املا Имла

«حاشیة علی الفوائد الضیائیة» نسخه‌سندن الحمد سوره‌سن، ایکی حوقله‌نی، آیت الکرسی‌نی و بعض باشقه ادعیانی حاوی بر بتی چیقدی. حکمتی نه ایکان؟ "Хашия галә-л-"Фәваиде-з-зыяия" нөсхәсеннән "Әлхәм" сүрәсен, ике хәүкаләне, "Аяте-л-көрси"не вә бәгъзе башка әдгыяны хави бер бети чыкты. Хикмәте ни икән? #ادعیاء

کلیله و دمنه

مشهور {کلیله و دمنه} اثری بزننک بابالرمزغه ده بیک بورونغیدن معلوم بولغان. تورلی عصرلرغه قاراغان تاتارچه ترجمه‌لرننک قول یازمه‌لری کتابخانه فوندلرنده هم شخصی آرخیفلرده صاقلانه. {کلیله و دمنه}ننک بو کوچرمه‌سی مکتب-گیمنازیه‌لرده، کلّیّتلرده، یوغاری اوقو یورطلرنده تاتار ادبیاتن اویرنگانده هم عرب الفباسنه نیگزلنگان تاریخی یازوومزنی اوزلشدرگانده فائده‌لی قوللانمه بولور.

ریسپوبلیکا چچك آتار ـ طاوش بیر زا لسان تاتار Республика чәчәк атар - Тавыш бир за لسان تاتار

ای یار غنام نازینکا عاشق من پروازینکا مست اولدوم اوازینکا واه نی قلاین یار نانی یار غنام باقغل بری منی سالماغل کری کلسنک سن حالم سروی واه نی قلاین یار نارینی کلیب حالیم‌نی سورسنک ایدی منی اوزونک کورسنک ایدی عاشق‌من تیو یورسانک ایدی واه نی قلاین یار نازینی کویوب‌من پروانه ینکلغ بولوب‌من دیوانه ینکلغ مست اولدوم اواره ینکلغ واه نی قلاین یار نارینی یار غنام بلمازموسن حالم سورای کلمازموسن منکا عشق اولمازموسن ای یار غنام شوقنکده‌من اواره من ذوقنکده‌من پروانه‌من عشقنکده‌من Әй, яр гынам, назыңа Гашыйкмын пәрвазыңа Мәст улдым авазыңа Ваһ, ни кылаен яр наный! Яр гынам, баккыл бире Мине салмагыл кире Килсәң син хәлем сорый (?) Ваһ, ни кылаен яр нарыный! Килеп хәлемне сорсаң иде Мине үзең күрсәң иде "Гашыйкмын" тию йөрсәң иде Ваһ, ни кылаен яр назыный! Көепмен пәрванә яңлыг Булыпмын диванә яңлыг Мәст улдым әварә яңлыг Ваһ, ни кылаен яр нарыный! Яр гынам, белмәзмесен? Хәлем сорай килмәзмесен? Миңа гашыйк улмазмысын? Әй, яр гынам, шәүкыңдамын! Аварәмен, зәүкыңдамын, Пәрванәмен, гыйшкыңдамын. Чыганак #منابع #عشق

آبای (ت.) АБАЙ с. 1. Сак, сизгер, уяу. 2. ы. мәгъ. сөйл. Нинди дә булса эшне тыйганда, сак, сизгер, уяу булырга өндәп, истә тотуны таләп итеп әйтелә; акрын. آبای بولمق АБАЙ БУЛМАК ф. 1) Сак, сизгер, уяу булу. 2) Истә тоту. #لغات

۲۰ نچی عصر باشنده «صلوة شریف» دیب اسملنگان مونکلی بر شعر آخرینه نورعلی اسملی شاکرد روسچه: «اه عیبچه (=عیبچی) بولماعز پاژالصته لاطنه چوا نی‌چوا نیط بولشه نیچوا پصما پیصال(*) نورعلی یازدی» دیب اوسته‌ب قویغان. (*)Аһ, гаепче булмагыз пажалыста. Латна, чава - ничава нит. Бүлшә ничава писма писал. #مزاح

رباعی عشقینک سرین جان بیله کونکلوم اسرار غماز بولوب کوز یاشی قویماس اسرار هر کیم که ییسا عشق مفرحی بیلینک بیهوده خیال‌لار کلتورور اسرار محمد شیبانی خان رحمة الله علیه Робагый Гыйшкың сиррен җан белә күңлем асрар, Гаммаз булып күз яше куймас әсрар. Һәркем ки йисә гыйшк мөфәррихе, белең: Биһүдә хыяллар килтерер әсрар(*). Мөхәммәд Шибани хан - рәхмәтуллаһи галәйһи (*)Гыйшкың серен җан белән күңелем асрый, Серләремне фаш итеп хаин күз яшем тама. Гыйшык шатландыргычын татыган һәркем белсен: Серләр кирәкмәгән борчулар гына китерә. #منابع #شیبانی #چغتایچه

Азат Якупов белән хезмәттәшләренең башкарып чыккан проектларын чын күңелдән котлыйм. Язма мирасыбызны популярлаштыру юнәлешендә искиткеч зур бер адым бу. Шуның белән бергә, хәзерге санакларда голосовой набор һәм калькулятор функцияләренең булуы кул белән яза һәм баганалап хисаплый белүнең мәҗбүриятен бетерә алмаган кебек, тәкъдим ителгән программаның барлыкка килүе һәм хәтта камилләшә баруы да гыйлем вә мәдәният әһелләребезне классик татар имласын мөкәммәл белү заруриятеннән азат итә алмаячагын билгеләп үтәргә кирәк. Асыл максатыбызның классик татар язуын киләчәктә кәма фи-л-әүвәл гамәлгә куюдан, һич югы — кирилл/латин язуы белән бертигез хокукта йөрерлеген тәэмин итүдән гыйбарәт булуын исәпкә алып, биредә, биредә һәм биредә бәян ителгәнчә, би-кадәрил-хәл вә-л-имкян эшчәнлегебезне иншалла дәвам иттерәчәкбез.

Каналда илле язылучы җыелу шәрәфенә классик татар имласы белән бәйле каналлар тупламын тәкъдим итәбез: https://t.me/sehifeleribiz https://t.me/tiliyet https://t.me/enalapichiniye https://t.me/lisanturki https://t.me/bbaybura https://t.me/darulkutubhuzur (عربچه) https://t.me/darulkutubhuzur1 (روسچه)

رباعی زلفونک بیله خالنک آی یوزونکدا خوشتور سرمه تقی اول قرا کوزونکدا خوشتور بو زلف ایله خال و لعل ایله در بیلگیل یخشی‌سین و یخشی‌لار یوزونکدا خوشتور محمد شیبانی خان رحمة الله علیه Робагый Зөлфең белә халың ай йөзеңдә хуштыр, Сөрмә такы ул кара күзеңдә хуштыр. Бу зөлф илә хал-у ләгъль илә дөрр, белгел: ЯхшЫсын-у яхшылар йөзеңдә хуштыр(*) Мөхәммәд Шибани хан - рәхмәтуллаһи галәйһи (*)Бөдрәң белән [йөзеңдәге] миңең(1) хуштыр, Сөрмә дәген ул кара күзеңдә хуштыр. Бу бөдрә белән миң һәм якут белән энҗе(2) [иясе], бел: Яхшы син, һәм йөзеңдәге матурлык галәмәтләре үзеңә килешеп торалар. (1)Йөздәге миң матурлык билгесе саналган. (2)...якут белән энҗе - сөйгән ярның ал иреннәре һәм энҗедәй тешләре күздә тотыла. #منابع #شیبانی #چغتایچه

Ничек кенә булмасын, иске имланы актуальләштерәбез дисәк, вәзгыятьне үзгәртергә кирәк. Иске имлада заманча җитди мөхтәва (контент) булдырылуы мәслихәт. Иске имладагы текстлар аңлаешлы рәвештә язылсын өчен мәгълүм имла кагыйдәләре эшләнергә һәм телебезнең гарәп-фарсы сүзләре исәбенә терминологик арсеналы киңәергә тиеш. Иртәме, соңмы, иншалла, бу эшкә телче галимнәребез керешер дип өмет итәбез. Аңарчы, бу юнәлештә кечкенә бер адым буларак, элгәреләр тәҗрибәсен өйрәнеп һәм үз тәҗрибәбездән чыгып төп кагыйдәләрне тәкъдим итеп карарга, шулай ук заманча һәм иске сүзлекләрне кулланып лөгатьнамә төзеп карарга булдык.

رباعی عاشق کیشی یارسز تورا الماس ایمیش کوزی تقی وصلیدین تویا الماس ایمیش هر نیچه که زلفینی چیکار محکم ایرور یخشی کیشی‌لار قیلنی اوزا الماس ایمیش محمد شیبانی خان رحمة الله علیه Робагый Гашыйк кеше ярсыз тора алмас имеш, Күзе такы васледин туя алмас имеш. Һәр ничә ки зөлфене чикәр - мөхкәм ирер, Яхшы кешеләр кылны өзә алмас имеш(*). Мөхәммәд Шибани хан - рәхмәтуллаһи галәйһи (*)Гашыйк кеше ярсыз тора алмас икән, Күзе дәген, кавышкачтын, [сөйгән ярдан] туя алмас икән. Чәч бөдрәсен ничек кенә тарткаласа да - өзелмәс ул, Яхшы кешеләр кылны өзә алмас икән. Ринат Хәсәншин рәсеме. #منابع #شیبانی #چغتایچه

Иске имланың гамәли кулланышын тоткарлый торган тагын бер гамил — классик язуыбызда җитди эчтәлекле, сыйфатлы фәнни хезмәтләрнең язылмавы һәм укылырлык әдәби әсәрләрнең иҗат ителмәве (хәер, заманыбызда укылмаслыклары да язылмый :) Моның сәбәпләре аңлашыла — укыса берничә генә кеше укый торган хезмәткә газиз вакытын кем әрәм итсен? Язылган мәкаләне кайда бастырырга? Иске имлада язылган эксклюзив материалларны искечә укый белгән әрсезләр файдаланып үз ачышлары итеп күрсәтсәләр? Шунысы да бар: иске имлада язу аны уку белән бер түгел - кагыйдәләр белү һәм күнекмә сорала...

الله عشقنه الفت ایله بز ده ایتیک الفت الله عشقنه ترک اولنسون کبر، غضب، کلفت الله عشقنه تألیف اولنسون قلوبِ ملت الله عشقنه دور اولنسون ایسکی علت، ذلت الله عشقنه بو یوله همت ایتیک ای امت! الله عشقنه بویله همت بزگه جمله سنت الله عشقنه. ایزمسون بزنی جهالت بویله الله عشقنه چاره‌سن یاز یا شفاهاً سویله الله عشقنه. اولمسون علمه تعصب پرده الله عشقنه جانلانیق باش قوزغاتیق هر یرده الله عشقنه ترکِ الفت ایله ملت کلدی اوشبو حاله کم عبرت ای امت محمد! عبرت الله عشقنه بز ده انسان بز ده ایتیک غیرت الله عشقنه قالدریق بو عالمی در حیرت الله عشقنه. ملتی ترفیعه کونکلم آشیغه‌در، آشقنه ایتمسون پرواز کونکلم باصدروب قوی طاش غنه. لازم اولدی بزگه بیلنی بوغمق الله عشقنه معرفتمی یا هنرمی؟ طوغمق الله عشقنه. بار هنرمزگه قانع اولمیق الله عشقنه تنکریننک لطفنه مانع اولمیق الله عشقنه. #منابع #توقای

آباغا (ت.) АБАГА и. 1) Асплениячәләр семьялыгыннан, юан, кыска тамырчалы, яфраклары каурыйсыман телгәләнгән, төньяк ярымшарның уртача зонасы урманнарында үсә, чәчәк атмыйча, споралар ярдәмендә үрчи торган югары төзелешле үсемлек, русчасы: папоротник, гарәпчәсе سرخس сәрхәс, фарсычасы گیلدارو гилдару. 2) Кышын бозланган тәрәзәләрдә була торган, шул үсемлек яфрагына охшаш бизәк. آباغالی АБАГАЛЫ с. Абагалар күп үскән, абагалар булган. آباغالق АБАГАЛЫК и. Абагалар күп үскән урын. آباغا صمان АБАГА‌СЫМАН с. Абагага охшаган, абага төсле. #لغات

Иске имланың гамәли әйләнешкә кайтаруын тоткарлый торган гамилләрнең (факторларның) берсе - иске имладагы текстларның интернетта комп тарафыннан таныла торган текст буларак юк дәрәҗәсендә аз булуда. Рәсем форматында иске имладагы текстлар тупламы иске басма китапларның һәм кулъязмаларның сканнары хисабына тулыланып бара, ләкин сканнарның күбесендә эзләү функциясе чикләнгән, е-форматка күчерелгән текст буларак куллану функциясе исә бөтенләй юк. Интернет заманында болай булмый. Вәзгыятьне үзгәртүгә үз өлешебезне кертер өчен "Иске имла" каналында Габдулла Тукай шигырьләрен һәм башка чыганакларны иске имладагыча бирә башладык. Бәлки андый башка ресурслар да бардыр. Мәгълүматыгыз булса хәбәр итсәгез иде.

محررلر و قلم (حاضرگی حالمزه دائر) حسد، کینه ایلان تولغان تاتارلق تویاب ایلتوب مکارجه‌ده صاتارلق محررلر اوچون حرمتلری یوق بو دینه ذرّه‌چه خدمتلری یوق قلم، اهلِ قلمگه حرمتی یوق بولار عندنده کبرنک حرمتی چوق سوزیمه باقنکز - یوللر آچارمن اوزیمه باقمه‌نکز - اوزم ناچارمن جهالت تابتامسون - یانچیلورمز قلمگه قارشی بارمیق - چانچیلورمز قلم سید درور روی زمینه سزادر سورة النونده یمینه محررلر سبب دینده ثباته ایکی دنیا جحیمندن نجاته بولاردر دین اسلام‌ننک عمادی بولارغه ایتملی‌یز اعتمادی محررسز یازلدیمی بو قرآن محررسز دزلدیمی بو فرقان محررلر ایرور اسلامه قوّت آلارده مجتمع همت، فتوّت ضعیفلرگه رفیق، صاغلرغه قائد، بولاردر موضّح جمله عقائد بولار کمدر بونی یخشی بلیک بز بولارننک کثرتن حقدن تلیک بز قلم عالی، قلم سامی قلمدر خداننک قولیده جای قسمدر قلم ناملی، قلم شانلی قلمدر شفادر درده، صابونِ المدر. #منابع #توقای