کانال لُغَةُ القُرآنِ (دکتر همّت دادرس)

22-«مَفاعِیل»: برای جمع اسم‎های چهار حرفی که اول آن میم(م) زائد دارد و حرف چهارمش حرف مدّ است. مانند: مِفتاح       مَفاتِیح – مِسکین      مَساکِین – مَظمورَة       مَظامِیر 23-«فَواعِل»: جمعی است برای اسم چهار حرفی که حرف دوم آن «واو» یا «الف» باشد. مانند:  کَوثَر       کَواثِر - عالَم      عَوالِم – جائِز      جوائِز – خاتَم       خَواتِم 24-«فَواعِیل»: برای جمع بستن اسم‎هایی که حرف دوم آن‎ها «الف» یا «واو» و حرف چهارم آن مدّ باشد.مانند: ساطُور      سَواطیر – طاحونَة(آسیاب)       طَواحِین 25-«فَعائِل»: جمعی است برای اسم مؤنث چهار حرفی که حرف سومش مدّ باشد.مانند: رِسالَة      رَسائِل – عَرُوس      عَرائِس – لَطیفَة       لَطائف – شدید(شِدّة)       شدائد 26-«فَعالَی»: این جمع برای اسم‎ها و صفت‎هایی مانند: هَدیَة      هَدایا – یَتِیم       یَتامَی - سَجِیَّة      سَجایا – بَلیِّة       بَلایا – زاوِیة      زَوایا 27-«فَعالِي»:برای جمع اسم‎هایی مانند:  أرض       أراضِي – لَیل      لَیالِي – أَهل      أهالِي به کار می‎رود. 28-«فُعالَی»: از این وزن برای جمع بستن صفات بر وزن «فَعلان و فَعلا یا فَعلَی» استفاده می‌‎شود. مانند: عَطشان و عَطشَی    عُطاشَی – سَکران و سُکرَی    سُکارَی همچنین این وزن گاهی به صورت«فَعالَی» نیز استفاده می‎شود. بنابراین جمع‎های فوق می‎شوند: عَطاشَی و سَکارَی.  توجّه:  1-صیغه‎ها و وزن‎های ذکر شده به تناسب کتب درسی عربی و مناسب با آموخته‎های دانش‎آموزان نوشته شده و از وزن‎های مشکل ، نامأنوس و تخصصی صرف نظر شده است. 2- صیغه‎ها و وزن‎های ذکر شده برای کلمات مذکور کلیت ندارد؛ بلکه هر یک از این اسم‎ها و صفات ممکن به وزن‎های دیگری نیز جمع بسته شوند. ✴️کانال لغةُالقرآن (همت دادرس ) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvRUjA1XSB4bWA

  اوزان پر کاربرد جمع مکسر: جمع مکسر جمعی است که با تغییر شکل مفرد کلمه ساخته می‎شود که این تغییر یا حرکت است یا در تعداد حروف و یا در حرکت و حروف هر دو. برای جمع مکسر وزن‎های گوناگونی وجود دارد که در این نوشتار به پر کاربردترین آن‎ها اشاره می‎شود. 1-   « أفعُل»: اسم سه حرفی بر وزن « فَعل» غالباً بر این وزن جمع مکسر بسته می‎شود. مانند: نَفس       أنفُس   -  عَین       أعیُن  -  نَجم         أنجُم 2-   « أفعال»: اسم سه حرفی بر وزن « فَعل و فُعل و فَعَل و فِعَل و فَعِل» بر این وزن نیز جمع مکسر بسته می‎شود. مانند: ثَوب       أثواب   -  قُفل      أقفال  - جَمَل      أجمال   -   بَیت       أبیات   - عِنَب       أعناب  - کَبِد      أکباد      3-   « أفعِلَة»: اسم‎های چهار حرفی که حرف زائد آن‎ها حرف مد باشد ( الف- و- ی)و نيز موصوف باشند نه وصف، اغلب بر این وزن جمع بسته می‎شوند.مانند:طَعام      أطعِمَة – إمام       أئِمَّة  - سُؤال       أسئِلَة  -     عَمُود       أعمِدَة  -  عَزیز        أعِزَّة  -  دلیل         أدِلَّة   4-   « فُعُل»: از برخی اسم‎های فوق بر این وزن نیز جمع مکسر ساخته می‎شود. مانند: کِتاب      کُتُب – سَبیل        سُبُل  -  سَریر        سُرُر 5-   « فُعَل»: این وزن برای جمع اسمی به کار می‎رود که بر وزن « فُعلَة» باشد. مانند: غُرفَة      غُرَف – أمَّة        أمَّم  -  حُجَّة        حُجَج 6-   « فِعَل»: جمع اسمی که بر وزن « فِعلَة» باشد جمع مکسر آن بر این وزن ساته می‎شود. مانند:    قِطعَة       قِطَع  -  نِعمَة       نِعَم  -  نِقمَة         نِقَم  7-    « فَعَلَة»: این وزن برای جمع بستن صفتی که لام‎الفعلش حرف صحیح باشد(حرف علّه نباشد) به کار می‎رود. مانند: کاسِب      کَسَبَة  –  عامل       عَمَلَة  –  وارِث         وَرَثَة 8-   «فَعلَی»: برای جمع بستن برخی صفات بر وزن «فَعِیل» استفاده می‎شود. مانند: مَریض      مَرضَی – شَتیت       شَتَّی  -  قَتِیل       قَتلَی  10-« فُعّال»: این وزن برای جمع صفت مذکر بر وزن «فاعِل» به کار می‎رود. مانند: کاتِب       کُتّاب – تاجِر      تُجّار  - زائِر        زُوّار  - کافِر       کُفّار 9-« فُعَّل»: برای جمع بستن صفات بر وزن فاعل از این وزن استفاده می‎شود. مانند: ساجِد       سُجَّد       –راکِع       رُکَّع 11-« فِعال»: این وزن برای جمع بستن بسیاری از اسم‎ها و صفت‎ها به کار می‎رود. مانند:  کریم و کریمَة      کِرام - سَبُع(درنده)      سِباع - جَبَل      جِبال  - ثَمَرَة       ثِمار – ذِئب      ذِئاب 12-« فُعول»: با استفاده از این وزن بسیاری از اسم‎های سه حرفی جمع می‎شوند. مانند: قَلب       قُلوب – عِلم      عُلوم – عَین      عُیون – نَفس      نفُوس – رَأس      رُؤُوس 13-«فِعلان»: جمع برخی اسم‎ها و نیز به ندرت بعضی از صفت‎ها بر این وزن می‎آید. مانند: نار      نِیران – عُود(چوب)       عِیدان – صَبِیّ(خردسال)      صِبیان – قِنوْ(خوشه‌‎خرما)      قِنوان 14-«فُعلان»: جمع برخی اسم‎ها و صفت‎ها بر این وزن است. مانند: جِدار      جُدران – شابّ      شُبّان شُجاع       شُجعان 15-«فُعَلاء»: أغلب برای جمع صفاتی که بر وزن «فَعیل یا فاعِل» باشند، از این وزن استفاده می‎شود. مانند: عَلِیم      عُلَماء – شَریک      شُرَکاء – بَخیل      بُخَلاء – رَفیق      رُفَقاء - صالِح       صُلَحاء  16-«أفعِلاء»: این وزن جمعی است برای برخی صفات که یا معتل العین باشند و یا مضاعف. مانند: نَبِیّ      أنبیاء – عَزیز      أعِزّاء  - قریب       أقرِباء – شدید      شدائد 17-«فَعالِل»: برای جمع بستن برخی اسم‎های چهار حرفی مجرّد(بدون حرف زائد)و یا ثلاثی مزید از این وزن استفاده می‎شود. مانند:– دِرهَم       دَراهِم – جَعفَر       جَعافِر  -  سُنبُل       سَنابِل 18-«فَعالیل»: جمعی است برای اسم‎های چهار حرفی با حرف زائد، پنج حرفی، سه حرفی با حرف زائد و یا پنج حرفیکه حرف چهارم آن حرف مدّ باشد. مانند: دینار      دَنانیر – عُصفُور      عَصافیر    فِردوس      فَرادیس – قِندیل       قَنادیل 19-«أفاعِل»: وزنی است برای جمع بستن اسم یا صفات بر وزن«أفعَل»(البته بجز صفت مشبهه مانند أحمَر،أسوَد و... زیرا این صفات مشبهه بر وزن «فُعل» جمع بسته می‎شوند.) مانند: أَکبَر    أَکابِر             أَفضَل       أَفاضِل – أَقرَب        أَقارِب - أَصبَع        أصابِع – أنمَلة(بندانگشت)       أنامِل 20-«أفاعِیل»: برای جمع اسم یا صفتی که حرف چهارمش حرف مدّ باشد. مانند:    أُسلُوب        أَسالِیب – أُنشُودَة        أَناشید – إبرِیق(آفتابه)       أَباریق 21-«مَفاعِل»: برای جمع بستن اسم چهار حرفی که اول آن میم(م)زائد داشته باشد. مانند: مَجلِس      مَجالِس – مَقبَرَة      مَقابِر – مَرتَع       مَراتِع – مَکرمَة       مَکارِم

منابع دکتری زبان وادبیات عرب : منابع آزمون دکتری که مطالعه آن برای دوستان سفارش می شود . الصرف والنحو: ۱- مبادئ العربیة ۴ (قسم الصرف والنحو) ۲- شرح ابن عقیل (با تکیه بر مباحث مهم تر مثل: حال و تمییز و استثناء) ۳- کتاب تست صرف و نحو به شکل مبحثی از انتشارات پردازش، تأليف دکتر عابدی فيروزجایی البلاغة: ۱- جواهر البلاغة (ترجمه: حسن عرفان) ۲- مختصر المعاني تألیف تقتازانی (ترجمه: حسن عرفان تحت عنوان کرانه ها) ۳- بدایة البلاغة از دکتر ابراهیم دیباجی انتشارات سمت ۴- علوم بلاغت و اعجاز قرآن از دکتر يدالله نصيريان (سمت) تاريخ الأدب: ۱- الوجيز في تاريخ الأدب العربي از دکتر ابولفضل رضايی وديگران ۲- تاريخ الجامع حناالفاخوری با تکيه بر عصر عباسی و معاصر ۳- تطور الأدب العربی الحديث از دکتر محمود شکيب انصاری انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز النصوص الأدبية: ۱- مختارات من روائع الأدب العربي في العصر الجاهلي دکتر محمد فاضلی، انتشارات سمت ۲- شذرات من النظم والنثر (عباسي و معاصر) دکتر نادر نظام تهرانی ودیگران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی ۳- المجاني الحديثة جلد ۳ ۴- لامية العرب شنفری و لامیة العجم طغرایی ۵- قصيده خمريه ابن فارض ۶- قصيده بانت سعاد کعب بن زهير ۷- سينيه بحتری النصوص غير الأدبیة: المصطلحات المتداولة في الصحافة العربية دکتر عزیزی پور، انتشارات سمت بالإضافة إلی: قران کريم جزء ۲۹ و ۳۰ نهج البلاغه خطبه های مشهور و کلمات قصار و نقد ادبی شوقی ضیف ✴️کانال لغةُالقرآن (همت دادرس ) https://t.me/joinchat/AAAAADv9yvRUjA1XSB4bWA