کتابخانه انعکاس

📎مجموعه مقالات تازه‌انتشاریافته «عالمان مسلمانِ سده‌های میانه و پیشامدرن پشت میز تحریر» (۵۰ صفحه نخست) 🔵به‌ویراستاری زابینه اشمیتکه و جوزف ویتزتوم (لایدن: بریل، ۲۰۲۶)

Sabine Schmidtke & Joseph Witztum, Medieval and Premodern Muslim Scholars at Work (Islamic History and Civilization: Studies and Texts, Vol. 230), Leiden: Brill (2026).

مقالات این مجموعه، که به پاس جایگاه علمی اتان کلبرگ و با الهام از تک‌نگاری او درباره ابن‌طاووس و کتابخانه‌اش فراهم آمده، همگی گرد یک پرسش می‌چرخند: عالمان مسلمانِ پیشامدرن چگونه کار می‌کردند؟ چه می‌خواندند، از کدام منابع بهره می‌بردند، آن‌ها را چگونه نقل، گزینش و بازنویسی می‌کردند و تا کجا به نوشته‌ها اعتماد داشتند؟ نویسندگان این شیوه‌های کار را هم در چارچوب روش‌ها و حوزه‌های مورد توجه کلبرگ و هم فراتر از آن بررسی می‌کنند. دامنه موضوعات از پرسشی نظری آغاز می‌شود: آیا رواست کسی بی‌آموزش استاد به کتاب‌ها تکیه کند؟ پرسشی که تازغدری، فقیه مالکی فاس، در فتوایی به آن پاسخ داده است. مقاله‌ای دیگر، در امتداد کار کلبرگ، نسخه اناجیلِ کتابخانه ابن‌طاووس را از روی نقل‌های دقیق او بازمی‌سازد. دو مقاله به بازسازی منابع ازدست‌رفته می‌پردازند: منبعی مشترک که سجستانیِ اسماعیلی و روایت بلند «اثولوجیای ارسطو» از آن بهره برده‌اند، و روایت سدی از داستان یوسف که سیوطی آن را از پاره‌های پراکنده در آثار طبری و ابن‌ابی‌حاتم کنار هم چیده است. بازنویسی «احیاء علوم الدین» غزالی به دست فیض کاشانی نیز نمونه‌ای روشن از شیوه تصرف مؤلفان در منابعشان است. سرانجام، مقاله‌ای با تکیه بر کهن‌ترین منابع سنی نشان می‌دهد که هویت مذهبی راویان و مؤلفان چگونه در شکل‌گیری تصویر چهره‌ای چون امام صادق(ع) اثر گذاشته و چرا خواندن منابع از دو سوی مرزهای فرقه‌ای برای مورخ سودمند است. بدین‌سان، کتاب تصویری چندوجهی از فرهنگ کتاب و دانش در جهان اسلام، از سده‌های نخستین تا دوره صفوی، پیش روی خواننده می‌نهد. ⭐️ معرفی تفصیلی انعکاس از این مجموعه مقالات و فصل‌های آن @inekas

📎«جایگاه شریعت در الاهیاتِ اخلاقیِ قرآن» (دسترسی آزاد) 🖋 مقالۀ تازه‌انتشاریافتۀ نیکلای ساینای (استاد معروف مطالعات قرآنی در دانشگاه آکسفورد) 🔻منتشر شده در: Nicolai Sinai, "The Place of Divine Law in the Qurʾan’s Moral Theology", in K. Bauer, S.M.S. Fatemi, R. Gleave and D.J. Stewart (eds.), Regulative Verses of the Qurʾan: From ⭐️معرفی تفصیلی مقاله (به‌همراه ترجمۀ فارسی متن کامل مقاله) نیکلای ساینای (استاد معروف مطالعات قرآنی در دانشگاه آکسفورد) در تازه‌ترین مقالۀ خویش -که در کتاب آیات‌الأحکام در قرآن: جریان‌های تاریخی و مسیرهای معاصر (2026) منتشر شده است- با تمرکز بر آنچه «گسست میان سوره‌های مدنی و سوره‌های مکی» خوانده شده، می‌کوشد تصویری کلی از جایگاه آیات‌الأحکامِ قرآن مدنی و «شریعتِ قرآنی» در چارچوب کلی الاهیاتِ اخلاقی قرآن ارائه کند. او در این مقاله، با ارائۀ تصویری کلی از الاهیاتِ اخلاقی قرآن و اشاره به اینکه قرآن عقلِ سلیم اخلاقی و کثرت‌گرایی شرعی را به‌رسمیت می‌شناسد، نظام هنجاریِ قرآن را نظامی دولایه‌ای درنظر می‌گیرد که در آن، لایۀ نخست (عمدتاً در سوره‌های مکی) نمایندۀ فضیلت‌های بنیادینی هستند که فی‌نفسه واجد ارزش‌اند و داوریِ نهایی خداوند برپایۀ آن‌ها انجام می‌شود، و لایۀ دوم (عمدتاً در سوره‌های مدنی) نمایندۀ چارچوب‌های شرعی‌ای هستند که عمدتاً ارزش ابزاری دارند و بناست مؤمنان را در دست‌یابی به فضیلت‌های بنیادینِ لایۀ نخست یاری کنند. ⭐️ترجمۀ اختصاصی انعکاس از مقالۀ ساینای ⭐️ترجمۀ اختصاصی انعکاس از مدخل «معروف» در اصطلاحات کلیدی قرآن @inekas

📎 «روشن‌ساختن پیوندهای کراسه‌ای: یک تفسیر قرآنی بر تورات»، نوشتۀ ریک سوفر و عبدالله گلدری (۵۰ صفحهٔ نخست) Rick Sopher & Abdulla Galadari, Illuminating Scriptural Connections: A Qur'anic Commentary on the Torah, Philadelphia The Jewish Publication Society (JPS), 2026 ⭐️ معرفی تفصیلی کتاب این کتاب خوانندگان را به گفت‌وگویی جسورانه و روشنگر میان دو متن از بنیادی‌ترین کتاب‌های مقدس جهان فرامی‌خواند. برای نخستین بار، پنجاه‌وچهار بخش هفتگی تورات (پاراشاها) از دریچهٔ قرآن خوانده می‌شود؛ خوانشی که هم تفاوت‌های این دو متن را آشکار می‌کند و هم داستان‌ها، پیامبران، اصول و چشم‌اندازهای مشترکی را که از خویشاوندی معنوی ژرف‌تر میان یهودیت و اسلام پرده برمی‌دارد. این کتاب خوانندگان را به گفت‌وگویی روشنگر میان قرآن و تورات فرامی‌خواند. برای نخستین بار، پنجاه‌وچهار بخش آیینیِ تورات (پاراشاها) از دریچۀ قرآن خوانده می‌شود؛ خوانشی که هم تفاوت‌های این دو متن را آشکار می‌کند و هم پرتوی بر روایت‌ها، عناصر، آموزه‌ها و چشم‌اندازهای مشترکی می‌افکند که خبر از خویشاوندی معنوی ژرف‌تر میان یهودیت و اسلام می‌دهند. نویسندگان نشان می‌دهند که قرآن دربارۀ هر بخش کلی از تورات سخنی برای افزودن دارد. قرآن تورات را سرچشمۀ «هدایت و نور» می‌خواند ("إنّا أنزلنا التوراة فیها هُدی و نورٌ..."؛ مائده: 44) و دربارۀ مضمون‌های محوری آن - از آفرینش و پیامبری تا شریعت، عهد و رحمت الهی- سخن می‌گوید. در این‌جا، روایت‌هایی چون ذبح فرزند ابراهیم، سرگذشت یوسف و رهبری موسی در کنار نگرش قرآنی به آن‌ها بررسی شده‌اند؛ در این بررسی‌ها آشکار می‌شود که قرآن، گاه فهم تورات را تأیید می‌کند و گاه، بر آموزه‌های خاص خویش تأکید می‌ورزد و نوعی بینامتنیت سلبی با تورات و ادبیات ربّنی ایجاد می‌کند. ‌▶️ ویدئوی ارائهٔ ایده و روش کتاب توسط نویسنده @inekas

🔵 طرح درس درسگفتار‌های زبان‌شناسی تاریخی و قرآن (پاییز ۱۴۰۵) مدرس: وحید صفا دوره اول: مقدمات زبان‌شناسی تاریخ دوره دوم: ریشه‌شناسی مفردات قرآن ⏲ مهلت ثبت‌نام: تا پایان ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ ↗️ اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام @inekas

‌ 💠دفترچۀ کنفرانس «"سنیّان" و "شیعیان" در طول تاریخ: هویت‌های اعتقادی، ادراکات متقابل، برداشت‌ها و سوءبرداشت‌های متقابل آکادمیک» شامل اطلاعات جزئی کنفرانس، شیوهٔ ثبت‌نام و مشارکت حضوری و آنلاین، نام ارائه‌کنندگان و ارائه‌ها و چکیده‌ای از آن‌ها 🍔این کنفرانس در روزهای شنبه و یک‌شنبه، 28 و 29 شهریور 1405، به‌کوشش کازوئو موریموتو (دانشگاه توکیو)، تاتسویا ناکانیشی (دانشگاه کیوتو) و تروآکی موریاما (دانشگاه دوشیشا) در دانشگاه کیوتوی ژاپن و به‌صورت ترکیبی (حضوری-آنلاین) برگزار می‌شود. امکان ثبت‌نام برای حضور در بخش آنلاین تا 25 شهریور فراهم است. 🔗معرفی این کنفرانس و ترجمۀ فارسی عناوین ارائه‌ها و چکیدۀ آن‌ها 🟣@inekas

📎 "رمزگشایی از نام «محمد»: سیری تاریخی و مبتنی بر متون مقدس در واکاوی یک نام پیامبرانه" 🔵اثر هادی تقوی و علیرضا حیدری، استودیا اسلامیکا، ۲۰۲۶ Taghavi, H., & Heidari, A. (2026). Decoding Muhammad: a Scriptural and Historical Journey into a Prophetic Name. Studia Islamica, 121(1). ⭐️ معرفی تفصیلی مقاله آیا نام «محمد»، چنان‌که برخی پژوهشگران تجدیدنظرطلب اظهار کرده‌اند نه یک نامِ خاص، بلکه صفتی موعودگرایانه بوده است که تنها بعدها بر پیامبر اسلام اطلاق شده است؟ آیا نام حقیقی ایشان «محمد» بوده‌ است؟ آیا می‌توان دیدگاه سنت اسلامی دربارۀ نام‌ پیامبر را پذیرفت؟ اگر بله، آیا نام «محمد» یک نام ساده بوده یا واجد دلالت‌های دینی معیّنی بوده است؟ مقالۀ حاضر با رویکردی چندرشته‌ای و با بررسی دقیق شواهد تاریخی، کتیبه‌شناختی و زبان‌شناختی، ابعاد تازه‌ای از پیشینۀ این نام را روشن می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد این نام یک واژۀ ساده و بی‌هیچ‌ دلالتی، و یا لقبی که بعدها توسط مسلمانان بر پیامبر اطلاق شده باشد نیست، بلکه ریشۀ در بستر انتظارات موعودگرایانۀ عهد باستان متأخر دارد. ‌👥 صوت گزیده‌ای از ارائه مقاله توسط نویسنده #انعکاس_مقاله @inekas

🟣 کتابچهٔ ششمین مدرسهٔ تابستانی انعکاس (بخش انگلیسی) 💠 فلسفه فراتر از «فلسفه»: بازاندیشی در تاریخ‌نگاری فلسفۀ اسلامی 🔹 ثبت‌نام و اطلاعات بیشتر ⭐️خلاصه ارائه‌ها 💬نادیا گرمان فلسفه فراتر از فلسفه؟ بررسی موردی ژانر «ادب» گرمان نشان می‌دهد چارچوب یکسان‌انگاری فلسفه در جهان اسلام با فلسفهٔ اسلامی ریشه در استعمار مدرن دارد و با تمرکز بر ژانر «ادب» استدلال می‌کند این فلسفه از روایت‌های رایج غنی‌تر، متنوع‌تر و مستقل‌تر است. 💬عایشه‌نور اونوگور غزالی، علیت و مبانی معرفتی برهان کیهان‌شناختی این ارائه نشان می‌دهد غزالی با وجود انکار پیوند ضروری علت و معلول، همچنان از اصل علیت در برهان کیهان‌شناختی بهره می‌برد؛ این اصل نزد او حقیقتی پایه و غیراستنتاجی است که از دور در استدلال جلوگیری می‌کند. 💬دیمیتری گوتاس فلسفه چیست؟ فراتر از الفاظ و تحلیل سنت‌های فکری پساکلاسیک در دورۀ پساکلاسیک دست‌کم پنج سنت فکری متمایز وجود داشت: فلسفة، حکمت اسلامی، کلام، تصوف/عرفان و علوم خفیه. گوتاس این‌ها را بر پایۀ کارکرد و چرایی متمایز می‌کند و نام‌گذاری درست آن‌ها به انگلیسی را بررسی می‌کند. 💬دیوید ویشانوف نظریه‌های اخباری و انشایی کلام الهی در اصول فقه اسلامی کلاسیک ویشانوف دیدگاه‌های قاضی عبدالجبار، ابویعلی، ابوبکر باقلانی و ابوزید دبوسی دربارۀ ابعاد اِخباری و انشایی کلام خداوند را بررسی کرده و نشان می‌دهد این مناقشه بازتاب تنش میان فاعلیت الهی، مسئولیت اخلاقی انسان و رابطۀ وحی با عقل است. 💬اسد احمد فلسفه در جنوب آسیای اسلامی در دورۀ پیشامدرن چه بود؟ احمد با تکیه بر دسته‌بندی بومی صدیق حسن خان در ابجد العلوم نشان می‌دهد حکمت را نمی‌توان با معیارهای فراتاریخی ساده تعریف کرد؛ «فلسفه» مقوله‌ای تاریخاً مشروط است. 💬سجاد رضوی متافیزیک عقلی در خدمت الاهیات: بررسی موردی میرزاهد و نظام‌الدین گیلانی رضوی با دو مطالعۀ موردی از هند سدۀ ۱۷م. نشان می‌دهد چگونه متافیزیک برای اثبات گزاره‌های کلامی به‌کار می‌رفت و می‌کوشد جایگاه عالمان جنوب آسیا در بسط رشته‌هایی چون کلام فلسفی را برجسته کند. 💬پیتر آدامسون آیا کلام [نوعی] فلسفه بود؟ با وجود آن‌که فلسفه در جهان اسلام معمولاً معادل فلسفۀ یونانی-عربی دانسته می‌شود، این ارائه این فرضیه را می‌کاود که کلام سنتی فلسفی مستقل و رقیب فلسفه بوده است؛ محورها: اثبات وجود خدا، نظریه‌های مکان و فضا، و وضعیت اشیای معدوم. 💬امیر امامی مخالفت با فلسفه یا فلسفة؟ نقد فلسفی میرزا مهدی اصفهانی بر فلسفه این ارائه نشان می‌دهد مکتب تفکیک میرزای اصفهانی نه ضدفلسفه، بلکه نقدی فلسفیِ اصیل بر آن است و از خلال معرفت‌شناسی دینی و اراده‌ی آزاد او، تاریخ جهانی فلسفه را بازخوانی می‌کند. 💬هاشم مروارید مسئلۀ غیبت در تشیع دوازده‌امامی: مطالعه‌ای موردی در الاهیات تحلیلی اسلامی در کلام امامیه امامت مستلزم حضور امام است، اما امام غائب دست‌کم در نگاه نخست قادر به ایفای این نقش نیست. اینجا دیدگاهی مطرح می‌شود که امام حتی در غیبت، دلیل اخلاقی خداوند برای بقای بشریت است. 💬فلیسیتاس اوپویس فلسفه حقوقی فخر رازی: توازن میان قطعیت و احتمال رازی منابع نقلی فقه را ظنی می‌دانست که برای ثبات نظام فقهی چالش‌برانگیزند؛ اوپویس نشان می‌دهد او در المحصول با تکیه بر قیاس، اوامر الهی و ترجیح، میان یقین انعطاف‌ناپذیر و انعطاف عملی توازن برقرار کرد. 💬لورا حسن زبان و یگانگی انسان: بررسی مباحث ابومحمد ابن‌متّویه درباره کلام و زبان حسن به بحث معتزله دربارۀ مسائل هستی‌شناختی زبان انسانی، مانند پیوستگی کلام با سایر اصوات و قوۀ کلام به‌سان نعمتی الاهی، می‌پردازد. 💬یان نتون راه‌های بهشت: غزالی و ترزای آویلایی در بستر و گفت‌وگو این ارائه با بررسی مقایسه‌ای سیر تحول فکری غزالی در المنقذ من الضلال و ترزای آویلایی در راه زندگی، مرز معرفت فلسفی و شهودی را می‌کاود. 💬جان هوور خدا چون موجودیتی تجربی: ادراک حسی گسترش‌یافته در مکان‌گرایی حدیث‌گرایان سنی هوور دیدگاه‌های منسوب به احمدبن‌حنبل، دارمی و ابن‌تیمیه را بررسی می‌کند که خدا را محسوس و مکان‌مند می‌دانند، در برابر دیدگاه کلامی که او را ادراک‌ناپذیر می‌داند؛ این مناقشه معرفت‌شناسی متفاوتی دربارۀ ادراک حسی مستقیم خدا آشکار می‌کند. 💬جان گرکو فردگرایی و ضدفردگرایی در معرفت‌شناسی اسلامی گرکو مفهوم «وابستگی آسیب‌پذیر» در معرفت‌شناسی اجتماعی معاصر را بر باور دینی اسلامی اعمال کرده و می‌پرسد آیا معرفت‌شناسی اسلامی فردگراست یا نه. 💬جان مک‌گینیس سه پاسخ به مبناگرایی کلاسیک در اسلام سده‌های میانه این ارائه این سیر را بررسی می‌کند: از نظریۀ تقریر ابن‌سینا برای تثبیت مبادی علوم، تا نقد جوینی بر مبناگرایی محض به‌سود انسجام‌گرایی و ترکیب این اندیشه‌ها نزد غزالی که زمینه‌ساز معرفت‌شناسی اصلاح‌شدۀ اسلامی می‌شود. @inekas

📎 دفترچۀ ششمین مدرسهٔ تابستانی انعکاس: بازاندیشی در تاریخ فلسفه اسلامی | ۱۴۰۵ ‌ با همکاری پژوهشکدۀ فلسفۀ تحلیلیِ پژوهشگاه دانش‌های بنیادی (IPM) 🗓️ ۴ تا ۶ شهریور | حضوری و مجازی تاریخ فلسفۀ اسلامی را معمولاً روایتی خطی و ناگزیر می‌دانیم: آغازی با فارابی و ابن‌سینا، بسطی در ابن‌رشد و سهروردی، و اوجی در حکمت متعالیۀ ملاصدرا. اما آیا این روایتِ تک‌خطی، یگانه تصویر ممکن از سنت عقلانی جهان اسلام است؟ ششمین مدرسۀ تابستانی «انعکاس» با عبور از این نگاه کلیشه‌ای، خودِ «تاریخ‌نگاری فلسفۀ اسلامی» را به‌عنوان یک مسئله و موضوع پژوهشی مستقل در کانون توجه قرار می‌دهد؛ اینکه بازاندیشی در شیوه‌های تاریخ‌نگاری چه بصیرت‌های تازه‌ای برای فهمی انتقادی و پویا از فلسفۀ اسلامی به‌همراه دارد. 📖 روز اول (چهارشنبه ۴ شهریور) — میان فلسفه و تاریخ | روش‌شناسی: آیا فلسفه از تاریخ خویش جدایی‌پذیر است؟ ▫️ فلسفه و تاریخش: رابطه‌ای ضروری و پرتنش | سید محمدحسن شیرازی (دانشگاه شهید بهشتی) ▫️ روش‌شناسی مطالعه و استفاده از میراث فلسفی جهان اسلام | محمدصالح زارع‌پور (دانشگاه منچستر) ▫️ میان تاریخ و فلسفه: ملاحظاتی روش‌شناختی دربارۀ بازخوانی متون فلسفۀ اسلامی | محمد یارندی (پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، IPM) ▫️ امکانِ بازخوانیِ زنانه‌نگر از تاریخ فلسفۀ اسلامی | مریم نصر اصفهانی (پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) ▫️ میان خردِ زبانی و خردِ فلسفی: فخرالدین رازی و امکانِ الگویی تازه | مصطفی نجفی (دانشگاه لوتسرن) 📖 روز دوم (پنجشنبه ۵ شهریور) — تاریخِ تاریخ‌نگاریِ فلسفۀ اسلامی | «فلسفۀ اسلامی» چگونه و به دست چه کسانی پدید آمد؟ ▫️ تاریخ تاریخ‌نگاریِ فلسفه در ایران | حنیف امین‌بیدختی (دانشگاه بوخوم) ▫️ تأثیر ابن‌رشد بر متفکران صفوی | رضا پورجوادی (دانشگاه کلن) ▫️ پارادایم صدرایی در اندیشۀ اسلامی: روایت تاریخی | مهدی گل‌پرور روزبهانی (دانشگاه امیرکبیر) 📖 روز سوم (جمعه ۶ شهریور) — فراروی از تاریخ‌نگاریِ رسمی | آیا هرآنچه بیرون مرز رسمی فلسفه است -کلام، اصول فقه، منطق- غیرفلسفی است؟ ▫️ حجیت، الزام اخلاقی و شایستگی سرزنش | محمود مروارید (پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، IPM) ▫️ فلسفۀ ریاضی متکلمان مسلمان | فاطمه مینایی (بنیاد دائرة المعارف اسلامی) ▫️ تحول مفهوم ماده و کمیت در اتم‌گرایی کلام | بنفشه افتخاری (CNRS-ENS) 👥 اطلاعات بیشتر: https://inekas.org/2026/ 🗓 پایان مهلت ثبت‌نام حضوری: ۳۰ مرداد ۱۴۰۵ 👥 جهت درخواست ثبت‌نام حضوری به این لینک مراجعه کنید. پایان مهلت ثبت‌نام مجازی: ۳ شهریور ۱۴۰۵ 👥 جهت ثبت‌نام مجازی به این لینک مراجعه کنید. ✈️ ارتباط با ادمین: @Inekas_admin #رویداد_انعکاس 🔵@Inekas