ادبیات سئونلر

من داها اؤلومومو گؤزومون قاباغیندا گؤروردوم. بو آندا اؤز-اؤزومه فیکیرلشدیم: “من اؤله‏جه‏یم. هئچ اولمازسا اؤز نفرتیمى بونلارا بیلدیرمک اوچون قلبیمده‏کى سؤزلرى بو اوباشلارا دئمه‏لى‏یم”. بو فیکرین ایچینده ایدیم، دؤوره‏مده‏کى آداملاردان بیر سس گلدى:  – آند اولسون حضرت ابوالفضلین دوشن قوللارینا هر کس اونو وورسا من ده اونو ووراجاغام دئییب، الینده‏کى توفنگین چاخماغینى چکدى. سس گلن طرفه باخدیم. او اورتا یاشلى بیر کیشى ایدى. اگنینده قیریشیقلى قدیمکى پاسبانلارین پالتارلارى وار ایدى. بو ملى حکومتدن قاباق خدمت ائدن پاسبانلارا اوخشاییردى. پالتارلارین قیریشیقلى اولماغى دا بونو ثابت ائدیردى. او منه طرف گلیب بیر قولونو بوینوما سالدى. او بیرى ایله توفنگى اوباشلارین اوستونه توتوب” هئچ کسین بونو (منى) وورماغا حاققى یوخدور، بو آدام گناهکاردیرسا اونو کلانتریه تحویل وئرملى‏ییک، بیز بونو قانونا تاپشیرمالى‏ییق”، دئدى. پاسبان منى قوجاقلامیشدى. او منه باخیب دئییردى:  – قورخما، سنى گولله ایله وورسالار گرک منى ده وورسونلار.  او منى اوباشلارین ایچیندن چیخاریب کلانتریه آپارماق ایسته‏ییردى. آمما پاسبانین قاباغین کسمیشدیلر. من اونو تانیمیردیم. او دا منى تانیمیردى. قانون پرستلیک هاردان اونون قلبینه قونموشدوسا بیلمیردیم. بو، اوباشلارین ایچینده نادر بیر آداما اوخشاییردى. منى آرادان چیخارتماق ایسته‏ییردى. باشقالارى ایسه بیر الیمدن توتوب پاسبانین الیندن آلماق ایسته‏ییردیلر. بو آندا او عصبانى اولوب منیم الیمدن توتوب گئرییه چکنلرین اوستونه قیشقیردى:  – من گرک بو آدامى کلانتریه تحویل وئریم، دئییب توفنگینى اونلارا طرف توتدو.  نه ایسه منیم خلاصکاریم غالب چیخدى. کلانترى ایله یوز آددیم فاصله‏میز وار ایدى. منى کلانتریه آپاریردى. میدانداکى آداملارین یاریسى دالیمیزجا گلیردى. بورا تبریزین بیرینجى کلانتریسى ایدى. اورانین قاپیسیندا آدام چوخ ایدى. پاسبان دئدیگیم بو آدام منى کلانترى مسئوللارینا تاپشیردى. بئله‏لیکله او دهشتلى منظره‏دن، او دونیانین سون پیلله‏سیندن گئرى قاییتدیم. کلانتریده منى بوش قورو کیچیک بیر اوتاغا سالیب قاپیسینى باغلادیلار. ایندیه قدر توفنگ، تپیک، یومروق ضربه‏لرینین آغریسینى حسّ ائتمه‏ین جانیمین ایندى هر طرفى آغریماغا باشلامیشدى. بوینومون آردینا وورولان توفنگ قونداغینین آغریسى منى الدن سالمیشدى. بوینوم هر طرفه دؤنوردوسه سانجیسى آمانیمى قیریردى. یاواش-یاواش بو سلولون دیوارینا سؤیکنیب قورو یئرده اوزاندیم. فیکر ائدیردیم. واختیندا اؤز جانیمى بو معرکه‏دن قورتارمادیغیم اوچون پئشمان دئییلدیم. او زامان منیم اییرمی اوچ  یاشیم اولسا دا مبارزه یوللارینى یاخشى تانییردیم. اؤزومو بئله گونلره حاضرلامیشدیم. بو منیم بیرینجى امتحانیم ایدى…. قایناق: ایشیق سایتی https://t.me/Adabiyyatsevanlar

او منى اوباشلارین الینده اسیر گؤرنده نه اینکى کمک‌لیک ائتمه‌دى، اوسته‏لیک اؤزو اولارا قوشولوب کؤتک وورماغا باشلادى. ضربه‏لر او قدر شدّتلى ایدى کى، اؤزومو ایتیریب جاوان اوغلانین چهارپایى اوستونده قویدوغو تاباغین اوستونه ییخیلدیم. تاباق یئره آشدى. ساتیشا قویدوغو کره، پئندیر، قایماق و باشقا ساتدیغى شئیلر آیاق آلتیندا قالدى. چؤرکچیده اولان مشتریلرین هامیسى تاماشا ائدیردیلر. اونلارین منیم ظالملارین الینده اسیر اولماغیما اورکلرى یانیردى. من بونو اونلارین گؤزلریندن اوخویوردوم. آمما هئچ کیم بو اوباشلارا اعتراض ائده بیلمیردى. اونلار اللرینده‏کى سیلاحا گووه‏نیب هر بیر شقاوته ال آتیردیلار. گؤزلرى قیزاریب حدقه‏سنیدن چیخمیشدى. بیر ایل ملى حکومتین زامانیندا عربده چکیب باج آلماقدان محروم قالانلار ایندى انتقام آلماغا جان آتیردیلار. هله منى هارا آپارماقلارینى بیلمیردیم. چؤرکچینین قاباغیندان کئچیب یاشادیغیم مسافرخانایا طرف گئدیردیک. اونلار آرخادان توفنگ قونداغى ایله ووروب ایره‏لیه دوغرو ایته‏له‏ییردیلر. مسافرخانایا آز قالیردیق. هر گون اونونلا سالاملاشیب و خرید ائله‏دیگیم قوجا باققال کیشى دوکانین آغزیندا گؤروندو. بیر ایل تمام ایدى سحر چاغلارى اونونلا اوز به اوز اولوردوم. یوخاریدا یازدیغیم کیمى بیر دفعه بیر کندلیدن کره آلاندا کندلینین اونا ائتدیگى اعتراض منى وادار ائتمیشدى قوجا باققالا “بوندان سونرا سنین رسمى چکى داشلارین اولمالیدیر. بو دؤلتین قانونودور. یوخسا منیمله طرفسن”، دئییم. ایندى اونون دوکانینین قاباغیندان منى دؤیه-دویه، سؤیه-سؤیه، اوستو باشى قانلى معلوم اولمایان بیر نقطه‏یه دوغرو آپاریردیلار. اونون بیر نئچه کلمه سؤزو حیاتیمدا دگیشیکلیکلر عمله گتیره بیلردى. قوجا باققال منى گؤرن کیمى تانیدى. آمما اؤزونو گؤرمه‏مزلیگه ووروب دوکانا قاییتدى. من اونو چؤرکچى قاباغیندا پئندیر کره ساتان جاوان اوغلان ایله اؤز فیکریمده مقایسه ائدیردیم. ایندى مسافرخانانین قاباغیندان اؤتوردوق. گؤز آلتى اورا باخا-باخا مسافرخانانى آرخادا قویدوق. من یاشادیغیم یئرین دالانداریندان احتیاط ائدیردیم. بئله‏لیکله بورانى خطرسیز آرخادا قویدوق. گؤى مسجیدین قارشیسیندان اؤتنده ایکى نفر اؤز کندلیلریمیزله اوز به اوز اولدوق. اونلارین تبریزده اولماقلارینى سونرادان بیلدیم. اونلار تهران قوشونلارى ایله مبارزه ائتمک اوچون فرقه‏نین چاغیریشى ایله کؤنوللو فدائى دسته‏لرینه قوشولموشدولار. ایندى ایسه آوارا، سرگردان تبریز کؤچه‏لرینده دولانیردیلار. من اونلارى گؤرن کیمى آز اولسا دا یئریمده دایاندیم. بوینومون آردیندان ده‏ین توفنگ قونداغیندان یئره سریلدیم. اونلار کنده قاییداندان سونرا منیمله نه شکیلده رفتار اولوب و منى اوباشلار نئجه آپاردیقلارینى دانیشمیشدیلار. عائله‏میز و کندلیلریمیز مندن داها ال اؤزموشدولر. بیزیم حرکت ائتدیگیمیز خیابان او زامانلار دمیرچى و نعلبندلرین مکانى ایدى. باشقا گونلر بوردا چکیج، سندان سسیندن قولاق باتاردى. ایندى بوتون دوکانلار باغلى اولدوغونا گؤره ساکت‏لیک ایدى. خیابانین آخیرى کریم‏خان میدانینا چیخیردى. اوباش دسته‏سى منى قاباقلارینا سالیب بو میدانا طرف سوروکله‏ییردیلر. (۲۱)…. تبریزین هر طرفیندن گولله سسى ائشیدیلیردى. آرا-سیرا مسلسللردن آچیلان رگبار شهرى تیتره‏دیردى. بو گون آذر آیینین اییرمی بیر ایدى. قلبینده یاشادیغیم تبریز اؤز آغیر گونلرینى کئچیریردى. بیز کریم‏خان میدانینا آز قالمیشدیق. اگنیمده‏کى پالتارلاریم پالچیقلى، توزلو-تورپاقلى ایدى. پیس وضعیتده کریم‏خان میدانینا یئتیشدیک. میداندا ازدحام وار ایدى. هامى بیر یئره توپلاشمیشدى. اونلار منى گتیرن اوباشلارى گؤرن کیمى هورا چکدیلر. بو آندا جمعیت آرالاندى. اورتادا بیر جنازه گؤروندو. اونو تازه شکار ائدیب اؤلدورموشدولر. جنازه قان ایچینده ایدى. یانینا دوشموش کئپى‏سیندن مهاجره اوخشاییردى. منى جنازه‏نین یانینا ایته‏له‏دیلر. جنازه آدلاندیردیغیم آدام هله اؤلمه‏میشدى. من اونون قیرمیزى قانلار آراسیندا بدنى‏نین تیتره‏مه‏سینى گؤروردوم. اطرافینا جمع اولموش اوباشلار ایسه اؤز داش قلبى و قان چاناغینا دؤنموش گؤزلرى ایله بو مدحش جان وئرمک منظره‏سینه اشتیاق ایله تاماشا ائدیردیلر. دؤره‏یه ییغیلمیش آداملارین اکثریّتى سیلاحلى ایدى. من جنازه‏نین یانیندا آیاق اوسته دایانمیشدیم. ایندى عؤمرومده ایللر، آیلار، گونلر، دقیقه‏لر، یوخ،  ثانیه‏لر حساب اولونمالى ایدى. قلبیم نفرتله دولو ایدى. مشروطه زامانى شجاع الدوله‏نین قوشونلارى، شیخ محمدخیابانى دؤره‏سینده رضاخانین و روس قازاقلارینین قوشونلارى، ایندى ایسه منفور محمدرضانین اوباشلارى آزادلیق سئون آذربایجان خالقینا دیوان توتاراق، اونلارى بیگانه کیمى یئرله یکسان ائدیردیلر. دؤوره‏مى آلمیش اوباشلار اللرینده‏کى توفنگین گلن گئده‏نینى چکیب لوله‏سینى منه طرف توشلامیشدیلار.

او زامان آذربایجانین گؤرکملى یازیچیسى گنجعلى صباحى ده بو دانشگاه‏دا آنا دیلینده ادبیّاتدان تدریس ائتمگه دعوت اولموشدو….  …. بئله‏لیکله تبریز دانشگاهینین شعالارى فاسد شاهین و اونون دؤلت باشچیسى قوامین گؤزلرینه اوخ کیمى سانجیلیردى. اونلار آذربایجاندا اولان حرکتین بوتون ایرانا سرایت ائتمه‏سیندن قورخاراق بو قیامى تئزلیک‏له بوغماغا جان آتیردیلار. اونلار ملى حکومت باشچیلارینى و بو ایشده فعالیت ائدنلرى متجاسر آدلاندیریب آذربایجانى ایراندان آییرماق ایسته‏ینلر کیمى قلمه وئریردیلر. ایکینجى طرفدن آذربایجان دمکرات فرقه‏سى دفعه‏لرله اعلان ائتمیشدى:  “بیز آذربایجاندا ایالت و ولایت انجمنلرینین قورولماسینى طلب ائدیریک. مرکزى دؤلت بیزیم طلبیمیزى قبول ائتمه‏سه مجبوروق بیز آذربایجانى حکومت شکلینده اؤزوموز اداره ائدک”.  بئله‏لیکله مرکزى دؤلت آذربایجاندا وجودا گلن یئنیلیکلره دؤزه بیلمیردى. تبریزده ایکى گؤن کارخاناسى و ایکى کبریت کارخاناسى وار ایدى (یادیمدا قالان). آذربایجان کیمى مهم بؤیوک بیر اوستاندا بو کارخانالار اصلاً نظره چارپمیردى. جاوانلار بئکارچیلیق الیندن انگلیسلرین دستورى ایله  تهران- جنوب دمیر یولوندا گونده بئش قیرانا ایشله‏مگه چوخ قاباقدان یولا دؤشموشدولر. آمما ملى حکومت آز مدتین ایچینده “ظفر” آدلى توخوجولوق کارخاناسینى ایشه سالدى. بئکارچیلیق‏دان تنگه گلمیش فهله‏لرین بیر قسمتى ایش قازاندیلار. یوزلرله عایله‏لرین حیاتى نسبتاً یاخیشلاشدى. ایندى ملى حکومتین دوشمنلرى ده بو قوروجولوغا مات قالمیشدیلار.  تبریز فیلارمونیاسى اؤز ایشینه دوام ائدیردى. فیلارمونیانان اؤزونه مخصوص اورکئسترى وار ایدى. تبریزین گؤرکملى مغنى و چالیغچیلارى بو اورکئسترده فعالیّت ائدیردیلر. گونلر اؤتدوکجه فیلارمونیانین برنامه‏لریده تکمیللشیردى. اورکئستره رهبرلیک ائدن آذربایجانین گؤرکملى بسته‏کارى جهانگیر جهانگیروو ایدى. اونون آذربایجان موسیقیسینده بؤیوک رولو اولماقلا برابر جنوبى آذربایجاندا اؤزوندن موسیقى میراثلارى قویوب گئتمیشدیر. وطنیمیز آذربایجانین مشهور تارزن‌لریندن على سلیمى او زامانلار فیلارمونیانین جاوان عضولریندن بیرى اولموشدو. بئله‏لیکله ایلک دفعه آذربایجاندا موسیقیمیزین دیرچلمه‏سى اوچون یئنى آددیملار گؤتورولدو. دوغرودان دا آذربایجاندا بو مکتبین یئرى بوش ایدى. بو مکتب نئچه ایللر بوندان قاباق تشکیل اولمالى ایدى. آمما ایرانین شووینیست ایدئیالارینى داشییان مرکزى دؤلت آذربایجان خالقینین غدار دوشمنى کیمى رفتار ائدیردى. تهراندان آذربایجانا گوندریلن والى‏لر بو خالقین مدنیّتى ایله دوشمن اولان آداملارین ایچیندن سئچیلیردى. اونلار آذربایجانا گلندن سونرا موسیقیمیزین، دیلیمیزین، ادبیّاتیمیزین بوتونلوکله مدنیّتیمیزین آرادان گئتمه‏سینه چالیشیردیلار.  آذربایجان رادیوسو ایشه باشلامیشدى. بو ایراندا ایلک دفعه اولاراق تهراندان سونرا ایران مقیاسیندا تشکیل اولان رادیو تشکیلاتى ایدى. بو رادیونون سسى اوزاقلارا یاییلاراق آذربایجان خالقینین آرزو ایستکلرینى دونیایا یاییردى. ملى حکومتین آذربایجاندا مثلى گؤرونمه‏میش گؤردویو ایشلرى، هر گون وجودا گلن یئنیلیکلرى بو رادیونون وسیله‏سیله اعلان ائدیردى. بو رادیونون موسیقى اورکئسترى اؤز خواننده‏لرینین ملاحتلى سسینى دالغالارا یایاراق عصرلر بویو آذربایجانین بوغولموش سسینى ساوالانین، سهندین قارلى زیروه‏لریندن آشیریب اوزاق نقطه‏لره آپاریردى. تبریز و باشقا شهرلرین شاعرلرى گون-گوندن چیچکلنن شعر صنعتینین عطرینى خالقیمیزا تقدیم ائدیردى. شاعرلر هفته‏ده بیر گون گونده‏لیک مؤضوعولارا عایدیازدیقلارى شعرلرى رادیودا اوخویوردولار. بئله بیر ادبى شعر گئجه‏لرینین مسئولو شاعر بالاش آذر اوغلو ایدى.  آذربایجان تئاترینین مؤجودیّتى ملى حکومتدن چوخ قاباق باشلانسا دا بو صنعتین کیفیّتى ایله مرکزى دؤلت هئچ بیر زامان ماراقلانمامیشدیر. تبریزده استعدادلى آکتیورلاریمیز وار ایدى. اونلار تئاتر صنعتینه واقف اولدوقلارى اوچون اونو هر یول ایله اولسون یاشاتماق ایسته‏ییردیلر. امکانین و مادى وضعیّتین آغیر اولماسینا باخمایاراق تئاتریمیزین گله‏جه‏یى اوچون وار قوه‏لرى ایله چالیشیردیلار. صمد صباحى، عرب‏زاده، حاجى‏زاده، شفیعى، مزدورى، ولى‏زاده، محمدى، ساراخانم، لیلا محسن‏پور و ب. بو یولون یولچولارى ایدیلر. اونلار مادى باخیمدان آغیر شرایطده اولسالار دا تئاتر صنعتینى جانلى حالدا ساخلاماق ایسته‏ییردیلر. اونلار تبریزین تئاتر صحنه‏سینده بیر چوخ پیئسلرى صحنه‏یه قویوب بؤیوک موفقیّتلر الده ائتمیشدیلر. او جمله‏دن “آرشین مال آلان، مشهدى عباد، آنامین کتابى و بیر چوخ درام، کمئدیالى اثرلرى صحنه‏یه قویموشدولار. ایندى بو پریشان حالدا فعالیت ائدن تئاتر صحنه‏سینى نظاما سالماق واختى چاتمیشدى. اونا گؤره ده ملى دؤلت تئاترى یارادیلدى و معین برنامه‏لرله ایشه باشلادى.

اوجا مرتبه‏لى ائولر تیکیلیردى. آمما ایرانین باشقا شهرلرى او جمله‏دن آذربایجان شهرلرینه اهمیت وئریلمیردى. ملى حکومت بو باره‏ده ایشلر گؤرملى ایدى. تبریزین پهلوى آدلانان باش خیابانینین آدینى عوض ائدیب خالق قهرمانى سردار ملى‏نین آدینى وئردیلر. ستارخان آدینى آلان بو خیابان اونون صاحبینین آدینا لایق اولمالى ایدى. تبریز اهالیسى بیر گون سحر تئزدن یوخودان گؤزلرینى آچیب بو خیابانین آسفالت اولماسینین شاهدى اولدو. بو هامییا تعجبلو ایدى. آخى تبریزلیلر او زامانا قدر خیابانلارین نئجه آسفالت اولدوغونو گؤرمه‏میشدیلر. ساعات میدانیندان گولوستان باغینا قدر مسافه جمعى ایکی یا اوچ گونون عرضینده آسفالت اولدو. او گونلر یاخشى یادیمدادیر. ماشینلار آسفالتى خیابانا تؤکنده تبریزلیلر خیابان بویو صف چکیب فهله‏لرین ایشله‏مه‏سینه تاماشا ائدیردیلر. بو تبریزین گؤزل بیر شهره چئوریلمه‏سینده ایلک آددیم ایدى. ستارخان خیابانى آینا کیمى شفاف اولموشدو.  تبریزین گؤزل گولوستان باغیندا بؤیوک شنلیک وار ایدى. حکومت باشچیلاریندان دا بو شنلیکده اشتراک ائدیردیلر. تبریز اهالیسى گولوستان باغینا طرف حرکتده ایدیلر. بو شنلیکده ستارخانین هیکلى بو باغین مرکزینده رسمى شکیلده نصب اولاجاقدى. هیکلین آلت ستونو قاباقجادان آماده اولموشدو. موسیقى سسله‌نیردى. لازیمى دانیشیقلاردان سونرا ستارخانین هیکلى ستونون اوستونه نصب ائدیلمه‏لى ایدى. ایکى نفر آدام اونو یئریندن ترپه‏ده بیلمیردى. کمال آدلى تبریز ورزشکارلاریندان بیر جاوان اوغلان ستارخانین هیکلینى چیگنینه آلیب نردبان‏لا یوخارى چیخاردیب ستونون اوستونه قویدو. بو زامان سورکلى آلقیشلار باشلاندى. بئله‏لیکله آذربایجان خالقى اؤز ملى قهرمانینا اولان وظیفه‏سینى ادا ائتدى. او گوندن سونرا گولوستان باغینا گزمه‏یه گئدن تبریزلیلر بو هیکلین قارشیسیندا دایانیب بو ملى قهرمانین مشروطه زامانیندا گؤستردیگى رشادتلرى و رهبرلیگى دوشونوردو.  تبریز هر گون سحر یئنى غلبه ایله گؤزلرینى آچیردى. اونون آلنینداکى غم قیریشیقلارى پارلاق گونشین شعالارى آلتیندا اریمکده ایدى. آذربایجانین چیرپینام قلبى اولان تبریزین یارالارى چوخ آغیر ایدى. بو یارالار آذربایجانین هر نقطه‏سیندن باشلاییب بو قوجامان شهرین اؤره‏یینده بیرلشیردیلر. تبریز آذربایجان ایدى، آذربایجان دا تبریز. بو یارالارین درمانى هارادان باشلانسا فرقى یوخ ایدى. آذربایجانین اکثر اهالیسینى کندلیلر تشکیل ائدیردى. مرکزى دؤلت تورپاقدان لعل چیخاردان کندلیلرین دردینى درک ائتمیردى.  هله شهریورین اون ایکیسینده فرقه‏نین وئردیگى بیانیه‏ده کندلیلر باره‏سینده اؤز فیکرینى سؤیله‏میشدى. “خالصه یئرلر کندلیلر آراسیندا بولونمه‏لیدیر”. ایندیه قدر کندلیلر تورپاق صاحبلرى طرفیندن استثمار اولونوب “الیم خمیر قارنیم آج” شکلینده یاشامیشدیلار. اونلار تورپاقدان گؤتوردوکلرى محصولو دوققوز قسمته بؤلوب ایکى قسمتینى مالکه وئریردیلر. قالان قسمتلریندن ده اربابا بایراملیق، تویوق، قوزو و اربابلارا کسیلن قوربانلیق. مباشر و اونون نؤکرلرینین اوچ آیلیق خرجى و باشقا وئرگیلر کندلیلرى آیاقدان سالمیشدى. ملى حکومت دوققوزدان ایکى عوضینه دوققوزدان بیر وئریلن بهره‏نى تصویب ائله‏دى. بو، ایراندا و آذربایجاندا بهره مالکانه باره‏سینده ایلک قانون اولدو. باشقا وئرگیلرده لغو اولوندو. کندلیلر راحات نفس آلماغا باشلادیلار. داها اونلار مالکلر طرفیندن تهدید اولموردولار… (۵)….  …  ۱۳۲۵-نجى ایلدن مکتبلرین ابتدائى صینیفلرینده آنا دیلینده تدریس اولونمالى ایدى. بونا گؤره ده درس کتابلارى حاضرلاماق اوچون آذربایجانین دیلچى عالملریندن خصوصى کومیسسیا یارانمیش فعال ایش نتیجه‏سینده بو کتابلار چاپدان چیخمیش و مکتبلرده  تدریس باشلانمیشدى. آذربایجانین آنا دیلینده ساوادلى جاوانلارا احتیاجى وار ایدى. آمما بو جاوانلار او زامان بیرینجى کلاسدان فارس دیلینده اوخویوب یازدیقلارینا گؤره اؤز آنا دیللرینده اوخویوب یازماقدان عاجز ایدیلر. آمما دانشگاهین یئرى بوش گؤرونوردو. آنا دیلینده درس وئرن معلملرین یئرى بوش اولدوغونا گؤره دانشگاه اوجاغینین یارادیلماسى لازیم گلیردى. بو ایشى یوباندیرماق اولمازدى. ملى حکومت دانشگاهین تشکیلى باره‏سینده حکم وئردى. آز مدتین ایچینده لیاقتلى لازمى آداملار بو ایشه جلب اولدو. ایلک دفعه اولاراق آذربایجاندا ملى دانشگاه اؤز مؤجودیّتینى تاپدى. او گونلر تبریزین بوتون مطبوعاتى بو دانشگاهین پارلاق شعالاریندان یازیردیلار. اؤز آنا دیلینى سئون جاوانلار رغبت‏له بو علم اوجاغینین محصلى اولدولار. او زامانلار بونا اینانمایانلار دا تاپیلیردى. “آخى نئجه اولا بیلر تشکیلى بیر ایله چاتمایان حکومت دانشگاه یارادا بیلسین؟”، دئینلر اؤز گؤزلریله گؤرندن سونرا ایناندیلار و بیلدیلر کى، خالقین اؤز ایچیندن چیخان رهبرلرین الینده ان چتین ایشلر آسان اولور.

خالقین اؤز آنا دیلینه اولان علاقه‏سى قاینار بولاق کیمى اؤز شفافلیغین گؤستریردى. فرقه حوزه‏لرینده تشکیل اولان درس صینیفلرى آنا دیلینده حیاتا کئچیردى. سونرا ساوادسیزلیغى لغو ائتمک عنوانى ایله باشلانان مبارزه خصوصى اولاراق مکتبلرده آنا دیلینده فعالیّته باشلادى. دئمک اولار کى، آذربایجان مدنیت اوجاغینا چئوریلمیشدى. ایکینجى دونیا محاربه‏سى قورتارماق اؤزره ایدى. فاشیزیم اؤز اللریله اؤزلرینه قازیدیقلارى مزاردا دفن اولماق ایدى. شوروى‏نین قوشونلارى برلینین دروازالارینى دؤیمکده ایدیلر. میلیونلارلا قوربان وئرن بو محاربه آوروپانى باشدان- باشا خرابه‏زارا دؤندرمیشدى. مینلرله کارخانالار دونیادا اود یاغدیران بومباردیمان نتیجه‏سنیده داغیلیب یئرله یکسان اولموشدو. محاربه گئدن اؤلکه‏لرده ساغ قالانلار آت و ایت اتینى یئمکدن بئله چکینمیردیلر.  دونیانین هر یئرینده باهالیق حکمرانلیق ائدیردى. ایندى محاربه قورتارماق اؤزره ایدى. هامینین گله‏جه‏یه امیدى آرتمیشدى. تبریزده و ایرانین هر یئرینده جماعتین اوزونده سئوینج علامتى گؤرونوردو. خصوصى اولاراق “وطن یولوندا” قزئتینین امکداشلارى ایچینده شادلیق گؤرونوردو. بئله بیر زاماندا آذربایجانین مشهور آهنگسازى جهانگیر جهانگیروو تبریزده ایدى. او تبریز فیلارمونیاسینى حاضرلاماق اوچون فعالیت ائدیردى. نئچه گوندن سونرا فیلارمونیانین آچیلیشى اعلان اولدو. او زامان تبریزده چیخان قزئتلر بو خبرى درج ائتدیلر. فیلارمونیانین هر طرفى بزنمیشدى. آفیشالاردا او آخشامین برنامه‏سى قید اولموشدو. تبریزده میثلى گؤرونمه‏میش بو حادثه هامییا تعجبلو گلیردى. بیلیط آلماق ایسته‏یه‏نلر تله‏سیردیلر. ایلک برنامه تبریزین مشهور مغنیسى اصغر رضوانین سسى ایله باشلاناجاقدى. اونون گؤزل ملاحتلى سسینى هامى سئویردى. او، آذربایجانین مشهور کلاسیک شاعرلرى نظامینین سنسیز غزلینى اوخویاجاقدى. بو ایلک آچیلیشدا فرقه و حکومت باشچیلارى دا اشتراک ائده‏جکدى. هله تهراندا وجودا گلمه‏میش فیلارمونیا تبریز صنعتکارلارینین فعال اشتراکیله سهندین، عینالینین قوینوندا سسلنیردى. من ایلک آخشام واجب ایشیم اولدوغونا تاماشایا گئده بیلمه‏دیم. سونکى آخشاملارین بیرینده فیلارمونیا تاماشاسینا گئتدیم. یاددا قالمالى بیر آخشام ایدى. وئریلن نمایشلر چوخ گؤزل ایفا اولونوردو. خصوصاً اون  یا اون ایکی یاشلى بیر اوغلان ایله بیر قیزین چیخیشلارى هامینى حیران ائتمیشدى. اونلارین اولدوقجا گؤزل ملاحتلى سسلرى اولماقلا برابر ایفاء ائتدیکلرى برنامه ده گؤزل ایدى. او زاماندان أللی ایلدن آرتیق اؤتمه‏سینه باخمایاراق حتّى کیچیک نقطه‏لرى ده یادیمدان چیخماییب…. (۴)…. … آذربایجانین بوتون کند، شهرلرینده ییغینجاقلار تشکیل اولونوردو. بو ییغینجاقلاردا آغاى پیشه‏ورینین هله اییرمی بیر آذردن قاباق آبان آیینین اییرمی دوققوزوندا بؤیوک قورولتایدا سؤیله‏دیگى مشهور نطقینده دئدیگى کیمى: “بیز آرتیق اؤزوموزو اداره ائتمک ایسته‏ییریک. بیز آذربایجانى ایراندان آییرماق ایسته‏میریک. بیز آذربایجانین داخلى مختاریتینى ایسته‏ییریک” سؤزلرینى شعار ائدیب قطعنامه‏لرله اؤز آرزولارینى بیلدیریردیلر.  فرقه‏نین اورقانى اولان آذربایجان قزئتى هرگون بئله قطعنامه‏لرله دولو اولوردو. بئله‏لیکله  آغاى پیشه‏ورى غرب ایله محکم رابطه‏ده اولان  شاه اصول اداره‏سینین قارشیسیندا دایانمیشدى. آذربایجاندا وجودا گلن بو حرکتلر. تهراندا مرکزى دؤلتین پایه‏لرینى سارسیدیریدى. بونا گؤره ده او بو حرکتى آرادان آپارماق اوچون الیندن گلنى اسیرگه‏میردى. بئله‏لیکله آذربایجانى اقتصادى محاصریه سالمیشدى. هم مادّى هم معنوى جهتدن اونو سیخینتیا سالیب تهراندان آذربایجانا گلن اقتصادى، پولى منبع‏لرین قاباغینى کسمیشدى. آمما آذربایجان اؤز یولونا دوام ائدیردى. پول آزلیغینین قاباغینى آلماق اوچون حکومت پول چاپ ائله‏دى. یادیمدا قالان دوز اولسا بو پوللار بئش و اون قیرانلیق پوللار ایدى. بو پوللارین قیمتى آشاغا گلمه‏مک اوچون مخصوص ماغازالار آچیلدى. اون قیرانلیق پولو اون بیر قیرانا قبول ائدیردى. بو دا سبب اولموشدو هامى حکومتین یئنى چاپدان چیخمیش پولونو دؤلت پولوندان اوستون توتسون. بئله‏لیکله ایشلر اؤز یولوندا گئدیردى. هله مرکزى دؤلت زامانى حکم ائدن اؤزباشینالیق بوتونلوکله آرادان گئتمه‏میشدى. اوباشلارین، لوطولارین بوینویوغونلارین سسلرى کسیلمیشدى. بیر زامان تبریز محلله‏لرینده جماعتا میدان اوخویان قولچوماقلارین هارادا گیزلندیکلرى معلوم دئییلدى. تبریزین کلانتریلرى یئنیدن اساسلى شکیلده قورولموشدو… مرکزى دؤلت او زامانا قدر آذربایجانین شهر و کندلرینه اهمیت وئرمه‏میشدى. تبریز، اورمیا، اردبیل و باشقا شهرلر اؤز باشینا بوراخیلمیشدى. کوچه، خیابانلاردا توز تورپاق الیندن نفس چکمک اولموردو. شهرلرین آبادانلیق خرجلرى فقط تهرانا خرج اولوردو. پایتخت گوندن گونه گؤزللشیردى. خیابانلار، کوچه‏لر آسفالت اولوردو.

منفور شووینیست محمدرضانین سیاستى ایرانین بیر پارچاسى اولان وطنیمیز آذربایجانا دار گؤزله باخیب، اونون بارلى تورپاغیندان اؤزونه سارایلار تیکدیریب، گؤیلرینده‏کى اولدوزلاردان بو سارایلارا زینت وئریب وطنیمیزى آج یالاواج قویموشدو. خالقیمیز مشروطه زامانى کیمى یئنه آیاغا قالخمیش اؤز اجدادلارى ستارخان و باغیرخان کیمى حق و حقیقت بایراقلارینى گؤیه قالدیرمیشدیلار. قهوه‏خاناداکى بو سسلر ده مشروطه شهیدلرینین بوغازلاریندا یاریمچیلیق قالان سسلرین آردى ایدى. هامى شعریمین آردینى اوخوماغیمى ایسته‏ییردى. من هیجانلى ایدیم. بورداکى آداملارین هئچ بیرى منى تانیمیردى. من ده اونلارى تانیمیردیم. آمما اورکدن اوره‏گه یول اولان کیمى من اؤز شعریمله بو آداملارین اوره‏گینه یول تاپمیشدیم. هامى ساکت اولموشدو هامى. گؤزلرینى منه دیکمیشدى. من شعرین ایکینجى بندینى اوخوماغا باشلادیم:  آصلان کیمى خالقیمداکى چوخ هنر،  تاریخ بیلیر وقارلیدیر داغ قدر،  بولبول کیمى نغمه دئین هر سحر،  سازیمداکى سسلى تئللر منیمدیر.  یئنه ده هورا سسلرى اوجالدى. توفنگلر گؤیده اویناییردى. سورکلى آلقیشلار آمان وئرمیردى. من ایسه بو آلقیشلارین آلتیندا ایتیب باتمیشدیم… (۲)…. … ۱۳۲۴-نجو ایل آذر آیینین اییرمی دؤردونده تبریزه وارد اولموشدوم. گؤى مسجددن بیر آز آشاغى کهنه بازارین اوّلینده‏کى غفارى مسافرخاناسیندا یئرلشدیم. شهرى دویونجا گؤرمک ایسته‏ییردیم. تلسدیگیمه گؤره صبحانه یئییب شهره چیخدیم. “وطن یولوندا” قزئتینه باش وورمالى ایدیم. منیم بو قزئتدن آلدیغیم مکتوبدان بیر هفته‏دن چوخ کئچیردى. مسافرخانادان چیخیب کهنه بازارا آددیم قویدوم. بازار همیشه‏کى کیمى آچیق ایدى. دوکاندارلار اؤز ایشلرینه مشغول ایدیلر. کهنه خیابانین او تاییندا ایکى نفر جاوان آدام، چیینینده توفنگ جیگر کبابى ساتانین قاباغیندا دایانمیشدیلار. یاخیندان اونلارى گؤرندن سونرا یقین ائتدیم کى اونلار اییرمی بیر آذرین یئتیردیگى فدائیلردندیر. یولوما داوام ائدیب ساعات قاباغینا گئتدیکجه تبریزى نئچه آى قاباق گؤردویوم تبریزه اوخشادا بیلمدیم. ساعات قاباغینداکى میداندا جماعت چوخ ایدى. او زامان فرقه‏نین بیر چوخ ییغینجاقلارى بو بنادا تشکیل اولوردو. فدائیلر ایندى بو بنانین قاباغیندا کئشیک وئریب نظم انتظاما مشغول ایدیلر. گله‏جکده ستارخان آدینى قازانان خیابانلا اوزو آشاغا گئتدیکجه معلوم اولدو کى، کئچمیش پاسبانلارین یئرینه فدائیلر انجام وظیفه ائدیرلر. نه ایسه فدائیلر شهرین زینتى اولموشدولار. هر یانا باخیردین چیینلرى توفنگلى فدائیلر گؤزه چارپیردى. اییرمی بیر آذر قیامیندان سونرا ظاهرده تبریزده اولان دگیشیکلیک هر یئرده فدائیلرین اولماسى ایدى. آمما فرقه رهبرلرینین نظرینجه قیام هله دوام ائدیردى. چونکى آذربایجانین بعضى شهر و کندلرینده اربابلار و خانلار هله تسلیم اولمامیشدیلار. اونلار اؤز دار و دسته‏لرى ایله داغلارا چکیلیب اؤز مبارزه‏لرینه داوام ائدیردیلر. “تورپاق کندلیلریندیر”، شعارى فرقه‏نین گونده‏لیگینده ایدى و اربابلار آسانلیقلا بو تورپاقلاردان ال چکمک ایسته‏میردیلر. بونون اوچون فرقه‏نین فعاللارى شهر و کندلرده فدائیلر دسته‏سینى تشکیل وئریب خانلارلا مبارزه‏یه یوللاییردیلار. تبریزده و آذربایجانین بؤیوک شهرلرینده اولان اوباشلار، لوطولار، خالقین حسابینا دولانان بوینو یوغونلارلا مبارزه فدائیلرین اوزه‏رینده ایدى. (۳)…. … من تبریزه گلندن بیر هفته سونرا فرقه‏یه عضو اولدوم. بوندان اؤترو تبریزین بئش حومه‏سینه مراجعه ائتدیم. هفته‏ده بیر گون حوزه‏لرین بیرینده حاضر اولوردوم. بو اجلاسدا اشتراک ائدنلرین سیاسى معلوماتینى یوخارى آپارماقدان اؤترو بحثلر اوزانیردى. اونا گؤره ده ایراندا و عینى حالدا جهاندا جریاندا اولان سیاسى مسئله‏لر باره‏سینده صحبت‏لر گئدیر و فرقه‏نین بو سیاسى جریانلارین قارشیسیندا آپاردیغى مناسبتلردن دانیشیقلار اولوردو…  تبریزده اولان حومه‏لرین سایى گوندن گونه آرتیردى. فرقه‏یه عضو اولانلار حوزه‏لرده یئرلشیردیلر. تبریز ایرانین ان سیاسى نقطه‏سینه چئویریلمیشدى. فدائیلرین سایى او قدر چوخالمیشدى کى، بالاجا مکتب اوشاقلارى دا فدائیلرى تقلید ائدیردیلر. اونلار تاختادان اؤزلرینه توفنگ دوزلدیب چیگینلریندن آسیب کوچه‏لرده سرود اوخویا- اوخویا مشق ائدیردیلر. بیر نفر ده اوشاقلاردان اونلارا فرمانده‏لیک ائدیر ، الینده‏کى سوتو چالا- چالا فرمان وئریردى:  – بیر-ایکى، بیر-ایکى، ساغا دؤن!  اییرمی بیرآذرده اؤز وارلیغینى اعلان ائدن ملى دؤلیتین قارشیسیندا بؤیوک وظیفه‏لر دوروردو. بونلارین ان اساسلیسى آنا دیلینده مکتبلرین آچیلماسى ایدى. بونا گؤره ده ایندیدن درس کتابلارینین یازیلیب انتشارینا باشلانماسى لازیم ایدى. آز مدتده بو ایش حیاتا کئچیب ایلک دفعه اولاراق آذرى بالالارى اؤز آنا دیللرینده درس اوخوماغا باشلادیلار. بو مسئله آذربایجان تاریخینده بؤیوک اهمیته مالک اولا بیلردى.

  هاشم ترلانین “آذردن آذره” خاطیره‌لریندن پارچالار  (۱)…. … آذر آیینین اون آلتیسیندا وطن یولوندا قزئتیندن مکتوب آلدیم. اونلار منى ایشه دعوت ائدیردیلر. من او گوندن تبریزه قایتماق فیکرینه دوشدوم. لازم اولان تدارکلرى گؤروردوم. آذر آیینین اییرمی بیرینده تبریزده قیام گونو باشلانمیشدى. تبریز پادگانى تسلیم اولوب سیلاحلارى یئره قویموشدولار. ملى مجلس تشکیل تاپمیشدى. بو مجلسده فرقه رهبرى  آغاى پیشه‏ورى ملى دؤلتین باش وزیرلیگینه سئچیلدى. اوردا دؤلت عضولرینى مجلسه تقدیم ائتدى.  آذر آینین اییرمی ایکیسینده تهراندا ایکى نفر آذربایجانلى جاوان ایله اوز به اوز اولدوم. اونلار تبریزدن یئنى یئتیشمیشدیلر. پالتار آلماق ایسته‏ییردیلر. من اونلاردان تبریزده‏کى وضعیّتى خبر آلدیم. بیرى:  – تبریزدن دئمه، تبریز اود توتوب یانیر. فدائیلر هر بیر ایشى اؤز اللرینه آلیبلار. بیز قویوب قاچمیشیق.  من:  – نه اوچون قاچیبسیز؟  – بیز آرتشده گروهبان ایدیک. تبریز پادگانى تسلیم اولدو. بیز ده تهرانا گلدیک. ایندى یئتیشمیشیک.  – نه اوچون قاچیبسینیز؟ سیز کى، سر لشکر دئییلدیز. اوردا قالیب ملى دؤلت ایله همکارلیق ائتسه‏یدیز کیم سیزه بیر سؤز دئیه بیلردى.  اونلار منه أیرى-أیرى باخیب بیرى خبر آلدى:  – سن ده اونلاردانسان؟  – من ده آذربایجانلییام. هر کیم بو خالقین حقوقونو مدافعه ائتسه اونون طرفدارییام.  اونلار منیم بو سؤزلریمدن دیسکیندیلر. بیر سؤز دئمه‏ییب گئتدیلر………. ……من آذر آینین اییرمیسینده تبریزه گئتملى ایدیم. وضعیّتى بو جور گؤروب آیین اییرمی اوچونده تهراندان چیخدیم. اییرمی بیر آذر قیامیندان سونرا تبریزى گؤرمک اوچون تله‏سیردیم. ایندى اوردا وجودا گلن بو دگیشیکلیکلرى اؤز گؤزومله گؤروب، اؤلچوب بیچمک ایسته‏ییردیم. مرکزى دؤلت آذربایجاندا جریاندا اولان بو احوالاتلاردان چوخ ناراحات ایدى. بونا گؤره ده آذربایجانا گلیب گئدن مسافرلرى قزوین شهرینده کنترل ائدیب شکلى اولدوقلارى آداملارى جلب ائدیردیلر. من تبریزه اؤزومله آپاردیغیم شعرلریمدن نگران ایدیم. بو شعرلرى الیمدن آلماسینلار دئیه اونلارى پالتومون آستاریندا گیزلتمیشدیم. بئله‏لیکله قزوینده مسافرلرین شئیلرینى آختارماغا باشلادیلار. خوشبختلیکدن شعرلریمى تاپا بیلمه‏دیلر. بیز قزویندن کئچیب بیر ساعاتدان سونرا دوغما آذربایجاندا حرکت ائدیردیک. پاییزین سون چاغلارى اولدوغونا گؤره هاوا سویوق ایدى. من اطرافا دقتله باخیردیم. تاکیستاندا آرا بیر سیلاحلى آداملارا راست گلیردیم. آمما بونلارین کیم اولدوقلارینى تعیین ائده بیلمیردیم. خرمدره‏یه چاتاندا هر شئى منه معلوم اولدو. ماشینیمیز قهوه‏خانا قاباغیندا دایانان کیمى سیلاحلى جاوان بیر فدائى اتوبوسون داخیلینه وارد اولدو. او دقتله مسافرلرى سوزمه‏یه باشلادى. ماشینین آرخا طرفینده اوتوران بیر نفره گؤز دیکیب دئدى:  – سیز گلین آشاغى.  بو آدام دؤلتین پاسبانلاریندان ایدى. او اؤزونو بیلمه‏مزلیگه ووروب یئریندن ترپنمدى. فدائینین سسى یئنه اوجالدى:  – سنى دئییرم، او کى پاپاغینا آت نالى یاپیشدیریب.  بئله‏لیکله پاسبانى ماشیندان دوشوردوب آپاردیلار. سونرا هامییا ماشیندان دوشمه‏یه اجازه وئردیلر. قهوه‏خانانین قاباغى سیلاحلى فدائیلرله دولو ایدى. سئوینجیمى ابراز ائتمگى باجارمیردیم. ائله احساس ائدیردیم کى، دونیانین تمام آزادلیقلارینى منه بخش ائدیبلر. قهوه‏خانا پالچیقدان تیکیلمیش اولسا دا بؤیوک ایدى. قاپینى آچیب ایچه‏رى وارد اولاندا جمعیّتین چوخلوغوندان حیرت ائتدیم. بیر یئر تاپیب اوتوردوم. اگنیمده‌کى پالتونو چیخاردیب آستارینا تیکدیگیم شعرلرى تاپماق اوچون بعضى تیکیشلرى سؤکملى ایدیم. هامى منه باخسا دا نه ائتمک ایسته‏دیگیمى بیلمیردیلر. بیر آزدان آستارین آلتیندان چیخارتدیغیم کاغیذلارى گؤرنده هامى تعجب ائتدى. باشیمین اوستونده دایانیب منه گؤز دیکن بیر فدائى سوروشدو:  – او کاغیذلار ندیر؟  – بونلارین هامیسى شعردیر. ایندى سیزه اوخویاجاغام.  – اجازه وئر باخیم.  من اوخوماق ایسته‏دیگیم شعرى اونا تقدیم ائتدیم. فدائى بیر مدت شعره باخدى و اوزونو قهوه‏خاناداکى جماعتا توتوب دئدى:  – ساکت اولون دوستوموز بیزه شعر اوخویاجاقدیر.  من شعرى اوندان آلیب تاختین اوستونه چیخدیم. “منیمدیر” آدلى شعریمى اوخوماغا باشلادیم:  آذربایجان… سنین دوغما ائلینده،  بیتن لاله، آچان گوللر منیمدیر.  بو شؤکتلى، عظمتلى تورپاغین،  قوینونداکى ایگید ائللر منیمدیر.  شعرین بیرینجى بندى قورتاران کیمى هورا سسلرى قهوه‏خانانى بورودو. فدائیلر توفنگلرینى گؤیه قالدیریب جماعتى هیجانا گتیریردیلر. قهوه‏خانادان اوجالان سسلره ائشیکده‏کى آداملار دا ایچه‏رى وارد اولدولار. بیر آزدان سونرا قهوه‏خانادا اینه سالماغا یئر یوخ ایدى. من ایندیه قدر اؤزومو بو قدر آزاد و خوشبخت حسّ ائتمه‏میشدیم.

مهندس «علیرضا صرافی»  ادبیات سئونلر گوزگوسونده  1402/9/21 چکیلیش: «مرجان منافزاده»  اوچونجو بؤلوم5 آپاریجی: «کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✅✅قابل توجه وزیر امور خارجه وزیر مخابرات و شرکت ایرانسل از ساعت 9صبح تالان تقریبا 9شب یک فایل 99mb هنوز دانلود نشد باید هم کشورهای دیگر به حال ما غبطه بخورند.

مهندس «علیرضا صرافی»  ادبیات سئونلر گوزگوسونده  1402/9/21 چکیلیش: «مرجان منافزاده»  اوچونجو بؤلوم4 آپاریجی: «کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مهندس «علیرضا صرافی»  ادبیات سئونلر گوزگوسونده  1402/9/21 چکیلیش: «مرجان منافزاده»  اوچونجو بؤلوم3 آپاریجی: «کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مهندس «علیرضا صرافی»  ادبیات سئونلر گوزگوسونده  1402/9/21 چکیلیش: «مرجان منافزاده»  اوچونجو بؤلوم2 آپاریجی: «کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مهندس «علیرضا صرافی»  ادبیات سئونلر گوزگوسونده  1402/9/20 چکیلیش: «مرجان منافزاده»  اوچونجو بؤلوم1 آپاریجی: «کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

مهندس «علیرضا صرافی» ادبیات سئونلر گوزگوسونده  زمان: سه شنبه: 1402/9/21 ساعات: 10 طراح: «تانیش» چکیلیش: «مرجان منافزاده» 3 آپاریجی: «کریم قربانزاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

خبر زنگانلی قوجامان شاعیری اوستاد «علی جباری» آشنا ابدییته قووشدو. اوستاد علی جباری: 1327 گونش ایلی زنجان شهرینده دونیایا گؤز آچیب، همن شهرده بویا باشا چاتیمیشدی. دئمک اولاراوستاد تورکجه کلاسیک غزل شاعیرلری‌نین آخیرا قالمیشلاریندان ساییلیردی. علی معللیم  75 یاشیندا ایکن آذر آیی‌نین 19دا دونیاسین دییشب سئونلریندن آیریلدی. اوستاد جبارینی  بو گون دوشنبه  آذرین 20‌_سی زنجانین بهشت زهرا مزارلیغیندا توپراغا تاپشیریلیب. اوستاد جباری‌دن  بوگونجه 5 جیلد شعیر کیتابی« آشنا غزل‌لر» عنوانیله (بیری فارسجا دؤردو تورکجه‌دن عیبارت اولان غزل‌لر) بیزه یادیگار قالیب. یولودوام قالانلارینین باشی ساغ اولسون ادبیات سئونلر1402/9/20