Mitti olimlar🎓

Бу икки дунё орасидаги масофа битта сўз билан ўлчанади: ИЛМ. XXI асрда эътиқодни ҳимоя қилишнинг бир йўли — нимадандир қўрқиб қочиш бўлса, иккинчи йўли — илм билан ундан яхшироғини яратишдир. Муаззам Иброҳимова

Ҳалок бўлганлар орасида болалар жуда катта улушни ташкил қилди. Бундан ташқари, Афғонистон ва Покистон ҳали ҳам ёввойи полиовирус эндемик тарқалаётган дунёдаги охирги икки мамлакат бўлиб қолмоқда. 2024- йилда Афғонистонда 25 та ёввойи полиовирус ҳолати қайд этилди. 2026- йилда ҳам вирус йўқолгани йўқ. WHOнинг 2026- йил августдаги маълумотига кўра, шу йилнинг ўзида Афғонистонда яна ёввойи полиовирус ҳолатлари қайд этилган. Нега бу биз учун муҳим? Чунки Афғонистон — харитадаги узоқ Африка давлати эмас. У бизнинг қўшнимиз. Одамлар ҳаракатланади. Савдо бор. Чегарадан ўтиш бор. Миграция бор. Вирус эса паспорт назоратидан ўтмайди. Шунинг учун қўшни давлатдаги эмлаш бўшлиғи — фақат ўша давлатнинг муаммоси эмас. БУНИНГ УСТИГА ЎЗИМИЗ ҲАМ ИММУНИТЕТ ДЕВОРИМИЗДА ТЕШИК ОЧСАК-ЧИ? Ўзбекистон бир вақтлар қизамиқнинг эндемик тарқалишини бартараф этган мамлакат сифатида эътироф этилган эди. Аммо элиминация: «Қизамиқ энди ҳеч қачон қайтмайди», дегани эмас. Аксинча. Четдан кирган битта вирус етарли бўлади. Агар унинг атрофида эмланмаган одамлар кўпайиб кетган бўлса, занжир яна бошланади. Бу назария эмас. 2023- йилда WHO Европа минтақасида қизамиқ ҳолатлари кескин кўпайгани хақида бонг урди. Ўзбекистонда ҳам ўша йили 1 192 та қизамиқ ҳолати WHO маълумотларида қайд этилган. Қозоғистонда — 15 мингдан зиёд. Қирғизистонда — 7 мингдан зиёд. Туркияда — 5 мингдан зиёд.... Яъни вирус бизнинг минтақамизга қайтган. ЭНДИ БИЗ НИМА ҚИЛЯПМИЗ? Ижтимоий тармоқларда: «Вакцина яҳудийларнинг режаси». «Одамларни камайтириш учун қилинган». «Вакцина чўчқадан тайёрланади». деган гаплар тарқалиб кетди. Бу ерда икки масалани атайин ажратиш керак. Вакцинанинг таркибини сўраш — тўғри. Мусулмон инсон: «Препаратда чўчқа манбасидаги желатин борми?» деб сўрашга ҳақли. Ота-она: «Фарзандимга қайси вакцина қилиняпти?» деб сўрашга ҳақли. Ишлаб чиқарувчи, давлат ва шифокор бу саволга очиқ жавоб бериши шарт. Аммо: «Айрим вакцинада ҳайвон манбасидаги ёрдамчи компонент бор экан, демак барча вакцинадан воз кечамиз» деган хулоса — мутлақо бошқа масаладир. Чунки унинг нариги томонида қизамиқ турибди. Полиомиелит турибди. Қизилча турибди. Паротит турибди. Дифтерия (бўғма) турибди. Кўкйўтал турибди. Бу касалликлар ижтимоий тармоқдаги баҳсни ўқиб: «Мусулмонлар вакцина таркиби бўйича келишиб олгунча кутиб турайлик. Уларга юқмайлик», демайди. АГАР ҲАЛОЛ ВАКЦИНА КЕРАК БЎЛСА — УНИ ЯРАТАЙЛИК Мана энди менинг мусулмон жамиятига энг оғир саволим келади. Биз: "Вакцинада чўчқа компоненти борми?» деб сўраймиз. Бу яхши. Лекин нега кейинги саволни бермаймиз? «Чўчқа манбасидаги компонентга эҳтиёж қолдирмайдиган вакцинани қачон ўзимиз яратамиз?» Ҳалол вакцина талаб қилиш осон. Ҳалол вакцина яратиш қийин. Чунки унга вирусолог керак. Иммунолог керак. Молекуляр биолог керак. Биотехнолог керак. Биокимёгар керак. GMP завод керак. Клиник тадқиқот керак. Миллиардлаб инвестиция керак. Энг муҳими эса: бугун мактаб партасида ўтирган бўлажак олим керак. ЧЎЧҚАДАН ҚЎРҚИШНИ БОЛАГА ЎРГАТИШ ОСОН «Бу ҳаром, тегма», деймиз. Энди бошқа гапни ҳам айтиш вақти келмадими? «Ўқи, болам. Биологияни ўрган. Кимёни ўрган. Генетикани ўрган. Вирусологияни ўрган. Шундай вакцина яратгинки, эртага бутун мусулмон дунёси сенинг лабораториянгдан маҳсулот олсин». Мана шу — жавоб! Ҳалол фармацевтика фақат ривожланган мусулмон давлатларининг вазифаси эмас. Ҳар бир махалласида тўрттадан тўйхона қуриб, ошига 1000 нафар тўқни чақирадиган ўзбекнинг ҳам вазифасидир! БИЗГА «ВАКЦИНА КЕРАК ЭМАС» ДЕЙДИГАН АВЛОД ЭМАС, ВАКЦИНА ЯРАТАДИГАН АВЛОД КЕРАК Ислом дунёсида бунга ҳаракат бошланган. Индонезиянинг "Bio Farma" компанияси вакцина технологияларини ривожлантирмоқда, айрим вакциналарига расмий "halal" сертификатлари ҳам олмоқда. Демак, масала ечимсиз эмас. Биз ҳам ҳаракат қилайлик Ватандошлар! Қачонгача бошқалар яратган вакцинанинг қутисини ушлаб: «Бу ҳалолми?» деб сўрайдиган истеъмолчи бўлиб қоламиз? Қачондир бошқа мамлакатлар: «Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган вакцина WHO талабларидан ўтганми? Halal сертификати борми? Бизга ҳам сотасизларми?» деб, эшигимизни қоқадими?

ЧЎЧҚАДАН ХАЗАР ҚИЛАДИГАН ХАЛҚ ҚАЧОН ҲАЛОЛ ВАКЦИНА ИШЛАБ ЧИҚАРАДИГАН ОЛИМЛАРНИ ТАРБИЯЛАЙДИ? Инсониятнинг хотираси қисқа.Айниқса, ўзи кўрмаган фожиани тез унутади. Бугун кўпчилик ота-она қизамиқдан ўлган болани кўрмаган. Полиомиелитдан кейин бир умр юра олмай қолган минглаб болаларни кўрмаган. Чечакдан юзи таниб бўлмас даражада яра бўлиб, кўзи кўрмай қолган одамларни кўрмаган. Нега? Чунки уларни бу касалликлардан айнан вакцина узоқлаштирди. ВАКЦИНА ЙЎҚ ДУНЁ ҚАНДАЙ ЭДИ? Рақамларга эътибор беринг; Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотига кўра, фақат чечак XX асрнинг ўзида тахминан 300 миллион инсоннинг ҳаётига зомин бўлган. 300 миллион! Бир аср ичида. Вакцинация ва глобал эпидемиологик кураш натижасида эса 1980- йилда WHO(Жаҳон соглиқни сақлаш ташкилоти) чечак бутунлай йўқ қилинганини эълон қилди. Инсоният тарихида биринчи марта бир юқумли касаллик ер юзидан йўқотилди. Уни карантиннинг ўзи эмас, антибиотик ҳам эмас — биринчи навбатда вакцинация ва эпидемиологик назорат енгди. Қизамиқнинг рақамлари ҳам даҳшатли. Қизамиқ вакцинаси 1963- йилда жорий этилгунга қадар дунёда ҳар 2–3 йилда йирик эпидемиялар содир бўлар ва WHO ҳисобича, ҳар йили тахминан 2,6 миллион одам қизамиқдан вафот этарди. Ҳар йили! 2 миллион 600 минг инсон! Бугун қизамиқни «болаликда бир марта бўлиб ўтиладиган тошма» деб тасаввур қиладиган одам учун бу рақам ақлга сиғмаслиги мумкин. Аммо тарих шу. Вакцинация кенгайгач, манзара ўзгарди. WHO ҳисоб-китобига кўра, фақат 2000–2024 йиллар оралиғида қизамиққа қарши эмлаш тахминан 59 миллион инсоннинг ўлимининг олдини олган. 59 миллион! Шу рақамнинг ўзи вакцина «одамларни камайтириш учун яратилган» деган даъвонинг қанчалик мантиқсиз эканини кўрсатади. Агар мақсад одамларни камайтириш бўлганида, нима учун вакцина миллионлаб одамларни ўлимдан сақлаб қолди? «ВАКЦИНАНИ ЯҲУДИЙЛАР ЯРАТГАН»МИ? Халқ орасида яна бир гап юради: «Вакцина — яҳудийларнинг иши». Ҳатто: «Вакциналар орқали дунё аҳолисини камайтиришяпти», деган фитна назариялари ҳам тарқалди. Тарихга мурожаат қилайлик; Дунёдаги биринчи муваффақиятли вакцина яҳудий олими томонидан яратилмаган. 1796- йилда инглиз шифокори Эдвард Женнер чечакка қарши биринчи муваффақиятли вакцинани амалда кўрсатган. Ундан олдин одамлар чечакдан ҳимояланишнинг ибтидоий усулларини Осиё ва Африканинг турли ҳудудларида қўллаган. XVIII аср бошларида эса Леди Мэри Уортли Монтегю Усмонли империясида кўрган чечакка қарши инокуляция амалиётини Европага олиб борган. Демак, вакцина тарихи битта миллатники эмас. У — инглизники ҳам, французники ҳам, туркники ҳам, африкаликники ҳам, америкаликники ҳам эмас! Яҳудий олимлари тиббиёт ва иммунологияга улкан ҳисса қўшган. Аммо: «Вакцинани яҳудийлар одамларни камайтириш учун ўйлаб топган» деган гап — мантиққа тўгри келмайди. Бу — фитна назарияси. Вирус инсоннинг миллатига қарамайди. Қизамиқ: — сен мусулмонмисан? — насрониймисан? — яҳудиймисан? деб сўрамайди. Вирусга фақат битта нарса керак: иммунитети бўлмаган навбатдаги инсон. ЭНГ ҚЎРҚИНЧЛИСИ — ВАКЦИНАНИНГ ЎЗ МУВАФФАҚИЯТИ УНИНГ ДУШМАНИГА АЙЛАНДИ. Бу парадокс. Вакцина шу қадар яхши ишладики, одамлар вакцинадан олдинги дунёни унутиб қўйди. Она энди чечакдан ўлган беш нафар фарзандини бир ҳафтада тупроққа қўймаяпти. Ота полиомиелитдан кейин юра олмай қолган фарзандини елкасида кўтариб юрмайди. Ота-оналар қизамиқ эпидемиясида навбат билан болаларини дафн қилмаяпти. Шунинг учун янги авлод касалликдан эмас, вакцинадан қўрқишни бошлади. Биз касалликнинг даҳшатини унутдик. Унинг ўрнини Telegram ва ижтимоий тармоқлардаги қўрқинчли хабарлар эгаллади... АФҒОНИСТОН — БИЗДАН МИНГЛАБ КИЛОМЕТР УЗОҚДАГИ МУАММО ЭМАС Ўзбекистон Афғонистон билан чегарадош. Вирус учун эса давлат чегараси тушунчаси йўқ. Курсдошим 23 йил давомида Афгонистонда шифокор бўлиб ишлади. Эмлаш тадбирларида сўйилган, отилган , тахқирланган тиббиет ходимларини ўз кўзи билан кўрган. Унинг айтиб берганлари дахшат эди. Оқибатичи?! 2025- йилнинг дастлабки 40 ҳафтасида Афғонистонда 91 516 та қизамиққа гумон қилинган ҳолат ва 532 та у билан боғлиқ ўлим қайд этилди.

Alhamdulillah! Yana bir tarjimam...🥹

Bolalarimiz ham bizga berilgan sinov! Tarbiyasini munosib bera olmasak, qonimizni ichishadi a'lal-oqibat...

Bizda yangi kitoblar. Ertada obzor qiberaman, nasib😍

Facebook eslatdi😍

Farzandlaringiz yodida umrbod saqlanib qoladigan 5 narsa... ✨❤️ ✅ Boshqalarning oldida ularni jasur, mehnatkash, mehrli deb maqtang. Bu ularning ichki ovoziga va oʻziga boʻlgan ishonchiga aylanadi. ✅ Uyquga ketish va choʻmilish vaqtini oʻzgacha, yoqimli qiling. Hatto kichik va quvnoq odatlar ham ular bir umr eslab yuradigan xotiralarga aylanadi. ✅ Ular boshchilik qiladigan oʻyinlarga vaqt ajrating. Baʼzan youtubeda nimani oʻrganishni ularning tanloviga qoʻyib beramiz va shunchaki ularning tasavvuriga ergashamiz. ✅ Qiyin yoki janjalli vaziyatdan soʻng ularni quchoqlang va har qanday holatda ham ularni yaxshi koʻrishingizni eslatib qoʻying. ✅ 10-10-10 qoidasi: Ular uygʻongandan keyingi 10 daqiqa; * Ajralib koʻrishganingizdan keyingi 10 daqiqa; * Uyqudan oldingi 10 daqiqa. Shu daqiqalarda ularga toʻliq eʼtiboringizni bering — bu kichik muloqot daqiqalari katta va mustahkam bogʻliqlikni hosil qiladi.

Happiness...

❤️Idea~

Bolalarning tasavvuri juda boy! Cho'pni ishtoniga qistirsa, qilich! Oyog'ini orasiga olsa, ot! Qo'ltig'ida tutsa, avtomat bo'ladi! 😅😂😂😂 ArofatMallim sahifasidan...

Farzand tarbiyasidan toliqqan mahalingiz bir goʻzal haqiqatni eslang: Inson dunyodan oʻtgach amallar daftari yopiladi, ammo uch amalning savobi toʻxtamaydi. Shulardan biri — ota-onasi haqqiga duo qiluvchi solih farzanddir. Bugungi sabringiz, bedor tunlaringiz va chekkan zahmatlaringiz shunchaki tashvish emas. Bu — oʻzingizdan keyin ham ruhingizni nurga chulgʻaydigan abadiy duoning poydevoridir. Siz shunchaki farzand oʻstirmayapsiz, oʻzingiz uchun oxirat saodatini bino qilyapsiz. Qalbingizga orom bering, mehringiz albatta meva beradi.

Diqqatni jamlash mashqlari

🛑 Farzandlaringizga baqirmang — bu ularni sekin-asta yemirib boradi! Doimiy baqirish va baqirib tanbeh berish bolaning ruhiyatida qanday oʻzgarishlarga olib keladi? 1. Xulq-atvori yomonlashadi Baqirib tarbiya berilgan bola tobora injiq, boshqarish va gap uqtirish qiyin boʻlgan insonga aylanadi. Ular atrofdagilarni ura boshlashi, turtishi yoki tishlashi mumkin. 2. Diqqat va jamlanish susayadi Tez-tez baqiriq eshitadigan bolalarda bir joyga diqqatni jamlash, dars qilish va fikrlash qobiliyati pasayadi. 3. Oʻziga boʻlgan ishonch yoʻqoladi Bolada oʻziga nisbatan ishonchsizlik paydo boʻladi. U oʻzini qadrsiz, keraksiz va sevilmagandek his qila boshlaydi. 4. Xavotir va qoʻquv ortadi Bola har bir narsadan osongina xavotirga tushadigan, haddan tashqari qoʻrqoq va serxavotir boʻlib qoladi. 5. Ziddiyatlarni hal qilish koʻnikmasi yoʻqoladi Munosabatlarda kelishmovchilik chiqqanda, bola uni aql bilan hal qilishga urinmaydi. Aksincha, muammodan qochishga yoki undan yashinishga harakat qiladi. 💡 Ajoyib bir haqiqat bor: "Bizning bolalarimiz bilan qanday tilda va ohangda gaplashishimiz — vaqti kelib ularning ichki ovoziga aylanadi."

📱 YouTube’da bolalar va oʻzingiz uchun vaqtni nazorat qilishni oʻrganamiz Cheksiz Shortslar va video ketma-ketliklari sababli vaqt qanday oʻtib ketganini bilmay qolayapsizmi? Ayniqsa, bolalarga telefon berib qoʻyganda soatlab YouTube qarshisida oʻtirib qolish holatlari koʻp uchraydi. YouTube ilovasining oʻzida buning oldini oluvchi juda foydali funksiyalar bor: ⏸ 1. Shorts boʻlimini 30 kunga oʻchirib qoʻyish Qisqa videolarga chalgʻimaslik uchun: * Shorts videoning yuqori oʻng burchagidagi 3 nuqtani bosing. * "Not interested" (Interesno emas) tugmasini bosing. * Shunda Shorts boʻlimi asosiy sahifangizdan 30 kunga yoʻqoladi. ⏰ 2. Tanaffus va uquga ketish eslatmasi (Break & Bedtime) Ilova orqali sarflanayotgan vaqtni cheklash uchun: * YouTube’ga kirib, Profil (You) boʻlimiga oʻting. * Yuqoridagi Sozlamalar (⚙️ Settings) -> Umumiy (General) boʻlimini tanlang. * U yerdan 2 ta funksiyani yoqing: * "Remind me to take a break" — Har 15, 30 yoki 60 daqiqada dam olish kerakligini eslatib turadi. * "Remind me when it's bedtime" — Uyqu vaqti boʻlganda videolarni toʻxtatishni taklif qiladi. 👶 Ota-onalar uchun maslahat: Bolangizga telefon berishdan oldin tanaffus vaqtini 15-20 daqiqaga sozlab qoʻysangiz, ilova oʻzi chiroyli tarzda toʻxtash vaqti kelganini eslatadi. Foydali boʻlgan boʻlsa, yaqinlaringizga ham ulashing!

Mobodo, yo'q menga har kungi aniq yo'nalish kerak desangiz Umar's library da Phonics Marathon o'tkazilarkan. Sizdan 300 ming so'm! Voy, yog'e adashdim 200 ming edi shekilli!!! Hozir, bir minut, qarab aytaman! Ha-ya sizdan bor yog'i shijoat kerak ekan, Marafon bepul. Qatnashgan bolajonlar albatta manfaat olishlariga ishonaman.