ادبیات سئونلر

حبیب ساهیر بن وفات گونو مناسیبتینه اختصاصی بیر موصاحیبه اوستاد دوکتور مرتضی مجدفر ایله ادبیات سئونلر کانالیندا . https://t.me/Adabiyyatsevanlar

حبیب_ساهیر شفقلرده اوچان آخشام قوشلاری، مندن سالام دئیین گؤزل تبریزه. قاطار ایله گئد‌ن وطنه ساری، آرخاداشلار! بیر باش وورون‌ دا بیزه! آچین منیم تاختا، سینیق قاپیمی! گؤرون عزیز آنام یولدان گلدی‌می؟! اوشاقلاریم گؤرون اونوتموش غمی؟! یوخسا اؤلوم، آجلیق وئریب دیز-دیزه؟ بوراخمایین ائویم نمدن چوروسون! قویون صبا توزلارینی سوپورسون، قیزیل گونون نورو اونو بوروسون! توخونمایین بنؤوشه‌یه، نرگیزه! دومان چؤکوب، اوفوقلری قارالتدی، منه غوربت بیر جهنّم یاراتدی. خزان یئلی باغچامیزی سارالتدی، داها نه‌لر دئییم؟ دوستلار، من سیزه؟! https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مرتضی مجدف حبیب ساهر استاد میرحبیب ساهر تبریزی، از پیشگامان شعر نو در ایران و پدر شعر نوین ترکی در ایران بود. او در ۱۲۸۲ در روستای ترک از توابع شهرستان میانه استان آذربایجان شرقی به دنیا آمد و از کودکی در تبریز سکونت کرد. وی  بعد از اتمام تحصیلات دبیرستانی به ترکیه رفت و در ۱۳۰۶ از دانشگاه استانبول لیسانس جغرافیا گرفت و به تبریز برگشت و معلم شد و به تالیف کتابهای درسی جغرافیا همت گماشت. او در ترکیه با شاعران و نویسندگان سبک ادبی" ثروت فنون"، به‌ویژه جلال ساهر آشنا شد و سبک جدیدی در سرایش شعر و نگارش در زبان ترکی آذربایجانی را پدید آورد و اسم ادبی خود را هم ساهر به معنی شب‌زنده‌دار گذاشت. ساهر تا آخر عمر در تبریز، اردبیل، زنجان، قزوین و تهران معلمی کرد و در این شهر بازنشسته شد. از سال ۱۳۵۷ تا هنگام مرگ او در ۲۴ آذر ۱۳۶۴، مرتضی مجدفر، در سال‌های جوانی و اوایل معلمی خود،  روزهای جمعه هر هفته از ۹ صبح تا ۶ عصر همدم ساهر بود و کارهای نوشتاری او را سامان می‌داد. جایگاه ساهر در ادبیات ترکی آن چنان سترگ است که در دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد زبان و ادبیات ترکی در جمهوری آذربایجان و ترکیه، دانشجویان باید حتما ۳ واحد ساهرشناسی بگذرانند. مجدفر، در طی ۳۶ سال گذشته ده‌ها مطلب علمی و تحقیقی در مورد ساهر نوشته، شعرهای ترکی او را به فارسی بازگردانده و کتاب "سونمین گونشلر" ساهر را که حاوی ترجمه‌های ساهر از حافظ، سعدی و خیام به ترکی است، تصحیح و حاشیه‌نویسی کرده و به چاپ رسانده است. هم‌چنین کتابشناسی ساهر و نیز ترجمه‌هایی از آثار ترکی ساهر به فارسی از دیگر کارهای مجدفر است. مجدفر مدتی است در حال نگارش رمانی است که به دیدارهای ۷ ساله او در روزهای جمعه هر هفته با ساهر می‌پردازد. ساهر در ۲۴ آذر ۱۳۶۴ در تهران درگذشت و در آرامستان بهشت‌زهرا به خاک سپرده شد. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

تیراختور:2 پیکان:1 https://t.me/Adabiyyatsevanlar

▫️یئنه‌ده ▫️دکتر حسن ریاضی ( ایلدیریم ) گون گلر کولک اسر کؤلگه‌لر قارالار نارین- نارین ارییر رنگ‌لر . کاللاشار سؤزلر اینجه‌لیب، اوزولر دیلک‌لر. باش-باشا قالاریق بیر سن بیرده ایچینده حسرتی قوور ائده‌ن من. گون گلر کؤچوب گئده‌رم سس‌سیزلیک، سنسیزلیک عالمینه منسیز قالماغینا داریخما آغ قارانلیغین دیبسیز بوشلوغوندا، سنی آراییب، آختاریب تاپاجاغام یئنی‌دن! ▫️باز هم ▫️ترجمه: رامیز تای‌نور روزی می‌آید باد می‌‌وزد سایه‌ها تیره می‌شوند ذره ذره ذوب می‌شود رنگ‌ها حرف‌ها کال می‌شوند آرزوها ضعیف و کنده می‌شوند تنها می‌مانیم تو و منی که حسرت در درونش شعله می‌کشد روزی می‌آید می‌گذرم، می‌روم به دنیای سکوت و بی‌تویی دل‌تنگِ بی‌من ماندن نباش در خلا بی‌انتهای سیاه‌وسفید بازهم تو را خواهم جُست و خواهم یافت

بو تحلیل" یاپای ذکاء( هوش مصنوعی)‌دن آلینیب. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سحر خیاوی «بورانلی گونلرین اونوتقانلیغی» – ادبی–روانی تحلیل ✍یازان: رحیم‌خیاوی ۱. عمومی فیکیر و مرکزی خط: بو حیکایه فردی یادداشلا جمعی تراوما‌نین قوووشدوغو بیر متن‌دیر. «بورانلی گون» بیر تاریخ‌دن چوخ، ظولوم، قتل و قانین عادیلشدییی بیر زمانین متافوراسی‌دیر. سارا اوبرازی واسیطه‌سی‌له یازار گؤستریر کی: ظولم تکجه اؤلدوروله‌نی یوخ، باخانی، سوسانی، قاچانی دا یئریندن سؤکور. بو حیکایه «بیر قادینین دَلی اولماسی» حاقیندا دئییل، بیر قادینین عقلی‌نین نئجه سینیب داغیلماسی حاققیندادیر. ۲. باشلیغین چوخ‌قاتلی معناسی «بورانلی گونلرین اونوتقانلیغی» باشلیغی سون درجه اوغورلودور. بورانلی گونلر – قتل، قان، وحشت، قاریشیق‌لیق اونوتقانلیق – سارا اوچون: شوعورون اؤزونو قوروما مکانیزمی جامعه اوچون: قصدن یارادیلان یادداشسیزلیق حکومت اوچون: ایدئولوژیک سیلاح سوندا بو باشلیق بوتونلوغو ایله آچیلیر:

عین میداندا بیر واخت «قتل» وار، ایل‌لر سونرا «ظفر میتینگی».

بو، تاریخی آیرونی‌نین ان آغیر شکلی‌دیر. ۳. زمان و یادداش – اوستالیق نۆقطه‌سی بو متن‌ده زمان کرونولوژیک(زامان آردیجیللیغی اوزره) دئییل، تراوماتیک‌دیر. سارا اوچون زمان دونوب، قیریلیب، گئری آخیردی. یحیی اوچون زمان مأموریته چئوریلیر. دولت اوچون زمان یئنی‌دن یازیلیردی خصوصیله بو جمله:

«زمان ترسینه ایشله‌ییردی»

— ساده‌جه شاعرانه دئییل، روانی حقیقت‌دیر. تراوما یاشایان اینسان اوچون زمان ایره‌لی گئتمز. ۴. سارا اوبرازی – حیکایه‌نین اوره‌یی سارا: «دلی» دئییل. «ضعیف» دئییل. قیرغین شوعورون جانلی شاهیدی‌دیر اونون: ایکینجی شخص‌له دانیشماسی، کئچمیشله ایندینی آییرا بیلمه‌مسی، نیشانینی، تویونو خاطیرلاماماسی، بوتون بونلار دیسوسیاتیو(خیال و رئاللیغی قاریشدیرماق) تراوما پوزغونلوغونون چوخ واقعچی بدیعی تصویر‌لری‌دیر. چوخ اؤنملی: سارا سوسمور — دانیشا بیلمیر. بو، چوخ بؤیوک فرق‌دیر. ۵. یحیی اوبرازی – دؤنوش نۆقطه‌سی یحیی حیکایه‌نین ایکینجی دایاغی‌دیر. اوول: قورویوجو قارداش. آتا بوشلوغونو دولدورماغا چالیشان اوشاق سونرا: آتاسی‌نین پالتوسونو گئیینن، جیبین‌ده سیلاح داشییان، میداندا قرار وئرن آدام. سوندا یحیی: نقل اولونموش تراومانین شخصی‌دیر ظولم دوره‌سینی باغلامایان جامعه‌نین یئنی محصولودور. او قهرمان اولمور. او، حسابلاشماغا مجبور ائدیلمیش اینسان اولور. ۶. چینار آغاجی – مرکزی سیمبول چینار: شاهیددیر. سوساندیر. یادداشدیر. اوول: قتلین شاهیدی. بدن آسیلان یئر. سونرا: میتینگ دکوراسیاسی. ظفر فونۇ. بو حیکایه‌نین ان آغیر اتهامی‌دیر.

: اگر عین آغاجین آلتین‌دا هم قتل، هم بایرام اولورسا — مشکل آغاجدا دئییل، اینسان‌لاردادیر.

. ۷. سونلوق – آچیق، اما سارسیدان کلاسیک حیکایه «آتدی–آتما‌دی» سوالی ایله بیتمیر. سیلاحین سیخیلماسی: فیزیکی حرکتدن چوخ تاریخی نۆقطه‌دیر. اوخوجویا بیلدیریر کی: آتسا → یئنی بوران باشلایاجاق. آتماسا → سارا کیمی سوساجاق. بو آچیق سونلوق یوخاری سوییه‌لی ادبی انتخاب‌دیر. ۸. دیل و اوسلوب دیل: شاعرانه محلّی احساسلی، طبیعت تصویرلری: روانی حال‌لا پارالل گئدیر یاغیش، قار، بوران — هامیسی داخِلی حال‌دیر. بعضی یئرلرده جمله‌لر اوزون‌لاشیر، اما بو: قوصور دئییل، سارانین شوعور آخینی‌نا اویغوندور. ۹. عمومی قییمت‌لندیرمه بو متن: یئتگین یازار متنی‌دیر. جسوردور. اونودولماز اوبرازلار یارادیر. ایدئولوژیک دئییل، اینسانی اتهام‌دیر. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

نیگار خانیم خیاوی‌نین «قبیر آدرسی» حیکایه‌سینه قیسا بیر گؤروش ویدا حشمتی حیکایه، درین و چوخ قاتلی بیر روایت‌دیر. بیر قادینین یارالانمیش کئچمیشی ایله اوز-اوزه قالماق حیکایەسی. بو کئچمیش‌ده، هم سیاسی تاریخ، هم ده شخصی تاریخ استعاره و بعضا کابوس‌ کیمی بیر-بیرینه کؤلگە سالیر. یازار، امامیه قبریستانی‌و کئچمیش‌ده‌ اعدام‌ اولانلارلا باغلیلیغی سئچیب‌دیر. بو حیکایه گئرچک‌له رویا آراسیندا دایانیب قالیر؛ بو دالغالانما تکجه تکنیکی دییل، ایچلم و دویغوسالدیر. پلات(پیرنگ) «بیر قبیری آختارماق» اوستونده قورولوب؛ ساده بیر حرکت، آما چوخ درین گرگینلیک‌له دولو. روایتده‌کی قادین، قبیری تاپمالی‌دیر، آما نه قدر ایره‌لی گئدیرسه يول آیدینلاشماییر، ترسینه خاطیره، قورخو، تاریخ و جنونون ایچینه دوشور. بو ساده گؤرونن پلات‌ین درینلیگین‌ده اؤنه آپاران بیر جیزگی وار: پلات ظاهرده، فریدونون (آناسی‌نین نیشانلی‌سی) قبیری‌نی تاپماق ایسته‌گی‌دیر. قادین آستا-آستا حافظه قاریشقلیغی، توهم و هویتین کؤچوشونون ایچینده یوخ اولور و آناسی‌نین کئچمیشینی اؤزو ایله قاریشدیرماغا باشلاییر و بیر-بیرینه قاریشماقدا اولان ایکی جیزگی‌نین یوکسلمه نقطه‌سین‌ده _ قادینین اؤزونو «فریدونون نیشانلیسی» کیمی تانیتدیغی آندا _ بیرلشیر. سونونوندا بو بیرلشمه روایتی افشا ائتمیر، بلکه بیر دوشوش اولور؛ تاریخین یادیندان چیخاریلمیش قارانلیق‌لاری و نسیلدن-نسیله کئچن آغریلارین ایچینه دوشوش. قورولوش باخیمیندان، روایت دؤنگه-بوروق بیر تکنیک‌له قاباغا گئدیر. قادین قبریستاندا اؤز اطرافیندا دولانیر؛ تکرارلا قبیرلری گؤزدن کئچیردیر، کئچمیشه قاییدیر، یئنی‌دن باشلاییر. بو تکراری حرکت، فورمانین قوللوغوندادیر و تاریخین ایتگین‌لیک حیسّینی اوخوجویا چاتدیریر. باخیش‌آچیسی، محدود اولان اوچونجو‌شخص‌دیر؛ آما یازار بعضا قادینین ذهنینه سیزیب، اونون ایچ مونولوقلارینی گؤز آلتینا چکیر. بو یاخینلیق، روایتین قورخو، شوبهه و هذیانینی اوخوجویا کئچیردیر. بعضا ده روایت، شخصین ذئهنیندن آیریلیب (مثلاً شهره، چینارلارا، یا سیاسی تاریخه باخارکن)، روایتین اورتامینی گئلیشدیریب، اجتماعی بؤیوت قازاندیریر. اورتام، روایتین ان اؤنملی عنصرلاریندان‌دیر. امامیه قبریستانی تکجه بیر مکان دییل، بیر جمعی‌حافظه میدانی‌دیر. یاغیش، ساکیت هاوا، چینارلار، سوکوت و خیابانلارین چیرکین آغیرلیغی تاریخی بیر آتموسفر یارادیر. دفعه‌لرجه باشی کسیلیب آتیلان، آما یئنی‌دن کؤک‌سالان چینارلار، «یارالی اما دیری» اینسانلارین گوجلولوگونون استعاره‌سی‌دیر. اصلی کاراکتئر، آدی اولمادیغینا باخمایاراق چوخ درین و دقیق یارادیلیب‌دیر. ظاهرده ترپنیشده‌دیر، آما بو ظاهرده‌کی ترپشمه، اونون ایچینده‌کی چؤکوشو اؤرتوبدور. دقیق و منسجم ایچ مونولوقلار، جنونون گؤستریلمه‌گی، اساس شخصیتی آنانین تاریخی ایله بیرلشمە‌گی، آختاراندان آختاریلانا چئوریلمە‌یی، چوخ گوجلو شکیل‌ده اوخوجویا منتقل اولور. یازار «کیملیک چؤکوشو» مضمونوندان چوخ یاخشی یارارلانیب‌دیر. ایلک باشدا قادین آختاراندیر، سونرا آناسینا چئوریلیر، سوندا اؤزونو فریدونون نیشانلیسی سانیر. بو قات-قات(لایه به لایه) و ایناندیریجی بیر حالدیر. زامان خطی دییل؛ کئچمیش و خاطیره‌لرین دالغالاری ایله دگیشیلیر. پیشه‌وری دؤرو، فیرقه تاریخی، تبریزین اعدام ایل‌لری، اونون حالینا قاریشیر. دیل باخیمیندان‌سا متن شاعرانه و دویغوسال تصویرلرله دولودور. ریتمینی، قبریستانین ساکیت‌ اورتامی و  آغیرلیغی تعیین ائدیر. تصویرلر چوخ قوّتلی‌دیر، «تورپاغی آغزیندا دادماق»، «باشینا تورپاغی ساوورماق». آما بعضا تصویرلرین چوخلوغو و بو کابوس آتموسفری اوخوجونو یورور؛ بلکه بو تصویرلرین بعضی‌سی‌نین حذف اولماغی متنین گوجونو آرتیرا بیلر. جمعی‌حافظه و تاریخین اونودولماماغی، قبریستان، ساعات‌مئیدانی، ایتن قونوم(آدرس)، اؤزگه قبیرلر و اعدام‌لار، حذف و سانسورون سیمگه‌سی‌دیر. قادین، آناسی اوچون دییل، اونون آغریسی ایله بیرلشمک اوچون یولا دوشور. دردین، نسیلدن نسیله کئچمه‌سی بئله تصویر اولور. بو روایت‌ده قادین «تاریخین داشیییجی‌سی»دیر. کیملیک آختاریشی و اوندا یوخ اولماق. قادین آرتیق بیلمیر قبیری آختاریر یوخسا اؤزونو. او آرتیق آناسی‌ اولوبدور‌ و منجه بوراسی حیکایه‌نین زیروه نوقطه‌سی‌دیر. حیکایه، جسور و درین‌دیر. ساده بیر پلات اوستونده آنجاق چوخ‌قاتلی و کابوس‌ کیمی دونیا یارادیر. شاعرانه دیل، تبریزین یارالی آتموسفری و سیاسی تاریخه اشارە‌لر، متنه معنا و درینلیک وئریر. بو اثر، تکجه بیر قادینی آنلاتماییر، بیر شهری، نسلی و بیر جمعی‌حافظه‌نین حیکایه‌سی‌دیر. یازار گئرچک و رویا آراسیندا چوخ اینجه بیر جیزیق چکیر و اوخوجونو سونونا قدر بو ایکی دونیا آراسین‌دا دالغالاندیرماغی باجارا بیلیب‌دیر و بو، حیکایه‌نین ان بؤیوک اوغورودور. https://t.me/Adabiyyatsevanlar