Quantenphysik 🎲

درباره‌ی جایزه‌ی نوبل فیزیک ۲۰۲۶ نوترینوها ذرات بنیادیِ بدون بارند که به‌ندرت با ماده برهم‌کنش می‌کنند و می‌توانند تقریباً بی‌مانع از میان زمین عبور کنند. به همین دلیل تلسکوپ‌های معمولی قادر به دیدن آن‌ها نیستند. ایدهٔ آیس‌کیوب این بود که یک کیلومتر مکعب از یخ شفاف قطب جنوب به آشکارساز نوترینو تبدیل شود. هزاران حسگر نوری در اعماق یخ قرار گرفته‌اند تا اثر برخوردهای نادر نوترینوها با ماده را ثبت کنند. وقتی یک نوترینوی پرانرژی با ذرات یخ برهم‌کنش می‌کند، می‌تواند ذره‌ای باردار، مانند میون، تولید کند. اگر این ذره در یخ سریع‌تر از سرعت نور در همان محیط حرکت کند ــ نه سریع‌تر از نور در خلأ ــ تابش آبی‌رنگی به نام «تابش چرنکوف» ایجاد می‌شود. حسگرهای آیس‌کیوب زمان و الگوی این نور را ثبت می‌کنند و از روی آن، انرژی و جهت تقریبی نوترینوی ورودی را بازسازی می‌کنند. به این ترتیب می‌توان منشأ نوترینوهای کیهانی را جست‌وجو کرد و به پدیده‌هایی مانند سیاه‌چاله‌های فعال و دیگر شتاب‌دهنده‌های طبیعیِ پرانرژی در کیهان سرک کشید.

تائو چند روز پیش یه پستی گذاشته بود و توی اون همین مساله رو مثال زده بود. ملت شک کرده بودند که نکنه این مساله حل شده. تائو یه متنی نوشت و گفت: من همین‌طوری این مثال رو زدم، خبر از حل اون ندارم. https://openai.com/index/navier-stokes-solution/

خوب خوب انگار هوشواره (هوش مصنوعی) تونسته مسئله ناویر استوکس رو حل کنه!

فقط بین سال‌های ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۲ نزدیک هزار تا اثبات براش ارائه شد که همه غلط بودند. حتی خود وایلز هم داشت کم می‌آورد. بعد از اشکالی که در اثبات اولیه پیدا شد، Weil گفته بود:

If a man wants to climb Everest and falls short of it by 100 yards, he has not climbed Everest.

زندگی در واقعیتی که تا ابد تکرار می‌شود مصاحبه با شان کارول کارول، کیهان‌شناس کوانتومی و فیلسوف در دانشگاه جانز هاپکینز در بالتیمور مریلند، در جستجوی پاسخی برای یکی از عمیق‌ترین پرسش‌های فیزیک است: گرانش و جهان کلاسیک و آشنای ما، چگونه از دل قوانین عجیب مکانیک کوانتومی پدیدار می‌شوند؟ اما برخلاف اکثر کیهان‌شناسان که کار خود را با جهانِ قابل مشاهده آغاز می‌کنند و سپس سعی می‌کنند در زمان به عقب برگردند، کارول از چشم‌انداز وسیعِ تمام احتمالات کوانتومی شروع می‌کند - و اساساً خود نظریه کوانتوم را به عنوان راهنمای خود در نظر می‌گیرد. برخلاف تصور اولیه‌اش، این رویکرد او را به سوی کیهانی سوق داده است که پیوسته منبسط می‌شود و سپس پیش از آغاز یک چرخه جدید، منقبض می‌گردد. «جهان‌های چرخه‌ای» (Cyclic universes) مفهوم جدیدی نیستند، اما پیشنهاد کارول پیچیدگی و ویژگی خاصی دارد. در بیشترِ این مدل‌ها، هر چرخه با چرخه قبلی متفاوت است. اما در مقابل، در مدل او چرخه‌ها کاملاً یکسان هستند: هر کهکشانی دوباره شکل می‌گیرد، هر زندگی‌ای دوباره جریان می‌یابد و هر گفتگویی کلمه به کلمه تکرار می‌شود.. ادامه مطلب @ScienceTodaymag

ریاضیدان: بهتره بساطم رو جمع کنم. عقل سلیم: چی شده؟ ریاضیدان: لم ۳.۴ مقاله‌ام رو AI اثبات کرد. عقل سلیم: سخت بود؟ ریاضیدان: نه خیلی، از یه قضیه سال ۱۹۸۷ استفاده کرد و لم ۳.۴ مقاله‌ام رو اثبات کرد. عقل سلیم: به اون ارجاع داد؟ خودش گشت؟ ریاضیدان: نه، ارجاع نداد. من بهش گفتم، ولی اون لم ۳.۴ رو اثبات کرد. عقل سلیم: آهان، پس تو گفتی؟ ریاضیدان: آره، ولی لم ۳.۴ رو اون اثبات کرد. عقل سلیم: اگه بساطت رو جمع کنی، کی بهش می‌گه؟ ریاضیدان: بقیه ریاضیدان‌ها. عقل سلیم: اگه همه جمع کنند بساط‌شون رو چی؟ کی بهش بگه؟ ریاضیدان: پولدارها، ثروتمندها، شرکت‌ها... عقل سلیم: چی رو بگه؟ ریاضیدان: Let f,g : [0, 1] → [0, 1] be two continuous functions. If g is non-decreasing and f ◦ g = g ◦ f, prove that f and g have a common fixed point in [0, 1]. عقل سلیم: براشون مهم هست؟ اصلا این که گفتی یعنی چی؟ ریاضیدان: نه، مهم نیست. ولی AI لم ۳.۴ من رو اثبات کرده. عقل سلیم: تو درس می‌دی، دانشجوها رو راهنمایی می‌کنی، با بقیه در خصوص ریاضیات تعامل داری، در قبال کارهات مسئولی و... ریاضیدان: ولی اون لم ۳.۴ رو اثبات کرده.



ظاهرا Jarred Sumner مهندس شرکت Anthropic از Claude خواسته که فرضیه ریمان رو حل کنه. مساله‌ای ۱۶۷ ساله در ریاضیات. خودش ریاضیدان نیست و نقش یه مشوق رو داشت برای Claude:

You got this.

البته که از پس این مساله برنیومد، ولی به دستاوردی رسید که هیچ ریاضیدانی نرسیده بود. فقط شش ماه زمان لازم بود تا به این پیشرفت برسه، از روزی که از پس مسائل ساده شمارش هم برنیومد تا روزی که مهمترین مسائل رو حل می‌کرد. اگر هدف ریاضیات اثبات قضیه‌ها باشه و AI از پس این کار برمیاد، نقش ما چیه؟ کسانی مثل Kevin Buzzard خودشون رو در اقلیت می‌بینند و خوشحال از این پیشرفت و دیگرانی نگران. کسی مثل Kirwin Hampshire می‌گه: دچار بحران روحی شدم، توی بیداری کابوس می‌بینم. همه نگران هستند، از راننده‌ تاکسی تا طراحان و این نگرانی در بین ریاضیدان‌ها هم وجود داره با این تفاوت که AI core of the work شون رو هدف قرار داده. گاورز فیلدز مدالیست می‌گه:

کل زیبایی پژوهش در ریاضیات و چیزی که اون رو رمانتیک می‌کنه، اینه که شما اولین کسی باشید که یه مساله رو حل کنید، اگه قرار باشه کارهای AI رو توضیح بِدین که دیگه جذابیتی نداره، حتی برای خود من.

گاورز که AI چند بار به مسائل پژوهشی مورد علاقه‌اش حمله کرده و اونا رو حل کرده اضافه می‌کنه:

حس خوبی نیست، حس می‌کنی زیر پات خالی شده.

کسی مثل Alex Gerko که میلیادر روسی انگلیسی و یک ریاضیدان هست و بنیانگذار شرکت معروف در زمینه معاملات مالی می‌گه:

بعضی‌ها با اعلام نتایج به دست اومده توسط AI به صورت اینکه داشته فوتبال تماشا می‌کرده و داشته از کنار سیستم‌اش رد می‌شده و چیزی نوشته و مساله حل شده، در واقع به ریاضیات و آدم‌های فعال در این حوزه بی‌احترامی کردند.

ریاضیدان‌ها بیانیه‌‌ای رو امضا کردند و گفتند که:

اگر دست روی دست بگذاریم و اقدامی نکنیم، این خطر وجود دارد که ناخواسته در حمایت از فناوری‌هایی شریک شویم که چیزی بسیار فراتر از خود فعالیت ریاضی را تهدید می‌کنند.

بعضی‌ها قاعده‌ای دارند در این شرایط و می‌گن: if you can’t beat them, join them! کاری که ژاکوب کرد. و اینکه کسی مثل Alex Gerko پیش‌بینی کرده در دو سال آینده حدودا به اندازه ۵۰ سال پیشرفت در ریاضیات اتفاق می‌افته و اونقدر ریاضیدان نداریم که همه این‌ها رو بررسی کنه و یا بفهمه. https://www.telegraph.co.uk/business/2026/08/16/mathematicians-despair-ai-breakthrough/

پست موقت دوستانی که عضو گروه Oxymoronic هستند می‌دونند که گروه احتمالا هک شده و می‌تونند وارد گروه جدید Oxymoronic بشوند. لینک گروه جدید اوکسی: https://t.me/+Q7Us71-TRlc3NmM0 تم گروه : فلسفه و هنر "من تمام ِ باورهای جهان‌شناختی ِ قبلی ِ خود را خاموش می‌کنم، دیگر آنها را به کار نمی‌گیرم." ادموند هوسرل

آخرین باری که مرکز منظومه‌ی شمسی در داخل خورشید قرار داشت ده سال پیش بود و سال بعد دوباره وارد خورشید خواهد شد! https://youtube.com/shorts/x585QtnQ8GM?is=6O8xbbLpyWVdposD

نظرتان درباره جاودانگی کوانتومی چیست؟ به نظر من چرت و پرت می‌آید. پستی را که کانال دیگر در این باره گذاشته است را در گروه¹ ارسال می‌کنم تا شاید نظر شما را هم درباره آن بشنویم. ¹ لینک گروه در بیو کانال موجود می‌باشد.

در اسطوره‌شناسی یونان باستان، پیگمالیون مجسمه‌سازی بود که تندیسی چنان بی‌نقص ساخت که عاشق آن شد. چون از پیروان وفادار آفرودیت بود، این الهه تندیس او را به زنی واقعی تبدیل کرد و پیگمالیون نیز با او ازدواج کرد؛ داستانی که پیام اخلاقی آن تا حدی محل تردید است. اما در دهه‌ی ۱۹۶۰، دو روان‌شناس به نام‌های روزنتال و جاکوبسن این ایده را در کتابی با عنوان «پیگمالیون در کلاس درس» بررسی کردند. پژوهش آن‌ها نشان داد که انتظارات معلم از یک دانش‌آموز می‌تواند تأثیر بسیار زیادی بر عملکرد او داشته باشد. انتظارات معلم می‌تواند دانش‌آموز را بالا بکشد یا او را تضعیف کند. البته این مسئله فقط به کلاس درس محدود نمی‌شود. آدم‌ها وقتی دیگران آن‌ها را افرادی صادق، مهربان و بخشنده می‌بینند، با احتمال بیشتری صادقانه، مهربانانه و سخاوتمندانه رفتار می‌کنند. بیشتر مردم به‌طور باورنکردنی تلاش می‌کنند تا در حد انتظارات و اعتمادی ظاهر شوند که دیگران به آن‌ها دارند. اما اثر پیگمالیون به روایت‌هایی نیز مربوط است که در ذهن خود درباره‌ی خویش می‌سازیم. اگر خودتان را باهوش، صبور یا برخوردار از هر فضیلت دیگری ببینید، احتمال بیشتری دارد که واقعاً چنین باشید. بخت لزوماً با شجاعان یار نیست؛ بلکه با کسانی یار است که خود را شجاع می‌دانند. به بیان دیگر، همه‌ی ما می‌توانیم به همان اندازه که می‌خواهیم درخشان باشیم، به شرط آنکه خود را درخشان ببینیم.

«قانون پارکینسون» می‌گوید: «کار آن‌قدر گسترش می‌یابد تا تمام زمانی را که برای انجامش در اختیار دارد، پر کند.» بنابراین نوشتن یک مقاله یا انجام یک پروژه، بسته به مهلت تعیین‌شده، ممکن است یک هفته یا یک ماه طول بکشد. کار همان فضایی را پر می‌کند که در اختیارش می‌گذارید. جالب اینجاست که درباره‌ی آدم‌ها هم همین‌طور است. اگر از کسی انتظار درخشیدن داشته باشیم، او خود را تا سطح آن انتظار بالا می‌کشد. اگر انتظار داشته باشیم ناامیدمان کند، ممکن است تا سطح همان انتظار پایین بیاید. این پدیده را «اثر پیگمالیون» و حالت معکوس آن را «اثر گولم» می‌نامند.

آلبرت اینشتین احتمالاً مشهورترین فیزیک‌دان سه قرن اخیر، و شاید مشهورترین فیزیک‌دان تمام دوران است. او بیش از همه به‌سبب نظریهٔ نسبیت شناخته می‌شود، اما دستاوردهایش در فیزیک نظری بسیار متعددند و تقریباً همهٔ حوزه‌ها را دربرمی‌گیرند. کاری که جایزهٔ نوبل به‌خاطر آن به او اعطا شد، توضیح اثر فوتوالکتریک بود. او در این توضیح، این اندیشه را مطرح کرد که نور از کوانتوم‌های مجزا و منفرد، یعنی فوتون‌ها، تشکیل شده است. این اندیشهٔ کوانتیده‌بودن، در دههٔ ۱۹۲۰ به یکی از سرچشمه‌های اصلی الهام برای شکل‌گیری مکانیک کوانتومی تبدیل شد. در سال ۱۹۲۴، اینشتین نامه‌ای از ساتیندرا نات بوز، دانشمند هندی، دربارهٔ ویژگی‌های آماری فوتون‌ها دریافت کرد. بوز دریافته بود که ناسازگاری‌های میان آزمایش‌ها و نظریهٔ تابش را می‌توان با این فرض برطرف کرد که فوتون‌ها در واقع از یکدیگر تمایزناپذیرند. چندین مجله مقالهٔ بوز را دربارهٔ این موضوع رد کرده بودند؛ بنابراین او تصمیم گرفته بود شخصاً برای اینشتین نامه بنویسد. اینشتین بلافاصله با نظر بوز موافقت کرد. او مقاله را به آلمانی ترجمه کرد و همراه با توصیه‌نامه‌ای قوی برای مجلهٔ مشهور Zeitschrift für Physik فرستاد؛ مقاله نیز بی‌درنگ پذیرفته شد. آمار ویژه‌ای که از اندیشهٔ بوز به دست آمد، به نام آمار بوز–اینشتین شناخته شد و ذراتی که از آن پیروی می‌کنند، بوزون نام گرفتند. اینشتین پس از آنکه در سال ۱۹۰۰ از مدرسهٔ پلی‌تکنیک فدرال زوریخ فارغ‌التحصیل شد، نزدیک به دو سال بیهوده در جست‌وجوی شغلی به‌عنوان مدرس دانشگاه بود. سرانجام شغلی به‌عنوان کارشناس دستیار در ادارهٔ ثبت اختراعات سوئیس در برن پذیرفت. او در مدتی که در ادارهٔ ثبت اختراعات کار می‌کرد، روی رسالهٔ دکتری خود نیز کار می‌کرد و انتشار مقاله‌هایی در زمینهٔ فیزیک نظری را آغاز کرد. سال ۱۹۰۵ به‌عنوان سال شگفتی‌های او شناخته شد؛ سالی که در آن چهار اثر بنیادین منتشر کرد که بعدها فیزیک را متحول ساختند: او اثر فوتوالکتریک و حرکت براونی را توضیح داد، نظریهٔ نسبیت خاص خود را ارائه کرد و رابطهٔ مشهور میان جرم و انرژی، یعنی E=mc² را به دست آورد. این مقاله‌ها به‌سرعت برای او شهرت و اعتبار به همراه آوردند و در سال ۱۹۰۸ به مقام مدرس خصوصی دانشگاه در برن منصوب شد. او در سال‌های بعد به زوریخ، پراگ و سپس دوباره به زوریخ رفت و سرانجام در سال ۱۹۱۴ مدیر مؤسسهٔ فیزیک کایزر ویلهلم در برلین شد. هنگامی که هیتلر در ژانویهٔ ۱۹۳۳ به قدرت رسید، اینشتین برای ارائهٔ مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها در ایالات متحده به سر می‌برد. او بلافاصله تصمیم گرفت به آلمان بازنگردد و مقامی را در دانشگاه پرینستون پذیرفت. اینشتین در سال ۱۹۴۰ تابعیت آمریکا را به دست آورد و تا هنگام مرگش در سال ۱۹۵۵ در آنجا ماند. مکانیک کوانتوم پیشرفته یولی نازاروف و جرون دنون

آلبرت اینشتین (۱۸۷۹–۱۹۵۵) او در سال ۱۹۲۱ به‌سبب «خدماتش به فیزیک نظری، و به‌ویژه به‌سبب کشف قانون اثر فوتوالکتریک» جایزهٔ نوبل را دریافت کرد.

در ۲۰ جولای ۱۹۰۵، آلبرت اینشتین رساله دکترای خود را ارائه داد. رساله اینشتین با عنوان انگلیسی : INVESTIGATIONS ON THE THEORY OF THE BROWNIAN MOVEMENT تنها ۲۴ صفحه بود. در سال ۱۹۰۵، که اینشتین آن را سال شگفت‌انگیز (annus mirabilis) می‌نامید، اینشتین پنج مقاله علمی انقلابی منتشر کرد. یکی از این مقاله‌ها رساله‌ دکترای او با عنوان «تعیینی نو برای ابعاد مولکول‌ها» بود که به دانشگاه زوریخ ارائه داد. این رساله در سال ۱۹۰۶ مدرک دکترای او را از این دانشگاه برایش به ارمغان آورد. رساله زوریخ او بعدها به یکی از پراستنادترین پژوهش‌های اینشتین تبدیل شد. او سرانجام در سال ۱۹۲۱ به خاطر اکتشافات بنیادینش برنده جایزه نوبل فیزیک شد. مشاهده رساله اینشتین به زبان آلمانی ترجمه انگلیسی رساله اینشتین @ScienceTodaymag

رفتار آشوبناک (chaotic) و به ظاهر غیر قابل پیش‌بینی یک آونگ دوتایی @ScienceTodaymag

۹ سال قبل در ۲۳ تیر ۱۳۹۶ «مریم میرزاخانی» ریاضی‌دان نخبه ایرانی و نخستین زن ریاضیدان برنده جایزه فیلدز و استاد دانشگاه استنفورد، در چهل سالگی درگذشت. یاد و نام مریم میرزاخانی را گرامی می‌داریم. ‌‌ مریم میرزاخانی ریاضی‌دان ایرانی و استاد دانشگاه استنفورد در سال ۲۰۱۴ به خاطر کار بر «دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضا‌های پیمانه‌ای آنها» برنده مدال فیلدز شد، که بالاترین جایزه در ریاضیات است. وی تنها زن و اولین ایرانی برنده مدال فیلدز است. زمینه تحقیقاتی او مشتمل بر نظریه تایشمولر، هندسه هذلولی، نظریه ارگودیک و هندسه هم‌تافته بود... ‌ مریم میرزاخانی زمانی که در بستر بیماری بود گفت:« دنیا هیچ وقت عادلانه نبوده، زمانی که با هوشی سرشار و در خانواده‌ای خوب و اطرافیانی خوب به دنیا آمدم در حالی که خیلی‌ها چنین شرایطی را نداشتند نیز عادلانه نبود، پس امروز به هم شرایطم اعتراضی ندارم.» 🆔 @big_bangpage