامعلوم و یا میفیک قهرمانلار سیرّلی ماغارالار و قصرلردن سؤز گئدیر و بو دا اهالی اوچون درک ائدیلمزدیر.

     اونون دیگر"خییاو و یا مشکین شهر" کیتابیندا آدی گئدن شهرین تاریخین، اونون تا‌نینمیش شخصیتلرینه گئنیش یئر آیریلیب. کیتابین خوصوصی بؤلوملرینده مشروطه موباریزلریندن اولان ایمام‌وئردی مشکینی،هابئله چار روسییاسی ایله دفعه‌لرله موحاریبه و صولح دارتیشمالاریندا اولان شاهسئون ائلینه گئنیش یئر آیریلیب. سونونجو مؤوضو یازیچی‌نین "توپ" آدلی روما‌نی‌نین سوژئت خطی اولموشدور.        کیتابدا ساعدی‌نین سیاسی-ایجتیماعی و تنقیدی باخیشلاری دا عکس اولونوب. تاریخی یئرلری، گؤزل طبیعتی و زنگین طبیعی رئسورسلاری ایله توریستلری جلب ائدن، آذربایجا‌نین افسانوی داغی اولان ساوالا‌نین اتگینده یئرلشن بو منطقه‌یه مرکزی دؤولتین لاقئید یاناشماسینی یازیچی کسکین تنقید ائدیر و منطقه‌‌نین اهالیسی‌نین آج و سفالت ایچینده یاشاماسینا آجیییر.       ساعدی‌نین آذربایجان منطقه‌لری ایله باغلی باشقا مونوقرافییاسی دا وار. "قاراداغ" آدلانان اثر بو گونه‌دک چاپ ائدیلمه‌ییب. کیتابدا آذربایجا‌نین بؤیوک منطقه‌سی اولان قاراداغ تصویر ائدیلیر. بو مونوقرافییا‌نین بیر قیسمی 1972-جی ایلده "کلئیبر" ،"مرند" ،"اهر" ،"خوی" و "اورمییه" "پیک جوانان" آدلی ژورناللاردا نشر اولونموشدور.        خالق ادبیاتیندان بهره‌له‌نن ساعدی "بیلده یاس"اثرینی داستان اوسلوبوندا قلمه آلیب.یازیچی آیری-آیری حئکایه‌لردن عیبارت اولان حیصه‌لرده کند اهلی‌نین اوزلشدیگی موختلیف پروبلئملره و یوخاریدا اوتورانلارین اونلارا بیگانه‌لیگینی گؤسترمه‌یه چالیشیب. "قورخو و سکسکه"اثرینده ساعدی بیر یازیچی پسیخولوق کیمی یاراتدیغی اوبرازلاری‌نین تیمثالیندا اینسانلارین موناسیبتلرینه هوپموش قورخو و سکسکه‌دن دانیشیر.       "دندیل"اثرینده حادیثه‌لر ماراغا شهرینده جریان ائدیر. وطن یادلارا اصلینده،حاکیمیتده اولانلارین الیله ساتیلیر،- بو یازیچی‌نین اثرین سونوندا گلدیگی قناعتیدیر.اثرده تصویر اولونان فاحیشه اوبرازی دا دولاییسی ایله اؤلکه‌‌نین بیر نؤوع سیموولودور. بیر آمئریکالی اجنبییه بزه‌دیلیب تقدیم ائدیلن قادین اصلینده یوردون ایشغالچیلارا تسلیم ائدیلمه‌سینه بیر ایشاره‌دیر. ساعدی بوتون بونلارلا دئمک ایسته‌ییر کی، نه قدر کی، وطنه دگر وئریلمیر،هر گلن اجنبی اونونلا فاحیشه کیمی رفتار ائده‌جک.       غلامحسین ساعدی "شهرده بیر غریب" ، "توپ" "گولر اوزلو تاتار" کیمی رومانلارین مؤلیفیدیر. بونلاردان باشقا اونون" اؤلوم یئری"(چاپ اولونمامیشدیر) " سینیقچی" ( ناتمام اثر) و دیگر اثرلری ده مؤوجوددور ساعدی‌نین اثرلری‌نین بیر چوخو 1995-جی ایلدن سونرا دوستلاری‌نین کؤمگی ایله چاپ ائدیلیر.   پانتومیم اثرلری یازیچی‌نین رئژیمه قارشی بؤیوک پروتئستی،سسسیز بیر اعتیراضی ایدی.        پانتومیم- یونانجا تقلید ائتمک معناسی‌نینی وئریر، صحنه صنعتی‌نین بیر نؤوعودور. بیر چوخ شرق اؤلکه‌لری تئاترلاریندا قدیمدن گئنیش یاییلمیشدیر. آوروپادا یارانماسی قدیم یونانیستان و روما تئاتری ایله باغلیدیر. اون دوققوزنجو عصرده موستقیل تئاترفورماسی کیمی اینکیشاف ائتمه‌یه باشلاییب. باشلیجا اولاراق میمیکا، ایفاده‌لی حرکتلر واسیطه‌سیله یارادیلیر.بو اینجه‌صنعت نؤوعو عئینی زاماندا بد‌نین میمیکا،ژئست،دانیشیق آهنگی ایله یاناشی، اینسا‌نین پسیخی وضعیتی‌نین،اونون حیسلری‌نین ایفاده واسیطه‌سیدیر. غلامحسین ساعدی‌نین 10-دان آرتیق پانتومیم اثری وار. مؤعتبر تنقیدچیلرین فیکرینه گؤره غ.ساعدی‌نین اثرلری ایچریسینده ان اوغورلو اولانی پانتومیم ژانریندا یازدیقلاریدیر.اونون بو ژانری سئچمه‌سی تصادوف ایدیمی،و یا ضرورتدن ایره‌لی گله‌رک دوغموشدو؟سوالا جاواب وئرمک اوچون بیر چوخ مطلبلری آچماق گرکدیر.       ساعدی تبریزده دوغولموشدو. دیل پروبلئمی ایله ایلک دفعه مکتبه گئدنده قارشیلاشمیشدی. مکتبده اوشاقلیقدان ائشیدیب دانیشدیغی دیلده دئییل، یاخشی آنلامادیغی بیر دیلده اوخومالی ایدی. بو 6-7 یاشلی اوشاق اوچون لاپ ایشگنجه‌یه‌ چئوریلمیشدی. بونونلا باغلی چکدیکلری اوزون ایللر اونو ترک ائتمه‌دی. سونرالار او ایللرله باغلی خاطیره‌لرینده یازاجاقدی کی،" هر گون مکتبه گئتمک عذاب و ایشگنجه اولوردو. سانکی اوشاغی هر گون ساکینلری یاجوج-ماجوج دیلینده دانیشان آدایا تحویل وئریردین. و بو غریبه ساکینلرین دیلینی باشا دوشمه‌مک، تؤهمتله یاناشی بؤیوک خیفّت و خجالته سبب اولوردو. آنا دیلینده دانیشماق ایسه سؤیود چوبوغو ایله بالاجا اللرین اورتاسینا دؤشمک کیمی جزالارلا نتیجه‌له‌نیردی. شوبهه‌سیز بئله ایشگنجه‌لردن اوزاق قالان فارس مکتب­لیلری ایستیراحت و تعطیل گونلریندن داها چوخ درس و مکتبدن حضّ آلیردیلار. بئله‌جه، آذربایجان بالالارینا مکتب، عئلم و تحصیل اوجاغیندان داها چوخ زور گوجونه خاریجی دیل اؤیرنمک زوناسی ایدی…

     یازیچی‌نین تدقیقات و ایجتیماعی آراشدیرمالار مرکزینده فعالیتی‌نین محصوللاری اولان اثرلری 1964-جو ایلدن غلامحسین ساعدی ایرا‌نین تدقیقات و ایجتیماعی آراشدیرمالار مرکزینده، اونون رهبری جلال آل احمد ایله بیرگه چالیشماغا باشلاییر. بو ایشلرله یاناشی، او دؤورون قزئتلری اولان "کیهان" ،"اطلاعات" ،"آیندگان" ،"آزادی" ،"رهایی" و بیر چوخ گیزلی نشرییه‌لرله امکداشلیق ائدیر، اونلار اوچون مقاله‌لر یازیردی. بونلاردان علاوه"الیفبا" ژورنالینی دا نشر ائدیردی. دئمک اولار کی، چوخ آغیر و اینانیلماز بیر یوکو اؤز اوزرینه گؤتورموشدو.       آراشدیرمالار مرکزینده ایشی ایله باغلی سفرلرده اولوردو. بئله کی، آذربایجا‌نین بیر چوخ شهرلری، اوجقار کندلری، ایرا‌نین جنوب بؤلگه‌لرینی قاریش-قاریش گزیب دولاشمیش، هابئله، خاریجی اؤلکه‌لرده اولموشدو. بو سفرلردن یازاجاغی اثرلر اوچون بیلگیلر الده ائدیردی. آذربایجا‌نین بؤلگه‌لرینه سفرینده ائتنوقرافیک اوسلوبدا قلمه آلدیغی "خییاو، یا مشکین شهر" ،"ایلخیچی" و "قاراداغ" کیتابلارینی یازمیشدی. اونلار، بدیعی خوصوصیتلری ایله یاناشی هم ده آذربایجان بؤلگه‌لری حاقیندا ان اؤنملی اثرلردن ساییلیر. ایرا‌نین جنوب ایالتلری، یعنی فارس کؤرفزی اطرافی سفرلریندن ایسه "کؤرفز کناریندا خوش بیر کؤلگه " ، "ساده هاواشوناسلیق" ، "آه- ناله"آدلی اثرلری یارانمیشدی.       غ.ساعدی ایلک قلم تجروبه‌سینه حئکایه ایله باشلاسا دا سونرالار یازدیغی پیئسلر اونا گئنیش شؤهرت قازاندیردی. پیئسلری اوزون ایللر اؤلکه‌‌نین بؤیوک شهرلری‌نین تئاتر سالونلاری‌نین بیر چوخوندا تاماشایا قویولدو. 1965-1975-جی ایللر آراسی اونون یازدیغی پیئسلر تئهرا‌نین و دیگر شهرلرین تئاتر صحنه‌لرینده اوینانیلیر و تئلئویزور ائکرانلاریندا گؤستریلیردی.بوتون بونلار مؤلیفه گئنیش شؤهرت گتیریردی.         1965-جی ایلده اونون "بیلده یاس" آدی آلتیندا سککیز حئکایه‌دن عیبارت توپلوسو چاپ ائدیله‌رک یایینلانیر. ائله همین ایلده ده ساعدی ایرا‌نین تهلوکه‌سیزلیک اورگانی (ساواک) طرفیندن توتولوب حبسه آلینیر. اونو یاخیندان تانییانلار سؤیله‌ییردیلر کی، "ساواک" حبسخاناسیندان بوراخیلدیقدان سونرا اوندان بیر کؤلگه قالمیشدی.حبسخانا ایشکنجه‌سی و مأمور تزییقی ساعدی‌نین ساغللاملیغینا منفی تاثیرینی گؤسترسه ده او یازیب یاراتماغا داوام ائدیر.       1979-جو ایلده ایراندا اینقیلاب غلبه ایله باشا چاتاندا ساعدی بونو نیکبین‌لیکله قارشیلامیش، چوخ سئوینمیشدی. بوتون عؤمرونو اینقیلابی موباریزه‌یه صرف ائتمیش ساعدی ایکی‌قات فعالیته باشلامیشدی. خالقین توپلانتی و آکسییالاری‌نین، طلبه میتینگلری‌نین ایشتیراکچیسی ایدی. لاکین بو احوال-روحیییه اوزون سورمه‌دی. ساعدی یئنیدن کئچمیش اینقیلابچی و یئنی حؤکومت رهبرلرینه قارشی موخالیفت سیراسیندا دایاندی. ساعدی ایران یازیچیلار جمعیتینی یارادانلاردان بیری ایدی و بو ساحه ده چوخ چالیشمیشدی. لاکین اینقیلابین ایلک گونلریندن موخالیفت جرگه‌سینده یئر آلدی. نهایت، 1982-جی ایلین سونلاریندا اؤلکه‌نی ترک ائده‌رک فرانسایا گئتدی. پاریسده اولارکن بدر لنکرانی آدلی بیر خانیملا ایله عاییله قوردو. او ایللرده "اوتئللو غریبه مملکتده" ،"نورلو قلبلر" ،"دوکتور اکبر" و "رئنئسسانس" سسئناریلرینی یازدی. همچنین بو ایللر عرضینده داریوش مهرجویی ایله بیرلیکده" ائو تمیز اولمالیدیر " حئکایه‌سی اساسیندا "مولوس کورپوس"سسئناریسینی یازدی.       پاریسده اولان مودتده یئنیدن "الیفبا" ژورنالی‌نین نشرینه باشلادی و 4 ایل مودتینده یالنیز بو ژورنالین 7 نؤمره‌سینی چاپ ائتدیره بیلدی.        "ایلخیچی" اثرینی ساعدی 1963-جو ایلده یازیب. قئید ائتدیگیم کیمی، اثر بدیعیلیکدن جوخ ائتنوقرافیک خاراکتئر داشیییر. ایلخیچی تبریزه یاخین کندلردن بیریدیر. یازیچی کیتابین آیری-آیری فصیللرینده بو کندین کئچمیش تاریخی، اؤزونه‌مخصوص عادت-عنعنه لری،فولکلورو، اطراف قونشو کندلری، تاریخی تیکیلیلری باره‌ده گئنیش معلومات وئریر. کیتابین ان اوزون بؤلومو اولان سونونجو فصیلده او کندله باغلی روایت و اورادا یاییلمیش یئرلی اویونلار حاقدا آراشدیرمالار آپاریر. کیتابین اوز قابیغیندا الینده شام اولان بیر قادینین شکلی‌نین وئریلمه‌سی کندین ساکینلری‌نین دینی آیینلره مئیللی اولماسینا بیر ایشاره ایدی. ساعدی کیتابین 10-جی صحیفه سینده یازیردی کی،کندین هر بیر گوشه‌سینده علی(س) محبتیندن بیر نیشان گؤرونور.یازیچی اؤزلرینی اهلی-حقّ آدلاندیران ایلخیچی ساکینلرینه خاص اولان موثبت خوصویصیتلر حاقدا یازیردی؛ " اونلار کیمسه‌یه و یاخود قروپا کین و نیفرت حیسّی ایله یاناشماییرلار. عشق، محبت اونلارین آیینلری‌نین زینتیدیر. کیمسه اونلارا قوناق اولدوقدا ائولرینده نه وارسا قوناق اوچون تشکیل ائدیب سعیله خیدمت گؤستریرلر"

غلامحسین ساعدی؛ دویغو و ایضطیرابلارینی پانتومیملرینده عکس ائتدیرن یازیچی پروانه مممدلی        تبریزده دوغولان، عؤمرونون سون ایللرینی پاریسده یاشاییب یارادان،ایستعدادلی آذربایجانلی ناثیر غلامحسین ساعدی جمعی 53 ایل عؤمور سورسه ده دونیا ادبیاتیندا اؤز ایمضاسینی قویا بیلدی.        ساعدی بوتون عؤمور بویو اؤز سینه‌سینده بیر آغری داشیدی. ساعدییه گؤره" بوتون آذربایجان تورکلری (گونئی آذربایجان نظرده توتولور.پ.م.) دوغولان گوندن دیلسیز ایدیلر…"اهالیسی‌‌نین اکثریتی آنا دیلیندن محروم اولان خالقین دانیشیغی بیر نؤوع پانتومیم اویونونا بنزه‌ییر-بونو دا ساعدی سؤیله‌میشدی.و تأسوفلر اولسون کی،بو حال بو گون یئنه ده داوام ائدیر… ساعدی فارسجا یازماغا محکوم اولونسا دا،بدیعی اثرلرینده ده، پوبلیسیستیک یازیلاریندا دا دایم بو مؤوضویا توخونوردو.      چوخشاخه‌لی یارادیجیلیغا مالیک اولان غلامحسین ساعدی دراماتورق، ناثیر، پوبلیسیست، سسئناریست، ائتنوقراف، ترجومه‌چی کیمی زنگین و رنگارنگ بیر ایرث قویوب گئتمیشدیر. غلامحسین ساعدی جنوبی آذربایجاندا و ایراندا میستیک رئالیزم مکتبی‌نین بانیسی ساییلیر.اونون اثرلری یاشادیغی اؤلکه‌‌نین حودودلارینی آشمیش،گئنیش شؤهرت قازانمیشدیر سسئناریسی اساسیندا چکیلمیش "اؤکوز(گاو)" فیلمی بئرلین‌فیلم فئستیوالیندا بیرینجیلیک اؤدولو آلمیشدیر. 1982-جی ایلدن فرانسا‌نین پایتاختی پاریسده یاشایان غلامحسین ساعدی‌نین یازدیغی سسئناریلر اساسیندا بو اؤلکه‌ده تاماشالار حاضیرلانمیش،فیلم چکیلمیشدیر. غلامحسین ساعدی‌نین «بیلده یاس» حئکایه‌لر سیلسیله‌سی، «قورخو» حئکایه‌لر مجموعه‌سی، «من، کئچل و کئیکاووس» حئکایه‌سی 70-جی ایللرده روس دیلینه ترجومه ائدیلمیشدیر.      غلامحسین ساعدی 1936-جی ایل یانوارین 1 3-ده تبریزده دوغولوب. تبریزده اورتا مکتبی و اونیوئرسیتئتین طیبب‌ فاکولته‌سینی بیتیریب. هله اورتا مکتبده اوخویارکن غلامحسین ساعدی ایجتیماعی فعالیتله مشغول اولماغا باشلاییر، یازدیقلاری ایله مطبوع اورقانلاریندا فعال ایشتیراک ائدیر.      1951 – جی ایل ایراندا دئموکراتیک حرکاتین باشلانماسی ایله ساعدی ده سیاسی فعالیته قوشولور، توتولاراق بیر نئچه آی حبسده قالیر.20 یاشیندا تبریز اونیوئرسیتئتی‌نین طیبب فاکولته‌سینه داخیل اولور. ساعدی تبریز اونیوئرسیتئتینده تحصیل آلدیغی مودّتده او دؤورون بیر قروپ موترقّی ضیالیلاری، او جومله‌دن صمد بهرنگی، بهروز دهقانی، مفتون امینی، کاظم سعادتی، و س. ایله یاخین دوستلوق علاقه لری ساخلاییردی. او، کئچیریلن بوتون نوماییشلرده، طلبه حرکاتلاریندا فعاللیق گؤسترمیش، بعضیلرینه رهبرلیک ده ائتمیشدی.        1961-جی ایلده تبریز اونیوئرسیتئتینی بیتیریب پیسیخولوق صنعتینه یییه‌لنمیشدی.سونرا ایسه عسگری بورجونو یئرینه یئتیرمک اوچون تئهران شهرینه گؤندریلمیشدی. خیدمتده اولارکن عسگرلیک یاشاییشی حاقیندا اوچ قیسا حئکایه یازاراق نشر ائدیر. بو حئکایه‌لر یالنیز اونون اؤلوموندن سونرا "کِلک" آدلی ژورنالدا نشر ائدیلیر.   ادبی، فلسفی و سیاسی فیکیر آداملاری‌نین توپلانتی مرکزینه توپلاشدیغی-"دل‌گوشه"       ساعدی تئهراندا یاشادیغی ایللرده "دل‌گوشه" آدلی طیبب مرکزی آچیر. طیبب مرکزینی خسته‌لرین موعالیجه‌سی اوچون آچماسینا باخمایاراق، اورانی موعالیجه مرکزیندن داها چوخ تئهرا‌نین ادبی، فلسفی و سیاسی فیکیر آداملاری‌نین توپلانتی مرکزینه چئویرمیشدی، ساعدی‌نین دوستلاری و قوناقلاری بو مرکزین دایمی ساکینلری ایدی. تئهرا‌نین شاعیر و یازیچیلاریندان علاوه ،اورایا تبریزدن دوستلاری دا گلیب قالیردی. او ایللرده ساعدی او دؤورون مشهور ادبی- مدنی ژورناللاری ایله امکداشلیغا باشلاییر. همچنین ایرا‌نین گؤرکملی ادبی سیمالاری اولان شاعیر احمد شاملو، بؤیوک یازیچی جلال آل احمد، 40-جی ایللرده معاریف ناظیری اولموش دوکتور پرویز خانلری، عنایت، ریضا براهنی و باشقالاری ایله تانیش اولوب دوستلوق ائدیر.      ساعدی یازماغا چوخ گنج یاشلاریندان باشلامیشدی. دئمک اولار کی، قلمینی ادبی ژانرین بیر چوخ ساحه‌لریندن، شئعیردن توتموش پوبلیسیستیکا، سفرنامه، اؤزللیکله ده رومان، پیئس و حئکایه ژانریندا، همچنین ترجومه ساحه‌سینده سینامیشدی.      غ.ساعدی‌نین یارادیجیلیغینی شرطی اولاراق اوچ مرحله‌یه بؤلمک اولار. بو فعالیتی‌نین ایلک دؤورو 1960-جی دن 1973-جو ایله قدر اولان ایللری،ایکی دؤورو 1974-1981-جی ایللری،یارادیجیلیغی‌نین اوچ دؤورو ایسه 1981-1985-جی ایللری احاطه ائدیر.       ساعدی‌نین یارادیجیلیغی‌نین ان محصولدار دؤورو 1965-1975-جی ایللره تصادوف ائدیر. بو 10 ایل عرضینده 80 اثر، او جومله‌دن پیئس، حئکایه، پانتومیم، رومان یازمیش و ترجومه‌لر ائتمیشدیر.

در میان اشیای به جا مانده از پدربزرگ مادری غلامحسین ساعدی، قرآنی موروثی است که تاریخ تولد فرزندان خانواده ساعدی پشت آن یادداشت شده؛ باوجودی که در تمام مدارک رسمی 24 دی ماه به‌عنوان روز تولد غلامحسین ذکر شده، اما با تبدیل تاریخ قمری به شمسی ظاهرا باید به این نتیجه رسید که ولادت غلامحسین ساعدی 2 دی 1314 بوده و احتمالا به دلیل تاخیر در صدور سجل، تاریخ دیگری به عنوان روز تولد ثبت شده است. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

رحیم گوزل دئدیلر کی: بو جیغیرین سونوندا؛ آرینماغا آخار چای وار، بارینماغا بارلی باغچا..‌. ایناندیقدان، یولوموزو دَییشمه دیک؛ چالاسینا، چوخورونا، چالیسینا، تیکانینا... باخمایاراق! چوخ گئج، باشا دوشدوک آنجاق، بیزه، اومود وئرنلرین؛ دئدیکلری ناغیل ایمیش... گووه نجیمیز داغیلمیش! ایندی ایسه حقیقتی قانا-قانا یانا-یانا تووشه ییریک بوزقیرلاردا!.. 2 وریندن دوشوندوم، وریندن اوخودوم، وریندن یازدیم‌.‌.. سنده؛ یاشام جوشقوسونو اویاتماق اوچون. گولوم، وریندن ده یاشایانمازدیم! یاشاماق حاقّیندیر، سن اوزون یاشا. آنجاق، گوزل یاشا، قیلیم تاماشا...

"میرزه علی‌اکبر صابر" بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی! https://t.me/Adabiyyatsevanlar   اولماز بو کی، هر امره دخالت ائده فعله، دولت‌لی اولان یئرده جسارت ائده فعله، آسوده نفس چکمگه حالت ائده فعله، یا این کی حقوق اوسته عداوت ائده فعله، بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی!   فعله، منه بیر سؤیله، نه‌دن حرمتین اولسون؟ آخر نه سبب سؤز دئمگه قدرتین اولسون؟ ال چک، بالا، دولت‌لی‌لره خدمتین اولسون، آز– چوخ سنه وئردیکلرینه منتین اولسون، بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی!   دولت‌لی آماندیر، اؤزونو سالما بلایه! فعله سؤزی حق اولسادا، باخما او صدایه، یول وئرمه نفس چکمگه هرگز فقرایه! اؤز شأنینی پوچ ائیله‌مه هر بی سر و پایه! بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی!   آلدانما، فقیرین اولاماز عقلی، ذکاسی، چون یوخدور اونون سن کیمی پاکیزه لباسی، یوخ ثروتی، یوخ دولتی، یوخ شالی، عباسی، وار کهنه چوخاسی، دخی بیر تکجه قباسی، بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی!     ایسترسن اگر اولماغا آسوده جهاندا، تا اولمیاسان غملره آلوده جهاندا، فعله اوزونه باخما بو بیهوده جهاندا، اؤز فکرینی چک، اول دخی فرسوده جهاندا بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی!     گؤر ملتی‌نین دردینی، آختارما دواسین! ال چکمه یتیمین باشینا، کسمه صداسین، زنهار، قویوب دهرده بیر خیر بناسین، یاد ائیلمه، شاد ائیله مه ملت فقراسین... بو چرخ فلک ترسینه دوران ائدیر ایندی! فعله ده اؤزون داخل انسان ائدیر ایندی!

زرین رزندی(طنناز) جیب لری بوُش،خیرتده یی نالان کیشی، حالی قوُلای،گوُزلری گریان کیشی، هندِ جگر خواره آلیر،جان کیشی، چوخ چکیسن محنتِ دوران کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. چیرپینیسان بیرجه سوموکسن دَری، هئی آلیسان،رژلا-ریمل-روسری، بَسله ییب آرواددا اوُکوز پئیسری، ژل -پروتزله،قیزی جئیران کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. گونده گلیر قاینانا مهمان،اهوووو، صف چکیلیر لشکرِنسوان،اهووو، پیشدی آشین،گئت رژه،گوُر سان،اهوووو، َاَل سینه ده،تابع فرمان کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. سوُیله یه جک،ییغما بو اوباشلاری، خان باجینی،عمه نی،قارداشلاری، گر دییه سن باشینا دوشوب داشلاری، تئز دییه جک دیر،قوساسان قان کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. بورنووو نازیله اوُغار،وای سنه، خرج لرین آلتیندا بوُغار،وای سنه، وای سنه اوغلان دوُغا،ایوای سنه، آروادآغایدی،اولاجاق خان کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. زن ذلیل اول،بلی خانیم دئ یاشا، قووزا چاسی،جوتله ایاق،وئر باشا، بئزدین ایر،سککه لرین وئر بوشا، یوخسا مقررین اولو زیندان کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. یا خافادا دوت ساچینی،سال گیره، دوُی اوُکو وار،توللا داما،آت یئره، سال چیخ اوُزون،سککه اوجوزدور،دییه؟؟ نسخه نه یازدیم،ایکی درمان کیشی، ظولمه دوُزه ن،جانینا قربان کیشی. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سحر_خیاوی یاشام اؤیکوسو... بو گئجه مینمیشم خَیال گَمیسین یئنه‌ده سئیریمه چیخمیشام نئجه یئنه ده دونیادان آتیلمیش کیمی اؤزومده گَزیرم بو سیررلی گئجه اَزَلدن بیر غریب گلدیم دونیایا رنگینه، فئلینه قاریشانمادیم نه ائتدیم بو دونیا یاد اولدو منه نه ائتدیم اونونلا باریشانمادیم کؤرپه‌جه اوشاق تک دوشدوم سئللره دالغالار، چینقیل‌لار اَزدی روحومو مین اوزلو آداملار، دَله‌دوز اَللَر پریشان ائله‌ییب، اوزدو روحومو یاشامین بیرآزی سئوینجیم اولسا بیر چوخو نیسگیل‌لر، حسرتلر اولدو حیاتی بوتونجه یاشایانمادیم همیشه یاریسی بوشلوقلا دولدو قارانلیق چؤللرین لاپ اوجقاریندا بیر یانار ایشیقلی اوجاغی گؤردوم اوشویَن روحوما ایستی‌لیک وئرن قایغیکئش، مهریبان قوجاغی گؤردوم او گوندن کیتابلار اولدو یولداشیم سیغیندیم واراقین سیجاق باغرینا او گوندن قلم‌لر اولدو سیرداشیم دئدی کی دؤزَه‌رَم بوتون آغرینا او گوندن یازیرام آغریلاریمی چکیلمز دونیادان چکدیک‌لریمی اومورام هر زامان ائلیم دره‌جک ادب باغچاسیندا اَکدیک‌لریمی فلسفی سورغولار، پیرتلاشیق فیکیر ائلیمین قایغیسی قلبیمده یارا یام- یاشیل باشیمی قورویانمادیم نهایت، دیلیمدن چکیلدیم دارا بیر زامان اولماسام منی سوراغلا سئودیگیم چیسگینلی، چَنلی هاوادا اوخلانمیش اوره‌کدن سیسلی شوشه‌ده منی آختارگینان هر بیر داملادا بیر ده گونه‌باخان گونه باخاندا سُور منی سئودالی باخیشلاریندان آختار سن آرامسیز، دَلی کؤنلومو باهارین دلی سُوو یاغیشلاریندان قلمدن، کیتابدان اوزاغا دوشسَم کؤنلومون داغ-داشین، دومان، چَن آلار آ دوستلار جیسمیمه واراق دؤشه‌یین یارامی سؤزجوکه بوکون، ساغالار! https://t.me/Adabiyyatsevanlar