باۆکــی ئیلێاس

حُكْمُ أَكْلِ الْقُنْفُذِ حوکمی خواردنی #ژیــژک یا #جــشــک قال ابن قدامة: وَالْقُنْفُذُ حَرَامٌ، قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: هُوَ حَرَامٌ. وَكَرِهَهُ مَالِكٌ، وَأَبُو حَنِيفَةَ، وَرَخَّصَ فِيهِ الشَّافِعِيُّ، وَاللَّيْثُ، وَأَبُو ثَوْرٍ. وَلَنَا، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ: ذُكِرَ الْقُنْفُذُ لِرَسُولِ اللَّهِ ﷺ فَقَالَ: هُوَ خَبِيثٌ مِنْ الْخَبَائِثِ، رَوَاهُ أَبُو دَاوُد. وَلِأَنَّهُ يُشْبِهُ الْمُحَرَّمَاتِ، وَيَأْكُلُ الْحَشَرَاتِ، فَأَشْبَهَ الْجُرَذَ. ابــن قــدامــة دەڵــێـت: ژیــژک حــەرامــە، ٲبو هریرة وتویەتی: حــەرامــە. وە مالك و ٲبو حنیفة بە کەڕاهەتیان داناوە، وە الشافعي و اللیث و ٲبو ثور ڕوخسەتیان داوە تێیدا. وە بۆ ئێمە -واتە دەلیلی ئێمە-، لە ٲبا هریرة ـەوە وتویەتی: باسی ژیژک کرا بۆ رسول الــلّٰــه ﷺ بۆیە فەرمووی: ئەوە پیسێکە لە پیسەکان، ٲبو داود ڕیوایەتی کردووە. وە لەبەر ئەوەی لە حەرامکراوەکان دەچێت و حەشەراتەکان دەخوات، بۆیە لە جــرج دەچێت.

📚«"المغني لابن قدامة" ٩/‏٤٠٦»

ئەم وتەیەی ئیمامی دار الهجرة زۆر سەرنجی ڕاکێشام سئل يعني مالكا عن اللعب بالشطرنج، فقال: لا خير فيه وليس بشيء، وهو من الباطل، واللعب كله من الباطل، لينبغي لذي العقل أن تنهاه اللحية والشيب والسن عن الباطل. پرسیار کرا واتە لە مــالــك دەربارەی یاری کــردن بە شــەتــڕەنــج، فــەرمــووی: خێری تێدا نییە و هیچ شتێک نییە، وە لە باطل ـە، وە هەموو یارییەکان لە باطلن، پێویستە لەسەر کەسی خــاوەن عــەقــڵ کەوا ڕیشی و پیری و تەمەنی ڕێگری لێ بکات لە باطل.

📚«"البيان والتحصيل" ١٨/‏٤٣٦»

‏﴿وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ﴾ دوو کـینایە لــەم ئـایــەتــە هــەیــە: وَلَا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ #واتــــە: وە دەستت وا لێ مەکە کۆتکراو بێت لە گەردنت. ئــەمــە کینایەیە بۆ ڕەزیلــی و دەست گرتنەوەیە لە خــێــر و صــدقــة، وەک کەسێک دەستی بەسترابێتەوە بە گەردنییەوە و نەتوانێت هیچ ببخەشێت. وَلَا تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ #واتــــە: وە دەستت مەکەرەوەو بڵاوی مەکەوە بە تەواوەتی. ئــەمــە کینایەیە بۆ بەخشین بە حــەق و ناحــەق و ئیسراف کــردن و زیادە ڕۆییە، بە جۆرێک وەک بڵێی هێندە دەستی کراوەتەوە بەرەو خوارەوە هیچ لە ناو دەستی ناوەستێت و دەکەوێتە خوارەوە.

ئه‌و کتێبانەی کە لەناو ئەپڵیکەیشنەکە بەردەستن:☟☟☟☟☟☟☟ 📙 جواهر صــحیــح البخــــاري - 987 فەرموودە 📙 جواهر صــحیــــح مـســلـم - 837 فەرموودە 📙 جواهر صحیح ابــن خزيمـة - 592 فەرموودە 📙 جواهر صحیح ابن حـبــان - 1326 فەرموودە 📙 جواهر صحيح المستـدرك - 1309 فەرموودە 📙 جــواهــر سنــــن أبـــو داود - 870 فەرموودە 📙 جــواهــر سنـــن التـرمـــذي - 791 فەرموودە 📙 جــواهــر سنـــن النـســـائي - 590 فەرموودە 📙 جــواهــر سنـــن ابـن ماجه - 870 فەرموودە 📱لە تایبەتمەندییەکانی ئەپڵیکەیشنەکە: 🔹 ئەپلیکەیشنەکە بە زمانەکانی: (کوردی، عەرەبی، تورکی، ئینگلیزی، ئۆردو) بەردەستە. 🔹 بەئاسانترین شێوە کردنە وێنەی فەرموودەکان بە چەند ڕەنگ و دیزاینی جیاواز و هاوبەشپێکردنی. 🔹 تەنها فەرموودەی صحیح هێنراوە. 🔹 هەوڵدراوە لە هەر کتێبێکدا فەرموودەی دووبارە نەهێنرێت. 🔹 گەڕان بەوشە لەنێو سەرجەم فەرموودەکاندا بە زمانەکانی کوردی و عەرەبی. 🔹 دڵخوازکردن و دیاریکردنی فەرموودە. 🔹 جیاکردنەوەی فەرمایشتەکانی پێغەمبەر ﷺ لەناو دەقەکانی بە ڕەنگی جیاواز. 🔹 هەروەها چەندین تایبەتمەندی دیکە. 📱 ئێستا ئەپڵیکەیشنی گەوهەرەکانی فەرموودە بۆ سیستەمە جیاوازەکانی مۆبایل بەردەستە: 🔸 داگرتن بۆ ئایفۆن (App Store) : https://apps.apple.com/app/id6747139606 🔸 داگرتن بۆ ئە‌ندرۆید (Play Store) : https://play.google.com/store/apps/details?id=com.jawahir.peet 🔸 داگرتن بۆ هەواوی (App Gallery) : https://appgallery.huawei.com/app/C114601769

هــاوڕێــی چــــاک ☟☟☟☟☟☟☟ ليستِ الغايةُ منَ الصُّحبةِ سَدَّ الفراغ، وإنما الغايةُ كما قالَ اللهُ تعالى: ﴿ٱشْدُدْ بِهِۦۤ أَزْرِي ۝ وَأَشْرِكْهُ فِيۤ أَمْرِي ۝ كَيْ نُسَبِّحَكَ كَثِيرًا ۝ وَنَذْكُرَكَ كَثِيرًا ۝﴾ فالصَّديقُ الصالحُ: - مَن يُذَكِّرُكَ إذا نَسِيت، - ويُعينُكَ إذا تَذَكَّرْت، - ويأخُذُ بِيَدِكَ إذا أَخْطَأْت. ئــامــانــج لە هــاوڕێیەتــی پــڕ کــردنەوەی کاتــی بەتــاڵ نییە، بەڵکو ئــامــانــج لێــی ئەوەیە هــەر وەک الــلّٰــه سـبـحـانـه و تـعـالـی دەفەرموێت: پەروەردگارا پشتمی پێ قایم و بەهێز بکەیت، هاوبەشی پێ بکەیت لە کارەکەم ، تاوەکو ستایشی زۆرت بکەین، وه زیکر و یادی زۆرت بکەین. کەوایە هــاوڕێــی چــــاک: ▪︎ ئەوەیە (الــلّٰــه ﷻ و زیکرو یادی ئەوت) بیر دێنێتەوە ئەگەر لە بیرت کرد. ▪︎ وە هاوکارت دەبێت و پاڵپشتت دەبێت ئەگەر بە بیرت هاتەوە. ▪︎ وە دەستت دەگرێت ئەگەر هەڵەت کرد (تاوەکو جارێکی تر ئەو هەڵەیە دووبارە نەکەیتەوە) #تأملات

لەهەر رڪەعەتێڪدا دووجار سورەتی فاتیحە و سورەتێك لە قورئان دەخوێندرێت وە دوو جار رڪوع دەبردرێت واتە ڪاتێك سورەتی فاتیحە و سورەتێکی تر لەدوای فاتیحە دەخوێنی یەڪسەر دەچیتە رڪوع و پاشان ڪە هەستایتەوە دووبارە سورەتی فاتیحە و سورەتێڪی تر دەخوێنی ئینجا دەچیتەوە رڪوع پاشان ڪە هەستایتەوە ئینجا دەچیتە سوجدە و دوو جار سوجدە دەبەیت پاشان هەڵدەستیتەوە بۆ رکەعەتی دووەم بەهەمان شێوەی رڪەعەتی یەڪەم ئەنجامی دەدەیت و تەحیات دەخوێنیت و سەلام دەدەیتەوە

نوێژی مانگ گیران سونەتێکی مؤكدەیە گرینترین ئەو شتانەی پێویستە بکرێن  لە کاتی خۆر و مانگ گیراندا : ١ - نوێژکردن و زۆر تێیدا مانەوە ٢ - دوعاکردن "ئیلحاح تێیدا" ٣ - تەوبە و داوای لێخۆش بوون کردن ٤ - خێرکردن

چۆنیــەتی نوێژی خۆر گیران و مانــگ گیـران قال أبو عبد الله البخاري في صحيحه : ١٠٤٠ - حدثنا عمرو بن عون، قال: حدثنا خالد، عن يونس، عن الحسن، عن أبي بكرة، قال: كنا عند رسول الله صلى الله عليه وسلم فانكسفت الشمس، فقام النبي صلى الله عليه وسلم يجر رداءه حتى دخل المسجد، فدخلنا، فصلى بنا ركعتين حتى انجلت الشمس، فقال صلى الله عليه وسلم: «إن الشمس والقمر لا ينكسفان لموت أحد، فإذا رأيتموهما، فصلوا، وادعوا حتى يكشف ما بكم» ئەبو بەکرە رضي الله عنه دەفەرمووێ (ئێمە لەلای پێغەمبەر صلی الله عليه وسلم دانیشتبووین خۆر گیرا ، پێغەمبەر صلی الله عليه وسلم بەپەلە هەستا پۆشاکەکەی رادەکێشا تا گەیشتە مزگەوت ، ئێمەش چوین ، دوورکات نوێژی کرد تاخۆر دەرکەوتەوە ، پێغەمبەر صلی عليه وسلم فەرمووی خۆر و مانگ لەبەر مردنی هیچ کەسێک ناگیرێ گەر بینیتان خۆر و مانگ گیرا نوێژ بکەن ، هەتا ئەو حاڵەتان لەسەر لائەچێ ) ١٠٤١ - حدثنا شهاب بن عباد، قال: حدثنا إبراهيم بن حميد، عن إسماعيل، عن قيس، قال: سمعت أبا مسعود، يقول: قال النبي صلى الله عليه وسلم: «إن الشمس والقمر لا ينكسفان لموت أحد من الناس، ولكنهما آيتان من آيات الله، فإذا رأيتموهما، فقوموا، فصلوا» ئەبو مەسعودی ئەنصاری رضي الله عنه دەفەرمووێ کەپێغەمبەر صلی الله عليه وسلم فەرموویەتی (خۆر و مانگ  ناگیرێن بۆ مردنی هیچ کەسێک بەڵکوو دو نیشانەن لەنیشانەکانی الله ، گەر بینیتان هەستن و نوێژ بکەن . ١٠٤٢ - حدثنا أصبغ، قال: أخبرني ابن وهب، قال: أخبرني عمرو، عن عبد الرحمن بن القاسم، حدثه عن أبيه، عن ابن عمر رضي الله عنهما، أنه كان يخبر عن النبي صلى الله عليه وسلم: «إن الشمس والقمر لا يخسفان لموت أحد ولا لحياته، ولكنهما آيتان من آيات الله، فإذا رأيتموها فصلوا» عەبدوڵای کوڕی عومەر رضي الله عنهما دەفەرمووێ کەپێغەمبەر صلی الله عليه وسلم فەرموویەتی (خۆر و مانگ  ناگیرێن بۆ مردن و ژیانی هیچ کەسێک ، بەڵکوو دوو نیشانەن لەنیشانەکانی الله ، گەر بینیتان نوێژ بکەن ) ١٠٤٣ - حدثنا عبد الله بن محمد، قال: حدثنا هاشم بن القاسم، قال: حدثنا شيبان أبو معاوية، عن زياد بن علاقة، عن المغيرة بن شعبة، قال: كسفت الشمس على عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم مات إبراهيم، فقال الناس: كسفت الشمس لموت إبراهيم، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إن الشمس والقمر لا ينكسفان لموت أحد ولا لحياته، فإذا رأيتم فصلوا، وادعوا الله» موغیرەی کوڕی شوعبە رضي الله عنه دەفەرمووێ (کەخۆر گیرا لەسەردەمی پێغەمبەری خوا صلی الله عليه وسلم لەو ڕۆژەی ابراهیم وەفاتی کرد ،خەڵکی وتیان خۆر گیرا لەبەر مردنی ابراهیم ، پێغەمبەر صلی الله عليه وسلم فەرمووی خۆر و مانگ ناگیرێن لەبەر مردن و ژیانی هیچ کەسێک ،گەر بینیتان نوێژ بکەن و داوا لەخوا بکەن لەسەرتان لایبات ) ١٠٤٤ - حدثنا عبد الله بن مسلمة، عن مالك، عن هشام بن عروة، عن أبيه، عن عائشة، أنها قالت: خسفت الشمس في عهد رسول الله صلى الله عليه وسلم، فصلى رسول الله صلى الله عليه وسلم بالناس، فقام، فأطال القيام، ثم ركع، فأطال الركوع، ثم قام فأطال القيام وهو دون القيام الأول، ثم ركع فأطال الركوع وهو دون الركوع الأول، ثم سجد فأطال السجود، ثم فعل في الركعة الثانية مثل ما فعل في الأولى، ثم انصرف وقد انجلت الشمس، فخطب الناس، فحمد الله وأثنى عليه، ثم قال: «إن الشمس والقمر آيتان من آيات الله، لا يخسفان لموت أحد ولا لحياته، فإذا رأيتم ذلك، فادعوا الله، وكبروا وصلوا وتصدقوا» ثم قال: «يا أمة محمد والله ما من أحد أغير من الله أن يزني عبده أو تزني أمته، يا أمة محمد والله لو تعلمون ما أعلم لضحكتم قليلا ولبكيتم كثيرا» دایکمان عائیشە رضي الله عنها دەفەرمووێ (خۆر گیرا لەسەردەمی پێغەمبەری خوا صلی الله عليه وسلم ، پێغەمبەر نوێژی بەخەڵک کرد ، زۆر وەستا پاشان رکوعی برد زۆر مایەوە لەرکوع ،پاشان هەستایەوە زۆر ماوەیەوە بەڵام کەمتر لەجاری یەکەم ، پاشان رکوعی برد زۆر مایەوە لەرکوع بەڵام کەمتر لەجاری یەکەم ،پاشان سوجدەی برد بەهەمان شێوە لەرکاتی دووەم هاوشێوەی رکاتی یەکەمی کرد ، نوێژی تەواو کرد خۆر بەربوو ، وتاری بۆ خەڵکی دا سوپاس و ستایشی خوای کرد پاشان فەرمووی (خۆر و مانگ دوو نیشانەن لەنیشانەکانی الله ، ناگیرێن بۆ ژیان و مردنی هیچ کەسێک گەر بینیتان داوا لەخوا بکەن وەتەکبیر (الله اکبر ) و نوێژ بکەن و خێر بکەن ، پاشان فەرمووی ئەی ئومەتی محمد سوێند بە الله هیچ یەکێک لەئێوە لە الله بەغیرەت تر نیە کاتێک بەندەیەکی ژن بێ یان پیاو زینا بکات ، ئەی ئومەتی محمد سوێند بە الله ئەوەی من ئەیزانم ئێوە بتان زانیایە کەم پێ ئەکەنین و زۆر ئەگریان )

پیاو که بیدعەیێکی داهێنا پێویسته باسی بکرێت تا خەڵکی لێی ئاگادار بن :حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ، قَالَ: ثنا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْخُزَاعِيُّ، قَالَ: ثنا هُدْبَةُ، قَالَ: ثنا حَزْمٌ، قَالَ: ثنا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ، قَالَ: جَلَسْتُ إِلَى قَتَادَةَ فَذَكَرَ عَمْرَو بْنَ عُبَيْدٍ فَوَقَعَ فِيهِ وَنَالَ مِنْهُ فَقُلْتُ لَهُ: أَبَا الْخَطَّابِ أَلَا أَرَى الْعُلَمَاءَ يَقُولُ بَعْضُهُمْ فِي بَعْضٍ، فَقَالَ: «يَا أُحَيْوِلُ، أَلَا تَدْرِي أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا ابْتَدَعَ بِدْعَةً فَيَنْبَغِي لَهَا أَنْ تُذْكَرَ حَتَّى يُحْذَرَ» عاصم الأحول ووتــــی: لای قتادة بن دعامة دانیشتم جا باسی عمر بن عبیدی کرد قسەی ناشرینی پێ وت جا منیش پێم ووت: ئەی باوکی خطاب وای نابینم کە عولەمایان هەندێكیان باسی هەندێکیان بکەن بە خراپه، جا قتادة ووتــــی: « ئەی أحیول، ئایا نازانی کە پیاو بیدعەیێکی داهێنا پێویسته باسی بکرێت تا خەڵکی لێی ئاگادار بن»

📚«حلیة الأولیاء»

#ئــەم_باســە لای سەلەف باو بووە کاتێك زانایێك بیدعەی داهێنابا پلەکەی چەندە گەورەیش بوایە تانەیان لێ دەدا تاوەکو خەڵك ئاگادار بێت و بیدعەکەی ئەنجام نەدەن، نەوەك وەك خەلەف بڵێن مادەم زانایە ڕێزی ئەگیرێت و قسەی پێ ناوترێت و اجتیهادی کردووە و هەلەیە، وە ئەمە درووست کردنی دووبەرەکی و تەفرەقە درووست کردن نییە لە نێوان موسلمانان بەڵکو خودی یەك ڕیزیە و کۆکردنەوەی موسلمانانە تۆ دژی بیدعە بیت، بەڵکو ئەوانە تەفرەقەیان درووست کردووە کە بیدعە دادەهێنن و خەڵکی گومڕا دەکەن. #ئــەم_عمرو_بن_عبید ــە کەسێکی قەدەری موعتەزیلەیە الــلّٰــه سەراو ژێری یکات لە ئاگر دا بە چاکی بیبرژێنێت و ئاگری دۆزەخی پێ گەرم کات

مــطــر الــوراق دەڵێت: مــەهــدی دەرناچێت، تاوەکو بە ئاشکرا کــوفــــر بە الــلّٰــه دەکرێت .

📚[الفتن لنعيم بن حماد (955)]

عــكــرمــة الــبــربــري دەڵێت: أصــحاب الــرس بیر ـێکیان هەبوو کە پێغەمبەرەکەیان فڕێدایە ناویەوە .

📚[تفسير إسحاق البستي (1018)]

الــحــســن الــبــصــري دەڵێت: ﴿ولا تَنابَزُوا بِالأَلْقابِ﴾ ووتــی: جولەکەیەک موسڵمان دەبوو (دوای موسڵمان بوونیشی) هەر پێی دەووترا: ئەی جــولــەکــە . لەوە قەدەغە کران .

📚[تفسير عبد الرزاق الصنعاني ٢٣٢/٢]

وهب بن منبه الخرساني دەڵێت: آدم 300 ســاڵ بۆ بەهەشت گریا، وە سەری بەرز نەکردەوە بــۆ ئاسمان دوای ئەوەی توشی ئەم هەڵەیە بــوو .

📚[الرقة والبكاء لابن أبي الدنيا (314)]

أبو جعفر الباقر دەڵێت: علي بن أبي طالب دەیووت: ماڵەکانتان لە تــۆڕی جـاڵـجـاڵـۆکـە پاک بکەنەوە، چونکە جێهێشتنیان لە ماڵەکان دا دەبێتە هۆی هەژاری .

📚[تفسير أبي إسحاق الثعلبي ٢٨٠/٧]

شمس الدين الذهبي دەڵێت: أبو جعفر الباقر گێڕانەوەکانی لە علي بن أبي طالب مورسلا .

📚[سير أعلام النبلاء للذهبي ٤٠٢/٤]

يزيد بن ميسرة دەڵێت: جـاڵـجـاڵـۆکـە: شــەیــتــانــە .

📚[تفسير ابن أبي حاتم ٣٠٦٣/٩]

أزهر بن عبد الــلّٰــه دەڵێت: شوێنی شەیتانەکان لە ماڵەکانتان ماڵی جاڵجاڵۆکەیە .

📚[النوادر والنتف لأبي الشيخ الأصبهاني (417)]

مقاتل بن سليمان البلخي دەڵێت: ﴿وإذ قال إبراهيم رب أرني كيف تحي الموتى﴾ ئــەمــە لەبەر ئەوەی لاشــەی گوێــدرێــژێــکی بــیــنــی لە کــەنــاری دەریــا کە ئاژەڵــی دەریــاو وشــکانی و باڵــنــدە تێیدا بڵاو ببوونەوە، بۆ ســاتــێــک سەیــری کــرد پاشان ووتــــی: ﴿رب أرني كيف تحي الموتى﴾ .

📚[تفسير مقاتل بن سليمان ٢١٨/١]