QORJIN

📊📈 Бір қазақстандық қарыз алушыға орташа есеппен 4-тен астам несиеден келеді Ұлттық экономика бірінші вице-министрі Азамат Амрин Үкіметте өткен баспасөз конференциясында халықтың табысын арттырудың 2026–2029 жылдарға арналған кешенді жоспарының басты бағыттарын таныстырды. Негізгі назар - азаматтардың борыштық жүктемесін азайту және олардың қаржылық белсенділігін сауықтыру. 🔍 Бірінші несие бюросы мен Ұлттық банктің ресми деректерінен негізгі көрсеткіштер: ✅ Жалпы берешек: 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша халықтың барлық ұйымдар алдындағы қалдық қарызы 27,5 трлн теңгені құрады (бұл сомаға ЖК несиелері кірмейді, бірақ таяу уақыттағы төлем сыйақылары есептелген). ✅ Қарыз алушылар саны: Елдегі несие портфелін 8,95 млн қарыз алушы қалыптастырып отыр. ✅ Несие саны: Тіркелген жалпы келісімшарттар саны - 39,4 млн бірлік. Орташа есеппен бір қарыз алушыға 4,4 несиеден келеді. ✅ Экономиканы қаржыландыру: 2026 жылдың мамырына қарай банктердің ел экономикасына берген жалпы несие көлемі 40,6 трлн теңгеге жетті (тек сәуір айында 0,8%-ға, жыл басынан бері 1,1%-ға өсті). 🛩 Басты факторлар мен реттеуші шаралар: Қаржылық реттеушілер тарапынан енгізілген шектеулер мен жаңа ережелер нарыққа тікелей әсер ете бастады: ✅ Тұтынушылық несиенің баяулауы: Енгізілген кешенді шектеу шараларынан кейін халық арасында тұтынушылық несие алу қарқыны айтарлықтай төмендеді. ✅ Бизнесті қолдау: Банктер жеке тұлғаларды несиелендіруден гөрі кәсіпкерлер мен компанияларды белсендірек қаржыландыруға көшті. ✅ Сәуірдегі өсім: Жалпы несиелеудің өсу серпініне, ең алдымен, азаматтардың тұтынушылық қарыздарды қайтадан белсенді ала бастауы әсер етті. Қорытынды: Мемлекет қабылдап жатқан 59 іс-шарадан тұратын Кешенді жоспар тек халықтың несие жүктемесін азайтуды емес, сонымен бірге жалақыны өсіру, инфляцияны тежеу және нақты табысты арттыруды көздейді.

📊🏠 Ипотека мөлшерлемесін төмендету 2027 жылға ауыстырылды: жаңа сараланған тәсіл енгізіледі Реттеушілер коммерциялық ипотека бойынша максималды ставканы 2026 жылдың 1 шілдесінен бастап 20%-ға дейін төмендетуді жоспарлаған болатын, бірақ мерзімді 2027 жылға ауыстырды. Бұған қоса, банктер енді сараланған (дифференциалды) тәсілді қолданады. 🔍 Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі мен Ұлттық банктің бірлескен қаулы жобасынан негізгі деректер: ✅ Мерзімді шегеру: Ипотекалық қарыздар бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСМ) жоғары шегін төмендету 2027 жылдың 1 қаңтарына ауыстырылды. ✅ Өтпелі кезең: 2026 жылдың 1 шілдесінен 2027 жылдың 1 қаңтарына дейінгі аралықта ипотека бойынша ең жоғары ЖТСМ қазіргі деңгейде - 25% болып сақталады. ✅ Себебі: Елдегі базалық мөлшерлеменің жоғары болуы. Бұған дейін реформа мерзімі 2025 жылдың қарашасынан 2026 жылдың шілдесіне ауыстырылған болатын. 🛩 Басты факторлар мен жаңа ережелер (LTV коэффициенті): 2027 жылдан бастап мөлшерлеме көлемі тікелей LTV («кредит-кепіл») көрсеткішіне, яғни заемшының алғашқы жарнасының көлеміне байланысты болады: ✅ ЖТСМ 20%-ға дейін: Егер LTV көрсеткіші 0,7-ге дейін (қоса алғанда) болса. Бұл - баспана құнының 30%-ын және одан көп көлемін алғашқы жарна ретінде құйған азаматтарға арналған ставка. Риск төмен болғандықтан, несие арзанырақ болады. ✅ ЖТСМ 25%-ға дейін: Егер LTV көрсеткіші 0,7-ден жоғары болса. Алғашқы жарнасы 30%-дан аз заемшылар үшін ставка жоғары деңгейде қалады. Қорытынды: Алғашқы жарна неғұрлым жоғары және «кредит-кепіл» коэффициенті төмен болса, коммерциялық банктен 20 пайызбен ипотека алу мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.

🪙🇰🇿 БЖЗҚ зейнетақы алу шегін өсірді: 🔍 Шешім мен деректер: БЖЗҚ жинақты мерзімінен бұрын алу шегін жасқа байланысты 79%-ға, ал зейнет жасына таяғандар үшін 2 есеге арттырды. 🛩 Басты мақсат: Қаражат алу қиындағанымен, бұл болашақта медианалық жалақының ~40% көлемінде жоғары зейнетақы алуды қамтамасыз етеді.

🪙🇰🇿 Ұлттық банк ставканы 17%-ға төмендетті: Кредиттер арзандай ма және бұл доллар бағамына қалай әсер етеді? 🔍 Ұлттық банктің шешімі мен негізгі деректер: ✅ Ставка төмендеді: Ұлттық банк базалық ставканы 17% деңгейіне дейін түсірді. Бұл - соңғы екі жылдағы алғашқы төмендеу. ✅ Инфляция баяулады: Мамыр айында жылдық инфляция 10,4%-ға дейін бәсеңдеді. Баға өсімінің тоқтауы ставканы төмендетуге жол ашты. ✅ Экономикалық өсім: Биыл ел экономикасы (ВВП) 4,5-5,5% деңгейінде өседі деп болжануда. 🛩 Басты факторлар мен Тимур Сүлейменовтің түсіндірмесі: ✅ Теңге әлсіремейді: Ұлттық банк басшысы ставканың 1%-ға төмендеуінен доллар өсіп кетпейді деп сендірді. 17% - теңгелік депозиттер мен активтер үшін әлі де өте жоғары әрі тартымды көрсеткіш. ✅ Мұнай бағасы қолдап тұр: Елімізге келетін валюталық түсім тұрақты. Мұнай бағасы қазір барреліне $100 маңында тұр, сондықтан теңгенің шұғыл құнсыздануына негіз жоқ. ✅ Маусымдық әсер: Жазда демалысқа шығатын халық долларды көбірек сатып алатындықтан, бағамның сәл ғана жоғарылауы - қалыпты жағдай. 🧠 Қарапайым тілмен: Бұл бізге қалай әсер етеді? Ұлттық банк елдегі бағаның өсуі басыла бастаған соң, «ақшаның құнын» сәл де болса арзандатуды жөн көрді: 📉 Базалық ставка 17%-ға төмендегенде: ✅ Кредиттер: Банктер халық пен бизнеске беретін несие пайыздарын біртіндеп төмендете бастайды. Несие алу сәл де болса жеңілдейді. ✅ Депозиттер: Теңгедегі салымдардың пайызы алдағы уақытта аздап төмендеуі мүмкін, бірақ әлі де ең тиімді жинақтау құралы болып қала береді. ✅ Доллар бағамы: Ставканың төмендеуінен нарықта дүрбелең болмайды, доллардың күрт секіруіне ешқандай алғышарт жоқ.

📊🪙 🇰🇿 Halyk Research болжамы: 2026 жылдың соңына қарай доллар 540 теңгеге жетуі мүмкін 🔍 Halyk Research шолуынан негізгі деректер: ✅ Мамыр айында теңге бағамы 5,1%-ға әлсіреп, 486,51 ₸/$ деңгейіне жетті. Бұл - соңғы екі жылдағы ең қатты құлдырау және 7 айлық нығаю трендінің аяқталуы. ✅ Ұлттық банк зейнетақы қоры (ЕНПФ) үшін мамырда тарихта болмаған рекордтық көлемде - $878,5 млн-ға доллар сатып алды. ✅ Мемлекеттік облигациялардан соңғы бір жылда алғаш рет шетелдік инвесторлар ақшасын алып кете бастады (-$105 млн). 🛩 Басты факторлар мен болжамдар: ✅ Нарықта доллар азайды: Бұған дейін теңгені ұстап тұрған сыртқы белгісіз ақша ағындары таусылды. Маусымда Ұлттық қордан сатылатын доллар көлемі екі есе азаяды ($500 млн-нан $200–300 млн-ға дейін). ✅ Доллар сатып алушылар көбейді: Бірінші тоқсанда импорт (сырттан тауар әкелу) 11,8%-ға өскен, оған қоса компаниялар шетелдік инвесторларға дивиденд төлеп жатыр. ✅ Болжам: Егер мұнай бағасы барреліне $85 деңгейінде қалса, 2026 жылдың соңына қарай доллар 540 теңге шамасында болады.

🪙🇰🇿 Ұлттық банк жұма күні шешім қабылдайды: Базалық ставка төмендей ме, әлде өзгеріссіз қала ма? Осы жұмада, 5 маусымда, Ұлттық банк базалық ставка бойынша кезекті шешімін жариялайды. Нарық сарапшыларының пікірі екіге жарылды: бірі инфляцияның бәсеңдеуін алға тартып, ставка төмендейді десе, екіншісі тәуекелдер әлі жоғары деп есептейді. Басты назар, әдеттегідей, инфляция көрсеткіштеріне бағытталған. 🗣 Нарық ойыншылары мен сарапшылар не дейді? 📍 Goldman Sachs: төмендетуді қолдайды Халықаралық инвестициялық банк Ұлттық банк ставканы төмендетеді деп күтеді. Оған инфляцияның баяулауы, теңгенің нығаюы және бірінші жартыжылдықтағы сұраныстың әлсіреуі негіз болып отыр. Сондай-ақ, үй шаруашылықтарының алдағы 12 айға арналған инфляциялық күтулері наурыздағы 14,6%-дан сәуірде 12,4%-ға дейін төмендеген. Дегенмен, Goldman Sachs алдағы уақытта энергия тасымалдаушылар бағасының өсуі мен квазимемлекеттік қаржыландыру тәуекелдеріне байланысты реттеушінің абайлап әрекет ететінін айтады. 📍 АФК (Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы) сауалнамасы: Көпшілік төмендеуді күтеді Сауалнамаға қатысқан сарапшылардың 59%-ы ставка 17,5%-ға дейін төмендейді деп болжайды. Қалған 41%-ы қазіргі 18,0% деңгейінде сақталуын қолдайды. Бір жылдан кейінгі болжам 15,75%-ға дейін жақсарған. Сарапшылардың 12 айға арналған инфляциялық күтулері де 10,6%-ға дейін төмендеді. 📍 Halyk Research: Ставка өзгеріссіз қалады Аналитиктер жылдық инфляцияның 10,4%-ға дейін баяулағанын растайды, бірақ азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтер бағасының өсуі әлі де жоғары екенін ескертеді. Сондықтан инфляциялық тәуекелдерді ескере отырып, Ұлттық банк ставканы 18% деңгейінде қалдырады деген пікірде. 🧠 Қарапайым тілмен: Базалық ставка деген не және ол бізге қалай әсер етеді? Базалық ставка - бұл Ұлттық банктің екінші деңгейлі банктерге (кредит беретін коммерциялық банктерге) ақша беру немесе олардан депозит қабылдау кезіндегі негізгі пайыздық мөлшерлемесі. Бұл - елдегі «ақшаның құны». Ол сіздің қалтаңызға, кредиттеріңіз бен депозиттеріңізге тікелей әсер етеді: 📈 Егер базалық ставка жоғары болса (қазіргідей): ✅ Кредиттер: Банктер үшін Ұлттық банктен ақша алу қымбатқа түседі. Сәйкесінше, олар халық пен бизнеске беретін кредиттердің (ипотека, тұтынушылық немесе бизнес несиелері) пайызын өсіреді. Несие алу тиімсіз болады. ✅Депозиттер: Керісінше, банктер халықтың ақшасын тарту үшін депозиттер бойынша жоғары пайыз (сыйақы) ұсынады. Ақшаны жұмсамай, жинақтау тиімдірек болады. Бұл нарықтағы қолма-қол ақшаны азайтып, инфляцияны (бағаның өсуін) тежеуге көмектеседі. 📉 Егер базалық ставка төмендесе (сарапшылар күтіп отырғандай): ✅Кредиттер: Ақша «арзандайды». Банктер несие пайыздарын төмендетеді, бұл халық пен бизнестің кредит алуын жеңілдетіп, экономикалық белсенділікті арттырады. ✅Депозиттер: Теңгелік салымдар бойынша пайыздар төмендейді. Ақшаны банкте ұстау бұрынғыдай үлкен табыс әкелмейді, сондықтан адамдар ақшаны көбірек жұмсай бастайды немесе басқа құралдарға инвестициялайды. ⚠️ Маңызды: Ұлттық банктің басты міндеті - баланс сақтау. Ставканы тым ерте төмендетсе - баға қайта шарықтап кетуі мүмкін, ал тым ұзақ жоғары ұстап тұрса - кредит қымбаттап, бизнес пен экономиканың өсуі тежеледі. Түйін: Жұма күнгі шешім алдағы айларда сіздің банктегі депозитіңіздің кірісіне де, жаңадан алатын несиеңіздің пайызына да тікелей әсер етпек.

🇰🇿 Қазақстанда зейнетақы реформасы талқылануда: министрлік 3 түрлі модельді қарастырып жатыр Жақын арада елімізде зейнет жасы көтерілмейді, бірақ жүйенің өзі айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Аскарбек Ертаевтың мәлімдеуінше, қазіргі уақытта арнайы жұмыс тобы үш негізгі жобаны талқылап жатыр. 🗣

Министрдің айтуынша, ерлер үшін 63 жас, ал әйелдер үшін 61 жас (2028 жылға дейін) деген қолданыстағы нормалар Әлеуметтік кодексте бекітілген және олар өзгермейді. Алайда, зейнетақы жүйесін жетілдіру бойынша нақты тапсырма бар.

📍 Қандай өзгерістер ұсынылып отыр? Қазіргі уақытта жұмыс тобы мына үш нұсқаны қарастыруда: ✅ «4 + 1» моделі: Бірыңғай жинақтаушы қор ұсынған жоба. Бұл жүйеде жұмыс берушінің міндетті жарналарының бір бөлігі азаматтың жеке шотына, ал екінші бөлігі өмір бойғы төлемдерді қамтамасыз ету үшін ортақ шотқа бағытталады. ✅ Сақтандыру зейнетақысы: Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры (МӘСҚ) ұсынып отырған модель. ✅ 40 жылдық стаж бойынша зейнетке шығу: Сенат депутатының бастамасы. Оған сәйкес, егер азаматтың 40 жылдық еңбек өтілі болса, ол жасына қарамастан зейнетке шыға алады. 📍 Басты мақсат қандай? Қаржылық жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету және болашақ зейнеткерлердің төлемдерін оңтайландыру. Реформаның нақты қай бағытта кететіні осы ұсыныстарды сүзгітен өткізу барысында белгілі болады. ⚠️ Маңызды: Еңбек министрлігі бұл ұсыныстар бойынша түпкілікті шешімді осы айдың соңына дейін жариялауды жоспарлап отыр. Түйін: Егер маусым айының басында күшіне енетін «жеткіліктілік шегінің» жаңа ережелері зейнетақы жинағын мерзімінен бұрын алуды шектесе, алдағы реформалар керісінше, ұзақ жұмыс істегендерге ертерек демалысқа шығуға мүмкіндік беруі мүмкін.

🛒🇰🇿 Қазақстанда жылдық инфляция мамыр айында 10,4%-ға дейін баяулады Елімізде бағаның өсу қарқыны біртіндеп тежеліп келеді. Ұлттық статбюроның соңғы мәліметінше, мамыр айының қорытындысы бойынша жылдық инфляция сәуірдегі 10,6%-дан 10,4%-ға дейін төмендеді. 📊 Статистика бюросының сегменттер бойынша деректері (сәуір ➡️ мамыр, ж/ж): 🍎 Азық-түлік тауарлары: бағаның өсу қарқыны 11,3%-дан 10,7%-ға дейін төмендеді. 👕 Азық-түлікке жатпайтын тауарлар: өсім өткен айдағы деңгейде, яғни 11,7% күйінде сақталды. 🚙 Ақылы қызметтер: жылдық көрсеткіш 8,9%-дан 8,7%-ға дейін бәсеңдеді. ❗️ Сонымен қатар, айлық инфляция да сәуірдегі 0,8%-дан мамыр айында 0,7%-ға дейін төмендеген. 📍 Сарапшылардың пікірінше, жағдайдың негізгі мәні мынада: «Инфляцияның баяулауына негізінен азық-түлік өнімдері мен ақылы қызметтер бағасының өсу қарқыны бәсеңдеуі әсер етті. Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасы әлі де тұрақты жоғары деңгейде қалып отыр». Қысқасы, елдегі жалпы инфляциялық қысым біртіндеп азайып келеді.

🇰🇿 Доллар неге қайтадан өсе бастады? Қаржыгерлер не дейді? Соңғы күндері доллар бағамы біраз көтерілді. Өткен айда теңге нығайып, доллар арзандап еді, қазір баға қайтадан 488 - 489 теңгеге дейін жетті. Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығының (ҚҚҚ) сарапшылары бұның себебін түсіндіріп берді. Олардың айтуынша, бағамның өзгеруіне мынадай ішкі себептер әсер еткен: 📦 1. Тауарлар мен импорт: Біздің компаниялар шетелден тауарлар әкелу үшін жаппай доллар сатып алып жатыр. 💰 2. Дивидендтер: Шетелдік инвесторлар былтыр тапқан пайдасын теңгеден долларға айналдырып, сыртқа алып кетуде. 📉 3. Қарыздарды өтеу: Экономикадағы субъектілер сыртқы қарыздарын төлейтін уақыт келді. 🏖️ 4. Демалыс: Жазғы демалыс басталды, адамдар шетелге шығу үшін доллар жинап жатыр. Сонымен қатар, мамыр айындағы үлкен салық төлемдері банк жүйесіндегі теңге қорын 1.2 триллион теңгеге азайтты.

📍 Сарапшылардың пікірінше, жағдайдың негізгі мәні мынада: «Доллар бағамының өсуіне негізінен ішкі факторлар әсер етті. Сұраныстың артуы - импорттық келісімшарттарды төлеумен, инвесторлардың дивидендтерді айырбастауымен және демалыс маусымының басталуымен байланысты».

Қысқасы, долларға деген сұраныс күрт артқан соң, оның бағасы да заңды түрде көтеріліп жатыр.