دده كاتب(dede katib)

بیزیم دگیل... 🍃🌼🍃 🍃 قادر آللاه بو نه شوردور زاماندا باخچا بیزیمکی دیر گول بیزیم دگیل سن بؤلن بؤلگولر قبول اولمادی پتک بیزیمکی دیر بال بیزیم دگیل باهار چاغی گؤی گئیینیر صحرالار ذوقا گلیب دالغا وورار دریالار یاغمور یاغار یاشیل لانار دریالار یایلا بیزیمکی دیر ائل بیزیم دگیل قوردا یول وئردیلر خائین چوبانلار خارا یولداش اولدو ناشی باغبانلار اود آلیب معدن لر آلیشدی کانلار معدن بیزیمکی دیر لعل بیزیم دگیل نه طوفان دیر نه غوغادیر نه دومان آتش آلیب خرمنیمیز یان ها یان دده کاتیب دیلین ساخلا ، دور ، دایان اوره ک بیزیمکی دیر دیل بیزیم دگیل... 🍃 🍃🌼🍃 #دده_کاتب @dedekatib

📚 پان‌ایرانیسم یا پان‌فارسیسم؟ ✍️ دکتر مریم موسوی 📌 بعضا می‌گویند که ما در ایران پان‌ایرانیسم داریم نه پانفارسیسم. در زمان پهلوی حزبی با اسم پان‌ایرانیسم تشکیل شد اما تاکنون تشکّلی به نام پانفارسیسم اعلام موجودیت نکرده است. 📌کلمه پان پیشوندی یونانی در معانی همه، تجمیع و اتحاد است. پان‌اسلامیسم هدف اتحاد مسلمین را حمل می‌کند. پان‌اسلاویسم به دنبال همگرایی اسلاوهاست. پان‌ترکیسم، پان‌کردیسم و... نیز به دنبال وحدت در جامعه تعریفی خود هستند. اتحاد فی نفسه بد نیست. آنچه که پانیسم را محکوم می‌کند همگرایی آن نیست. این جریانات غالبا از ابزار دگرستیزی برای تهییج تعلقات مذهبی، قومی و ملی بهره می‌برند که منجر به افراطی‌گری می‌شود. 📌ایران از آغاز متکثر بوده است؛ هم قبل اسلام هم بعد آن. بسیاری از کتیبه‌ها به زبان‌های ایلامی، آرامی و... است. حتی استوانه گلی منسوب به کوروش به زبان اکدی است. بعد اسلام نیز زبان‌های ترکی، فارسی و عربی مثلث تمدنی اغلب ممالک اسلامی من جمله ایران را شکل داده‌اند. 📌نکته اینکه، جریانی می‌تواند ایران و ایرانیت را نمایندگی کند که کل این تکثر را شامل شود. اما آن دولت-ملت‌سازی که در ایران انجام گرفت کاملا مبتنی بر تاریخ، هویت و زبان فارسی بود و فی‌الحال ناسیونالیسم ایرانی چیزی نیست جز اتنوسنتریسم فارسی! 📌این جریان از ابتدا خود را بر پایه نژادپرستی و آریایی‌گرایی و در تقابل با هویت ترکی و عربی تعریف کرد. تمامیت‌خواهی آن‌ها عکس‌العمل دیگر اقوام غیر فارس همچون کردها و بلوچ‌ها را نیز به دنبال داشته است. تئوریسین‌های این جریان صراحتا از تضعیف و نابود کردن زبان‌های غیر فارسی سخن گفته‌اند: - اقبال آشتیانی می‌نویسد «تخریب زبان ترکی را با تحریف نام آن به آذری شروع کنید و با تغییر نام مناطق جغرافیایی و جلوگیری از نام‌گذاری اسامی کودکان به زبان ترکی ادامه دهید. فعالان فرهنگی آذربایجان را با القابی چون تجزیه‌طلب، عامل شوروی، کمونیست و پان‌ترکیست به انزوا بکشید. موسیقی، هنرمندان و لباس آذربایجانی را به تمسخر بگیرید تا حوزه فرهنگی این منطقه احساس حقارت کند» - افشار یزدی می‌نویسد «مقصود ما از وحدت ملی آن است که در مملکت جز زبان فارسی نباشد و ترک، کرد، لر، عرب و...، هر یک به لباسی ملبس و به زبانی متکلم نباشند. اگر ما نتوانیم همه نواحی را یکنواخت [آسمیله] کنیم، یعنی همه را به تمام معنی ایرانی نماییم، آینده تاریکی در جلوی ماست» 📌ملاحظه می‌کنید که وحدت ملی از نظر ایشان نه بر اساس عدالت و برابری فرهنگی، اقتصادی و سیاسی همه ایرانیان، بلکه در فارسستان‌سازی ایران و فارس‌سازی ایرانیت است! 📌در جواب این منطق معیوب و فاشیستی باید گفت که چه بسیار کشورهای چند قومی که با پلورالیسم (تکثرگرایی) و داشتن چند زبان رسمی، راه احترام به یکدیگر را پیش گرفتند و هم اکنون نیز به حیات خود ادامه می‌دهند؛ و چه کشورهایی که قصد ایجاد وحدت ملی! از نوع تجویزی این جریان کردند که بعد از جاری شدن سیلی از خون چند تکه شدند. 📌نکته مهم اینکه، اگر تاکید افراطی بر زبان و تاریخ عرب، همگرایی عربی و دگرستیزی می‌شود پان‌عربیسم، تاکید افراطی بر زبان و تاریخ فارسی، همگرایی با تاجیک‌ها و دگرستیزی نیز می‌شود پانفارسیسم، نه پان‌ایرانیسم! 📌پان‌ایرانیسم، ایرانشهری، ناسیونالیسم ایرانی و... اسامی ظاهری و قلابی پانفارسیسم هستند. اینکه اصرار داریم که این جریان به همان اسم باطنی خود یعنی پانفارسیسم نامیده شود به این علت است که با تخریبات متعفن آن‌ها، عملا اقوام غیر فارس از ایران و ایرانیت است که دفع می‌شوند. مطلبی که متاسفانه به آن توجه نمی‌شود. واگرایی رو به رشد به وجود آمده در اقوام غیر فارس بالاخص جامعه ترک، نه حاصل جاذبه خارجی بلکه نتیجه دافعه از داخل است. 📌تبلیغ دو قطبی "ایرانیّت و ترکیّت" بر مبنی تئوری آریایی، در جامعه ترک نه بُعد هویت اتنیکی بلکه حس تعلق ملی به ایران را تضعیف می‌کند. این جریان پررنگ‌ترین نقش را در کاستن عرق ملی جوانان ترک به ایران دارد. لهذا ضروری است که چماق ایرانیت از دست پانفارسیسم گرفته شده و این جریان دقیقا به همان چیزی که هست نامیده شود. این‌گونه می‌توان ناسیونالیسم ایرانی به معنای واقعی کلمه را نیز تئوریزه کرد. 📌دلیل سنگر گرفتن آن‌ها پشت کلمه ایران چیست؟ آنتونیو گرامشی در زمینە تئوریزە کردن مفاھیمی چون ھژمونی و جنگ قدرت بحث‌های مفصلی دارد. از نظر او مسئلەای کە بە این هژمونی کمک می‌کند مزیت نامرئی بودن است! بر همین اساس آن‌ها خود را پشت نقاب ایران پنهان کرده و درحالیکه تمامیت‌خواهانه از حقوق کامل برخوردار هستند با مساوی دانستن خود با ایرانیت زمینه تضییع حقوق فرهنگی، سیاسی و اقتصادی دیگر اتنیک‌ها را فراهم می‌کنند. ایران کلیتی است که در ورا آن، هر نوع تکثر و عدالت را سر می‌برند و همین ایرانیت را به نفع فارس مصادره می‌کنند.

#اورمو #ارومیه #اورمیه

‍ 📚 فنلاند و پلورالیسم ✍️ سپیده آبادپور 📌 شاید تاکنون کنجکاو شده‌اید که با تحقق ایران چند زبانه و حرکت به سوی پلورالیسم (تکثرگرایی) و داشتن چند زبان رسمی، زندگی در شهرهایی که مردم آن به چند زبان تکلم می‌کنند چگونه خواهد بود. در این ویدیو با دو شهر Ekenas و Hanko در جنوب فنلاند آشنا می‌شوید. 📌 هانکو شهری است با دو زبان رسمی فنلاندی و سوئدی ‌که ۵۲ درصد جمعیت آن را فنلاندیزبانان، ۴۱ درصد آن را سوئدی‌زبانان و ۷ درصد الباقی را سخنوران دیگر زبان‌ها تشکیل می‌دهند. دنیس استرندل شهردار این شهر از جمعیت سوئدی‌زبان می‌باشد که به فنلاندی نیز مسلط است. وی می‌گوید که طبق قانون باید تابلوهای راهنمایی به دو زبان باشند. او با اینکه خود سوئدی‌زبان است، از غنای زبان فنلاندی در بحث برف و یخ صحبت می‌کند. 📌 اکناس نیز شهری با ۸۱ درصد سوئدی‌زبان و ۱۷ درصد فنلاندی‌زبان است. ویلما سندهلم یک باریستا ساکن این شهر است که از تجربه خود با مشتریان سخن می‌گوید. همچنین السا هایتانن یک طراح است که همراه با همسرش از مرکز فنلاند بدین شهر مهاجرت کردند و اوایل نگران بودند که آیا توسط مردم پذیرفته خواهند شد یا خیر. ولی اکنون پس از دو سال زندگی، هنگامی که به زادگاه خود سفر می‌کنند، دلشان برای زبان سوئدی تنگ می‌شود. 📌 جمعیت سوئدی زبان، تنها ۵ درصد جمعیت کل کشور فنلاند را تشکیل می‌دهد و این درصد مانع رسمی بودن زبان سوئدی در کشور فنلاند نشده است. بعضی اصول قانون اساسی فنلاند در این رابطه به شرح زیر است: - اصل ۱۷ قانون اساسی فنلاند (حقوق فردی در رابطه با زبان و فرهنگ): زبان‌های ملی فنلاند، فنلاندی و سوئدی است. حق هر کس برای استفاده از زبان خود، اعم از فنلاندی یا سوئدی، در برابر دادگاه‌ها و سایر مقامات و دریافت اسناد رسمی به آن زبان توسط قانون تضمین می‌شود. مقامات دولتی باید نیازهای فرهنگی و اجتماعی جمعیت فنلاندی‌زبان و سوئدی‌زبان کشور را به طور مساوی تامین کنند. سامی‌ها به عنوان یک مردم بومی، همچنین کولی‌ها و سایر گروه‌ها، حق حفظ و توسعه زبان و فرهنگ خود را دارند. مقررات مربوط به حق سامی‌ها برای استفاده از زبان سامی در برابر مقامات در قانون وضع شده است. حقوق افرادی که از زبان اشاره استفاده می‌کنند و افرادی که به دلیل معلولیت نیاز به تفسیر یا ترجمه دارند باید توسط قانون تضمین شود. - اصل ۵۱ (در رابطه با زبان‌های مورد استفاده در پارلمان): زبان فنلاندی یا سوئدی در امور پارلمان استفاده می‌گردد. دولت و سایر مقامات مدارک لازم را برای رسیدگی به یک موضوع در پارلمان به هر دو زبان فنلاندی و سوئدی ارائه خواهند کرد. همچنین پاسخ‌ها و مکاتبات مجلس، گزارش‌ها و بیانیه‌های کمیته‌ها و همچنین پیشنهادهای کتبی شورای سخنگویان به زبان‌های فنلاندی و سوئدی نوشته می‌شود. - اصل ۱۲۲ (تقسیمات اداری): در سازماندهی اداری، هدف باید تقسیمات سرزمینی مناسب باشد؛ به طوری که جمعیت فنلاندی‌زبان و سوئدی‌زبان فرصت برای دریافت خدمات به زبان خود در شرایط مساوی داشته باشند. اصول حاکم بر تقسیمات شهرداری‌ها توسط قانون مشخص خواهد شد. 📌 تکثرگرایی، رعایت حقوق فرهنگی، اقتصادی و سیاسی جمعیت‌های مختلف و نبود تبعیض قومی در فنلاند، واگرایی و جدایی‌طلبی را به صفر میل داده است. چرا که گروه‌های مختلف هر آنچه را که بخواهند با تشکیل دولت مستقل یا الحاق به یک کشور دیگر به دست آورند هم اکنون دارند و مزیتی نسبت به حقوق و شرایط فعلی‌شان ایجاد نخواهد شد. متام @dedekatib

اوزان دوللو موصطفی(1806_1873) 📔تاريخی تورک یوردلاریندان و تورک عاشيق ليق گله نه یینین اولو گؤزلريندن بیریسی اولان دول قصبه سی، اورمیه شهرینین 45km. دوغوسوندا، اورمو گؤلونون ساحیلینده دیر. جوغرافی قونومو و طبیعت گؤزه لیکلری ایله بیر طبیعت خوشلوغودور، بونجا گؤزه لیکدن ایلهام آلمیش اولمالی کی، گئرچکدن، سس، سؤز، ساز، موزیکی موحیط دیر. اوزان موصطفی دول قصبه سی نین شيطان آوا، ایندی کی ایسلام آوا کندینده 1806 دونیایا گلمیشدیر، باباسینین آدی رسول دور، اوزان موصطفی نین 1252 گونش ایلینده (1873) میلادی دا 67 یاشیندا وفات ائتدیی آراشدیریلمیشدیر. 📔آراشدیرمالارا گؤره اوزان موصطفی اورمیه نین شيطان آوا کندینده بیر اعتیبارلی عائیله ده دونیایا گؤز آچمیشدیر، اوشاقلیق ایللری صفالی داغلارین یاشیل یاماچلاریندا گئچمیشدیر. مرحوم اوستاد، عاشيق اولماسینی بویله آنلاتیرمیش :بیر گون اریک باغچاسیندا یاتارکن، رویادا باغچانین کوشه سينده بیر قوروپ اولیا کیشی نین، آتلارین اؤزه رینده منه دوغرو گلدیک لرینی گؤردوم. قالخیب اونلاری سایغیلا قارشیلادیم، مئیوه ایکرام ائتمک ایسته ديم. آتلی لارین بیریسی،"ايندي سنين حقيقت لری آراماق زامانین دیر یاتماق زامانی دئییل ميش. دور آیاغا آچمه یازن شهرينه دوغرو گئت اورادا حقیقت لری بولورسون، دئدی. اویخودان اویاندیغیمدا یانیمدا کیمسه یوخویدو. بیر داها یاتدیم، یئنه آتلی لار یانیما گلدیلر و بو دونه چوخ جیددی شکیلده بحثینی ائتیکلری شهره گئتمه می و حقیقتی آرامامی تمبیه ائتتیلر.او گونون صاباح هر نه ییم واردیسا ساتدیم و اونلارین سالیق وئردیکلری شهره روان اولدوم. آنجاق هر حالدا نییتیم خالیص اولمادیغی اوچون حقیقت چیلرین مجلیسلرینه داخیل اولامادیم. دؤنوب گلدیم و عاشيق ليغا باشلادیم. أو گون بو گون عاشقيم ایله سازیمدان باشقا هیچ بیر شی دوشونه مه ديم.،، اوزان موصطفی، تحصیلی اولماسینا راغمن چون موکمل قوشمالار قوشموش، زنگین آنلاملی ایفاده لر قوللانمیشدیر. اللی ایل تورک عاشيق ليق گله نه یینی دوام ائتميشدير. اورمیه نین گؤی تپه کندينده گیچدیغی سؤيله نن "آصلی ایله کرم" حیکایه سی و کوراوغلو داستانی نی کیمی بیر چوخ خلق حیکایه سینی نظمه چکمیشدیر. 📔اوستاد اوزان (1873.m), 67 یاشیندا اورمیه نین باراندوز کندينده گؤزلرينی دونیایا قاپاتمیشدیر. دوللو موصطفی نین خلقین و گؤنولرده قالان اثرلری نی، عاشيق قنبر حقیقی، حمید شافعی و بهرام اسدی رئداقته ائده رک دوللو موصطفی یاشاییشی ، شعير لری آدی ایله یاییملامیشلاردیر.دوللو موصطفی نین شعير لریندن بیر اؤرنگ : دورنالار بیرجه لحظه گؤی اوزونده دایانین یازیم عرضه م تامام اولا دورنالار گؤتورن نامه می سونرادان اوچون سلامت گئده سیز یولا دورنالار ایتیرمیشم جاده نی نئی نه ییم خنجر آلیب باغریم باشین پئیله ییم بیراز دورون من دردیمی سؤيله ییم سیز آپارین اونو دول 'آ دورنالار چوخ گؤزل دیر دولون باهار چاغلاری سئیرانگاهتی دول ماحالی باغلاری گول چیچکتی دوز دره سی داغلاری اینسان گله ر اوردا حالا دورنالار ایتیرمیشم "موصطفی" نین نامه سين تئز یئتیرین سیز يعقوب' آ جامه سين #جوادجوانبخت قایناق :دوللو موصطفی نین شعير و یاشایشی کیتابی، ایران موحیطین ده تورک عاشيق ليق گله نه یی یازاری على قافقازیالی https://t.me/dedekatib

📸 ایروان سال 1969 📝 پاکسازی چند مرحله ای قومی در ارمنستان ، منجر به اخراج بیش از 1/5ميليون آذربایجانی از این کشور شد ؛ کشوری که بدست روس ها و بر روی خاک آذربایجان ساخته شد. 📎 این پاکسازی ها باعث گردیده است تا ارمنستان از نظر ساختار قومی یکدست ترین کشور جهان شود به نحوی که امروزه بیش از 99 درصد جمعیت آن ارمنی هستند ؛ واقعیتی که حتی در سرزمین های اشغالی فلسطین اتفاق نیفتاده است ...

🟠 آب و خاک و هوا؛ زبان مادری و ثروت مشترک ملی ✍علی محمدبیانی ▫️آب، خاک و هوا از بنیادی‌ترین سرمایه‌های هر سرزمین‌اند؛ منابعی که حیات انسان، پایداری جامعه و امکان تداوم نسل‌ها به آنها وابسته است. هیچ دولتی نمی‌تواند نسبت به آلودگی آب، فرسایش خاک یا تخریب هوا بی‌تفاوت باشد و در عین حال از سلامت عمومی و آینده کشور سخن بگوید. حفاظت از این منابع، نه لطف حکومت به مردم، بلکه وظیفه‌ای عمومی در برابر نسل حاضر و نسل‌های آینده است. اما سرمایه‌های یک ملت به منابع طبیعی محدود نمی‌شود. زبان مادری، فرهنگ شفاهی، قصه‌ها، افسانه‌ها، ضرب‌المثل‌ها، لالایی‌ها، موسیقی، نام‌های جغرافیایی، شیوه‌های روایت، دانش بومی و همه محصولات فکری و هنری برآمده از زبان نیز بخشی از ثروت مشترک جامعه‌اند. اگر آب و خاک بستر زندگی مادی انسان را فراهم می‌کنند، زبان و فرهنگ، بستر شکل‌گیری حافظه تاریخی، هویت جمعی، تجربه زیسته و جهان معنایی او هستند. ▫️میان این دو دسته از سرمایه‌ها شباهتی بنیادین وجود دارد: هر دو حاصل انباشت تجربه نسل‌های پیشین‌اند، هر دو به زندگی جمعی تعلق دارند و هر دو ممکن است در اثر بی‌توجهی، سیاست‌گذاری نادرست یا بهره‌برداری یک‌جانبه آسیب ببینند. همان‌گونه که تخریب یک جنگل یا خشکاندن یک رودخانه، ثروتی را از جامعه می‌گیرد که بازسازی آن گاه ناممکن است، فرسایش یک زبان مادری و گسست انتقال فرهنگی نیز می‌تواند بخشی از میراث تاریخی بشر را برای همیشه از میان ببرد. ▫️البته زبان صرفاً وسیله ارتباط نیست؛ مخزن تجربه‌های تاریخی و شیوه خاص یک جامعه برای شناخت و نام‌گذاری جهان نیز هست. هر زبان، مفاهیم، تمایزها، تعبیرها و ظرافت‌هایی دارد که در طول قرن‌ها شکل گرفته‌اند. قصه‌ها و ضرب‌المثل‌های یک مردم تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها نیستند؛ صورت فشرده‌ای از تجربه اجتماعی، اخلاق، طنز، ادبیات مکتوب، دانش و شیوه مواجهه آنان با زندگی‌اند. از دست رفتن این ذخیره، با ترجمه چند کتاب یا ثبت تعدادی واژه جبران نمی‌شود. ▫️از این منظر، زبان مادری و محصولات فرهنگی برآمده از آن، نه امتیاز اختصاصی یک گروه، بلکه بخشی از سرمایه فرهنگی و میراث مشترک بشری‌اند. پاسداشت آنها نیز نباید به تقابل زبان‌ها و فرهنگ‌ها یا برتری‌جویی قومی بینجامد. ارزش نهادن به یک زبان، مستلزم کاستن از ارزش زبان دیگر نیست؛ همان‌گونه که حفاظت از یک زیست‌بوم، به معنای دشمنی با زیست‌بوم دیگر نیست. ▫️دولت‌ها وظیفه دارند با فراهم کردن امکان آموزش، پژوهش، نشر، تولید آثار هنری، ثبت میراث شفاهی و انتقال آزادانه زبان‌ها و فرهنگ‌های بومی، از این سرمایه‌ها حفاظت کنند. ملت‌ها نیز با سخن گفتن، آموختن، نوشتن، روایت کردن و انتقال زبان و فرهنگ خود به نسل بعد، در این مسئولیت سهیم‌اند. ▫️ثروت ملی تنها آن چیزی نیست که استخراج، فروخته یا در حساب‌های اقتصادی ثبت می‌شود؛ آنچه یک ملت از طبیعت و تاریخ به ارث برده و به نسل‌های آینده می‌سپارد نیز ثروت ملی است. اگر برای حفظ آب، خاک و هوا برنامه‌ریزی می‌کنیم، باید برای حفاظت از زبان‌های مادری، حافظه فرهنگی و میراث شفاهی نیز اراده، دانش و سیاست‌گذاری داشته باشیم؛ زیرا توسعه‌ای که طبیعت را حفظ کند، اما حافظه فرهنگی انسان را نادیده بگیرد، نه تنها توسعه نیست، بلکه تخریب ذهن، حافظه و میراث ناملموس برآمده از هزاره‌ها است. متام @dedekatib

مَنی گؤزل خاطیرلا... بونلار سون میصراعلار فَرض ائت کی، بیر کولک‌ ایدیم، اَسیب کئچدیم حَیاتیندان یا دا بیر یاغمور، سئل اولدوم چؤللرده سونرا تورپاق چَکدی سویو جانینا یوخ اولوب گئتدیم، بَلکه رؤیا ایدیم سَنین‌چون اویاندین و مَن بیتدیم مَنی گؤزل خاطیرلا... چونکی سئودیم سَنین مَن هَر شئیینی سَنه سیرداش اولدوم، دوست اولدوم قوینوم‌دا آغلادین اوزونه وورمادیم هئچ بیر نؤقصانینی مَنی اوزدون قینامادیم آلیشمادیم وَفاسیزلیغا، ائل اولدون آلدیرمادیم مَنی گؤزل خاطیرلا... صَحیفه‌لرجه مَکتوب بوراخدیم سَنه شئعیرلر یازدیم هَر گئجه چوخونو اوخوتمادیم ساخلادیم گوناهینی، ثاوابینی ایچیمده، سَسسیزجه گئتدیم سَندن اَوولکیلر کیمی سَن ده باشا دوشمه‌دین مَنی گؤزل خاطیرلا... سَنه اونودولماز گئجه‌لر بوراخدیم سَنه اَن یورغون صاباحلار گولوشومو، گؤزلری‌می، سونرا سَسیمی بوراخدیم سؤيلنمه‌میش سالاملار بوراخدیم هَر کونجه ویداعلار بوراخدیم دایاناجاقلارا نه آختارارسان بیر سئودانین ایچینده آرتیقلاماسییلا بوراخدیم آرخامدا... میکاییل_موشفیق

🔺ناصرالدین شاه قاجار؛ محبوب یا منفور؟ 🔹در  ۱۸۷مین سالگرد تولد ناصرالدین شاه قاجار، نگاهی متفاوت به زندگی  وی برای آنهایی که دوره قاجار را صرفا از پشت عینک پهلوی نگاه کرده اند! در این مقاله به نکاتی متفاوت تر از آنچه همیشه از زندگینامه شاهِ شهید شنیده اید و خوانده اید به طور خلاصه میپردازیم. 🔹۲۵ تیر امسال، ۱۸۷مین سال تولد ناصرالدین شاه قاجار بود. نمی‌دانم چه سری است وقتی یاد سلطانِ صاحبقرانِ تاریخِ ایران می‌افتم، احساسی مرکب از دل‌سوزی همراه با ترحم و اندکی علاقه در درونم نقش می‌بندد. با اینکه خوب می‌دانم این قبله عالم، برخی رفتارهای نادرست داشته، اما احساس می‌کنم که تاریخ در حق او اجحاف کرده و آنگونه که باید، به بعد مثبت و کارهای مهم و برجسته‌ او، نپرداخته است. شاید نوع ارتباط او با درباریان و زیردستانش باعث شده که آنها پس از مرگش در وصف او به نیکی‌هایش نپردازند و یا شاید توصیفات منفی در دوران پهلوی درباره‌ او و سایر پادشاهان قاجار بیان شد، باعث شده که نام ناصرالدین شاه بیشتر، ما را یاد یک انسان خوشگذرانِ بی‌کفایت بیاندازد تا یاد یک انسان با روحیاتی لطیف و دستانی هنرمند و دارای خدماتی برجسته به کشور! 🔹ناصرالدین شاه که بود؟ ناصرالدین‌شاه قاجار در ۲۵ تیر ۱۲۱۰در تبریز به دنیا آمد، پدر ناصرالدین، محمدشاه قاجار نوه فتحعلی‌شاه قاجار و سومین پادشاه دودمان قاجاریه بود. وی معروف به «قبلهٔ عالم»، «سلطان صاحبقران» و بعد «شاهِ شهید»، چهارمین شاه از دودمان قاجار ایران بود. وی طولانی‌ترین دوره پادشاهی را در میان دودمان قاجار داراست. او همچنین نخستین پادشاه ایران بود که خاطرات خود را نوشت و همچنین اولین پادشاه ایرانی بود که در رأس هیئت حاکمه برای بازدید از تمدن و تکنولوژی غرب عازم اروپای مدرن شد. 🔹نام ناصرالدین شاه که به میان می‌آید، شاید بسیاری از ما یاد وقایع و خاطراتی ناخوشایند می‌افتیم. برای نمونه: انعقاد معاهده‌هایی برخلاف مصالح ملی، داشتن ۸۵ همسر، سفرهای پر هزینه به اروپا، ریخت و پاش‌های فراوان، قدرت دادن به افراد بی‌کفایت نظیر ملیجک و... 🔹اما بیایید چشمهایمان و گوشهایمان را به روی واقعیت باز کنیم و برخی از نکات مثبت او را مرور کنیم. پادشاهِ اولین‌ها، اولین پادشاهی که مدرنیته را به ایران آورد، بنیانگذار سنگ بنای اکثر موسسات جدید در کشور، اولین پادشاه ایران بعد از اسلام بود که به اروپا رفت، پادشاهِ مسافر، عکاس، شاعر، داستانسرا، سفرنامه نویس و ... نقاش، خطاط و… 🔹ناصرالدین شاه در دوران پادشاهی‌اش کارهایی را انجام داد که برای اولین بار در ایران انجام می‌شد. بسیاری از این موارد، اقدامات مهمی بودند که در بهبود کیفیت زندگی و یا پیشرفت کشور تاثیر مثبت داشتند. 🔹به صورت تیتروار به مرور خدماتی می‌پردازیم که برای اولین بار توسط او در ایران اتفاق افتاد: ▪️ساخت اولین مدرسه در ایران ▪️اولین پادشاه سفر کرده ایران به اروپا ▪️تاسیس شورای دولت و شش وزارتخانه ▪️تاسیس عدلیه اعظم و دیوان مظالم ▪️ضرب نخستین سکه نوین ▪️تاسیس نخستین بانک در ایران ▪️چاپ اولین اسکناس ▪️چاپ اولین تمبر ▪️ارسال نخستین تلگراف در ایران ▪️ایجاد اولین خیابان مدرن ▪️تاسیس اولین موزه ملی ▪️تاسیس اولین باغ وحش ▪️ساخت اولین عمارت ۵ طبقه ▪️اولین ساعت ایران ▪️اولین قطار در ایران ▪️نخستین مجسمه شهری ایران ▪️نخستین کارخانه صنعتی ایران ▪️نخستین عکاسخانه ایران ▪️اولین عکس برداری؛ اولین پادشاه عکاس ▪️طولانی ترین دوران پادشاهی ▪️دیدار با بزرگان جهان ▪️شاه بَدَل‌دار 🔹بخش دیگری از ویژگی‌های ناصرالدین شاه به ویژگی‌های شخصی و یا توانمندی‌های شخصی او بازمی‌گردد که بخش قابل توجهی از آنها به هنردوستی او مربوط می‌شود. به صورت تیتروار او پادشاهی مسافر، عکاس، شاعر، داستانسرا، سفرنامه‌نویس، خاطره‌نویس، نقاش، خطاط بود و همچنین به سایر هنرها همانند موسیقی، تعزیه، معماری، شهرسازی و... نیز اهمیت فراوانی می‌داد. 📝نوشته: مجید عرفانیان 📰منبع: روزنامه شرق، شماره ۲۹۱۲، @dedekatib

             ..... صنم..... 🍃🌺🍃 🍃 ازل  گونو  قلم قیسمت  یازاندا سندن طاقت آلدی دیزلریم صنم محشر گونو اوجا دیوان اولاندا سنی آختاراجاق  گؤزلریم صنم سن منیم گونشیم ، نازلی آییمسان گؤیلومون آلدیغی بیرجه پاییمسان چیمنیم-چیچه ییم باهار-یاییمسان سنسیز قیشا دؤنر یازلاریم صنم بیر سندن اوتانیر  گؤیده کی اولدوز طواف ائدیر گونش هر گئجه گوندوز تک سنین آدیندیر دیلیمده کی سؤز سنه دوغرو  دوشور ایزلریم صنم کاتیب اوغلو سنسیز دونیانی نئینیر؟ مالی مولکی باغی گولشانی نئینیر؟ شاعیر کؤنلوم شعری دیوانی نئینیر؟ سنده  معنا  بولور  سؤزلریم  صنم #کاتیب_اوغلو #کؤنولدن_دیله @dedekatib

جومانیز موبارک اولسون @dedekatib

تاریخ سند حقوقی نیست: نمونه‌ی دریای خزر و سوءاستفاده از تاریخ در سیاست مدرن کریم علیزاده در گفتمان سیاسی مدرن، تاریخ مکرراً به عنوان ابزاری برای جعل حقوق ژئوپلیتیکی که در واقعیت وجود خارجی ندارند، مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد. یک نمونه بارز از این مسئله، دیدگاه غیرواقع‌بینانه‌ای است که بین بعضی از ایرانیان رایج شده و ادعا می‌کند ایران حق مالکیت ۵۰ درصدی بر دریای خزر دارد. این استدلال بیش ازآنکه بر واقعیت‌های حقوقی تکیه داشته باشد، بر روایت‌های تاریخی رمانتیک استوار است. در حقوق بین‌الملل، مرزهای کشورهای امروزی و حقوق استفاده از آن منابع باید بر اساس معاهدات الزام‌آور و اسناد حقوقی تعیین شوند، نه بر پایه‌ی میراث نیاکان. هیچ سند تاریخی یا معاهده‌ای وجود ندارد که نشان دهد ایران و اتحاد جماهیر شوروی (یا امپراتوری روسیه قبل از آن) به طور قانونی بر سر تقسیم ۵۰/۵۰ منابع یا کشتیرانی در این دریا توافق کرده باشند. از منظرجغرافیای سیاسی، خطر اصلی این استدلال در این است که گذشته‌ی دور به عنوان یک سند مالکیت معتبر برای قلمروهای امروزی تلقی شود. تاریخ، کارنامه‌ای سیال از قبض و بسط امپراتوری‌ها، جابجایی جمعیت‌ها و فتوحات موقت است؛ لذا نمی‌توان از آن به عنوان یک سند حقوقی در سیاست مدرن استفاده کرد. اگر تاریخ باستان به عنوان مبنایی مشروع برای ادعاهای مرزی مورد قبول واقع می‌شد، ثبات نسبی هم در جهان باقی نمی ماند. از آنجا که قلمروِ تقریباً هر کشور امروزی در گذشته به شکل دیگری بوده است، هر کشوری می‌توانست به طور گزینشی قرن خاصی از تاریخ خود را انتخاب کند تا تجاوز نظامی در عصر حاضر را توجیه کند، به قلمرو همسایه خود ادعای ارضی مطرح کند و جنگ‌های بی‌انتها راه بیاندازد. روابط بین‌الملل مدرن دقیقاً به این دلیل باید توسط قوانین پایدار و مورد توافق اداره شود که تاریخ، فرارتر و ذهنی‌تر از آن است که بتواند راهنمایی برای صلح باشد. تاریخ سند حقوقی نیست! این سوءاستفاده‌ی خطرناک از تاریخ، تنها به مرزهای خارجی محدود نمی‌شود، بلکه در داخل کشور نیز برای بازنویسی فرهنگ داخلی به کار گرفته می‌شود. این موضوع در تلاش اینروزهای بعضی از گروه‌های ناسیونالیست برای حذف رسمی اسم «دریای خزر» کاملاً مشهود است. موافقان این طرح استدلال می‌کنند که چون این اسم از یک حکومت تورک‌زبان و به ظن ایشان "وحشی" در قرون وسطی گرفته شده، «غیرایرانی» است و باید با نامی محلی مانند «دریای مازندران» جایگزین شود. این رویکرد نشان‌دهنده‌ی درک بسیار معیوب از تاریخ به عنوان ابزاری صلب برای مهندسی فرهنگی است. در واقعیت، تاریخ مثل فرشی بافته‌شده از فرهنگ‌های متنوع و هم‌پوشان است. استفاده از تجدیدنظرطلبی تاریخی برای پاک کردن اسامی جغرافیایی، بخش بزرگی از جمعیت تورک‌زبان ایران که اسامی مکانها و مناطقشان در طول قرن گذشته به طور سیستماتیک حذف شده است، به شدت رنجیده می‌کند. تحمیل تغییر اسم بر اساس سوگیری‌های قومی، نه تنها به حفظ میراث فرهنگی کمکی نمی‌کند، بلکه صرفاً به شکاف‌های قومی دامن می‌زند، به دوقطبی‌سازی داخلی شتاب می‌بخشد و گسست‌های درونی را عمیق‌تر می‌کند. سلاح‌سازی از اسطوره‌های تاریخیِ گزینشی و مناقشات هویتیِ ساختگی، به ویژه در شرایط بحران اقتصادی و اجتماعی کنونی ایران، بسیار مخرب است. کشور در حال حاضر بین تحریم‌های شدید اقتصادی، تورم بالا و فشارهای شدید ژئوپلیتیکی گرفتار است که بار سنگینی را بر دوش شهروندان عادی می‌گذارد. ایجاد این تصور نادرست که حقوق کشور بر اساس یک «قاعده ۵۰ درصدی» (که هرگز وجود قانونی نداشته) در حال واگذاری است، هیچ دردی از مردم رنج‌دیده دوا نمی‌کند. سرگرم کردن جامعه‌ای آسیب‌دیده با خسارت‌های ارضی خیالی و اصطکاک‌های قومی داخلی، کاری کاملاً غیرسازنده است و شائبه‌ی تلاش برای انحراف افکار عمومی از بحران‌های مادی و فوری را تقویت می‌کند. یک ملت برای عبور از چالش‌های جهانی، باید از نگاه به عقب و استفاده ابزاری از گذشته دست بردارد. ثبات واقعی مستلزم کنار گذاشتن اسطوره‌های تاریخی و روی آوردن به واقعیت‌های امروزی، همبستگی داخلی و چارچوب‌های پذیرفته‌شده بین‌المللی است. متام @dedekatib

🔸مس سرچشمه از مس سونگون جدا شود معتمدی نماینده مردم سیرجان و بردسیر در مجلس گفت: مس همیشه می‌گوید حق کرمان را(از معادن) می‌دهد اما در عمل اینگونه نیست و ما خواستار جدا شدن مس سرچشمه از سونگون هستیم و این خواسته زیادی نیست. 🔴آقای نماینده سیرجان! ما هم خواستار جدایی مس سونگون از شرکت ملی صنایع مس ایران هستیم؛ اما جدایی واقعی، نه نمایشی! ✅ پاسخ دکتر احمد بایبوردی فعال محیط زیست و رئیس مرکز تحقیقات وآموزش کشاورزی ومنابع طبیعی آذربایجان شرقی به نماینده کرمانی آقای نماینده سیرجان! ما هم خواستار جدایی مس سونگون از شرکت ملی صنایع مس ایران هستیم؛ اما جدایی واقعی، نه نمایشی! جناب آقای نماینده! ظاهراً شما خواستار جدایی مس سرچشمه از سونگون شده‌اید؛ گویی سونگون فرزند ناتنی صنعت مس ایران است و سرچشمه سال‌ها بار آن را به دوش کشیده است! عزیز دل! مگر سونگون چه زمانی بر ساختار مدیریتی، هیئت‌مدیره، منابع مالی و تصمیم‌گیری‌های کلان صنعت مس کشور سلطه داشته که امروز نگران جدایی سرچشمه از سونگون شده‌اید؟! اتفاقاً ما مردم آذربایجان شرقی نیز خواستار استقلال کامل مس سونگون از شرکت ملی صنایع مس ایران هستیم؛ اما به یک شرط اساسی: همان‌طور که ساختار مدیریتی و تصمیم‌گیری مستقل می‌شود، مسیر تخصیص منابع، هزینه‌کردها، سرمایه‌گذاری‌ها و توزیع منافع اقتصادی نیز باید تغییر کند و شیب تاریخی تمرکز سرمایه و قدرت مدیریتی معکوس شود. نمی‌شود سال‌ها مدیریت و تصمیم‌گیری در یک نقطه متمرکز باشد، اما وقتی صحبت از استقلال سونگون می‌شود، چنان وانمود کنید که گویا این معدن عظیم سربار مجموعه بوده است! آقای نماینده! مس سونگون با ذخایر عظیم و ظرفیت کم‌نظیر اقتصادی خود، نه فرزند ناتنی صنعت مس ایران است و نه محتاج قیمومیت مدیریتی دیگران! اگر واقعاً اعتقادی به عدالت، استقلال و تمرکززدایی دارید، بیایید درباره سهم واقعی سونگون از سرمایه‌گذاری‌ها، سود، توسعه صنایع پایین‌دستی و حضور نیروهای متخصص آذربایجان شرقی در ارکان تصمیم‌گیری شفاف‌سازی کنیم. مشکل ما با مردم شریف کرمان و صنعت مس سرچشمه نیست؛ مشکل با مناسبات انحصاری و ساختاری است که اجازه نمی‌دهد منافع توسعه‌ای معادن به‌شکلی عادلانه و متوازن به مناطق معدنی بازگردد. اگر قرار است جدایی اتفاق بیفتد، باید همراه با استقلال مالی، مدیریتی، تعیین تکلیف شفاف دارایی‌ها و تعهدات و بازگشت سهم عادلانه سونگون از سرمایه‌گذاری‌ها باشد. ما با جدایی موافقیم؛ اما نه جدایی از حقوقمان، نه جدایی از ثروتمان و نه تداوم همان مناسبات انحصاری در لباسی تازه! آقای نماینده! سونگون فرزند ناتنی نیست؛ این نگاه تبعیض‌آمیز و انحصارطلبانه است که باید از صنعت مس ایران جدا شود. دوران نگاه قیم‌مآبانه به ثروت آذربایجان شرقی باید پایان یابد؛ مس سونگون سهم‌خواه نیست، حق‌خواه است! احمد بایبوردی @dedekatib

دوستوم ! نه بیر کاغیذ، نه قلم گؤتور نه ده بیر دفترین قیراغینا یاز . منیم بو یام_یاشیل دویغولاریمی_ یاشیل بیر آغاجین یارپاغینا یاز . یانسین یارپاق اوسته فیکریم زر کیمی، یاغسین دویغولاریم عطیرلر کیمی آیاق ایزلریمی سطیرلر کیمی بو یوردون بیر اوووج تورپاغینا یاز . آیاغا سالماسین اؤتن عشقیمی روحومدا گؤیه ریب ، بیتن عشقیمی منیم ائل سئوگیمی، وطن عشقیمی_ وطنین اوجالان بایراغینا یاز . نؤکری اؤزومم ، عشقین شاه اولسا ، اؤلمه رم سئوگیمدن ائل آگاه اولسا، بو مقددس ایشده بیر گوناه اولسا_ "زلیمخان یعقوب"ون آیاغینا یاز . ✍زلیمخان یعقوب

📌باز هم نام آذربایجان در میان بزرگان علم جهان درخشید/دکتر احمد بایبوردی فرزند خلف آذربايجان و ایران برای پنجمين بار متوالی در لیست 2درصد دانشمندان برتر دنیا قرار گرفت 🔸براساس فهرست دو درصد دانشمندان پراستناد دنیا در سال 2026 براساس عملکرد يکسال اخير،نام دکتر احمد بايبوردی، فعال زیست محیطی ،رئيس،  مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعی آذربايجان شرقی  در فهرست دانشمندان پراستناد و برتر جهان در سال 2026 قرار گرفت.  🔸بر اساس اين رتبه‌بندی ، دانشمندان برتر دنيا در 22 رشته علمی و 176 زيررشته از تمامی دانشگاه‌هاي جهان انتخاب شده اند.  🔸 براساس اين رتبه بندی دکتر احمد بايبوردی فرزند خلف و شایسته قاراداغ و آذربايجان رئيس و دانشيار پژوهشی و عضو هيئت علمي مرکز تحقيقات و آموزش کشاورزی و منابع طبيعی آذربايجان شرقی،برای پنجمین بار متوالی،در فهرست دو درصد مولفان و دانشمندان برتر قرار گرفته و افتخار ديگری برای آذربایجان و ایران رقم زده است.

🔍 تاریخچه یمن: از ملکه سبا و «عربستان خوشبخت» تا بحران انسانی امروز 📌 «یمن» سرزمینی که رومی‌های باستان آن را «عربیا فلیکس» (عربستان خوشبخت) می‌نامیدند و ثروتش از تجارت کندر، مروارید و ادویه سرچشمه می‌گرفت. 🔻 قلب این ثروت، شهر «مأرب» بود؛ جایی که ملکه‌ی افسانه‌ای سبا (بلقیس) بر آن حکومت می‌کرد. 🔻 مأرب باستانی در ژانویه ۲۰۲۳ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد (و به دلیل تهدید ناشی از جنگ، هم‌زمان در فهرست میراث در خطر قرار گرفت)؛ مجموعه‌ای از هفت محوطه باستانی که گواه شکوه پادشاهی سبا از هزاره اول پیش از میلاد تا ظهور اسلام است. 📌 اما این سرزمین خوشبخت چگونه به یکی از ویران‌ترین نقاط زمین تبدیل شد: 🔻 تقسیم یمن: شکاف شمال و جنوب کلید می‌خورد در ۱۸۳۹: بریتانیا بندر «عدن» در جنوب را برای حفاظت از مسیر دریایی هند اشغال کرد. 🔻 در شمال: امپراتوری عثمانی هرگز نتوانست امامان زیدی (شاخه‌ای از تشیع) را کاملا مطیع کند. در پیمان «دعان» (۱۹۱۱)، عثمانی ناچار شد به امام یحیی خودمختاری گسترده بدهد. 📌 با شکست عثمانی در جنگ جهانی اول، امام یحیی «پادشاهی متوکلیه» را در شمال بنیان گذاشت؛ در حالی که جنوب همچنان مستعمره بریتانیا باقی ماند. 📌 پادشاهی شمال؛ عجیب‌ترین حکومت قرن بیستم 🔻 ممنوعیت پرواز: امام یحیی، پس از یک سانحه هوایی مرگبار، ورود هواپیما را به کل کشور ممنوع کرد! اما پسرش، امام احمد، برعکس شیفته آسمان شد و با دستیابی به قدرت، دو فروند دی‌سی-۳ برای استفاده شخصی خرید؛ آن هم در کشوری که مردمش جاده‌ای درست‌وحسابی نداشتند. 👈روایت آلبرتو موراویا: نویسنده سرشناس ایتالیایی که در آن دوران از یمن دیدن کرد، می‌نویسد: «نه رادیو، نه روزنامه، نه مدرسه (۹۰ درصد بی‌سواد) و نه جاده؛ دروازه‌های شهرها از غروب تا طلوع بسته می‌شد و عبور میان شهرها به اجازه‌نامه نیاز داشت.» 📌 انقلاب ۱۹۶۲ و «ویتنام مصر» در سال ۱۹۶۲، افسران جوان یمن با حمایت جمال عبدالناصر، جانشین امام احمد را سرنگون کردند. اما نیروهای وفادار به امام، با پول و اسلحه عربستان سعودی، جنگی داخلی و هشت‌ساله به راه انداختند. 🔻 عبدالناصر ۶۰ هزار سرباز مصری را وارد این دوزخ فرسایشی کرد. تعهدی که مورخان نظامی آن را «ویتنام مصر» نامیدند؛ تا جایی که بسیاری معتقدند فرسایش ارتش مصر در یمن، یکی از عوامل اصلی شکست سنگینش از اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ بود. 📌 جنوب: تنها دولت مارکسیست در تاریخ جهان عرب 🔻 در ۱۹۶۷: بریتانیا پس از جنگی خونین میان دو جبهه رقیب استقلال‌طلب، از عدن خارج شد. 🔻 در ۱۹۷۰: «جمهوری دموکراتیک خلق یمن» رسما مارکسیسم-لنینیسم را پذیرفت و تنها دولت رسما مارکسیست در کل تاریخ جهان عرب نام گرفت. 📌 وحدت ۱۹۹۰ و تجزیه ۱۹۹۴ با فروپاشی شوروی، دو یمن در ۲۲ می ۱۹۹۰ با هم متحد شدند؛ اما این اتحاد دوامی نداشت. تنها چهار سال بعد (۱۹۹۴)، رهبران سابق جنوب کوشیدند دوباره جدا شوند، اما قیام آن‌ها به طور نظامی توسط حکومت صنعا سرکوب شد. 📌 امروز: فاجعه‌بارترین بحران انسانی جهان در سال ۲۰۱۴، حوثی‌ها (با ریشه در همان هویت زیدی که زمانی پادشاهی شمال را اداره می‌کرد) صنعا را تصرف کرده و در مارس ۲۰۱۵ ائتلافی به رهبری عربستان وارد جنگ شد. 👈 بر اساس برآورد برنامه‌ی توسعه سازمان ملل (UNDP)، این جنگ تا پایان ۲۰۲۱ بیش از ۳۷۷ هزار کشته (مستقیم و غیرمستقیم) بر جا گذاشته است. 📌 یمن؛ نیاز به کمک‌های بشردوستانه: تا سال ۲۰۲۵، حدود ۱۹.۵ میلیون نفر (بیش از نصف جمعیت) به کمک‌های بشردوستانه نیاز داشتند. 🔻 ۱۸.۳ میلیون نفر با ناامنی شدید غذایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و ۲.۲ میلیون کودک زیر ۵ سال از سوءتغذیه حاد رنج می‌برند. 🔻 حدود ۸۰ درصد جمعیت زیر خط فقر هستند. اقتصاد یمن از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ حدود ۵۴ درصد کوچک شده و تولید ناخالص داخلی سرانه در سال ۲۰۲۴ تنها ۴۷۱ دلار بوده است (در مقایسه با آلمان که حدود ۵۰ هزار دلار است). 🔻 همچنین ۴.۸ میلیون نفر در داخل یمن آواره شده‌اند. 👈 جنگ و بحران امروز یمن، زاییده گسل‌های تاریخی تسویه‌نشده است. نبرد فعلی در واقع بازسازی دو شکاف کهن است: از یک‌سو احیای اقتدار سنتی شمال زیدی (در قالب جنبش حوثی‌ها) علیه ساختارهای مدرن و از سوی دیگر زنده شدن گسل شمال-جنوب که حتی پس از وحدت ۱۹۹۰ و سرکوب ۱۹۹۴ هرگز ترمیم نشد. یمن امروز تقاطع ناگزیر تاریخ، جغرافیا و دخالت‌های منطقه‌ای است. #پرونده_خاورمیانه_امروز_زیر_ذره‌بین 🔎 iran_zarehbin @dedekatib

حرکات تجزیه طلبانه به این شیطنت ها میگن نه به کسانی که از هویت خودشان دفاع میکنند موقع افتخار میشوند پارسی، موقع جنگ و سختی همه ایرانی هستیم #متام @dedekatib

وزارت در ممالیک و زبان ترکی به روایت صفدی: "صاحب بن زبیر (٦٦٨-٥٨٠ه.ق) او در زمان سلطان قطز و اوایل سلطنت ملک ظاهر وزیر بود. میگویند وقتی قطز به حکومت رسید به او گفته شد وزیر باید ترکی بداند تا سخنانت را بفهمد و او صاحب بن زبیر را وزارت دارد. وقتی حکومت به ملک ظاهر (بیبرس) رسید به او گفته شد وزیر نباید ترکی بداند تا وقتی با خواص و ممالیک خود سخن میگویی نفهمد، بیبرس نیز او را عزل و ابن جنی را وزارت داد" منبع: الوافی بالوَفَیات-صَفَدی. چاپ بیروت- ج۲۸- صص ۹۳ـ۹۲ گفتنی است سلاطین ممالیک دو شعبه داشتند، نخست شعبه ممالیک بحری که از تبار ترکی و عمدتا ترک قپچاق اند و ممالیک برجی که عمدتا تباری چرکسی دارند. بحری ها ترکزبان بوده و ندرتا عربی میدانستند. ممالیک چرکسی نیز تدریجا در میان ترکان مستحیل شدند و غالبا در کنار ترکی، عربی هم میدانستند و حتی به عربی و ترکی شعر گفته اند. برخی از وزرای ممالیک که عمدتا از بومیان عرب بودند بنا به سیاست سلاطین میباید ترکی میدانسته یا نمیدانستند. ولی دانستن ترکی و عربی در مناصبی مانند "كاتب السر" (منشی مخصوص سلطان) و مهماندار (ریاست تشریفات و ملاقاتها) الزامی بود. @dedekatib