📊 جنگ میان پنهانسازی و افشاگری؛ عراق در روایت «جنگ رخ نداد» و غزه در روایتهای شبکهای رقیب
📌 چارچوب
مرکز الجزیره برای مطالعات در تازهترین پژوهش خود، تحولات ایجادشده توسط شبکههای اجتماعی در بازنمایی جنگهای معاصر را از دو منظر مقایسه میکند:
جنگ علیه عراق (۱۹۹۱–۲۰۰۳) در برابر
جنگ غزه (۲۰۲۳). پرسش محوری این است که چرا روایت رسانههای غربی از این دو جنگ اینقدر متفاوت است؟ و چگونه نسل «شبکهایها» توانست هژمونی روایت اسرائیلی را در غزه فرو بریزد؟
🔸 ۱. عراق؛ «فوقواقعیت» و جنگی که هرگز رخ نداد
پژوهش با تکیه بر نظریه «ژان بودریار» استدلال میکند که جنگ ۱۹۹۱ عراق در رسانههای غربی به یک
«فوقواقعیت» (Hyperreality) تبدیل شد. تصاویر «بمبهای هوشمند»، بمبارانهای دقیق و «جراحیگونه»، و حذف کامل صحنههای خون و آتش، این جنگ را به یک
نمایش زیبا و پاکیزه شبیه به بازیهای ویدئویی تبدیل کرد. بودریار با جمله معروف «جنگ خلیج فارس رخ نداد» به همین امر اشاره داشت:
نه اینکه کشتاری رخ نداده بود، بلکه تصویر ارائهشده از آن، جایگزین واقعیت شده بود.
جنگ ۲۰۰۳ نیز با همان الگو ادامه یافت: ممنوعیت تصویربرداری از تابوت سربازان آمریکایی، محدودیت دسترسی خبرنگاران، و سرکوب هر روایتی خارج از چارچوب پنتاگون. حتی «واقعیتسازی» از طریق ساخت «سلاحهای کشتار جمعی» به عنوان پیشمتن جنگ، نمونهای کلاسیک از تولید «واقعیت نمادین» پیش از وقوع واقعیت مادی بود.
🔸 ۲. غزه؛ ظهور نسل شبکهای و شکستن انحصار روایت
برخلاف عراق، جنگ غزه (پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳) در وضعیتی کاملاً متفاوت رخ داد:
هیچ انحصاری بر روایت وجود نداشت. نسل «شبکهایها» – جوانانی که با اینترنت و پلتفرمهای اجتماعی متولد شدهاند – با استفاده از ابزارهایی مانند تیکتاک، اینستاگرام، ایکس و یوتیوب،
مستقیماً از میدان، لحظهبهلحظه فجایع را روایت کردند.
نتیجه: ظرف کمتر از یک ماه، روایت فلسطینی از روایت اسرائیلی پیشی گرفت و به سطح جهانی رسید – از خیابانهای لندن و پاریس تا پارلمانهای اروپایی. این پیروزی روایت فلسطینی ، محصول چند عامل بود:
تصاویر خودِ سربازان اسرائیلی که بدون آگاهی، صحنههای جنایت را منتشر میکردند.
فعالیتهای خودجوش شبکهایها در بازنشر و بازتولید روایتها.
«داستان هایی که عبور از مرزها" کرد (Transmedia Storytelling) که در آن هر پلتفرم، نقش متفاوتی در تکمیل و تعمیق روایت داشت.
🔺 ۳. ابزارهای رژیم اسرائیل برای سرکوب روایت فلسطینی
اسرائیل به موازات شکست در میدان روایت، به ابزارهای سرکوب روی آورد:
گروههای «آکت آیال» (Act.IL) و «۴آیال» (4IL): هزاران «مگس الکترونیکی» برای تبلیغ جمعی علیه محتوای فلسطینی.
رقابت با غولهای فناوری: قرارداد ۴۵ میلیون دلاری گوگل با دفتر نتانیاهو برای «دحض سردریوی قحطی در غزه».
خمیدان های نبرد دیجیتال»: استفاده از الگوریتم ها برای کاهش دیدهشدن، حذف محتوا و حتی بستن حسابها.
سیاستهای سیستماتیک سرکوب، حذف و نابودی محتوای دیجیتال فلسطینی): ترور فیزیکی خبرنگاران (۲۶۲ خبرنگار) برای از بین بردن راویان روایت فلسطینی.
💎
جمعبندی
پژوهش الجزیره نشان میدهد که
نبرد امروز، نه فقط نبرد زمین، بلکه نبرد روایتهاست. در عراق، رسانههای غربی با «فوقواقعیت» توانستند واقعیت را پنهان کنند. در غزه، نسل شبکهای این انحصار را فرو ریخت و روایت مظلوم را به سطح جهانی رساند. اما این پیروزی،
پیروزی شکنندهای است که با ابزارهای سرکوب دیجیتال، ترور فیزیکی روزنامهنگاران و سرمایهگذاریهای کلان در صنعت روایتسازی، در معرض تهدید دائمی قرار دارد.
نتیجه: جنگ روایتها به پایان نرسیده است.
@SHAMAT94
https://studies.aljazeera.net/ar/article/6644