دوراق Duraq
Kanalga Telegram’da o‘tish
«دوراق» ایلک باشدا «کیتاب تانیتیمی» اوچون آچیلمیشدی. سونرا هر هانسی قونودا یازدیقلاریمی و بعضن دوستلارین یازیلارینی بوردا پایلاشماق قرارینا گلدیم. کانالین آدینی دوراق سئچدیم. بو دوراقدا بیزیمله یول بیر اولون 🤍☺️
Ko'proq ko'rsatish332
Obunachilar
Ma'lumot yo'q24 soatlar
-17 kun
+1430 kun
Ma'lumot yuklanmoqda...
O'xshash kanallar
Ma'lumot yo'q
Muammo bormi? Iltimos, sahifani yangilang yoki bizning qo'llab-quvvatlash boshqaruvchimizga murojaat qiling>.
Taglar buluti
Ma'lumot yo'q
Muammo bormi? Iltimos, sahifani yangilang yoki bizning qo'llab-quvvatlash boshqaruvchimizga murojaat qiling>.
Kirish va chiqish esdaliklari
---
---
---
---
---
---
Obunachilarni jalb qilish
Sentabr '26
Sentabr '26
+1
0 kanalda
Avgust '26
+17
1 kanalda
Get PRO
Iyul '26
+7
0 kanalda
Get PRO
Iyun '26
+9
0 kanalda
Get PRO
May '26
+1
0 kanalda
Get PRO
Aprel '26
+1
0 kanalda
Get PRO
Mart '260
0 kanalda
Get PRO
Fevral '26
+20
0 kanalda
Get PRO
Yanvar '26
+7
0 kanalda
Get PRO
Dekabr '25
+12
2 kanalda
Get PRO
Noyabr '25
+13
0 kanalda
Get PRO
Oktabr '25
+17
3 kanalda
Get PRO
Sentabr '25
+48
2 kanalda
Get PRO
Avgust '25
+5
0 kanalda
Get PRO
Iyul '25
+31
1 kanalda
Get PRO
Iyun '250
0 kanalda
Get PRO
May '250
0 kanalda
Get PRO
Aprel '250
0 kanalda
Get PRO
Mart '250
0 kanalda
Get PRO
Fevral '250
0 kanalda
Get PRO
Yanvar '250
0 kanalda
Get PRO
Dekabr '240
0 kanalda
Get PRO
Noyabr '240
0 kanalda
Get PRO
Oktabr '240
0 kanalda
Get PRO
Sentabr '240
0 kanalda
Get PRO
Avgust '240
0 kanalda
Get PRO
Iyul '240
0 kanalda
Get PRO
Iyun '240
0 kanalda
Get PRO
May '240
0 kanalda
Get PRO
Aprel '240
0 kanalda
Get PRO
Mart '240
0 kanalda
Get PRO
Fevral '240
0 kanalda
Get PRO
Yanvar '240
0 kanalda
Get PRO
Dekabr '230
0 kanalda
Get PRO
Noyabr '230
0 kanalda
Get PRO
Oktabr '230
0 kanalda
Get PRO
Sentabr '230
0 kanalda
Get PRO
Avgust '230
0 kanalda
Get PRO
Iyul '230
0 kanalda
Get PRO
Iyun '230
0 kanalda
Get PRO
May '230
0 kanalda
Get PRO
Aprel '230
0 kanalda
Get PRO
Mart '230
0 kanalda
Get PRO
Fevral '230
0 kanalda
Get PRO
Yanvar '230
0 kanalda
Get PRO
Dekabr '220
0 kanalda
Get PRO
Noyabr '220
0 kanalda
Get PRO
Oktabr '220
0 kanalda
Get PRO
Sentabr '220
0 kanalda
Get PRO
Avgust '220
0 kanalda
Get PRO
Iyul '220
0 kanalda
Get PRO
Iyun '220
0 kanalda
Get PRO
May '220
0 kanalda
Get PRO
Aprel '220
0 kanalda
Get PRO
Mart '220
0 kanalda
Get PRO
Fevral '220
0 kanalda
Get PRO
Yanvar '220
0 kanalda
Get PRO
Dekabr '210
0 kanalda
Get PRO
Noyabr '210
0 kanalda
Get PRO
Oktabr '210
0 kanalda
Get PRO
Sentabr '210
0 kanalda
Get PRO
Avgust '210
0 kanalda
Get PRO
Iyul '210
0 kanalda
Get PRO
Iyun '210
0 kanalda
Get PRO
May '21
+215
0 kanalda
| Sana | Obunachilarni jalb qilish | Esdaliklar | Kanallar | |
| 04 Sentabr | 0 | |||
| 03 Sentabr | 0 | |||
| 02 Sentabr | +1 | |||
| 01 Sentabr | 0 |
Kanal postlari
فیسبوک دوستلاریمدان حمید جباری یازدی:
چوخ ساغ اولون گوزل یازی اوچون. معدنلر، سو قایناقلارینا و کند و شهرلره چوخ تاثیر ائدیر. تاسوفله بیزه منفی تاثیرلرینین پایی دوشور. مثبت تاثیرلری دئییل. تیکانتپه معدنلرله دولودور، اونلار جیغاتینین باشقوللارینین سولارینی استیفاده ائدیرلر. اوردا بویوک قیزیل معدن لری (زرشوران، آغدره و سقز معدنلری) جیغاتینین باشقول چایلاری اولان ساروغچای، خورخورا، و چم ساققیز جیددی سولارینی آزالدیبلار و قالان سو و توپلاقلاری چیرکلندیریبلر. بومعدن و باشقا داش معدنلرین فعالیتهای گوره آرسنیک، مس، کروم، کادمیوم و...کیمی آغیر فلزلر تورپاقدا و سورا چوخالیب. و اونلارین یانیندا کارخانالار بو اورداکی اینسانلارین حیاتینی تهلوکهیه آتیر. بو معدنلرین اطرافیندا سرطان آماری جیددی شکیلده یوکسهلیب.
بو معدنلر یالنیز قیزیل، داش بولگهدن آپارمیرلار، اونلار اورمو گولونون سویونو کسیرلر، و چیرکلندیریرلر، خصوصی ایله سویون گوزو و بولاقلاریندان بو ایشی گورورلر. بو مسئله قایناقلارین چاپیلیب، تالان ائدیلمهسینین یانیندا چوخ اونملی مسئلهدیر. یعنی قیزیللا یاناشی جیغاتینی دا تالاییرلار. جیغاتینین سویونو، ماساسینی، شینینی. بو معدنلرجیغاتی کیمی گوزل چایین باشا باشیندا وار. یول بویو و قوشاچایین ایچینده(شن معدنلری و ماسا معدنلری کی تیکیتی صنعتینده و یول چکمهلرده چوخ ایستیفاده اولور) بئله بو معدنلر جیغاتینی چوخ آغیر بیر دوروما گتیریب چیخاریب. جیغاتینین و آردیجا اورمو گولونون قوروماسیندا بو معدنلرین جیددی تاثیری وار. جیغاتی آذربایجانین اونورغا سوتونودور. زرشوران معدن کارخاناسی تکجه ۳۰۰ میلیون لیتر جیغانینین سویوندان ایستیفاده ائدیر. زرهشوران آغ دره معدنینه گوره کیچیک معدن حساب ائدیلیر. تیکانتپهده، جیغاتی بویو معدنلری تکجه تیکانتپه و اورانین اطراف محیطینی دئییل، بوتون جیغاتینین اکوسیستمینی، جیغاتی اطراف شهر و کندلری و اورمو گولونه و اورمو گولونون اطرافینا تاثیری ائدیر. جیغاتینی بو معدن و سو استخراجی، معدن استخراجی صنعتیندن قورنماسا لازیمدیر.
جاوابیم:
✍🏻 دوراق
دئدیکلرینیز تمامیله آجی بیر حقیقتدیر و بؤلگهنین اکوسیستمینه، سو قایناقلارینا و گلهجگینه دریندن یانان بیر اینسانین هاراییدیر. آنجاق بیزیم آذربایجانیمیزدا طبیعتیمیزین تالانی تکجه بیر بؤلگهیه عایید دئییل؛ بو، بوتون اکوسیستمی و قیدا گوونلیگینی (امنیت غذایی) اوچوروما آپاران گئنیش بیر فاجیعهدیر. جیغاتی و تیکانتپهنین دردینه اوخشار، چئورهمیزده یئر و سو قایناقلارینی تهدید ائدن باشقا آجی اؤرنکلر ده وار:
ماراغادا «کاوه سودا» فابريكاسی:
بو کارخانانین آتؽقلاری و زهرلی پسابلاری، یئرآلتی سو سفرهلرینه قاریشاراق ماراغا و گونئی ماحالینین برکتلی تورپاقلارینی، باغلارینی شورلاشدیرماقدا و اکینچیلیگی محو ائتمکدهدیر.
سونگون میس معدنی (قرهداغ): اورداکی آچیق معدن استخراجی، مینلرجه هکتار تایسیز مئشهنی قیرینتییا وئرمکله یاناشی، باطله سدلریندن سیزان آغیر فلزلر اهر چایی و آراز اکوسیستمینی آغیر تهلوکهیه سالیب.
سهندین پوکه و داش معدنلری:
سهند داغینین اتهگینده، خصوصیله اوتلاق و یایلاقلارداکی تخریبات، سطحی سولارین آخیمینی دییشدیريب و یاماجلاردان گلن برکتلی سولارین قارشیسینی آلماقلا بؤلگهنین مالدارلیغینا و طبیعی بیتکی اؤرتویونه آغیر ضربه ووروب.
انجرد میس معدنی:
اهر بؤلگهسیندهکی بو معدن ده، عئینی ایله اطرافینداکی کندلرین اکین یئرلرینی و سو قایناقلارینی کیمیوی مادهلرله چیرکلندیرهرک یئرلی اهالینین ساغلاملیغینی تهدید ائدیر.
| 2 | چئوره عیرقچیلیغی
✍🏻دوراق
@kitabtanitimi
بو یاخینلاردا، غربی آذربایجان’دا ۱۴۰ تونلوق بؤیوک بیر قیزیل معدنینین کشف اولونماسی خبری یاییلدی. ایلک باخیشدا بو، بؤلگهنین گلهجگی اوچون بؤیوک بیر ثروت و فرصت کیمی گؤرونور. آنجاق آذربایجان خالقینین تجروبهسی، بیزه آجی بیر سورغو سوردورور: بو بؤیوک ثروت، دوغرودان دا بو تورپاغا و بو بؤلگهده یاشایان اینسانلارا خرجلنهجکمی؟ یوخسا یئنه هر زامانکی کیمی، تالانچیلار قیزیلی آپاریب، زهرلی هاواسینی، کیرلنمیش سولارینی و ایشلنمیش قایناقلارینی بیزه میراث بوراخاجاقلار؟!
بو سورونون آدی «چئوره عیرقچیلیغی»-دیر.
چئوره عیرقچیلیغی نه دئمکدیر؟
ان ساده دیلله، زهرلی فابریکالارین، چئورهنی کیرلَدن صنایعلرین و تهلوکهلی پروژهلرین، سیستماتیک اولاراق معیّن بیر ائتنیک قوروپون (بیزیم اؤلکهده تورک، عرب، کورد، بلوچ کیمی) یاشادیغی بؤلگهلرده قورولماسیدیر. بو ایشلرین فایداسی باشقا یئرلره گئدرکن، ضرری، زَهَری و خستهلیگی یئرلی خالقا قالیر. بو، بیر تصادوف دئییل، عدالتسیز بیر سیاستین سونوجودور.
بیز بو عدالتسیزلیگی اؤز گؤزوموزله گؤروروک:
اورمو گؤلو فاجیعهسی: اورمو گؤلو تکجه قوراقلیقدان دولایی قورومادی. گؤله تؤکولن چایلارین اوزرینده ساییسیز بندلر تیکیلدی و سو، باشقا بؤلگهلرین صنایع و اکینچیلیگی اوچون یؤنلندیریلدی. نتیجهده، گؤلون دوز فیرتینالاری، خستهلیکلر و محو اولان اکینچیلیگی آذربایجان خالقینا قالدی. گؤلون نعمتی باشقالارینا، فلاکتی ایسه بیزه یئتیشدی. بو، چئوره عیرقچیلیغینین ان آچیق اؤرنکلریندندیر.
تالان ائدیلن معدنلر: تیکانتپه’نین قیزیل معدنی، سونگونون میس معدنی و ایندی ده کشف ائدیلن بو یئنی ۱۴۰ تونلوق معدن، دونیانین ان زهرلی مادهسی اولان سیانور ایله ایشلهیهجک. بو معدنلرین ثروتی و گلیری مرکز اوچون آپاریلاجاق، آنجاق اونون زهرلی سولاری، تورپاغی و هاواسی بؤلگه خالقینا، کندلیلره و حئیوانلارا میراث قالاجاق. یئرلی خالق بو ثروتدن مینیموم فایدا گؤره-گؤرمهیه، سرطان و دیگر آغیر خستهلیکلر کیمی ان بؤیوک ضررلرینی چکهجکدیر.
سو قایناقلاری و ضررلی صنایعلر: ماراغا یاخینلیغینداکی "کاوه سودا" و قزوین یاخینینداکی "شیشه سازی" فابریکالاری، بؤلگهمیزده اولان بیر چوخ فولاد و اونون تبدیل فابریکالاری کیمی صنایعلر، قوراقلیقدان اذیت چکن بؤلگهلریمیزین میلیونلارلا متر مکعب سویونو ایچیر. بو فابریکالار، هم ده داواملی اولاراق چئورهنی کیرلَدیرلر، هم ده بؤلگهنین ان دَیَرلی وارلیغی اولان سویونو یوخ ائدیرلر. نهدن بو قدر چوخ سو ایستیفاده ائدن فابریکالار، سو آزلیغی اولان آذربایجان تورپاقلاریندا قورولور؟ جاواب، چئوره عیرقچیلیغی سیاستینده گیزلیدیر.
اورمو گؤلونون قوروماسی، معدنلرین تالانی و سولاریمیزین توکنمهسی، آیری-آیری حادیثهلر دئییل. بونلارین هامیسی، بیر توپلولوغون حیاتینی و گلهجگینی فدا ائدن سیستماتیک بیر عدالتسیزلیگین، یعنی چئوره عیرقچیلیغینین پارچالاریدیر.
بو سورونون چؤزوم یولو، «چئوره عدالتینی» طلب ائتمکدن کئچیر. یعنی، تورپاقلاریمیز و قایناقلاریمیز حاقیندا وئریلن قرارلاردا، یئرلی خالقین اؤزونون سؤز صاحیبی اولماسیدیر. چئورهمیزین قورونماسی، ساغلام بیر گلهجکده یاشاما حاقیمیزین تامین ائدیلمهسی اوچون بو عدالتسیزلیگی تانیماق و اونا قارشی چیخماق، هر بیریمیزین وطیفهسیدیر. | 34 |
| 3 |  چئوره عیرقچیلیغی
بو یازی بیر ایل اؤنجه پایلاشیلمیشدی
✍🏻دوراق
@kitabtanitimi | 30 |
| 4 | «قوزغونلارین اوچدوغو گؤیدن، دارا چکیلمیش بیر اومودون آغیسی»-شهریور آیینین ١٢سینین آنیسینا
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
تاریخین توزلو صحیفهلریندن، یالنیز بیر ایل گونش کیمی پارلایان، آنجاق مین ایللیک بیر حسرتی اورهکلره اَکن بیر حیکایه سیزلاییر. بو، قارانلیق دوستاقلارین سویوق دیوارلارینی سسی ایله تیترهدن، قلمی ایله ظولمت گئجهلرینه ایشیق ساچان، و نهایت بیر خالقین اونودولموش آرزولارینی ۱۲ شهریور گونونده بایراق ائدن بیر لیدئرین، میرجعفر پیشهورینین حیکایهسیدیر.
او گلمهدن اؤنجه، سؤزلر دوستاق، دیللر لال ایدی. ایللر بویو حبسخانالارین نملی دیوارلاری آراسیندا، آزادلیغین نفسینی دویماغا چالیشمیشدی. "آژیر" سسی ایله اویاتدی غفلت یوخوسونا دالانلاری. ژورنالیست کیمی یازدی، مبارز کیمی دایاندی و بیر میللتین سؤنموش اوجاغینی یئنیدن آلوولاندیرماق اوچون، اؤزونو بو یولدا شمعین اودونا یانان پروانه سایاغی فدا ائتدی.
و نهایت او گون گلدی. ۱۲ شهریورده، آذربایجاندا یئنی بیر اومود جوجردی. "فیرقه" یالنیز بیر حزب دئییلدی؛ ایللرجه بوغولان بیر سسین هایغیرتیسی، اَزیلن بیر کیملیگین آیاغا قالخماسی ایدی. پیشهوری ائلهجه اونون یولداشلاری بیر ایل ایچینده، بیر عؤموره سیغماز ایشلر گؤردولر. یوزلر و بلکه مینلر ایل سونرا، آذربایجانین مدرسهلرینده آنا دیلیمیزین شیرین نغمهسی اوخوندو. تبریز بیلیم یوردونون تمل داشی، جهالتین باغرینا آتیلان بیر گولله کیمی قویولدو. قادینلارا ایلک دفعه سس وئریلدی، تورپاقسیز کندلی امک وئردیگی تورپاغینا قوووشدو. او بیر ایل، تاریخین بیزه باغیشلادیغی ان گؤزل رؤیاسی ایدی. بیر ایل ایچینده، بیر خالقا نئچه یوز ایللیک بیر خیدمتین شرفینی یاشاتدی.
آنجاق بو رؤیا چوخ سورمهدی. دونیانین بؤیوک گوجلرینین سیاست شطرنجینده، آذربایجانین طالئعی بیر پیادا (شطرنجده اولان سرباز) کیمی قوربان وئریلدی. ایناندیغی داغلارا قار یاغدی، آرخالاندیغی دوستلاری خیانت ائتدی. وعدهلر اونودولدو، آندلار پوزولدو و میللی حؤکومت یالنیز بوراخیلدی.
او قارا گونلر گلنده، تبریزین کوچهلرینده کیتابلار یاندیریلدی. هر آلوو، دیلیمیزین، مدنیتیمیزین و تاریخیمیزین قلبینه سانجیلان بیر خنجر ایدی. اومودون سون قارانقوشلاری اولان سردارلار، تبریزین میدانلاریندا دار آغاجلاریندان بیر داها یئره ائنمهین بایراق سایاغی آسیلدیلار. گؤودهلر جانسیز یئره سَریلرکن، بیر خالقین آزادلیق آرزولاری دا او دار آغاجلاریندا بوغولدو. اینانمیش فداییلر، یوردلاریندان دیدرگین دوشدولر؛ هر بیری بیر یانا سپهلندی، آنجاق اورهکلریندهکی آذربایجان سئوگیسینی و پیشهوری آندینی هئچ بیر زامان اونوتمادیلار.
و نهایت بو خیانتلرین، بو آجیلارین آردیندان، ساختا بیر ماشین قضاسیندا بو بؤیوک لیدئرین حیاتینا سون قویولدو. سنی اؤلدورن او قضایا "تصادف" دئدیلر. آنجاق بیز بیلیریک: سنی اؤلدورن، بیر خالقین اومودونو یئنیدن دیرچلتمهیه جسارت ائتمهن ایدی. سنی اؤلدورن، خیانتین سویوق اَللری و تاریخین عدالتسیزلیگی ایدی.
بو گون، سنین آدین و خاطیرهن، یاندیریلان کیتابلارین کوللریندن یئنیدن دوغولور. دارا چکیلمیش سردارلارین روحو، گؤیلرده بایراق کیمی دالغالانیر. و سنین بیر ایللیک حؤکومتین، گلهجک نسیللره بیر یول خریطهسی، بیر شرف و بیر اومود میراثی اولاراق قالیر. روحون شاد، یولون داواملی اولسون. | 99 |
| 5 |  بو یازینی بیر ایل اؤنجه فیسبوکدا پایلاشمیشدیم
«قوزغونلارین اوچدوغو گؤیدن، دارا چکیلمیش بیر اومودون آغیسی»-شهریور آیینین ١٢سینین آنیسینا
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi | 45 |
| 6 | صمد، اؤزو تک لییینده بیر «حزب» و بیر «اوردو» ایدی
بیر نئچه ایل بوندان اول معین بیر مناسبت اوچون، آدی و خاطیره سی هر زمان یاشار «صمد بهرنگی» حقده بیر نئچه جمله یازمیشدیم.
یازینین - شاعیرلر دئمیش - «شان نزولی» ایندی یادیمدا دئییل. هر حالدا «صمد» حقده هر زمان یازماق اولور و بو ایش اوچون بیر مناسبت و یا ایلدؤنومو گؤزلمک لازیم دئییل.
هر حالدا فیسبوک دوستلاریمدان «حامید مرسلی» جنابلاری او زمان منیم او ناچیزانه یازیم حقده، قیسادا اولسا، عالمانه و مشفقانه- انتقادی بیر یازی (جواب) یازمیشدی.
«تبریزین گؤزل اوغلو» صمدین پارلاق خاطیره سی هر زمان کؤنلوموزده یاشاتدیغیمیزی نظرده آلاراق، یازیلارین هر ایکیسینی ده بورادا قویورام.
×××××
صمد، اؤزو تک لییینده بیر «حزب» و بیر «اوردو» ایدی
صمد، اؤزو تک لییینده بیر «حزب» ایدی. بیر «اوردو» ایدی. بولدوزر کیمی یول آچان ایدی.
هر کیم دئسه کی، تک باشینا بیر ایش گؤرمک ممکون دئییل، صمدین نائلیت لرینه باخسین و اوتانسین.
صمد «بالاجا قارا بالیق» کیمی یولا دوشدو و دالیسیجا مینلر و اون مینلری چکیب، آپاردی.
صمدین یولونو فقط آذربایجاندا یوخ، بوتون ایراندا مینلر معلم دوام ائتدی و بئله لیکله، اوجقار کندلرده مدنیت ده ن اوزاق و هر یئرده ن خبرسیز محروم اوشاقلارا، حیات اوچون یئنی بیر پنجره آچیلدی. او اوشاقلارین ایچینده ن نه گؤزل شخصیت لر عمله گلدی.
ایران کیمی بیر اؤلکه ده، صمد گؤره ن و باشاران ایشی، بیر «حزب» باشارا بیلمزایدی.
آذربایجان شاعیرلرینده ن توپلادیغی و چاپا وئردیگی شعر مجموعه سی «پاره- پاره»، زمانیندا بیزیم کیمی گنج آذربایجانچیلارا، بیر مانیفست اولدو.
ایندی بیر پارا «چوخ بیلمیشلر»؟؟!!... صمدی بگنمیرلر. اونلار اوچون صمد رادیکال، آنارشیست و شدتی تبلیغ ائده ن دی. اونلارا صمد بهرنگی یوخ، عباس یمینی شریف لازیم دی.
نه ایسه: ایت هوره ر کروان کئچه ر.
صمد بیزیم کؤنلوموزده یاشاییر.
چوخ اوزاق دئییل کی، آزاد آذربایجان دا یوزلر مدرسه، یونیورسیته و پداگوژی اوجاقی صمدین آدینی داشییاجاقدی.
صمد حالا یاشاییر. ...
×××××
حامید مرسلی جنابلاری یازدیلار:
حؤرمتلی خوجام،
یازینیزداکی صمیمیّت و او دؤورون روحونو عکس ائتدیرن جوشقونلوق، شوبههسیز کی، تقدیره لاییقدیر. سیزین نسلینیز اوچون صمدین بیر "بولدوزر"، بیر "اوردو" و بیر "کاروان" اولدوغو، دانیلماز بیر حقیقتدیر. او، دوغرودان دا، دورغون سولاری چالخالایان و چوخلارینا ایلهام وئرن بیر گوج ایدی.
آنجاق زامان دَییشیر و کاروانلار دا بعضاً گئتدیکلری یولو یئنیدن دوشونمهلی اولورلار.
"بیزه عباس یمینی شریف یوخ، صمد بهرنگی لازیمدیر" دئمک، موباحیثهنی ایکی قطبه سیخیشدیریب آسانلاشدیرماقدیر. مسئله، اوشاقلاریمیزا یا تسلیمیتچی بیر ادبیاتی، یا دا اینتیقامچی بیر ادبیاتی تقدیم ائتمک دئییل. مسئله، اوشاقلاریمیزا دونیانی بوتون چئشیدلیلیگی و قاریشیقلیغی ایله گؤسترن، اونلارا "نئجه دوشونمهیی" اؤیرتمک یئرینه، "نه دوشونمهلی اولدوغونو" دیکته ائدن بیر ادبیات آخیمینا قارشی چیخماقدیر.
بیر نسله "مانیفست" اولان بیر کیتابین، سونراکی نسل اوچون بیر "سورغو" اوبیئکتینه چئوریلمهسی، گئریلهمه دئییل، عکسینه، جمعیتین فیکری اینکیشافینین گؤستریجیسیدیر. بولدوزرلر یول آچارکن، اؤنلرینه چیخان هر شئیی، او جوملهدن ظریف چیچکلری ده ازیب کئچرلر. بو گونون "چوخ بیلمیشلری" دئدیگینیز اینسانلار، بلکه ده سادهجه او ازیلن چیچکلرین ده فرقینده اولانلاردیر.
صمدین آدینی یوزلرله مکتبه وئرمک، اونا بیر حؤرمت اولا بیلر. آنجاق اونا ان بؤیوک حؤرمت، اونون آرزولادیغی کیمی سورغو سوروشان، تنقید ائدن و هئچ بیر شخص و دوشونجهنی بوتلاشدیرمایان آزاد بیر نسل یئتیشدیرمکدیر. بلکه ده صمدین اؤزو ده یاشاسایدی، اؤزونو بیر دوگمایا چئویرنلری دئییل، اونو بئله آشماغا چالیشانلاری آلقیشلایاردی.
"ایت هورر، کاروان کئچر" سؤزو دوغرودور، آنجاق عاغیللی کاروان، هورن ایتلرین نییه هوردویونو ده دوشونر. کیم بیلیر بلکه کاروانین یولوندا بیر تهلوکه وار؟!
هله قالسین کی صمد بهرنگی "کند و کاو در مسائل تربیتی کودکان ایران" اثرینده بیر پارادوکسیکال یاناشمانین آچیقجا گؤسترگهسی اولور. بهرنگی، آنا دیلی فارسجا اولمایان اوشاقلارین مدرسهده دیل بیلمهدیکلری اوچون "آخماق" و "تنبل" دامغاسی یئدیگینی گؤرور و بو عدالتسیزلیگی کسکین شکیلده تنقید ائدیر. بو، اونون عدالتلی و مسئلهنین فرقینده اولان یؤنودور. آنجاق بو پروبلئمه حل یولو اولاراق، اوشاقلارا فارس دیلینی ان تئز شکیلده اؤیرتمک اوچون "روش مستقیم"ی تکلیف ائدیر. بو متودا گؤره، معلم صینیفده اوشاقلارین آنا دیلیندن اصلاً ایستیفاده ائتمهمهلی، هر شئیی تکجه فارسجا، ژست و تکرارلا اؤیرتمهلیدیر. | 56 |
| 7 | کتاب بو یاخینلاردا لود اولاجاق...
کانالی الیزدن گلن قدر پایلاشین لطفا. سانسورسوز یازیب یازینین قول-بوداغین وورماماق اوچون بیر چالیشمادیر. استقبال یاخجی اولسا البته بوندان سونرا ارشادین کینیندن و بعضی انتشارات کبریندن اوزاق راحاتجا یازیب پایلاشماق داها چوخ اولاجاق. اولمازسادا بو چالیشمادا ملتین حؤصله سیزلیغیندان و دیلیمیزسین اؤکسوزلویوندن، بیر گوشهده توزلانار.
اؤنملی اولان الدن گلینجه یولدا اولماقدیر!
حیکایه لرده آدی کئچن موزیکلر و حیکایه لرین فضاسیندان اولان گؤرونتولری بو کانالدا تاپا بیلرسیز
@A_artash | 52 |
| 8 | آبیدهنین چاتلاری
✍🏻 دوراق
کیملیک بلگهمه گؤره بوگون یئنه دوغوم گونومدور. کئچن ایل بو گونون شرح حالینی ائوین ایچیندهکی بیر شمعین ایشیغیندا یازمیشدیم، یانان تکجه بیر شمع ایدی، بو ایل او شمع بؤیویوب بوتون بیر اؤلکهنین اوستونده یانان اودا دؤنوبدور دئمک اولار. فئورالین سونونجو گونوندن بری گؤیده دمیر قوشلار اویانیر، استرسدن بوغولماق حیسی گلیر آداما، خبرلرین ساییلاری هر گئجه آرتیریلان بیر یئنی میثقال داش کیمی منیم چیینیمه قویولور سانکی.
سانکی یاشامیمیزین بوتون آلانلاریندا بیر تعزیه اوینانیلماقدادی هر گون، آنجاق پرده یوخدور آرتیق. آداملار ساختاکارلیقلا صحنهده گولور، صحنهدن یئنیب ائولرینه قاییداندا ایسه اوزلریندن او یالانچی نیقابی چیخاریب، آلتیندا باشقا بیری آغلاماسا دا، ماتم توتماقدادیر. یوللار یاد آداملارلا دولوب، هر کس بیر یئرده بیر گئجهلیک قوناقدیر، سانکی بوتون شهر بیر کاروانسارادیر آنجاق بللی اولان بودور: هئچ کس گئتدییی یئری بیلمیر.
من ایسه اوتاغیمدا یاشاماقدان داها چوخ خوشلانیرام، کؤلگهدن ائشییه چیخمایان، گونشه طرف اَییلمهین، کؤلگهده قالماغی سئچن بیریسی سایاغی. باشیمین توکلری قار توتموش داغین زیرووهسی کیمی آغاریب، گؤودَم ایللرین یوکو آلتیندا بوکولوب، قارینیم قورساق کیمی ساللانیبدیر. گوزگو هر سحر، هر گون تکرارلادیغی حؤکمو اوخویور منه، آنجاق ایندی داها آلچاق سسله، سانکی او دا یورولوب بو خبری منه هر گون تکرار ائتمکدن.
بو ایل آتام خستهلنیب. هردن کناریندا اوتوراندا اونون اوزونده گلهجک اؤز اوزومو اوخویور سئزیرم، ایکی گوزگونون بیر-بیرینه باخدیغی کیمی، هر ایکیسی ده آیری بیر سونسوزلوغا آچیلیر.
یورغونلوغوم بؤیویوب، اینجارسیز، اوزانیق حاللاریم چوخالیب. بعضن گئجهلری بیر رومانین بیر یازینین ایمگهلهدیگی فضاسیندا گیزلنیرم، بعضن بیر فیلمین کولگهسینده باشیمی قاتیرام. منه گؤره اینستاگرام ریلزلری دا بوینوموزا بیچیلمیش عصریمیزین مدرن نارکوتیکی سایاغی او میراثا قالمیشی الینه آلانی اؤزونه باغیملی ائدیر، سونسوز، هئچ بیر یئره چاتمایان بیر باغیملیلیق. «چئس دات کامدا» شاهمات اوینویورام، نه ده اولسا شاهمات تاختینین دیکتاکوراسی اؤزومم. اوردا بیر کیچیک کراللیغیم وار، هر داشین یئرینی اؤزوم تعیین ائدیر، اونلارین اؤلومونه نهایتده ایسه اودوزماغیمین دا سببی ائله همین من اؤزومم.
خالقیمین گلهجهیینه باخاندا، بئش-اون ایل سونراسی بئله قارانلیقدیر گؤزومده. نظره گلیر بیزیم طالع گونشیمیز چوخداندی باتیب، نه ایسه کی هله گؤمولمهییبدیر.
کئچن ایل اؤزومو «جسارتسیزلیک آبیدهسی» آدلاندیرمیشدیم، نه یاشاماغا او قدر جسارتیم چاتیردی، نه ده بیتیرمهیه. بو ایل او داش هله میدانداکی یئریندهدیر، آنجاق اوستونده تزه چاتلار وار: ساواشین سسی، آتامین ناخوشلوغو، باشیمین آغ توکلری، هر بیری بیر چکیج ضربهسی کیمی گؤودهمه ائندیریلیر. دونیانین بیر چوخ آبیدهسی چاتلاقلاریلا یاشاییر، هله آدلاری وار، هله زیارتچیلری وار.
یالنیز بو اؤلکه فتح اولونماییب هله: مادام کی بو صحیفه وار و مادام کی من یازیرام هله. واختیمی آلا بیلرلر، بدنیمی، حتی تورپاغیمین دیلینی بیر گون سسسیز قویا بیلرلر، آنجاق بو سطیرلرده من هله اؤز فرمانیمی یازیرام. بلکه بو دا بیر جسارتسیزلیکدیر، بیلمیرم. دای یورولموشام بو تکرارلاردان، آنجاق چوخ شوکور قلمیم هله یئره دوشمهییب. اوخوجولاریمی دا چوخ سئویرم؛ نه یاخشی وارسیز :)) | 106 |
| 9 |  BİZ DOĞULANDA
Dağlarda seyrək yağış tökürdü biz doğulanda
Qurdlar ulaşırdı
Atlar kişnəşirdi
Topraq doğur kimi ah çəkirdi biz doğulanda
Sonra dincəlirdi
Yeriyindən düşmüş qadın kimi
Bəlkə günəş batıdan doğurmuş onda.
Topraq dalğa vururmuş dəniz kimi
Dəniz sinə gərirmiş topraq kimi
Qılınclar danışırmış,
Kişilər susurmuş
Ah yazıqlar qısır toprağa, quru dağlara
Doğuluruq
Çiyinlərimizdə yüzilliklərin yükü
Biləklərimizdə el yarası və dil yarası
Duaların məlhəm qoxusu yaralarımızda
Təbrizin dolanbadolan küçələrindən çıxırıq
Ərkin qızıl köynəyi əynimizdə
Göy məçidin Tanrı qoxusuna bürünürük
Yol döyürük
Gözlüyür yolumuzu dar ağacları
Ucalırıq
Ucaldıqca yaxınlaşır başımız sabunlu kəndirlərə
Hey, yetim ulduzların anası
Bir daha batıdan çıxdığın olmazmı?
Bir daha dağlara seyrək yağış yağmazmı?
Gəbə topraq ah çəkməzmi bir daha?
Ah yazıq qısır toprağa, quru dağlara
Ən yaşlımız ana qarnında yaşayanlardır
Ən uca qalxanımız kəndir boyunca qalxanlar.
HADİ QARAÇAY 🤍🌺 | 87 |
| 10 | بیر ایل اؤنجهدن قالان بیر یازی:
آغاجری ائلینین سوی کؤکو و تاریخی
✍🏻 دوراق
آغاجری و یا آغاج اَری، کؤکنی اوغوز تورکلرینه دایانان تورکدیللی بیر ائلدیر. بو ائلین آدی "آغاج" و "اَر" (کیشی، آدام) سؤزلریندن دوزهلیب و تحت الفظی "مئشه آدامی" معناسینی وئریر. بو آد، اونلارین مغول ایستیلاسیندان سونرا سیحون چایینین اؤتَسیندن کؤچهرک آنادولونون مئشهلیک بؤلگهلرینده مسکونلاشدیقلاری اوچون اونلارا وئریلمیشدیر. آغاج ایشلری ایله مشغول اولدوقلاری اوچون اونلارا "تاختاچی / نجار" دا دئییلمیشدیر.
تاریخ بویونجا ماجراپرست و دؤیوشکن بیر طایفا کیمی تانینان آغاجریلر، آنادولودا سلجوقلار ایله مغوللارلا ساواشمیش و نهایتده باسغیلارا معروض قالاراق بیر قیسمی ایندیکی سوریهیه کؤچموشدورلر.
سونرالار، قاراقویونلو دؤولتینین یارانماسی ایله اونلارلا یاخین علاقهلر قورموشلار. قاراقویونلو حؤکمداری «قارا یوسف»-ون آذربایجانی فتح ائتمهسیندن سونرا، آغاجری طایفالارینین بیر بؤلومو اونونلا بیرلیکده ایرانا گلمیشدیر. بو دؤورده، حسنبیگ و حسینبیگ کیمی بیر سیرا تانینمیش آغاجری امیری قاراقویونلو اوردوسوندا خیدمت ائدیردی.
ایرانین بوگونکو بهبهان و کهگیلویه بؤلگهلرینده یاشایان آغاجریلرین، همین قاراقویونلولار دؤورونده ایرانا کؤچن آغاجریلرین تؤرهمهلری اولدوغو دوشونولور. قاراقویونلولارین سقوطوندان سونرا دا آغاجریلر اؤز مؤوجودیتلرینی قوروموش و صفویلر دؤورونده و اوندان سونرا دا ایرانین جنوب-غرب بؤلگهلرینده اؤنملی بیر گوج اولاراق قالمیشلار. بو گون آغاجری آدی ایراندا بیر چوخ کند و بؤلگه آدی اولاراق مؤوجوددور کی بو دا همین طایفانین تاریخی میراثینا دلالت ائدیر. اؤرنک اولاراق، خوزیستان اوستانیندا یئرلشن و نفت صنایعسی ایله تانینان آغاجری شهرینین آدی دا بو تاریخی ائلین یادگاریدیر. تانینمیش جامعهشناس هاشمی آقاجری ده همین ائلدندیر.
بو ائل افشار، بیگدیلی، جغتایی، قرهباغی و گشتتیل کیمی چئشیدلی تیرهلره بؤلونور کی بو دا اونون دیگر اوغوز طایفالاری ایله درین تاریخی باغلارینی گؤستریر. گونوموزده آغاجری ائلینین بیر قیسمی ایراندا یاشاسا دا، اونلارین تؤرهمهلریندن اولان و شیعه مذهبینه اینانان قوروپلار تورکیهنین ده فرقلی یئرلرینده مؤوجوددورلار.
اساس تاریخی قایناقلار:
کتاب دیار بکریه (ابوبکر طهرانی): بو کیتاب قاراقویونلولار دؤورونون ان اؤنملی قایناغیدیر. آغاجری امیرلرینین (حسنبیگ، حسینبیگ و...) آدلارینی و او دؤوردهکی فعالیتلرینی ثبت ائتمیشدیر.
جامعالتواریخ (رشیدالدین فضلالله همدانی): تورک و مغول طایفالارینین کؤکنی، او جوملهدن اوغوز بویلاری حاققیندا اساس معلوماتلاری احتیوا ائدیر.
فارسنامه ناصری (میرزا حسن فسایی): قاجار دؤورونده ایرانین جنوب بؤلگهلرینده، خصوصاً فارس و کهگیلویه ایالتلرینده یاشایان ائللر و طایفالار حاققیندا چوخ دَیَرلی معلوماتلار وئریر. آغاجریلرین تیرهلری و یاشادیقلاری یئرلر بو کیتابدا قئید اولونوبدور.
معاصر آراشدیرمالار:
Faruk Sümer, "Oğuzlar (Türkmenler)", "Karakoyunlular", "Ağaçeriler": تورک تاریخچیسی پروفسور فاروق سومرین اثرلری اوغوزلار و آغاجریلر حاققیندا ان قاپساملی و دقیق آراشدیرمالاردان ساییلیر. متندهکی بیر چوخ بیلگی اونون تحقیقلرینین نتیجهسیدیر.
خوزستان و کهگیلویه و ممسنی (احمد اقتداری): ایرانین بو بؤلگهلرینین تاریخی جوغرافیاسی و ائللری حاققیندا یازیلمیش بو اثر، آغاجری شهری و طایفاسی آراسینداکی علاقهنی و اونلارین بؤلگهدهکی ایزلرینی آراشدیریر. | 516 |
| 11 | دوستلارین بیری سوروشوبلار:
بوردا فارس ناسیونالیزمین ایلکین دیرچهلیش فعالیتلری ائتکیسینی نئجه دگرلندیرمک اولار، مشروطه فارس ائتنیکینین ملی اویانیشی و فارسلیق اۆزره قورولان مدرن دولت-ملت چاباسی دئییل می ایدی؟
آذربایجان و تبریز مشروطهچیلری سیز وورغولادیغیر کیمی دوشوننده، فارس مشروطهچیلری نئجه دوشونوردولر؟ یقین کی اونلاردا ائتنیک کیملیگی و میللتچی دویغولاری، میللتچیلیک قیلغیجیمی یارانمیشدی، حتی بیر چوخلاریندا میللتچیلیک اولقون بیر حالدا ایدی و سیاسی ادبی دوشونجهلری بو یؤنده ایدی. بیزیم غلفتیمیزین اونلارین آییقلیغینی نئجه تحلیل ائتمک اولار، کؤکلری و ندنلریندن باشلاساق هانکی آنلاما گئری دؤنوش ائدیب اونلارین بیزدن فرقلی اولاراق تئز ائتنیک کیملیگین اؤنمینه وارماقلارینا دا گؤزوشوزو پایلاشین لوطفن.
@kitabtanitimi
جاوابیم:
✍🏻دوراق
سیزین وورغولادیغینیز نوقطه، مشروطه تاریخینین ان درین و عئینی حالدا آذربایجان تورکلری اوچون ان آجی پارادوکسلاریندان بیریدیر. مشروطه دؤنمی، تکجه قانونخواهلیق و دموکراسی آختاریشی دئییل، تام آنلامیلا مدرن فارس میللتچیلیگینین دوغوش و پراتیک (عمل) مرحلهسی ایدی.
فارس ضیالیلاری (میرزا آقاخان کرمانی، فتحعلی آخوندزادهنین یولداشلاری، ملکم خان و باشقالاری) باتیلی شرقشناسلارین (اورینتالیستلرین) یازیلاریندان ایلهام آلاراق، ایرانین گئریقالمیشلیغینی ایضاح ائتمک اوچون بیر "گوناهکار" آختاریردیلار. اونلارین فلسفهسینده گوناهکارلار عربلر (دین آچیسیندان) و تورکلر (حاکیمیت و اوردو آچیسیندان) ایدیلر. اونلار اوچون مدرن دؤولت-میللت قوروجولوغو، هگئلیان بیر "دیالکتیک" کیمی ایدی: اؤز یئنی کیملیکلرینی تورک و عربه قارشی اولاراق تئوریزه ائدیردیلر. فارس دیلی و ایسلامدان اؤنجهکی (هخامنشی-ساسانی) تاریخه قاییتماق رومانتیکاسی، اونلارین میللتچی دویغولارینین تملینی قوردو.
آذربایجان مشروطهچیلری و ضیالیلاری نیه بو کیملیک و ائتنیک مسألهسینده غفلتده ایدیلر؟ بونون ایکی اساس کؤکو وار:
مین ایله یاخین ایدی حاکیمیت تورکلرین الینده ایدی. قاجار دؤولتی بیر تورک خاندانی ایدی و ولیعهدین اوتوردوغو یئر تبریز ایدی. فلسفی قایدا بودور: "اؤزونو حاکیم و سیستمی اؤزونونکو بیلن، اؤز ائتنیک کیملیگینی ساوونماغا (مدافعه ائتمهیه) احتییاج دویماز." فارس ائتنیکی اؤزونو محکوم و کنارا ایتهلنمیش گؤردویو اوچون کیملیک سیلاحینا ساریلدی. بیزیمکیلر ايسه مملکتین صاحیبی کیمی، بوتون "ممالک محروسه"نی قورتارماق، ظولمو آرادان آپارماق و سیستمی ایصلاح ائتمک دوشونجهسینده ایدیلر.
آذربایجان و تبریز، دینی دوشونجهنین، عدالتخانهنین و سوسیال-دموکراتلارین (مرکز غیبی کیمی قوروپلارین) مرکزی ایدی. بیزیم موباریزلر (ستارخان کیمی) مسألهیه شخصلر و بؤلگهلر اوستو باخیردیلار. اونلارین دردی دموکراسی، مجلیس و شریعتین/قانونون حاکیمیتی ایدی. ائتنیک مسألهسی بیزیم اوچون هله بیر "اگزیستانسیال (وارلیق) بحرانی"نا چئوریلمهمیشدی، اونون اوچون نظریهپردازلیق ائدک.
فارس ائتنیکی مشروطهنی بیر "میللی-کیملیگینی یئنیدن یاپیلاندیرما" پروسهسی کیمی گؤردو. بیز ایسه مشروطهنی بیر "سیستئم ایصلاحاتی" کیمی گؤردوک. نتیجهده، بیزیم قانیمیزلا، تبریزین دیرهنیش و فداکارلیغی ایله قورولان مشروطه و یئنی سیاسی اورتام، سونرادان چوخ راحاتجاسینا پانایرانیست ضیالیلارین و نهایت پهلوی رژیمینین الینه کئچدی. بیز دموکراسی و قانون اوچون اؤزوموزو فدا ائتدیک، اونلار ایسه بو یارانان فورصتدن اؤز مدرن، تک-دیللی و فارس-مرکزلی دؤولتلرینی قوردولار. بیزیم غفلتیمیزین ان بؤیوک بدلی ده ائله بو اولدو: مرکزده دؤولت قورانلار، بیزی کنارا ایتهلهییب آسیمیله ائتمک پروسهسینی باشلاتدیلار. | 110 |
| 12 | بیر ایل اؤنجهنین یازیلاریندان
✍🏻دوراق
@kitabtanitimi
ایرانین ایلک چاپخاناسی (سربی چاپ)، تهران و یا اصفهان کیمی شهرلرده دئییل، تبریزده قورولدو. عباس میرزا ناییبالسلطنه زمانی، ۱۸۱۶-جی میلادی ایللرینده، زینالعابدین تبریزی طرفیندن ایلک مطبعه تبریزده ایشه باشلادی. بو چاپخانادا چاپ اولونان ایلک کیتابلاردان بیری میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانینین "فتحنامه" اثریدیر. یعنی، تبریز بوتون ایران اوچون علم و ادبیاتین یاییلماسینا اؤنجوللوک ائدیردی. پایتخت تهران، بو تکنولوژیدن فایدالانماق اوچون ایللرجه گؤزلهمهلی اولدو.
ایرانین ایلک رسمی دؤولت قزئتی تهراندا چیخسا دا، پایتختین خاریجینده یاییلان ایلک اؤنملی قزئتلر و مطبوعات فعالیتلری یئنه ده تبریزده باش وئردی. اؤرنک اولاراق، مشروطه اینقیلابیندان چوخ اؤنجه، ناصرالدین شاه زامانیندا میرزا تقیخان امیرکبیرین تشویقی ایله تبریزده قزئت یایینلاماغا جهدلر اولدو. آنجاق ان اؤنملیسی، مشروطه دؤورونده تبریزین ایرانین "آزاد مطبوعات پایتختی" اولماسیدیر. "انجمن"، "آذربایجان"، "ستار" کیمی اونلارلا اینقیلابی و آیدینلانما یانلیسی قزئت تبریزده یاییلاراق بوتون ایرانا یاییلیردی و ایستیبدادا قارشی موباریزهنین سسی اولوردو.
بونا بنزر باشقا بیر گوجلو تاریخی اؤرنک ملانصرالدین ژورنالیدیر. بو مجله، تورک دونیاسینین ایلک ساتیریک (طنز) و دموکراتیک مطبوعات اورگانلاریندان ساییلیر و اونون تاثیری ایران تورکلرینین اؤز فرهنگی اصالتینی و اؤنجوللوگونو گؤسترن بؤیوک بیر فاکتدیر.
۱۹۰۶-جی ایلده تفلیسده، بؤیوک آذربایجانلی ادیب و دوشونر جلیل محمدقلیزاده طرفیندن یایینلانماغا باشلایان "ملانصرالدین" ژورنالی، تکجه قافقازدا دئییل، بوتون شرق عالمینده، خصوصیله قاجار ایرانیندا و عوثمانلی امپراتورلوغوندا بؤیوک بیر فیکری اینقیلاب یاراتدی. بو مجله، ساده و خالق دیلینده یازیلاری و دونیا سویهسیندهکی کاریکاتورلاری ایله ایستیبدادا، جهالته و خورافاتا قارشی ساواش آپاریردی.
ملانصرالدین ژورنالی، او دؤورده عوثمانلیدان و یا باشقا یئرلردن ایرانا گَلَن بیر فیکیر آخیمی دئییلدی، تام ترسینه، قافقاز و آذربایجان آیدینلارینین یاراتدیغی و اورادان ایرانا، عوثمانلییا و حتی هندوستانا یاییلان گوجلو بیر فرهنگی دالغا ایدی. ایران مشروطه اینقیلابینین بیرچوخ قاباقجیللاری، بو مجلهدن ایلهام آلیر و اونو گیزلی شکیلده یاییردیلار.
مجلهنین تاثیری او قدر بؤیوک ایدی کی، جلیل محمدقلیزاده ۱۹۲۱-جی ایلده تبریزه کؤچهرک مجلهنین ۸ ساییسینی تبریزده چاپ ائتدی. بو حادیثه گؤستریر کی، تبریز او زامانلار یالنیزجا بیر توکهدیجی (مصرفکننده) دئییل، عئینی زاماندا بوتون منطقه اوچون فیکیر و مدنیت اورهدن (تولید ائدن) بیر مرکز ایدی.
ملانصرالدین، استانبول تورکجهسی و یا آیری بیر لهجه ایله دئییل، آذربایجان تورکجهسینین خالق شیوهسی ایله یاییلیردی. بو، دیلیمیزین نه قدر گوجلو و مدرن فیکیرلری ایفاده ائتمک اوچون نه قدر زنگین اولدوغونون تاریخی بیر ثبوتودور.
یوز ایلدن داها اؤنجه، بیزیم آیدینلاریمیز و خالقیمیز، تکجه اؤز دیللرینده اوخویوب یازماقلا قالمیر، عئینی زاماندا بوتون شرقی اویاندیران، ایستیبدادی تیترهدن و مدرنلشمهیه یول آچان بیر مطبوعات یارادیب تبریزدن یاییردیلار. بو، بیزیم مدنیتیمیزین کؤکلو، اؤنجول و یئرلی اولدوغونون دانیلماز بیر ثبوتودور. | 104 |
| 13 | بوگون پایلاشیلان یازیلار اوزون و یوروجو گله بیلر. بیر ایکی گون هئچ نه پایلاشمایاجاغام🤗 | 128 |
| 14 | اونلارین موباریزهسی "تورک شاهی"نی ییخیب یئرینه "فارس شاهی" گتیرمک دئییلدی؛ اساس مقصد، شاهین موطلق حاکمیتینه (استبدادا) سون قویماق، قانونون حاکمیتینی ائیلهجخ میللتین ایدارهده ایشتیراکینی (مشروطیتی) تأمین ائتمک ایدی.
او دؤنمین دیالکتیکینده، موباریزه ائتنیک کیملیکلر اوزریندن دئییل، "مستبد" ایله "آزادیخواه" آراسیندا گئدیردی. رضا خانین قدرته گلمهسی، مشروطهنین بیرباشا و ایستهنیلن بیر نتیجهسی دئییل، بلکه انقلابدان سونراکی قاریشیقلیق، مرکزی دؤولتین ضعیفلهمهسی و آردیجیل بحرانلارین دوغوردوغو بیر نتیجه، یعنی هئچ بیر مشروطهچینین اؤنگؤرمهدیگی و آرزولامادیغی تاریخی بیر "سنتز" ایدی. تبریزین قهرمانلاری قانون اوغروندا آیاغا قالخارکن، نیتلری ایللر سونرا اورتایا چیخاجاق مرکزییتچی و فاشیستی بیر رژیمه یول آچماق قطعاً دئییلدی. بونا گؤره ده، مشروطهچیلری سونرادان باش وئرن اولایلارا گؤره سوروملو توتماق، تاریخی آنالیز یئرینه، آناکرونیستیک (dövrünə uyğun olmayan) بیر یارغیلامادیر.
کئچمیش نسلی بو گونون آنلاییشی و بیلگیسی ایله قیناماق، اصلینده اؤزوموزو آلداتماقدیر. بیز اولایلارین سونونو بیلیریک، اونلار ایسه بیلمیردیلر. بیز او دؤنمین چاتیشمالاریندان، موباریزهلریندن و دیالکتیک پروسهلریندن اورتایا چیخان نتیجهنی گؤروروک، اونلار ایسه او پروسهنین ایچینده یاشاییر، اومیدلر بسلهییر و قرارلار وئریردیلر.
بو باخیش آچیسی بیزیم اوچون ده اؤنملی بیر درس وئریر: بیزیم بو گون وئردیگیمیز قرارلار و آتدیغیمیز آددیملار دا گلهجکده فرقلی نتیجهلره یول آچا بیلر. گلهجک نسللر ده بیزیم محدود بیلگیمیز و او دؤنمین شرایطی ایچینده ائتدیگیمیز سئچیملری، اؤز گئنیش بیلگیلری و فرقلی دَیَرلری ایله شاید ده آنلاماقدا چتینلیک چکهجکلر. اؤنملی اولان، کئچمیشی آنلاماغا چالیشماق، اوندان درس آلماق ائلهجه گلهجهیی قورارکن داها آچیق گؤزلو و چوخسَسلی بیر یاناشما منیمسهمکدیر. تاریخ بیر محکمه دئییل، اؤیرهنیلمهسی گرکن بؤیوک بیر تجروبهدیر. | 246 |
| 15 | «کئچمیشی بو گونون گؤزلویو ایله یارغیلاماق»
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
بعضاً گؤرورم بیر سیراسی یاشلیلاری قیناییرلار آی سیز نییه چیخیب انقلاب ائلهدینیز. اونلاری ایندیکی آنلاییشلاریلا یارغیلاییر یانلیش سونوجلارا واریرلار. بیر یئرده اوخوموشدوم: انقلاب بیر اؤزل تاریخی دؤورده چئشیدلی اینقیلابچی قوروپلارین بیر-بیری ایله دیالکتیکی ائتکی-تپکیلریندن تؤرهنیر. بونلاری گؤز اؤنونه آلساق کئچمیشی ایندینین گؤزلویو ایله یارغیلاماق بیزی یانیلدار. همن دیالکتیکی نظرده توتساق او تاریخی دؤورده دئمک اولماز هانسی ایش دوغرو هانسی یانلیش ایمیش. قالسین کی ایندی اؤزل بیر قناعته چاتمیش اولساق دا. بیزیم گلهجهییمیزه ده همین ایلیشکی قوراللاری صادیقدیر.
بو فیکری داها دا آیدینلاشدیرماق اوچون دئمک اولار کی، هر هانکی بیر تاریخی اولای، اؤزللیکله بؤیوک اجتماعی-سیاسی دییشیکلیکلر اولان انقلابلار، لابوراتور و آزمایشگاه شرایطینده باش وئرمز. هر انقلاب، اؤزوندن اؤنجهکی تاریخی، اجتماعی، ایقتیصادی و مدنی زمینهلرین محصولودور. ۱۹۷۹-جو ایل ایران انقلابی دا بو قایدادان مستثنی دئییل. او دؤنمده شاهلیق رژیمینه قارشی اولان گوجلر تک بیر فیکیر و یا ایدئولوژیدن عبارت دئییلدیر. مارکسیست قوروپلاردان توتموش، ملیگرالارا، لیبرال-دموکراتلاردان ائلهجه چئشیدلی ایسلامی جریانلارا قدر گئنیش بیر طیف بو پروسهده ایشتیراک ائدیردی. بو قوروپلارین هر بیرینین اؤزونه مخصوص ایستکلری، آرزولاری و گلهجکدن تصوّرلاری وار ایدی.
انقلابین دیالکتیکی ماهیتی ده محض بورادا اورتایا چیخیر. "دیالکتیک" دئدیکده، قارشیلیقلی تئز-آنتیتئز موباریزهسیندن یئنی بیر سنتزین (وضعیتین) اورتایا چیخماسی نظرده توتولور. او دؤورون انقلابی فضاسیندا، بو فرقلی قوروپلار هم شاه رژیمینه قارشی (تئز) موباریزهده بیرلشیر، هم ده اؤز آرالاریندا گلهجک ایرانین نه جور اولاجاغی قونوسوندا گیزلی و یا آچیق بیر رقابت (آنتیتئز) ایچینده ایدیلر. انقلابین نهایی نتیجهسی، بو قوروپلاردان هئچ بیرینین تام اولاراق پلانلادیغی کیمی اولمادی، بلکه بو چئشیدلی گوجلرین بیر-بیریله ائتکی-تپکیلریندن، موباریزهلریندن و بعضاً ده اوزلاشمالاریندان دوغان یئنی بیر "سنتز" اولدو.
تاریخی مثاللار بو قونونو داها دا آیدینلادا بیلر. آشاغیدا بیر نئچه اؤرنک گتیرمیشم.
فرانسه انقلابی (۱۷۸۹): بو انقلاب "آزادلیق، برابرلیک، قارداشلیق" شوعاری ایله باشلادی. ایلک باشدا مقصد، موطلق مونارشینی محدودلاشدیرماق و داها عدالتلی بیر سیستم قورماق ایدی. آنجاق پروسه ایرهلیلهیینجه، ژیروندنلر، ژاکوبنلر کیمی فرقلی و حتی بیر-بیرینه دوشمن قوروپلار اورتایا چیخدی. رادیکاللار گوجلندی، شاه اعدام اولوندو و "ترور دؤورو" باشلادی. سونوندا ایسه انقلاب، هئچ کیمین گؤزلهمهدیگی بیر نتیجه ایله، ناپلئون بوناپارتین ایمپراطورلوغو ایله سونا چاتدی. ایندی بیز بو گونون دَیَرلری ایله او دؤنمین بیر ژاکوبنینی و یا لیبرالینی "نییه بئله ائتدینیز کی سونوندا ناپلئون گلدی؟" دئیه قینایابیلریکمی؟ بو، او دؤنمین دینامیکلرینی و هر قروپون اؤز منطیقی چرچیوهسیندهکی اومید و قورخولارینی گؤرمزدن گلمک دئمکدیر.
روسیه انقلابی (۱۹۱۷): چار رژیمینی ییخان فوریه انقلابی، لیبراللار و سوسیالیستلرین گئنیش بیر اتفاقی ایله باش وئردی. آنجاق بولشویکلر، لنینین باشچیلیغی آلتیندا، قدرت بوشلوغوندان و اجتماعی ناراضیلیقدان ایستیفاده ائدهرک اکتبر انقلابینی حیاتا کئچیردیلر. او دؤنمده چارین استبدادیندان جانا گلمیش بیر چوخ اینسان اوچون، بولشویکلرین "چؤرک، صولح، تورپاق" شوعاری ان جذاب سئچهنک ایدی. اونلارین سونرادان قورولاجاق توتالیتر رژیمین نهلر گتیرهجهیینی بو گون بیزیم بیلدیگیمیز کیمی بیلمهلری مومکون دئییلدی. اونلاری "نییه لنینین آرخاسینجا گئتدینیز؟" دئیه موحاکیمه ائتمک، تاریخی آنلاماق یئرینه، اونو یارغیلاماقدیر.
ایراندا مشروطه انقلابی(١٩٠۶): بو یانلیش دَیَرلندیرمهنین بیر باشقا اؤرنهیینی، بو گونلرده بعضی تورکچو چئورهلرده مشروطه انقلابینا قارشی گؤرونن تنقیدی باخیشدا تاپماق اولار. بو باخیشا گؤره، مشروطه حرکاتی نهایتده تورک کؤکنلی قاجار سولالهسینین ییخیلماسینا و یئرینه فارس میللییتچیلیگینی اساس آلان پهلوی رژیمینین و رضا خانین گلمهسینه سبب اولدوغو اوچون، تورکلرین ضررینه اولان بیر حرکت ایمیش. آنجاق بو نتیجهیه وارماق دا، تاریخی اؤز دینامیکلری و فاعللرینین گؤزو ایله دئییل، یالنیز نهایی نتیجهلره باخاراق حؤکم وئرمکدیر. مشروطه انقلابینین مرکزینده و اونا اؤندرلیک ائدنلرین اؤنملی بیر قیسمی، ستارخان ایله باقرخان باشدا اولماقلا، آذربایجان تورکلری ایدی. | 127 |
| 16 |  «کئچمیشی بو گونون گؤزلویو ایله یارغیلاماق»
✍🏻دوراق
@kitabtanitimi
* بو یازینی بیر ایل اؤنجه اینستاگرامدا پایلاشمیشدیم. | 76 |
| 17 | مستر روبات (Mr. Robot): نظارت عصرینده اؤزونو تانیماق
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
گاهدان بیر اثر اوزه چیخیر، آدامی یالنیز بیر نئچه ساعتلیق اَیلنجهیه چاغیرمیر، بلکه دؤورونون گیزلی سیماسینی بوتون چیلپاقلیغی ایله گؤزلرین اؤنونه سریر. سام اسمایلین یاراتدیغی مستر روبات (Mr. Robot) دا محض بئله بیر اثردیر. ۲۰۱۵-جی ایلدن باشلایاراق دؤرد فصل بویونجا یاییملانان بو سریال، نه صرف بیر هکر دراماسی اولاراق قالیر، نه ده باشقا تلویزیون محصوللاری کیمی تئز یاددان چیخیر؛ او، داهیجهسینه بیزیم عصریمیزین باطنی خریطهسینه چکیلمیش بیر آینادیر. حئکایهنین مرکزینده الیوت آلدرسون دورور. او، گوندوزلر بیر سایبر-تهلوکهسیزلیک مهندیسی، گئجهلر ایسه اؤز ائوینده یالنیزجاسینا دونیانین ان بؤیوک شرکتلرینین گیزلی قاپیلارینی آچان بیر هکردیر. الیوتون حیاتی گیزلی بیر هکر قروپو اولان fsociety-نین اونا اؤز قاپیلارینی آچماسی ایله تامامیله دییشیر. آنجاق سریالین ان بؤیوک گوجو سادهجه بو سس-کویلو حئکایهده دئییل، محض تاماشاچینی چاشدیران، اونو دائم شکّه سالان و حتی اؤز گؤزلریندن ده شبههلندیرن او قارانلیق آنلاردادیر.
بو قارانلیق و چاشقینلیق، سریالین گؤرونتو دیلینده ده اؤزونو فلسفی بیر شکیلده گؤستریر. کادرلارین چوخوندا آداملاری چرچیوهنین کناریندا، و یا بوش فضانین ایچینده ایتیب-باتان حالدا گؤروروک؛ سانکی کارگردان بو تصویرلرله بیزه دئمک ایستهییر، بو دونیادا فرد مرکزدن قووولموش، حاشیهیه سیخیشدیریلمیش کیچیک بیر وارلیقدیر. رامی مالکین، الیوت رولوندا گؤستردییی ایفاسی، مک کوئیلین ایضطرابلی و سویوق موسیقیسی ایله بیرلشهرک تاماشاچینی باشدان-سونا درین بیر پارانویا حالینا سالیر. بو دونیادا هئچ بیر شئی و هئچ بیر آدام اولدوغو کیمی، یا دا گؤروندویو کیمی دئییل.
آنجاق مستر روباتین اصل گوجو بو فردی پارانویانین آرخاسیندا گیزلنن دهشتلی سیاسی و فلسفی قاتدادیر. بو قات اؤزونو دونیانی ایداره ائدن اوچ بؤیوک قورومون سیماسیندا گؤستریر. بونلاردان بیریسی، دموکراسی گؤرونتوسو آلتیندا هئچ بیر سئچکیدن کئچمهین، لاکین پرده آرخاسیندان هر شئیه حاکم اولان مالی-سازمانلی تشکیلات، ائویل کورپدور. دیگر طرفدن، چینین دولت تهلوکهسیزلیک آپاراتی ایله تکنولوژی قدرتینین بیر-بیرینه قاریشدیغی، اویغور خالقینین اوزرینده قورولموش گئنیش نظارت شبکهلرینی و دوشرگهلری خاطیرلادان «دارک آرمی» قارشیمیزا چیخیر. بو قروپ بیزه دونیانین آرتیق بیلدییی آجی بیر گئرچکلییی وورغولاییر: یوخوسو و گؤزو یومولمایان توتالیتر بیر دولت محض قورغو دئییل. بوتون بونلارین زیروهسینده ایسه بو گونون اقتصادی نابرابرلیک بحرانینین جانلی عکسی اولان، دونیانین ثروتینی الینده توتان و سسوئرمهدن حؤکم ائدن معاصر آریستوکراتیا مرکزینده دئوس قروپو دایانیر.
بو قورخونج سیستملر بیزی حیاتی بیر سواللا اوز-اوزه قویور: نظارت هارادا بیتیر، آزادلیق هارادا باشلاییر؟ بو سوال، خصوصیله ایران کیمی، وطنداشین شیفرهسی، گوگلده آختاریش تاریخچهسی و یا آنا دیلینده یازدیغی تک بیر جوملهنین بئله دولتین تهدیدینه چئوریله بیلدییی یئرلرده یاشایانلار اوچون اوزاق بیر علمی-فانتزیک بیر اثر ساییلمیر، آجی بیر گوندهلیک گئرچکلیکدیر. بئله بیر باسغین محیطده مستر روباتین پارانویاسی تانیش و دوغما بیر حسّه چئوریلیر؛ الیوتون یازدیغی سایبر-کود ایسه سوسدورولان بیر دیلین یئرینه دانیشان بیر دیرهنیش دیلینی خاطیرلادیر.
بوتون بو سیاسی چکیشمهلرین آلتیندا سریالین ان درین سوالی تمامیله وجودی و فلسفیدیر: بیر داها اؤزو ایله باش-باشا قالمایان، هر آنی گؤزتلهنن بیر دونیادا یاشاماق نه دئمکدیر؟ الیوتون روحی گرگینلیکلری و سیستم ایچینده اؤز کیملییینی آختارماق چاباسی، اصلینده سقراطین اؤزونو تانی چاغیریشینین معاصر سسلهنیشیدیر. چونکی بو حئکایهده ان بؤیوک دوشمن خاریجی قوروملار دئییل، آدامین اؤز ایچینده گیزلنن، اؤزونو بئله تانیمادیغی او قارانلیق حیصهسیدیر.
محض بونا گؤره ده، مستر روباتی ایزلهمک سادهجه بوش واخت کئچیرمک و یا بیر اَیلنجه سئچیمی حسابلانماز، تام آنلامی ایله بیر اویانیش ائیلمیدیر. بو اثر بیزی بورجون، نظارتین و حاکم هژمونیانین درین یوخوسوندان سیلکهلهییب آییندیران بیر اثردیر. اگر بو گونه قدر بو اثری ایزلهمهییبسینیزسه، موطلق واخت آییریب و اؤز دؤورونوزون گیزلی سیماسینی گؤرمک، ائلهجه ده مدرن دونیانین گؤرونمز زنجیرلرینی درک ائتمک اوچون اونو اؤنملی بیر آچیشقا ساناراق تاپیب ایزلهیین. | 107 |
| 18 |  مستر روبات (Mr. Robot): نظارت عصرینده اؤزونو تانیماق
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi | 79 |
| 19 | سسسیز قالان نثریمیز: سوچ کیمدهدیر؟
✍🏻 دوراق
@kitabtanitimi
بو سورونو سوروشمازدان اؤنجه، سوروشدوغوموز سوالین اؤزو اوزرینده بیر آن دایاناق. ایران تورکلری ادبی اثر یاراتماقدا باشاریلی اولماییبلار دئدیکده، بیز کیمی متهم سالیریق؟ دوشونجهنین اؤزونو مو، یوخسا او دوشونجهیه ائو تیکمهیه هئچ واخت ایجازه وئریلمهین بیر تاریخی می؟ سقراط آتئنا بازاریندا سن دوغرودانمی بیلیرسن؟ دئیه سوروشاندا، اونون آماجی جاواب آلماق دئییلدی، سوالین اؤزونو یئنیدن دوغورماق ایدی. من ده بورادا همین یولدان چیخیرام: قبول ائتمزدن اؤنجه سورغولاماق.
بیزیم شعریمیز واردیر، هم ده نه شعر! اؤرنهیین شهریارین حیدربابایا سلام اثری بیر میللتین دوداقلاریندا اؤز-اؤزونه یاشادی؛ مطبعهسیز، رسمی ایجازهسیز، حتی بعضن کاغیذسیز؛ آغیزدان آغیزا، اورکدن اورهیه. نییه؟ چونکی شعر ائو ایستهمیر؛ او یاددا قالماق اوچون یازیلیر، حافیظهنین اؤزونو مطبعه کیمی ایشلده بیلیر. آنجاق رومان بئله دئییل. رومان تک بیر فردین ایمضاسی ساییلمیر، او بیر معمارلیقدیر. اوخوجو کوتلهسی ایستهییر، نشریاتخانا ایستهییر، تنقیدچی ایستهییر و هامیسیندان اؤنجه و اؤنملی، زامان ایستهییر: بیر نسیلین باشلادیغینی او بیری نسیلین داوام ائتدیره بیلمهسی اوچون کسیلمهمیش بیر زامان. بیزه بو زامان هئچ واخت وئریلمهدی. ۱۹۲۵-دن سونرا مکتبلریمیز باغلاندی، مطبوعاتیمیز سوسدو و هر نسیل صیفردان آمما اؤز دیلینده یوخ، باشقاسینین دیلینده باشلاماغا مجبور ائدیلدی.
میرزه جلیلین طالعی بونو لاپ آیدین گؤستریر. او، موللا نصرالدینی ۱۹۲۱-ده تبریزه داشیدی؛ بیزیم توپراغیمیزا، بیزیم ائوه. آنجاق بیر ایل کئچمهدن، همین ائوده اونا یئر تاپیلمادی؛ ژورنال یئنیدن تیفلیسه، سونرا باکییا قاچمالی اولدو. باکیدا ایسه هر نه قدر سووئت ظولمو آغیر اولسا دا تورک دیلینده مکتب وار ایدی، نشریاتخانا وار ایدی، یازیچیلار ایتتیفاقی وار ایدی. اورادا رومان بؤیویه بیلدی: میرزه ایبراهیموف، سونرا آنار، ائلچین، کامال عبدالله، اسماعیل شیخلی و ... یاشادیقلاری دمیر قفسده اولسا دا، لاپ آزی اؤز دیللرینده بیر قفس ایدی. بیزده ایسه هئچ قفس یوخویدو. سورگونلوک وار ایدی، اؤز ائویندن سورگونلوک.
بو، ذهنین ده بؤلونمهسی دئمکدیر. اؤز آنا دیلینده مکتبه گئتمهین بیر یازار، اوزون بیر رومانین معمارلیغینی باشقا بیر دیلده اؤیرهنیر. تورک دیلی اونا تکجه آنا لایلاسینین، سئوگینین، یاسین دیلی اولاراق قالیر؛ آنجاق او دیل هئچ واخت بو معمارلیغی قورماق اوچون ایشلهدیلمیر. بابیل قوللهسینده تانری دیللری قاریشدیراندا، ائللری بیر-بیریندن آییردی؛ بورادا ایسه دیللری قاریشدیران حاکیملر ایدی و مقصد آییرماق دئییل، سیلمک ایدی.
بس بیزیم آیدینلاریمیز نه ائتدی؟ گرامشی اورگانیک آیدین دئینده، اؤز خالقینین ایچیندن چیخان، اونون اؤز مؤسسهلرینده کؤک سالان بیر طبقهدن دانیشیردی. بیزیم آیدینلاریمیز ایسه دؤنه-دؤنه تهرانین بؤیوک حرکاتلارینا قاریشدیلار؛ مشروطهچیلیگه، تودهیه، ایصلاحاتا، اؤز مطبوعاتینی، اؤز تنقید عنعنهسینی قورماق فورصتی تاپمادان. بیر-ایکی پنجره آچیلدی ۴۶-۴۵ ایللرینده فرقه مطبوعاتی، سونرا ۱۹۷۹-دان وارلیق سونرالار دیلمانج و داها سونرالار آز زامان آکتیو اولابیلن درگیلر، آنجاق هر دفعه یا باغلاندیلار یا تکجه نفس آلماغا یئتدیلر، کؤک سالماغا یوخ.
دونیا ادبیاتینا بیر گؤز آتساق هر یوکسهلن ادبیات، اونو گؤرن بیر مرکزه احتیاجی اولوب، لاتین آمریکا رومانی اوچون پاریس، تورک رومانی اوچون ایستانبول، قوزئی آذربایجان نثری اوچون باکی. بیزیم ایسه بئله بیر مرکزیمیز اولمادی: تبریز دیلسیز ایدی، تهران دوشمن، باکی یاریم عصر باغلی سرحد، ایستانبول ایسه دیلجه و سیاستجه اوزاق. ایکیقات چئورهده قالدیق. نه مرکزین گؤزونه گؤروندوک، نه ده دونیانین.
آنجاق بو، سون طالع یازیسی دئییل. بو، ایتمیش بیر ایستعدادین ماتمنامهسینی یازماق دا دئییل؛ ایتمیش بیر ایسکلهنین دیاقنوزونو قویماقدیر. بوگون اینترنت واسیطهسیله یاییلان هر بیر استاتوس حددینده پایلاشیلان یازی سوسوزلوقدان جان وئرمکده اولان گؤدهیه حیات بخش ائدن سو دامجیسی قدر اؤنملیدیر. بیزیم ایشیمیز یازارلاریمیزی ایندیکی وار اولان قیسیرلیقدا متهم سالماق دئییل؛ ایشیمیز اونلارین سؤزونون کؤک سالا بیلهجهیی بیر تورپاق حاضیرلاماقدیر.
--------------
https://t.me/kitabtanitimi | 343 |
| 20 |  سسسیز قالان نثریمیز: سوچ کیمدهدیر؟
✍🏻 دوراق
@Kitabtanitimi | 95 |
