Najmiddin Turon

Кузак боғларида дилгир дарахтлар Эроний қизлардай ечганда рўмол, Кафтим чизиғига монанд турналар Ортидан кетурман, боғларим, хуш қол. Ҳижроннинг сояси майсани қоплаб, Сарғарган хазондай ёйилган чоғда, Кўрар тушларини ҳушида оқлаб, Бир сулув келади ҳали бу боғга. Дарахтлар соясин тирқишларидан Кўзига ботганда идраган ёғду, Гўёки бегона — юз йил наридан Исмини пичирлаб сўрагайдир у. Хазонлар ёяди хотирдан раста, Ғоваклар бўғриқиб чалади бурғу: “Бу боғлар баҳорги боғлар эмасда, Исмини барибир эслолмайди у...” Эгик мажнунтолнинг баланд шохидан Энг сўнги япроқлар тупроққа энса— Йўлакка тўшалган хазон оҳидан Синиққан сас чиқар: “бу ахир сенсан”! Шамоллар хас ила сўз ёзар кўлга, Тошларга тўш уриб пичирлайди сув. Измини унутиб ботади ўйга, Исмини кўнглимга жойлаган сулув. Қисматдай орқага йўл бошлайди йўл, Эслатар фурсати етганлигини. Бир умр билмайди, яноқлари ҳўл — Исмининг мен билан кетганлигини. https://t.me/Najmiddin_Ermatov

Журъатсиз кишилар журъатсизлигини оқлаш учун ҳар доим бирор ақлли гап ўйлаб топади. Албер Камю

📹 Muallif minbari: Najmiddin Ermatov 📘 @akademnashr | #izlam

Ўша келганида кўпчилик даврадошлардан Баҳодир аканинг кўнгли қайтиб қайтди. Бир қўнғироқлашганимда ёрилди: —Ҳа, ака, бир Ташкинламайсизми? —Бориб ҳам нима қиламан? —Нечук, хафсаласизсиз? —Мен борганда жўраларни, гурунгни соғиниб бораман. Кўпчиликни ўз акамдай, укамай кўраман. Ўтган гал борганимда аксари нега келдинг деб ҳам қўймади. Нима ҳам дердим. Жим тураман. Гапи чин. Гурунгларда кўп айтаман—Баҳодир ака дарё шоир. Ҳозир шундай дарё шоир турмушнинг кўлмакларида ўзан қидириб юргандир. Хотираларга берилиб, шу матнни ёзарканман, ўйлайман. Ака ҳозир нима қиляпти экан? Қаршининг иссиғида терга ботиб, бирор ўткинчи тадбирни “Ишонч”нинг этак қисмида бераман, дея хабар тайёрлаб юргандир, эҳтимол... Телефоним “контакт”ини титкилайман. Кўнгил ёзиб гурунглашадиган одам чиқмайди. “Исломнинг гапи чин”.

Жиловланган дарё —Телефоним “қонтакт”ини титкилаб, кимга қўнғироқ қилишимни билмай қоламан. Баҳодир ака қайтгандан сўнг гурунглашадиган одам ҳам қолмади, ҳисоб. Ислом Қўчқорнинг бу гапини бош эгиб тасдиқлайман. Гапи чин. 2017 ё 18 йиллар эди. МТРК нинг кирувидан кутуви кўп “проходной”идан чиқётсам Баҳодир Баҳром турибди. Унгача бир-биримизни ғойибона билишамиз. Салом-аликни қисқа қилдик, метро томон юрдим. Баҳодир ака ҳам жўнаган экан. Не бўлди, иккимиз ҳам Чилонзор метродан чиқиб, яна топишдик. Мен Сергелида тураман, унинг-да ҳужраси ўша ёқда экан. —Янгангиз қишлоққа кетган, уйга боргандан мани йўқ. Вақтингиз бўлса берор ерда кечлик қилайлик? Мен ғирт бўйдоқман, кутувчим ҳам, куттирувчим ҳам йўқ. Келишилган жойга қора тортиб жўнадик. Овқатландик, озроқ пиво нўш этдик. Бироз ёшлик чаққонлигидан ҳисобни мен тўладим. —Қарздор бўлишни хушламайман, гурунгни давом эттирамиз. Менга ҳам бу тавозе ёқди, Баҳодир акага эргашдим. Ўзгаришдаги тонготар кафега келдик. Шу ерда гурунгимиз чиқишди. Тенгдошлар ижодидан то Ориповгача, тоғда бўри еб кетган шоирдан то “бизда махсус рўйхатда”гисигача гаплашдик. Кун чиқиб, соат саккиздан ошибди. Гурунгга тўймадик, Баҳодир аканинг ижарахонаси томон йўл тортдик. Гапимиз давом этди. Ака билан илк танишувимиз шундай бўлди. Қадрдон бўлдик-қолдик. —Баҳодир агар ёлчитиб китоб ҳам ўқиганда ҳаммангни чангида қолдириб кетарди. Адабий ва абадий шеригим Адҳам Арслоннинг бу гапини бош эгиб тасдиқлайман. Гапи чин. Тақдирнинг йўриғи экан Баҳодир ака билан “Маҳалла” каналида икки йилча бирга ишладик. Ишга ёдошуви ҳам шоирона: истаса ҳаммадан ўтказиб кўрсатув тайёрлайди, истамаса пешвойи раҳбаригача излаб тополмайди. Шунинг учундир, биров исмини айтмайди, лақаби шоир. Бир куни “Ёшлар” радио каналида Доно исмли қиз эшиттиришга чақирди. Бордим, у ёқдан-бу ёқдан суҳбатлашдик. Қурғур жуда сулув қиз эди. Кейинги эшиттиришига одам тавсия қилишимни сўради, Баҳодир акани айтдим. —Қандай одам? —Одмалигини билмадиму, агар шеър инсон шаклида бўлганида Баҳодир акадай бўларди. “Девдас”дан кўчирма қилинган бу гап ўша вақтда қандай хаёлимга келди, билмайман. Кейинчалик ўйлайман, бошловчининг ҳусни хушимни олган бўлса керак. Кейинчалик бошловчи қўнғироқ қилди: —Раҳмат сизга. Баҳодир ака келди. Эшиттириш қилдик. Агар шеър инсон шаклида бўлганида Баҳодир акадай бўларди. Гапингиз чин. Бу гапдан ғашим келди. Балки рашкдир. Катта шоир, дўстимиз раҳматли Мансур Жумаевнинг тўйини ўтказдик. Дўсту улфат тўй сўнггини қилдик. Тун обдон палак ёйгани, ҳужрам узоқлиги, камига ҳамон бўйдоқлигим сабаб Алибек Анварий уйига таклиф қилди. Кетдик. Тонг. Баҳодир Баҳром сим қоқди. —Эшитаман. —Нажим, қаердасиз, ишхона ёняпти. —Ёнса, ёнар, амаллаб турингизлар. —Нажииим, чиндан ишхона ёняпти. —Алибекникдаман, бораман. Нарги ўринда интернет титкилаб ётган Алибек телефонини кўрсатади. Тунда “Маҳалла” каналида ёнғин чиқиб, бутун бино куйиб кул бўлдибди. —Ў, блаа, чиндан ишхона ёнаётган эканку. Ўша ёнғиндан бир латифа қолди. Ҳужжату кунжакдаги нимарсаларгача, одамларнинг сейфдаги “кал дода”сидан компютердаги “файл”ларгача ёндирган оловдан Қурон ва Баҳодир аканинг китоби омон чиқибди. Шоир қавмининг турмуши доим ҳам оғир кечган. Баҳодир акаям бенасиб қолмади, ижрама-ижара кўчиб, хотинини, қизларини анча сарсон қилди. Ўзининг ҳам сабри ниҳоялаб қолганди. Шундай кезларда отаси оламдан ўтди. Кенжа ўғил, Қашқадарёга қайтди. Шу-шу, кўнгил тортганда оғринмай сим қоқадиган суҳбати бамани жўрамиздан узоқлашдик. Пиччи муддат ҳокимиятда ишлади, ҳозир “Ишонч”да. Бир келганда яна гурунглашдик. —Нажим, силар шаҳарда, ижодий муҳитдасилар. Мен у ёқда қийналяпман. Ёзишдан чиқиб кетяпман. —Биздан кўра кўпроқ ёзяпсизку? —Ҳа, лекин илҳомда кўра кўпроқ мажбуриятдан ёзяпман. Ёзолмай қолмайин деб... —Доимгидек, ўқимаяпсиз. Ўзингизни қайтариб қолдингиз. Гапингиз чин.

Bugun shu elning ro‘shnoligi, yurtning taraqqiyotini ko‘rish orzusida yonadigan, qo‘lidan kelgancha shu yo‘lda harakat qiladigan odam—Javlon Jadidning tuvildi kuni. Javlon JOVLIga Ushbu she'r Baland minbarlardan allalangan va Aldangan bolalar haqida emas. Unutlig‘ ul bulbul tumshug‘idagi Zanjirband nolalar haqida emas. Ushbu she'r Bu g‘urbat dahrida g‘aribdan g‘arib, Musofir o‘g‘lonlar haqida emas. Ham ro‘zi, ham so‘zi, ham yurtda o‘zi Qahatlig‘ zamonlar haqida emas. Ushbu she'r Kech kuzak qahridan qaltirab dir-dir, Kech ungan yalpizday beumid, besas, Erlari xorijda quldayin yurgan Yarim tul juvonlar haqida emas. Ushbu she‘r Tiniq osmoniga qarsak uchirib, Shoyini maqtovdan qilganicha mast. Xalqiga orzu va zahqum ichirib, To‘ymagan halqumlar haqida emas. Ushbu she'r Juft o‘rim sochlari to‘kilganicha, Oro(l)min yo‘qotgan onaday besas, Ichdan evrilsa-da Har go‘dagidan Umidvor bir Vatan haqida emas. Ushbu she'r Shirin tushlarini suvga oqizib, Bemahal uyg‘ongan odam haqida.

2008-2009 йилларнинг нари-бериси эди. Ризқини тўртта қўйнинг ортидан эргашиб, камига шимол ёқларга улоқиб териб юрган деқоноботиларга Худо берган паллалар. Каврак аталмиш “тилла”га ҳамма ўзини урган, кечги баҳордан то тийрамоҳнинг адоғигача тоғу тошларга чиқиб кетади, шира йиғади, килоси палон пул. Эл қатори мен ҳам шериклар билан Толли товининг терскайидаги бир кўҳна арчанинг остидан супа ковлаб, чодир тикканман. Саҳардан то куннинг тафти қайтгунча ишлаймиз, кейин зерикишнинг гўрига ғишт қалаб нимадир эрмак топамиз. Ўша вақтларнинг жони тош “Кипо” радиомиз бор. Тоғли жойлар эмасми, “антенна” яхши эмас. Уч-тўртта туркман каналларини айтмаса, тўлқин тутиб бўлмайди. Одатим бўйича, тоғнинг баланд нуқтаси, туркману ўзбек сарҳадлари кафтдек кўриниб турадиган жойга чиқиб тикиламан, хаёл сураман, “Бу тоғлардан тез кет, бу ерларда бахтли бўлишинг мумкин, тез кет”, дея шивирлайман. Шундай кунларнинг бирида яна умидвор радиодан тўлқин тераман. Бир маҳал ушладим—“Озодлик” радиоси экан. Унча қизиқ туйилмади, ҳарна ўзбекча гапиряпти, танлов имконим йўқ, эшитиб юрдим. Бир кун радиодан булбулдек ширали овоз тарала бошлади, овозки хонишида арчаларни соллантиради. Бу ҳам майли, қўшиқ матни мен ўқиб юрган шеърлару эшитган ашулаларимнинг буткул акси. “Ўзбекистон деган юрт мардикорлар бозори”. Эҳҳей, у вақтлар, бошқа жойни билмадим, бизнинг қишлоқ одамларининг тушига бундай гап кириб қолса, сапчиб уйғониб кетади. Шу-шу Дадахон Ҳасаннинг ғойибона мухлисига айландим. Коврак “сезон”ни тугаб, қишлоққа энгач, ҳафтада бир бўладиган “Сешами” бозоримиздаги диск сотувчидан сўрадим, кейинги хафта топиб келишини айтди. Кун сенаб, кейинги сешанба куни бордим, дискни олдим, биров кўриб қолмасин дея қўнжимга тиққанча уйга ошиқдим. Бир гала минғир-минғирчилар ичида Дадахон Ҳасаннинг тўйда айтган уч дона ашуласи бор экан. “Лайло”, “Баданинг”, “Жудо бўлдинг буюк севгидан”. Шу-шу ўқишга кириб, шаҳри азим—Тошкентга келгач Ўзбекистон булбули ҳақида тўлиқроқ маълумотларни топдим. Сиёсий ҳаракатлари, қора рўйхатдалиги... “Муҳаббат ловуллаб юракка кириб, илк бора аламли сўзлар тингаганимда” ҳам Дадахон Ҳасан дарддош бўлди. Айниқса, “Соғиндим” қўшиғини кўксимни ерга бериб, неча тунларни тонгга уладим. Икки йиллар бурун жонсарак журналист жўрам Сирожиддин Иброҳим “Маҳалла” каналида Дадахон Ҳасан ҳақида икки қисмли ҳужжатли фильм тайёрлади. Биринчи қисмини эфирга бердию, иккинчиси “техник сабабларга кўра” узатилмади. Янги замонларда ҳам ёши саксондан ошган хофизнинг қора рўйхатдан чиқарилмаганига куйиндик. Ишимнинг тайини бўлмай юрган шу кунларда Ёзувчилар уюшмасининг телеграм ўзанида бир хабар чиқди. “Дадахон Ҳасаннинг 85 йиллик юбилейи...” Беихтиёр тилимга кўчган биринчи сўз—“наҳотки” бўлди. Уюшманинг муҳташам залига мўралайман, лиқ тўла одам. Пойгакдаги ягона бўш жойга чўкдим. Кейинроқ ўртароқда бўшаган ўринга кўчдим. Улуғлар бир-бир сўзга чиқиб, табриклашмоқда. Шароф Убайдуллаев “Дадахон Ҳасан—Милий қаҳрамон. Халқ қаҳрамонлигини берса, Дадахоннинг эмас, балки унвоннинг қадри ошади”, дейди. Гуррос қарсаклар чалинади... шу куни уюшма йиғинларини вақтида тўлдириб юрган, бироқ ўттиз йиллардан буён исми шивирлаб ҳам айтилмаган кишиларнинг номи тилга олинди. Атрофга қарайман, ёш-яланг деярли йўқ. Зални тўлдириб ўтирганларнинг аксари ёши катта, камига, вақтида урилган-сурилган одамлар. Яна ўша сўз—наҳотки? Наҳотки, Ўзбекистон булбулининг нечи йиллардан буён қилиниётган биринчи расмий юбилейига бирон ёш келмади? Келганларнинг бари ҳам 20-30 йилда “оёқни узатадиган” ёшда. Шундай хофиз, Шароф Убайдуллаев тилидан айтганда, Миллий Қаҳрамонни борган сари одамлар унутиб юборишадими? Юбилейдан шу саволлар билан чиқдим. Жавоб ўрнига ўйларим тепадаги ўсмирлик хотиралари, “илк аламли сўзлар” томон ошиқиб кееетди, мен эса метрога тушдим...

JO'RA Najmiddin ERMATOV sheʼri Erkin Bozorov ijrosi Tasvirchi: Nosirjon Otajonov @Najmiddin_Ermatov

Mayna tuxum ochdi bulbul inida, Chechaklar undirdi ajnabiy tobut. Ne uchun erk haqda o‘ylayman bunda, Mustaqil bo‘lganku allaqachon yurt. Yog‘iyga tegishli zabon ketsa ham, Bu turkiy elat deb tanisa ham dun. Haliyam boshimda dordek turibdi, Sharifim bog‘lagan gajaksimon dum. “Humolar uchmoqda ko‘kni to‘ldirib”,— To‘ralar bermoqda so‘zlariga zeb. Qafasda turgandek o‘ksindim nega, Ana, tiniq osmon, ista, parvoz et. Bu xalqning buguni hurram, dedi shoh, Haqsiz deb alqadi xalqning shoiri. Ne uchun hurramlik tuymayman unda, Mening ham kechmishim xalqqa doirmi? “Hokim so‘zi vojib, amal qilmoq farz, Sabr”,—deydi mulla tugagach azon. Bir kunda besh mahal uyg‘otib olib, Bir umr uxlashga undaydi hamon. Kimdir ko‘z tiksa ham, aniqki, millat, Dushmanning yo‘lini to‘sishga qodir. Ammo beklarining royiga boqsam, Negadir ko‘zimdan yosh sizayotir. Axir nima uchun ko‘nmaydi ko‘nglim, Baxt deb yozay desam dard tomar oqqa— Yoki bu millatning hurligi yolg‘on, Yoki she’rlarimning bari safsata... may, 2020

Бугун катта шоир Эшқобил Шукр туғилган кун! Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Каптарлар дон териб едилар ундан. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Юлдузлар қон сўриб эдилар ундан. Менинг қўлим очиқ, кўлларим очиқ, Турналар арғимчок солдилар унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Йўлларнинг излари қолдилар унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Кун ва тун бир-бирин топдилар унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Қутблар бир-бирин ўпдилар унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Эркакка топинди бор аёл унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Илк бор мева тугди мажнунтол унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Кезди сулувларнинг қўллари унда. Менинг қўлим очиқ, қўлларим очиқ, Сенинг кўлларингдан айрилган кундан! * * * О,  мени йиғлатма... Ёмон тушлар кўриб,  номозшомгулим, мени йиғлатма. Мен пойи патагинг бўлай,  қайғулим, фақат йиғлатма. Отингдан айланай,  оғрима,  гулим, мени йиғлатма. Уҳ тортсанг устуни қулар фалакнинг, йиғлатма. Кўкрак қафасига янглишдан Худо Аёлнинг юрагин қўйган эркакни йиғлатма. ©Эшқобил Шукур

Бугун ШОИР деганда эсимга тушадиган укажўрам Эшқобил Шукур туғилган кун. Умр ва шеър йўли узоқ бўлсин!

Келағай, ой тувған шомларнинг ёдин Сочқилаб ўйнаймиз кузги боғларда. Қарчиғай ташланган каптардай жонни Бир фурсат асраймиз эзғин чоғлардан. Келағай, бу ғайир йўллардан қўрқмай, Узилган қадаминг гуллар ҳидласин. Айириб берарман мен сенга ойни, Ийириб берарсан унинг жилвасин. Келағай, қошингдай қорайганда қош, Юлдузлар кўзингдай ўчиб ёнганда. Висол билан тўлган, сен билан тўлган, Зорманда тунларга тағин зорманда. Келағай, тўла май қадаҳим синмай, Оғир бу оғриқдан оғринмай бағрим. Сен кетган ўша жой—турибман жилмай, Сен келсанг йўлларни айлармиз яғир. Келағай ва буни ғайб ишига йўй, Кўнглинг ишқ аршини қумсаган пайти. Келағай, келмасанг менинг сен томон Боришга ҳеч қачон сиғмайди ҳаддим. Келағай, ой тувған овлоқ шомларда... Н.Э. Март, 2025 https://t.me/Najmiddin_Ermatov

Товатош мисоли қизимоқда ер, Соя жон сақлайди дарахт пинжида. Қуриган майсани топтаганча ел Саросар кезмоқда гул илинжида. Ховучимда сув йўқ тутайин десам... Кўнгил куяверар кунга қасдма-қасд, Кўкка ўрлаб борар куйинди ҳиди. Кутган мен эдиму келган у эмас, Аввал ҳам шунчалар суюклимиди?.. Белги ҳам бермабди борайин десам... Замин манглайимдек ўлчовли ҳудуд, Эрким бўйнимдаги арқонимга тенг. Куйган тулуп каби сиққанда вужуд, Қузғун мисол ҳижрон юрагимни ер. Ўзга бир манзил йўқ кетайин десам... Кечам—саҳифаси нам бўлган китоб, Бугун—дўконига ўт кетган тужжор. Эртам—мавжудлигин этолмай ҳитоб Молининг қийматин билмаган даллол. Бисотим ҳам бўм-бўш олайин десам... Қуриган сойларда тарс ёрилар ер, Соянинг оқшомдан бордир умиди. Гулнинг сўлганидан хабар берар ел, Аввал ҳам шунчалар суюклимиди? Дунё йўл бермади ўтайин десам... https://t.me/Najmiddin_Ermatov

Чумолига марсия Сен меҳнат қиласан, хирмонни зоғ ер, Тилсиз бир жонзоту, лек сабри тоғ дер, Тағин ҳуррам эрур ва кайфи чоғ дер, Сен билар донданмас, сен билмас ғамдан Энди тўйиш мумкин бу кенгликларда. Иккита фаслинг бор—қиш ва тадорик, Биргина умринг бор—меҳнату зорлик, Тағин гуноҳинг бор—зоғга ҳамкорлик, Кўксингни қиймалаб, ўзингни қийнаб, Энди ўлиш мумкин бу кенгликларда. Фақат ўлиш мумкин бу кенгликларда... https://t.me/Najmiddin_Ermatov

Озарбойжон туркумидан Оҳ, Озар қизлари, Ҳазар бўйнида, Оқчарлоқ сингари учганда эркин. Кўз ёрар озаринг орзу қўйнида, Дилни-да ёрмасдан гулларга беркин. Чиройинг кўзларга ботадур! Балиқдай сузади танимда титроқ, Тоҳир сандиғидай қайиққа чиқсам. Денгиз ҳапқиради мендан-да кўпроқ, Сенли хаёлимга чимилдиқ бичса. Тўлқинлар тўлғониб ётадур! Тушлар балиқларга кетар эргашиб, Томчилар қайрайди тошларнинг тилин. Ошиқлар арвоҳи—шамоллар шошиб, Бокуда бир нафас билмайди тиним. Кун келар сирларинг сотадур! Ҳавасим чопади соҳил бўйнида, Қолишим, кетишим келмайди малол. Бироқ менинг умрим армон қўйнида, Бор ахир борлигин унутган Орол... Саҳролар кўзимга ботадур! Оҳ, Озар қизлари, Ҳазар бўйнида... Н.Э. июль, 2025