ИБРАТЛЫ СӨЗЛЕР...

Киндик шеше болған ҳаял балаға ийт көйлек әкелип кийгизеди ҳәм баланың келешек өсип-жетилисиўинде де баланың ата-анасы менен теңдей ғамхорлық танытып жүреди. Киндик баласы да киндик шешесин өз анасындай сыйлап ҳүрметлейди. Бала туўылғаннан кейинги дузлы суўға шомылдырыў, аяқ-қолларын керип созыў, бесикке салыў сыяқлы жумысларда жас анаға көмеклесип отырады. Бала дүньяға келген ўақытта анасынан бурын киндик шешени көреди, сол себепли, баланың анасы менен мәртебеси тең деп есапланады. Ана жас босанғаннан кейин баланың жолдасы белгили бир мүддетте түседи, гейпара ўақытларда жолдасының ўақтында түспей қалыў жағдайы да болып қалыўы мүмкин, бул жас босанған ҳаялдың я қорқып кетиўинен, қатты қыйланыўынан, ямаса бирден қуўанып кетиўинен де болады. Бундай ўақытта, ҳаяллар бир ыдыста отынның қозын [шоқ] әкелип, үстине пыяз туўрап ийискетип, баланың жолдасының тез түсиўине көмегин тийгизеди. Баланың жолдасы ярым сааттан көбирек түспей қалса иште исип кетип, ҳаял өлим жағдайына тап болыўы мүмкин. Сол ушын жанындағы босандырыўшы ҳаяллар жас ана толғатқаннан баслап, аман-есен босанып, тазаланып орнына апарылып жатқарылғанша үстине басқа адам киргизбейди. Себеби, босанып атырған ҳаял уялып, қысыныспаға түсиўи екиниң биринде өмирине қәўип болып қалыўы мүмкин. Сол ушында биреў билмей кирип қалса:--"көйлегиңди жыртаман",---деп иштеги ҳаяллардың бири кирген адамның кийимин жыртып, азғантай болса да алып қалады, ямаса илгегин жулып алып қалатуғын болған. Бул ырым болғаны менен, ана менен баланың ден саўлығын ойлап исленген ырым. Халқымыз уғымындағы ҳәр түрли бәле-жаладан, көзге көринбес жаўыз күшлерден сақлаў ушын исленген ырым. Келген адам менен сондай аңлып жүрген жаўыз күшлер кирип кетип, шиллеханадағы пәк ана менен балаға зыян болып жабыспасын,"----деген сақлық, қорғаныў болып табылады. Баланың жолдасы ҳәм түскен киндиги ҳәр жерде ҳәр түрли болып көмиледи. Ертеде жаўгершилик көп болған заманларда ул балалардың жолдасын ат шаптырым жерге апарып:--"елди қорғаўшы болсын"---деп алыслаў көметуғын болған, қыз баланың жолдасын "үй ишиниң мийримли тиреги болсын",---деп босағаға көметин болған, ал улдың да, қыздың да киндигин "мийўедей жемисли болсын",---деп мийўа ағашының түбине көмген. Халық арасында бурынлары Орақбай, Балтабайлар жийи ушырасқан. Мәселен, бир ҳаял салы орақта жүрип, босанып қалған, қасында адам жоқ болған соң, баланың киндигин орақ пенен кесип, белиндеги белбеўин жөргек етип орап әкелген. Биреўлер балалары турмай өле бергеннен соң ырымлап, баланың киндигин балта менен кесип атын Балтабай қойған деседи. Ел ишинде бундай әңгимелер көп. Және бурынлары киндик кескен ҳаял киндикти кесип болып, пышақты сол бала түскен жерге шанышқан дейди. Соннан "киндик қаным тамған жер",--деген сөзлер келип шыққан. Не деген менен киндиги кесилген туўылған жер менен адамның ортасындағы көзге көринбес ысықлық, тартыў күши, ўатанды сүйиўшилик, ўатанға сағыныш деген де усыған байланыслы. Ш . Алламуратова https://t.me/ibratli_sozler

КИНДИК ШЕШЕ. Халқымызда:~"Он бала болса да минези он түрли",---деп бир әке-шешеден туўылған балалардың минезлериниң бир-бирине усамайтуғынлығын түрли-түрли етип айтып отырады. Соның менен бирге: "Бала жерден көтерип алған адамға усайды", "Киндигин ким кессе, соған усап кетеди",--деген сөзлерди де жийи еситемиз. Булар шамалаў етип айтылса да, бир нәрсени билип айтса да, тийкарында шынлық жатыр. Ҳәмледар ҳаял босаныўға жақын, айы-күни шамаласқаннан баслап дүньяға келетуғын нәрестениң туўылыўына өз бетинше таярлық көре баслайды. Баланың ийт көйлегин тигип таярлайды, бесигин ҳәм бесик ишиндеги әнжамларын таярлап қояды. Усындай таярлықлардың дыққат аўдаратуғын ең баслысы: өзин босандыратуғын тәжирийбели, ананы жас босандырыў уқыбына ийе, минез-қулқы басқаларға өрнек болғандай, ел ишинде абыройлы, жасы үлкен кемпирлерден, ҳаяллардан, сондай-ақ, бирнеше балалы болған ҳаяллардан еки-үшеўин, гейде төртеўин таңлап қоятуғын болған. Бурынлары аўылдың жасы үлкен ҳаяллары аўыллас келншеклер аяғы аўыр болған ўақытлары:--"аман-есен босанса киндигин өзим кесемен", ямаса, --"киндик кесиў гезеги маған келди",---деп таласатуғын болған. Киндик кесиўге талабан ҳаяллардың гей биреўлери бул жас шаңарвқ пенен қарым-қатнасын жийилетип, ҳәмиледар ҳаялға ғамхорлығын күшейтип, кеўли күсеген затларын таўып жегизип, ақыл-кеңеслерин берип отыратуғын болған. Ҳаялдың босанар ўақты жақынлағанда, оның босанатуғын орны таярланады, үй әтирапы тазаланып, қазан астына от жағылып суў қайнатылады. Ҳаялды босандыратуғын орынды керексиз затлардан тазалап, сабанды қалыңлап төсейди, үлкен бақанды дийўалға тайғанап кетпейтуғындай беккем етип сүйейди. Бақанға ҳаялдың еки қолы менен асылып, өзине мәдет алатуғындай етип қолайластырып арқан ямаса аттың жүўенин байлайды. Жаратыўшы ийемизге жалбарынып туўымға келип турған ҳаялды:---"Я пийрим Бийбипатийма, өзиң қоллай гөр",--деп таярлаған орынға отырғызады. Ҳаялдың алды-артына еки ҳаял отырып, арттағы отырған ҳаял белинен тартып, алдындағы отырған ҳаял ҳәмиледар ҳаялдың ишин сыйпалап, баланың ҳәрекетке келип,төмен жылысыўына жәрдемлесип отырады. Айырым жағдайларда ҳаялдың толғағы қыйын болып, ямаса бала терис келип, киндиги мойнына оратылып турыў ҳалларында оған көмеклесип, қарынның сыртынан баланы оңына бурып, ямаса кийизге жатқарып, еки ҳаял еки жағынан услап "кийизге аўнатыў" ырымын ислеп аўнатып, және бир ҳаял "қазан қағыў" ырымларын ислеп, арман-берман жүргизип, белинен демеп жәрдемлеседи. Соң әдепки ҳалында отырғызып, еки ҳаял босандырып алады. Бала шырылдап жерге түскенде алдында отырған ҳаял оны қабыллап алады, шаранасын тазалайды, соң киндигиниң түбинен сабақ пенен байлап, киндикти баланың дизесине шенеп, өлшеп кеседи. Буннан кейин жерден көтерип алып, таярлап қойған жөргекке орайды. Ал, артында отырған ҳаял босанған ҳаялдың үсти-басын тәртипке келтирип, есинен танып қалыў, ямаса ҳәлсизленип жығылып қалмаўын қадағалайды. Гейпара ўақытларда алдында отырған ҳаял баланың шаранасын тазалап, көтерип алып қасындағы киндик кесиўге таярланған екинши ҳаялға береди, ол киндигин кеседи. Сол ушында гейде:--"Пәленше жерден көтерип алды, төленше киндигин кести",---деп те айтылып атады. Баланың киндиги өткир пышақ, ямаса, қайырылмалы пышақ [шаққы] пенен кесиледи, киндик кесилген пышақты бөлек алып, сақлап қойған. Гейпара ўақытларда үй ийеси өз ыразылығы менен киндик пышақты бала көтермей жүрген ҳаялға беретуғын болған. Киндик кескен ҳаял енди баланың "киндик шешеси"--деп аталады. Киндик шеше баланың екинши анасы болып есапланады, сол ушында ата-ана киндик шешеге екиниң бирин таңлап ала бермейди. Киндик шешеге таңланған жасы улкен кемпир болсын, ямаса орта жастағы ҳаял болсын ел ишинде сый-ҳүрметке ийе, минез-қулқы жақсы, адамгершилиги мол адам болыўы нәзерде тутылады. Өйткени, баланың минез-қулқы, жүрис-турысы, адамыйлығы, мийнетти сүйиўшилиги "киндик шешеге усайды" --деп ырым етиледи ҳәм бул тәжирийбеде өз тастыйығын тапқан жағдайлар.

"КИНДИК ШЕШЕ " хаққында

АППАҚ ҚАРДАЙ АҚ ТИЛЕК,АРЗЫЎЛАРЫМ ПАЯНСЫЗ Аппақ қардай ақ тилек,арзыўларым паянсыз, Машақатлы бул жоллар болмас екен шаянсыз. Тәғдир соққыларына дус келгенде аяўсыз, Жан дүньям ақ болған соң Тәңриталам қоллайды. Шаян шағар,тикен,шат кирер табанларыма, Дус келгенде ойлы дөң,жолдың жаманларына, Бул өмирдиң әндамлы гөззал таманларына, Қыялымды бөлмесем өмир өмир болмайды. Күн менен түн тең жүрер заңлылықдур бул ҳалат, Өмир өте береди саат,күн,ай,жыл санап. Аппақ қардай ақ тилек, арзыўлар қақса қанат, Тәңирим сени қуўатлап бийик шыңға жоллайды. Жақсылардың жанында кеўли кир де табылар, Бас бәйгиге тартысар шабан аяқ ябылар. Ҳақ болсаң да базыда наҳақ жала жабылар, Ҳақыйқатлық майысар,бирақ,ҳасла сынбайды. Ҳәмме ҳақ деп өзимдей ақ тилекте жүр едим, Бирақ,наҳақлардан көп ҳазар шекти жүрегим. Сондайда ақ қарлардай ақ арзыўлар-тирегим, Небир қыйын жолларда бир адамдай қоллайды.         *    *    * Аппақ қардай ақ тилек,арзыўларым паянсыз, Машақатлы бул жоллар болмас жылан,шаянсыз. Тәғдир соққыларына дус келгенде аяўсыз, Ақ,қараны билиўши Жаратқаным қоллайды, Ҳақлық ҳүким сүрмесе, өмир қызық болмайды. Гүлнара НУРЛЕПЕСОВА 28 январь,2026 жыл. https://t.me/gulnara_nurlepesova

Бул адамды таныйсыз ба?! Бул адам – инсанияттың ең уллы шахсларының бири! Бул адамның жасаған қайырлы әмаллериниң есабын тек Алла ғана биледи. Африкада 11 миллионнан артық адам оның себеби менен мусылман болған. Жаңа мусылманларға 6 миллион дана Қуран Кәрим таратқан. Африка бойынша 95 000-ға жуўық артизян қудығын қаздырған. 95 000 талапкерди ис ҳақы менен тәмийнлеген. 15 000 жетимди өз қараўына алған. 5 700-ге жуўық мешит салдырған. 860 медресе қурдырған. 840 қарий хона ашқан. 204 исламий орталық ашқан. 124 аўырыўхана, медициналық орталық салдырған. 40-қа жуўық мәмлекетте ифтарлықлар уйымластырып, миллионлаған ораза тутқанларға хызмет көрсеткен. 4 университет ашқан. Билесиз бе, бул адам ким? Бул — Кувейтлик шайық Абдуррахман Сумайт (1947–2013). Аллатаала оның қайырлы әмеллерин өзине жолдас етсин! Ҳәзрети Абдурахман бала гезинен сабырлы, күшли, үлгили оқыўшылардан болғанын анасы айтып өткен. Алты жасынан мешитке барып жүрген. Ҳәмийше қолында таяғы болған. Өзин Африка жунглилеринде жүргендей сезген. Балалығында Пайғамбарымыз (с.а.у.) менен сахабалардың қаҳарманлықлары туўралы көп әңгимелер еситкен. Бағдат және Ливерпуль университетлерин тамамлап, тропикалық аўырыўлар бойынша шыпакер болған. 1981 жылы зайыбы менен Африкаға кеткен. 30 жыл даўамында 11 миллион африкалық оның себеби менен Исламды қабыл еткен. Ас-Сумайт ҳәзретлери 2013 жылы Кувейтте қайтыс болған. Алла жәннеттен жай берсин! 📖 Анвар Икрам https://t.me/ibratli_sozler