Lyrics Notes

ترانه‌ی «هجرت» یکی از مشهورترین و محبوب‌ترین ساخته‌های زنده‌یاد «ناصر چشم‌آذر» است. شایعات زیادی پیرامون ماجرای خلق و اجرای این ترانه وجود دارد و گاهی دوستانی ابهاماتشان را مطرح می‌کنند و پاسخ‌های نادرست می‌گیرند. من روایت شخص ناصر خان از این ماجرا را که در گفت‌وگوی من و آن زنده‌یاد در سال ۱۳۹۴ ثبت و ضبط شده است این‌جا برای شما هم نقل می‌کنم: ناصرخان ملودی این ترانه را در سال ۱۳۵۶ برای صدای زنده‌یاد «افشین مقدم» و بر روی سروده‌ای از «منصور تهرانی» با نام «آلبوم عکس» ساخت. متاسفانه در همان روزها افشین بر اثر تصادف درگذشت. ناصرخان ترانه را به «داریوش» فروخت. داریوش سروده‌ی منصور تهرانی را با سلیقه و سبک خودش مناسب نمی‌دید و از «شهیار قنبری» خواست تا برای آن ملودی، ترانه‌ی تازه‌ای بنویسد. شهیار هم ترانه‌ی «هجرت» را بر روی آن ملودی نوشت. ناصر چشم‌آذر ترانه را برای صدای داریوش تنظیم کرد و داریوش هم نسخه‌ای تمرینی از ترانه‌ی هجرت را خواند که امیدواریم در بساط یکی از آرشیوداران پیدا شود. اما آن روزها ارتباط نزدیک داریوش و ‌گوگوش، برخی از ترانه‌هایی که برای داریوش ساخته شده بود را نصیب گوگوش می‌کرد و ترانه‌ی هجرت هم به همین سرنوشت دچار شد و داریوش آن را به گوگوش هدیه داد. ناصرخان هم به گفته‌ی خودش با نارضایتی، ترانه را برای گوگوش تنظیم مجدد کرد و خط کُر سوپرانو را هم به آن افزود و نتیجه، نسخه‌ای است که همه با صدای گوگوش شنیده‌ایم. اما سروده‌ی منصور تهرانی یعنی ترانه‌ی «آلبوم عکس» هم همان سال ظاهرا با ملودی «طوفان هل‌عطایی» و تنظیم ناصرخان و با صدای طوفان ضبط شده است که من نسخه‌ای از آن اجرا هم پیدا نکردم. با این حال آن ترانه هم در همان سال ۱۳۵۶ با صدای «نلی» اجرا و منتشر شد. @LyricsNotes

پر‌وین نوری‌وند ۱۳۱۲-۱۴۰۲ @LyricsNotes

پروین نوری‌وند ۱۳۱۷-۱۴۰۲ @LyricsNotes

یکی از ویژگی‌های «ترانه‌ی نوین» دوری از مفاهیم و تعابیری است که به هر نحوی واپس‌گرایانه و عقل‌ستیز محسوب می‌شوند. «تقدیر» در مفهوم جبرگرایی مطلق از آن دست واژگان و مفاهیمی است که حضورش در یک ترانه، آن ترانه را از تعریف «ترانه‌ی نوین» دور می‌کند. اما در ترانه‌ی «تقدیر»، اردلان سرفراز از این واژه معنایی ارائه داده است که اتفاقاً ترانه‌اش را بیشتر در مسیر ترانه‌ی نوین قرار می‌دهد. اردلان، تقدیر را در صرفاً محتوم بودن مرگ تعریف می‌کند که امری قطعی است: آدم خیلی حقیره، بازیچه‌ی تقدیره پل بین دو مرگه، مرگی که ناگزیره شبیه این توصیفِ حقارت انسان در مواجهه با مرگ را ایرج جنتی عطایی در این سطر آورده است: مثل پروانه‌ای در مشت  چه آسون می‌شه ما رُ کشت! در سطری دیگر از ترانه‌ی تقدیر، اردلان سرفراز با خلق هنرمندانه‌ی تضاد معنایی در مضمون‌پردازی، «نفس» را که قاعدتاً ممدّ حیات است عامل رسیدن به مرگ می‌داند: آغاز یک سفر بود وقتی نفس کشیدیم با هر نفس هزار بار به سوی مرگ دویدیم و این همان تعبیری است که سهراب سپهری از لحظات زندگی دارد: این دوامی که درون رگ من ریخته زهر  وارهانیده از اندیشه‌ی من رشته‌ی حال وز رهی دور و دراز داده پیوندم با فکر زوال … با این حال در میانه‌ی پرداختن به این مفهوم مترقی تقدیر، اردلان با نگاهی خیام‌وار، توصیه به غنیمت شمردن همین لحظه می‌کند: فرصت همین امروزه برای عاشق بودن فردا می‌پرسیم از هم غریبه‌ای یا دشمن ای آشنای امروز! عشق منُ باور کن فردا غریبه هستی امروزُ با من سر کن ملودی زیبای شماعی‌زاده و تنظیم خارق‌العاده‌ی ناصر چشم‌آذر (که ملودی اورتور هم ساخته‌ی اوست) این ترانه را در زمره‌ی یکی از برترین ترانه‌هایی قرار داده که با صدای گوگوش اجرا شده‌اند. #نقدوبررسی @lyricsnotes

"august" with Taylor Swift @LyricsNotes

زمانی که تیلور سویفت به شکلی غافلگیرکننده آلبوم زیبای «فولکلور» را در ایام کرونا منتشر کرد یادداشت کوتاهی در مورد آن آلبوم نوشتم و تأکید کردم که نگاه او به عنصر روایت در ترانه می‌تواند الگوی خوبی برای ترانه‌سراها باشد. همان‌طور که ترانه‌هایی با عنوان، سوژه‌ و یا مضمونی مرتبط با فصل‌ها در مارکت فارسی هنگام فرارسیدن هر فصل به بالای جداول عرضه‌ی موسیقی می‌رسند، دو ترانه از آلبوم فولکلور هم به همین دلیل در تابستان امسال به بالای جداول فروش برگشتند. ترانه‌ی «Cruel Summer» و ترانه‌ی «august» که در ماه آگوست به بالای جداول فروش رسیده‌اند. اما نکته‌ی مهمی که در ترانه‌ی آگوست وجود دارد همان قابلیت عجیب و جذاب تیلور سویفت در پرداخت روایت است و ایده‌‌ای که به بهترین شکل به سرانجام رسیده است. ترانه‌ی آگوست در واقع یک ضلع از مثلثی است که با دو ترانه‌ی دیگر این آلبوم یعنی «Cardigan» و «Betty» ساخته شده است و به یک مثلث عشقی می‌پردازد: جیمز، بتی و دختری بی‌نام در ترانه‌ی آگوست که طرفداران سویفت برایش نام «آگوستین» را انتخاب کرده‌اند. این دختر نوجوان بی‌نام در ترانه‌ی آگوست روایتی از شکست در این مثلث عشقی دارد. روایتی پر از تعابیر زیبا که ترانه را تبدیل به یکی از بهترین آثار سویفت کرده است: You weren't mine to lose, no But I can see us lost in the memory August slipped away into a moment in time 'Cause it was never mine تو مال من نبودی که ببازم، نه! اما من می‌توانم ما را در حافظه گم‌شده ببینم آگوست به لحظه‌ای از زمان رفت چون هرگز مال من نبود و یا این تعبیر درخشان: Your back beneath the sun Wishin' I could write my name on پشتت زیر آفتاب کاش می‌توانستم نامم را روی آن بنویسم با این‌که آگوست ترانه‌ای است محتوامحور که مانند باقی ترانه‌های این آلبوم، کلام، محور اصلی آن است اما به قابلیت‌های جذب مخاطب خصوصا در کنسرت‌های باشکوه این خواننده‌ی محبوب هم نیم‌نگاهی دارد. تیلور سویفت در تور باشکوه کنسرت‌های اخیرش برخی از ترانه‌های فولکلور را هم اجرا کرد و اتفاقا همراهی و استقبال طرفدارانش نشان داد که ترانه‌های کنسرتی قرار نیست همیشه متکی بر برجستگی موسیقی و ریتم باشند. این جریانی است که یک خواننده‌ی توانا و باهوش می‌تواند خلق کند. جریانی در جهت تغییر ذائقه‌ی مخاطب به سمت عمق معنا و محتوی و کیفیت خلق و اجرای یک ترانه در همه‌ی شئون کیفی آن با دوری از ابزارهای مخربی که تهیه‌کننده‌ها و مارکت سرگرمی به خواننده و مخاطب تحمیل می‌کنند. اتفاقی که متاسفانه سال‌هاست در مارکت ایرانی به شکلی معکوس در جریان است. بسیاری با این تصور غلط که موسیقی غربی هم در مسیر دوری از پرداختن به کیفیت محتوی در حال تمرکز بر موسیقی و برجسته‌سازی ریتم و افکت‌هاست کلا قید کلام باکیفیت را زده‌اند و ‌نتیجه، فضایی است که می‌بینیم. کاش ستاره‌های پاپ ما هم به این درک مهم برسند که ارتقای سطح ذائقه‌ی مردم به سطح جسارت و انتخاب‌های آن‌ها بسیار وابسته است. @LyricsNotes

"august" with Taylor Swift @LyricsNotes

روایت «اهورا ایمان» از خلق ترانه‌ی «دلم گرفت» با صدای «حمید حامی» و موسیقی زنده‌یاد «بابک بیات» که برای فیلم «سام و نرگس» ساخته‌ی زنده‌یاد «ایرج قادری» آفریده شد. @LyricsNotes

در شگفت از این غبار بی‌سوار خشمگین، ما ناشریفان مانده‌ایم آب‌ها از آسیا افتاده، لیک باز ما با موج و توفان مانده‌ایم هر که آمد بار خود را بست و رفت ما همان بدبخت و‌ خوار و بی‌نصیب زان چه حاصل جز دروغ و جز دروغ؟ زین چه حاصل جز فریب و جز فریب؟ باز می‌گویند فردای دگر صبر کن تا دیگری پیدا شود «نادر»ی پیدا نخواهد شد، امید! کاشکی «اسکندر»ی پیدا شود ... اخوان ثالث/ آخر شاهنامه @LyricsNotes