کتابخانه روانشناسی تخصصی

چرا درمانگران ترسو به مادران نجات‌بخش تبدیل می‌شوند؟ علی نریمان دهم شهریورماه هزار و چهارصد و پنج خورشیدی روان‌درمانی تحلیلی، خاصه در مواجهه با سازمان شخصیت مرزیِ سطح پایین (Low-Level BPO)، کار مرغ‌دلان نیست و سوژه‌ای غیور می‌طلبد. کار با بیماری که در قعر طبقات ماتریس اختلالات شخصیت دست‌وپا می‌زند، آزمون پایداریِ روانی درمانگر است، و نه ارزیابی آن‌که چقدر ظرفیت دلسوزی دارد. این را اگر بفهمیم، نصف راه را پیموده‌ایم. گمراه‌کننده‌ترین تله درست در نقطه‌ای دهان باز می‌کند که مرز میان «همدلی تحلیلی» و «تبانی ناهشیار» محو می‌شود: درمانگر برابر روانی تکه‌پاره می‌نشیند و وسوسه‌ای کهن و باستانی از ناهشیارش فضا را تسخیر می‌کند، و آن وسوسه چیست؟ فرورفتن در کسوت «والد نجات‌بخش»، تا مبادا بیمار زیر بار واقعیت خرد شود. چه‌بسا درمانگرانی که در بحران‌های زندگی شخصی‌شان از اراده‌ای استوار، صلابت ایگو و دسترسی سالم به رانه‌های خویش برخوردارند، اما در اتاق درمان ناگهان از درون تهی می‌شوند. در مواجهه با واپس‌رویِ (Regression) عمیق، استیصال و قربانی‌نماییِ (Victimizing) بیمار، سازوکاری دفاعی در روان درمانگر به کار می‌افتد: «واکنش وارونه» (Reaction Formation). این سازوکار چیست؟ ترسی پنهان که گلویتان را می‌فشارد: مبادا هرگونه ایستادگی بر چارچوب یا مواجههٔ صریح، بازتولید خشونتی باشد که بیمار عمری از آن گریخته است، مبادا من هم والد شکنجه‌گر او باشم یا آسیبی نو به این روانِ زخمی بزنم. البته انسانی‌ست؛ عمیقا انسانی! اما این ملاحظه تا جایی رواست که عنانِ کار از کف نرود. خروج از چارچوب و عدول از نقش درمانگر، کارایی بالینی را نابود می‌کند و تیغ تیز تفکر بالینی در غلاف می‌رود و جای خود را به «نرم‌خوییِ افراطی»، «مدارای از سرِ ترس» و «مراقبت مادرانه» می‌دهد. در روان‌درمانی تحلیلی، این ملاطفت اگر بی‌جا باشد چیزی جز فریب نیست. آنچه در ظاهرْ مراقبت و شفقت است، در لایه‌های ناهشیار، تسلیمِ درمانگر به «همانندسازی فرافکن» (Projective Identification) بیمار است و بس. بیمار مرزی برای گریز از مواجهه با تکانه‌های سادیستیک و خشم بدوی‌اش، سناریویی سرشار از عجز، گیجی و درماندگیِ ساختگی ترتیب می‌دهد و با اخته‌سازیِ نمادین خود، درمانگر را وادار می‌کند به «ایگوی بدلیِ» او تبدیل شود، اما دریغ که در آن اتاق، ایگویی در کار نیست، هر دو فقط وانمود می‌کنند که هست! با پذیرش این نقش، سادیسم مهارناپذیر بیمار در پوشش این درماندگیِ تصنعی «غسل تعمید» می‌شود. درمانگر به همان والدی بدل می‌گردد که نمی‌خواست باشد و این بزرگ‌ترین آسیب به بیمار است، رفتاری از جنس ریاکاریِ باستانی: ظاهری آراسته به مهر و باطنی آکنده از ترس، دروغ و تزویر. اما دربارهٔ روانکاوی: خاصیت روانکاوی همین است: ایستادگی بر چارچوب و مواجههٔ برّان، ابزار جراحی روانکاو است. اگر او از اقتدار فنی خود دست بکشد و با فانتزی شکنندگی بیمار و نفع ثانویهٔ بیماری (Secondary Gain) تبانی کند، تحلیل متوقف می‌شود و درمان، به‌جای بازسازی روانی، به پناهگاهی امن برای تثبیت بیماری بدل می‌گردد. وظیفهٔ درمانگر تاب‌آوریِ ابهام، بیرون کشیدن سادیسم پنهان از پسِ نقاب قربانی‌نمایی، و بازگرداندن رانه‌های انکارشده به صحنهٔ «اینجا و اکنون» است. هیچ‌کس در گذشته درمان نمی‌شود؛ درمان در «اکنون» رخ می‌دهد. https://t.me/AliNariman