مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و کاهش خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC)

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد دوم | انفجار و آتش‌سوزی خط لوله ۲۰ اینچ گاز روز دوم | تحلیل تجهیزات و مدارک مهندسی در سناریوی روز گذشته مشاهده کردیم که چگونه پارگی یک خط لوله مدفون انتقال گاز، موجب تشکیل ابر بخار قابل اشتعال (Flammable Vapor Cloud) شد. پس از برخورد این ابر با یک منبع اشتعال، انفجار ابر بخار (Vapor Cloud Explosion - VCE) رخ داد و با بازگشت شعله به محل نشت، آتش‌سوزی به صورت یک آتش فورانی (Jet Fire) ادامه یافت. در این رویداد، دو تجهیز کلیدی می‌توانستند با کاهش مدت زمان نشت و محدود کردن حجم گاز آزادشده، از تبدیل یک نشتی به یک فاجعه بزرگ جلوگیری کنند. 🔹 شیر قطع خودکار شکست خط (Line Break Valve - LBV) تجهیز LBV یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی خطوط انتقال گاز است که در فواصل مشخص در طول مسیر خط لوله نصب می‌شود. وظیفه این تجهیز، ایزوله کردن خودکار بخشی از خط لوله در صورت وقوع پارگی یا شکست ناگهانی است. مبنای عملکرد LBV بر تغییرات ناگهانی شرایط هیدرولیکی خط است. در صورت پارگی، افت شدید فشار و افزایش سرعت جریان در محل شکست رخ می‌دهد. این تغییرات، مکانیزم داخلی شیر را فعال کرده و بدون نیاز به (Programmable Logic Controller - PLC) یا اپراتور**، مسیر جریان را به‌صورت خودکار مسدود می‌کند. در این رویداد، اگر LBV در محل مناسب نصب شده بود، تنها گاز محبوس در **بازه بین دو LBV مجاور وارد محیط می‌شد و از تخلیه مداوم گاز از کل خط انتقال جلوگیری می‌کرد. در نتیجه، اندازه ابر بخار، شدت انفجار و مدت زمان آتش فورانی به شکل قابل توجهی کاهش می‌یافت. الزامات جانمایی و استفاده از این تجهیز در خطوط انتقال گاز در ASME B31.8 و همچنین IPS-E-PI-140 برای خطوط واقع در مناطق حساس و مجاور مراکز جمعیتی مورد اشاره قرار گرفته است. 🔹 شیر قطع اضطراری (Emergency Shutdown Valve - ESDV) تجهیز ESDV یک شیر قطع اضطراری است که معمولاً در ورودی و خروجی ایستگاه‌های تقویت فشار، پالایشگاه‌ها و سایر تأسیسات فرآیندی نصب می‌شود و به‌عنوان بخشی از سیستم ابزار دقیق عمل می‌کند. برخلاف LBV، عملکرد ESDV وابسته به PLC است. تجهیزات ابزار دقیق مانند Pressure Transmitter (PT) و Flow Transmitter (FT) به‌طور پیوسته فشار و دبی خط را پایش می‌کنند. در صورت تشخیص شرایط غیرعادی، اطلاعات به PLC ارسال شده و پس از پردازش، فرمان بسته شدن ESDV صادر می‌شود تا جریان گاز قطع شود. در این رویداد، عملکرد ESDV می‌توانست با ایزوله کردن ایستگاه‌های متصل به خط، مدت زمان نشت و تغذیه آتش فورانی را کاهش دهد. البته اثربخشی این تجهیز، به اندازه LBV نیست. الزامات طراحی سیستم‌های ایمنی ابزار دقیق در استاندارد IEC 61511 تشریح شده است. این رویداد نشان می‌دهد که در خطوط انتقال گاز، سرعت ایزوله کردن خط به اندازه جلوگیری از پارگی اهمیت دارد. هرچه زمان قطع جریان کوتاه‌تر باشد، حجم گاز آزادشده، ابعاد ابر بخار، شدت انفجار و پیامدهای آتش‌سوزی نیز به همان نسبت کاهش می‌یابد. به نظر شما، پس از پارگی خط لوله، چه پدیده‌هایی باعث شدند یک نشت گاز به انفجار و آتش‌سوزی تبدیل شود؟ ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #ProcessSafety #PipelineSafety #LBV #ESDV #JetFire #VCE #ASMEB318 #IEC61511

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد دوم | انفجار و آتش‌سوزی خط لوله ۲۰ اینچ گاز روز اول | شرح سناریوی رویداد ⚠️ حوالی ساعت ۹:۳۰ صبح، در کیلومتر ۶ یک خط لوله انتقال گاز ۲۰ اینچ، نشتی شدید گاز از بدنه خط لوله آغاز می‌شود. هم‌زمان با خروج پر فشار گاز، خاک اطراف محل پارگی به شدت به اطراف پرتاب شده و در مدت کوتاهی، حجم زیادی از گاز طبیعی در محیط آزاد منتشر می‌شود. 💨 با ادامه نشت، یک ابر بخار قابل اشتعال (Flammable Vapor Cloud) در اطراف محل پارگی تشکیل می‌شود. این ابر تحت تأثیر جهت وزش باد به سمت جاده مجاور حرکت کرده و به تدریج محدوده وسیع‌تری را در بر می‌گیرد. ⚡️در ادامه، ابر بخار با یکی از منابع اشتعال موجود در اطراف، مانند خودروهای عبوری یا کابل برق فشار قوی، برخورد می‌کند. در نتیجه، انفجار ابر بخار (Vapor Cloud Explosion - VCE) رخ داده و موج انفجار در اطراف محل حادثه گسترش می‌یابد. 🔥 پس از انفجار، شعله به محل پارگی خط لوله بازمی‌گردد و با تغذیه مداوم از گاز خروجی، آتش‌سوزی به صورت یک آتش فورانی (Jet Fire) ادامه پیدا می‌کند. شدت حرارت ناشی از شعله، خودروهای عبوری را نیز درگیر حریق کرده و شرایط اضطراری گسترده‌ای در منطقه ایجاد می‌شود. 🚒 پس از اطلاع‌رسانی توسط افراد حاضر در محل، نیروهای عملیاتی و آتش‌نشانی به منطقه اعزام می‌شوند. جاده مجاور مسدود شده و هم‌زمان، جریان گاز از ایستگاه‌های تقویت فشار قطع، مسیر تغذیه واحد پایین‌دست ایزوله و خط لوله تخلیه می‌شود. پس از کنترل شرایط و انجام اقدامات اضطراری، آتش‌سوزی در ساعت ۱۱:۱۰ مهار می‌شود. ⚫️ این رویداد منجر به آتش‌سوزی پنج دستگاه خودروی عبوری شد و متأسفانه پنج نفر جان خود را از دست دادند و چهار نفر دیگر مجروح شدند. اگر تنها یک تجهیز می‌توانست پس از پارگی خط لوله، از تبدیل نشت گاز به یک فاجعه بزرگ جلوگیری کند، آن تجهیز چه بود؟ ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #خطوط_لوله #خط_انتقال_گاز #VCE #JetFire #PipelineIntegrity #ProcessSafety #GasPipeline

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد اول | انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت روز هفتم | کتابخانه ایمنی فرایند در طول این هفته، سناریوی رویداد را از جنبه‌های مختلف بررسی کردیم؛ از شرح رویداد و تجهیزات ایمنی گرفته تا پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی، تحلیل لایه‌های حفاظتی و در نهایت تحلیل مدیریتی و سازمانی. تمامی مباحث مطرح‌شده، بر پایه استانداردها و کتاب‌های مرجع حوزه ایمنی فرایند استوار بودند. در این بخش، مهم‌ترین منابع مورد استفاده در تحلیل این رویداد را مرور می‌کنیم. 📘 استاندارد API Std 2000 Venting Atmospheric and Low-Pressure Storage Tanks این استاندارد الزامات طراحی و ظرفیت‌گذاری سیستم‌های ونت، شیرهای فشار/خلأ (PVRV) و همچنین الزامات به‌کارگیری Flame Arrestor در کاربردهای مرتبط را برای مخازن اتمسفریک و کم‌فشار ارائه می‌کند. در این هفته، هنگام بررسی عملکرد PVRV، کنترل فشار فضای بخار و نقش Flame Arrestor در جلوگیری از بازگشت شعله، به این استاندارد استناد شد. 📘 استاندارد ISO 16852 Flame Arresters — Performance Requirements, Test Methods and Limits for Use این استاندارد بین‌المللی الزامات عملکرد، روش‌های آزمون و محدوده کاربرد Flame Arrestor را تشریح می‌کند. در کنار API Std 2000، این استاندارد مبنای توضیح عملکرد شعله‌پوش و نقش آن در جلوگیری از Flashback و انتقال شعله به فضای بخار داخل مخزن بود. 📘 استاندارد API RP 2003 Protection Against Ignitions Arising Out of Static, Lightning, and Stray Currents این استاندارد راهکارهای جلوگیری از ایجاد منابع اشتعال ناشی از صاعقه، الکتریسیته ساکن، جریان‌های سرگردان، هم‌بندی و اتصال به زمین تجهیزات را ارائه می‌کند. در تحلیل لایه‌های حفاظتی، طراحی و عملکرد Lightning Protection System و Grounding & Bonding بر اساس الزامات این استاندارد بررسی شد. 📘 استاندارد NFPA 780 Standard for the Installation of Lightning Protection Systems این استاندارد الزامات طراحی، نصب، بازرسی و نگهداری سامانه‌های حفاظت در برابر صاعقه را تشریح می‌کند. در کنار API RP 2003 از این استاندارد برای تبیین اصول حفاظت مخازن در برابر صاعقه استفاده شد. 📘 استاندارد NFPA 69 Standard on Explosion Prevention Systems این استاندارد روش‌های جلوگیری از تشکیل اتمسفر قابل اشتعال و پیشگیری از انفجار را معرفی می‌کند. در این هفته، هنگام بررسی Gas Blanketing توضیح داده شد که چگونه استفاده از گاز بی‌اثر (معمولاً نیتروژن) با کاهش غلظت اکسیژن، از تشکیل مخلوط قابل اشتعال در فضای بخار مخزن جلوگیری می‌کند. 📘 استاندارد ISO 31010 Risk Management — Risk Assessment Techniques این استاندارد مجموعه‌ای از تکنیک‌های ارزیابی ریسک را معرفی می‌کند. در تحلیل روز چهارم، از روش Bow-Tie که یکی از تکنیک‌های معرفی‌شده در این استاندارد است، برای نمایش تهدیدها، رویداد مرکزی، لایه‌های حفاظتی و پیامدها استفاده شد. 📗 کتاب Guidelines for Risk Based Process Safety (RBPS) – CCPS این کتاب که توسط Center for Chemical Process Safety (CCPS) منتشر شده است، یکی از معتبرترین مراجع مدیریت ایمنی فرایند در جهان به شمار می‌رود و چارچوب Risk-Based Process Safety را بر پایه چهار رکن و بیست عنصر مدیریتی ارائه می‌کند. در تحلیل مدیریتی و سازمانی این هفته، عناصری مانند Hazard Identification and Risk Analysis (HIRA)، Compliance with Standards، Operating Procedures و Training بر مبنای مفاهیم این کتاب بررسی شدند تا نشان داده شود چگونه ضعف در سیستم مدیریت ایمنی فرایند، سال‌ها پیش از وقوع رویداد، زمینه شکل‌گیری آن را فراهم می‌کند. این منابع، تنها بخشی از مراجع تخصصی حوزه ایمنی فرآیند هستند؛ اما هر یک در بخشی از تحلیل این رویداد نقش کلیدی داشتند و نشان دادند که پیشگیری از رویدادهای بزرگ فرایندی، مستلزم طراحی، بهره‌برداری و مدیریت مبتنی بر مجموعه ای از استانداردها و مراجع معتبر علمی است. 📚 نسخه الکترونیکی استانداردها و کتاب معرفی‌شده، از طریق کانال‌های مرکز در تلگرام و بله در دسترس علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت. ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #ProcessSafety #API2000 #ISO16852 #API2003 #NFPA780 #NFPA69 #ISO31010 #RBPS #CCPS #RiskAssessment #FlameArrestor #PVRV #GasBlanketing #LightningProtection #BowTie #PSM

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد اول | انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت روز ششم | خودارزیابی و چالش مهندسی 🔏 پس از بررسی سناریوی رویداد، تجهیزات مرتبط، پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی، لایه‌های حفاظتی و عوامل مدیریتی مؤثر، اکنون زمان آن است که نگاه مهندسی خود را به چالش بکشیم. در این بخش، هدف صرفاً مرور مطالب گذشته نیست؛ بلکه ارزیابی توانایی تحلیل شرایط، تشخیص مسیرهای محتمل و انتخاب مناسب‌ترین تصمیم مهندسی است. 📝 به همین منظور، ۵ سوال چهارگزینه‌ای برای تحلیل ابعاد فنی این رویداد طراحی شده است؛ علاقه‌مندان در تلگرام می‌توانند مستقیماً در پاسخ به سوالات شرکت کنند و همراهان ما در بله و لینکدین نیز جهت پاسخ به این سوالات می‌توانند به کانال تلگرام بپیوندند. ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #ایمنی_فرایند #مدیریت_ریسک #تحلیل_حادثه #PSM #ProcessSafety #EngineeringChallenge #PRPLC

🔷 #ماموریت_های_PRPLC | 📚 تهیه و انتشار محتوای علمی و منابع تخصصی ⚙در صنعت، تجربه به‌سادگی به دست نمی‌آید؛ گاهی حاصل سال‌ها بهره‌برداری، ده‌ها پروژه، صدها تصمیم و حتی درس‌آموخته‌های ناشی از یک حادثه است. اما اگر این تجربه‌ها ثبت و منتقل نشوند، با جابه‌جایی نیروها، بازنشستگی متخصصان یا پایان پروژه‌ها، بخش مهمی از این سرمایه نیز از دست خواهد رفت. صنعتی که دانش خود را مستندسازی نکند، ناگزیر است بخشی از هزینه‌های گذشته را دوباره بپردازد. ✅بر همین اساس، نشر دانش یکی از مأموریت‌های کلیدی مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) است. این مأموریت از طریق تألیف و انتشار کتاب‌های تخصصی، انتشار نشریات و خبرنامه‌های علمی، تدوین و تولید محتوای آموزشی، دنبال می‌شود تا دانش روز، تجربه‌های ارزشمند صنعت و دستاوردهای پژوهشی، در اختیار مدیران، متخصصان، پژوهشگران و دانشجویان قرار گیرد. 🎯هدف از این مأموریت، تنها انتشار یک کتاب یا نشریه نیست؛ بلکه تبدیل تجربه‌های پراکنده به دانشی کاربردی، قابل اعتماد و قابل استفاده برای تصمیم‌گیری‌های آینده است. زیرا رشد صنعت، تنها به اجرای پروژه‌های جدید وابسته نیست؛ به حفظ و انتقال تجربه‌های گذشته نیز وابسته است. 🔹 #ماموریت_های_PRPLC 🔹 #در_PRPLC ━━━━━━━━━━━━━━━ 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir #ایمنی_فرایند #مدیریت_ریسک #تحلیل_حادثه #PSM #ProcessSafety #EngineeringChallenge #PRPLC

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد اول | انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت روز پنجم | تحلیل مدیریتی و سازمانی در چهار روز گذشته، سناریوی رویداد، تجهیزات ایمنی، پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی، و لایه‌های حفاظتی مورد بررسی قرار گرفت. آنچه در این میان برجسته می‌شود، نبود یا ناکارآمدی همین لایه‌های حفاظتی در مخزن است؛ وضعیتی که ریشه آن را باید در سیستم مدیریت ایمنی فرایند (Process Safety Management - PSM) جست‌وجو کرد. در واقع، ضعف‌های مدیریتی و سازمانی، سال‌ها پیش از وقوع رویداد، شرایطی را ایجاد کرده‌اند که نهایتا به بروز آن منجر شده است. بر این اساس، مهم‌ترین ضعف‌های مدیریتی و سازمانی در این رویداد را می‌توان به صورت زیر تحلیل کرد: 🔹 شناسایی مخاطرات و تحلیل ریسک (Hazard Identification and Risk Analysis - HIRA) هدف از HIRA، شناسایی سناریوهای بالقوه و تعیین اقدامات کنترلی پیش از وقوع رویداد است؛ روش‌هایی مانند HAZOP، What-If و Bow-Tie نیز با همین رویکرد به‌کار می‌روند. در صورتی که این فرآیند به‌صورت مؤثر و کامل انجام می‌شد، به احتمال زیاد مجموعه‌ای از مخاطرات، ضعف‌های کنترلی و انحرافات عملیاتی شناسایی می‌گردید و در پی آن، اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه مشخصی پیشنهاد می‌شد. با این حال، صرف انجام مطالعه HIRA برای کاهش ریسک کافی نیست؛ اثربخشی واقعی آن زمانی محقق می‌شود که نتایج مطالعه به اقدام تبدیل شده، مسئولیت‌ها تعیین، پیشرفت اقدامات پیگیری و در نهایت بسته شدن آن‌ها تضمین شود. در بسیاری از رویدادهای صنعتی، اگرچه مخاطرات شناسایی شده‌اند، اما ضعف اصلی در سطح مدیریتی و سازمانی، عدم پیگیری، تأخیر در اجرا و ناتمام ماندن اقدامات اصلاحی بوده است. 🔹 انطباق با استانداردها (Compliance with Standards) ایمنی یک مخزن از زمان شروع بهره‌برداری آغاز نمی‌شود؛ بلکه از نخستین روز طراحی تجهیز شکل می‌گیرد. رعایت استانداردهای فنی و ایمنی، یکی از مهم‌ترین الزامات مدیریت ایمنی فرایند است. در این رویداد، نبود تجهیزات و سایر لایه‌های حفاظتی نشان می‌دهد که الزامات استانداردهایی نظیر API Std 2000، API RP 2003، NFPA 69 و NFPA 780 به طور کامل در طراحی یا بهره‌برداری این مخزن رعایت نشده بودند. در بسیاری از صنایع، مخازنی که سال‌ها قبل طراحی شده‌اند، با وجود تغییر استانداردها، تغییر شرایط بهره‌برداری و افزایش شناخت از مخاطرات، همچنان بدون بازنگری اساسی در سرویس باقی می‌مانند. در چنین شرایطی، فاصله میان وضعیت موجود و الزامات روز، به تدریج به یک ریسک پنهان تبدیل می‌شود. بنابراین، انطباق با استانداردها تنها به زمان طراحی اولیه محدود نیست و باید در تمام طول چرخه عمر تجهیز، از طریق بازنگری، ارزیابی و به‌روزرسانی مستمر حفظ شود. 🔹 دستورالعمل‌های بهره‌برداری (Operating Procedures) یکی از نکات کلیدی این رویداد، باز بودن دریچه دیپ‌زنی بود؛ مسیری که امکان خروج بخارات قابل اشتعال را فراهم کرد. اگر دستورالعمل‌های بهره‌برداری، شرایط استفاده از این دریچه، نحوه اندازه‌گیری سطح مخزن و ممنوعیت باز ماندن آن را به‌صورت شفاف تعریف و کنترل می‌کردند، احتمال شکل‌گیری ابر بخار قابل اشتعال به میزان قابل توجهی کاهش می‌یافت. 🔹 آموزش (Training) وجود دستورالعمل، بدون آموزش مؤثر، تضمینی برای اجرای صحیح آن نیست. کارکنان باید بدانند که باز ماندن دریچه دیپ‌زنی صرفاً یک تخلف عملیاتی نیست؛ بلکه می‌تواند آغازگر زنجیره‌ای از رویدادها باشد که در نهایت به انفجار و آتش‌سوزی منجر شود. آموزش اثربخش زمانی محقق می‌شود که کارکنان علاوه بر نحوه انجام کار، علت وجود الزامات ایمنی و پیامدهای ناشی از عدم رعایت آن‌ها را نیز درک کنند. این رویداد نشان می‌دهد که انفجار و آتش‌سوزی، صرفاً نتیجه نبود چند تجهیز ایمنی نبود؛ بلکه حاصل ضعف در یک سیستم مدیریتی بود که باید مخاطرات را شناسایی، انطباق با استانداردها را تضمین، دستورالعمل‌های مناسب را تدوین و از آموزش اثربخش کارکنان اطمینان حاصل می‌کرد. ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور  #PSM #HIRA  #ComplianceWithStandards #AssetIntegrity #OperatingProcedures #Training

📌 اعلام منتخبین اولین فراخوان حمایت تحصیلی PRPLC ✨ منتخبین نخستین فراخوان برنامه حمایت تحصیلی (Scholarship) مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرایند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) پس از بررسی و ارزیابی در شورای اجرایی مرکز، اعلام شدند. 🎖بر این اساس، در مقطع کارشناسی ارشد رشته HSE، آقایان علی صفری و علیرضا مسکین و در مقطع کارشناسی رشته مهندسی ایمنی و بازرسی فنی، آقای پوریا زارع به‌عنوان منتخبین این دوره برگزیده شدند. 💎 منتخبین این فراخوان، به مدت یک سال ضمن همکاری در پروژه‌ها و فعالیت‌های تخصصی مرکز، از حمایت تحصیلی ماهیانه نیز بهره‌مند خواهند شد. بر اساس مصوبه این برنامه، میزان حمایت تحصیلی برای هر یک از دانشجویان کارشناسی ارشد ۱۵ میلیون تومان و برای دانشجوی کارشناسی ۱۲ میلیون تومان در ماه تعیین شده است. 🚀 مرکز این طرح را گامی در مسیر شناسایی، توانمندسازی و حمایت از دانشجویان مستعد می‌داند و امیدوار است با تداوم این برنامه، زمینه‌های بیشتری برای رشد علمی، کسب تجربه عملی و ورود مؤثرتر دانشجویان به محیط‌های حرفه‌ای و صنعتی فراهم شود. ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی 💥 رویداد اول: انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت 🚧 روز چهارم: تحلیل لایه‌های حفاظتی در سه روز گذشته، سناریوی رویداد، تجهیزات ایمنی و پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی مؤثر بر وقوع رویداد را بررسی کردیم. اکنون با استفاده از روش Bow-Tie بررسی می‌کنیم که چه لایه‌های حفاظتی می‌توانستند از شکل‌گیری زنجیره‌ای که به انفجار اولیه و آتش‌سوزی نهایی منجر شد جلوگیری کنند؟ در این روش که در ISO 31010 به عنوان یکی از روش‌های ارزیابی ریسک معرفی شده است، ابتدا رویداد مرکزی (Top Event) مشخص می‌شود، سپس تهدیدها (Threats) در سمت چپ و پیامدها (Consequences) در سمت راست آن قرار می‌گیرند. میان این دو نیز لایه‌های حفاظتی (Barriers) با هدف کاهش احتمال و جلوگیری از وقوع رویداد مرکزی (Preventive Barriers)، یا کاهش شدت پیامدهای آن (Mitigation Barriers) قرار می‌گیرند. در این رویداد، ساختار Bow-Tie به صورت زیر قابل ترسیم است: 🏴‍☠️ تهدیدها؛ - برخورد مستقیم یا غیرمستقیم صاعقه - تشکیل اتمسفر قابل اشتعال در فضای بخار مخزن - خروج بخارات از ونت یا دریچه دیپ‌زنی - ایجاد جرقه ناشی از اختلاف پتانسیل الکتریکی ناخواسته 💥 رویداد مرکزی؛ - اشتعال بخارات هیدروکربنی در اطراف یا داخل مخزن 🔥 پیامدها؛ - حریق اولیه در سقف مخزن - ورود شعله به داخل مخزن و وقوع انفجار داخلی - وقوع حریق استخری (Pool Fire) 🛡 لایه‌های حفاظتی پیشگیرانه؛ ۱) سیستم پتوی گاز بی‌اثر (Gas Blanketing): در این سیستم، فضای بخار بالای مایع با یک گاز بی‌اثر (معمولاً نیتروژن) پر می‌شود تا غلظت اکسیژن به کمتر از مقدار لازم برای احتراق برسد. در نتیجه، حتی در صورت تبخیر هیدروکربن‌ها، امکان تشکیل اتمسفر قابل اشتعال از بین می‌رود. این راهکار برای مخازن حاوی مایعات قابل اشتعال در NFPA 69 و همچنین API Std 2000 به عنوان یکی از روش‌های مؤثر کنترل اتمسفر مخزن معرفی شده است. ۲) سیستم حفاظت در برابر صاعقه (Lightning Protection System): این سامانه با استفاده از میله‌های صاعقه‌گیر (Air Terminal)، هادی‌های میانی (Down Conductors) و شبکه اتصال به زمین، مسیر کنترل‌شده‌ای با امپدانس پایین برای عبور جریان صاعقه فراهم می‌کند. در این شرایط، جریان بسیار بزرگ صاعقه به جای عبور از بدنه مخزن یا ایجاد قوس الکتریکی در نقاط حساس، مستقیماً به زمین هدایت می‌شود و احتمال ایجاد جرقه و اشتعال بخارات کاهش می‌یابد. الزامات طراحی این سیستم برای مخازن ذخیره در API RP 2003 و NFPA 780 ارائه شده است. همچنین در کتاب مرجع این رویداد نیز به بند 4-7 استاندارد NFPA 780 و بند 2-4-5 استاندارد API 2003 اشاره شده است. ۳) اتصال به زمین و هم‌بندی (Grounding & Bonding): هم‌بندی باعث می‌شود تمام اجزای فلزی مخزن و تجهیزات جانبی در یک پتانسیل الکتریکی قرار گیرند و اتصال به زمین نیز مسیر تخلیه ایمن بارهای الکتریکی را فراهم می‌کند. این دو اقدام از ایجاد تخلیه الکتریسیته ساکن و جرقه‌های ناخواسته جلوگیری می‌کنند. الزامات این سیستم در API RP 2003 تشریح شده است. ۴) درپوش دریچه دیپ‌زنی (Gauge Hatch Cover): دریچه‌های اندازه‌گیری سطح مایع باید همواره مجهز به درپوش بوده و در حالت عادی کاملاً بسته باشند. ۵) شیر اطمینان فشار/خلأ (Pressure-Vacuum Relief Valve): شیر PVRV خروج بخارات را کنترل میکند و درنتیجه احتمال ایجاد اتمسفر قابل اشتعال در اطراف مخزن و بازگشت شعله به داخل مخزن را تا حد زیادی کاهش میدهد. 🛡 لایه‌های حفاظتی کاهنده پیامد؛ در صورتی که رویداد مرکزی رخ دهد، لایه‌های زیر می‌توانند شدت پیامدها را کاهش دهند: ۱) شعله‌پوش (Flame Arrestor): شعله‌پوش با جذب حرارت جبهه شعله و کاهش دمای آن، از انتقال شعله به فضای بخار داخل مخزن جلوگیری می‌کند. ۲) سیستم های آشکارسازی و اطفای حریق: این سیستم‌ها در صورتی که به موقع عمل‌ کنند پیامدهای رویداد را تامیزان قابل توجهی کاهش می‌دهند. ⁉️ چه ضعف‌های مدیریتی و سازمانی می‌توانند زمینه‌ساز چنین زنجیره‌ای شوند؟ ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #ProcessSafety #BowTie #RiskAssessment #GasBlanketing #LightningProtection #Grounding #FlameArrestor #PVRV #PoolFire #ISO31010 #API2000 #API2003 #NFPA780

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد اول | انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت روز سوم | پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی پس از بررسی سناریوی رویداد و نقش تجهیزات ایمنی در روزهای گذشته، در این بخش به پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی‌ای می‌پردازیم که زمینه وقوع این حادثه را در مخزن نیمه‌پر فراهم کردند. رفتار ترمودینامیکی هیدروکربن‌ها، شرایط حاکم بر تشکیل اتمسفر قابل اشتعال و تأمین انرژی لازم برای شروع احتراق، سه عامل اصلی در شکل‌گیری این رویداد هستند. 🔹 تشکیل فضای بخار (Vapor Space) در زمان وقوع رویداد، ارتفاع نفت خام داخل مخزن حدود ۱.۹ متر بود؛ بنابراین بخش عمده حجم مخزن را فضای خالی اشغال می‌کرد که به آن فضای بخار (Vapor Space) گفته می‌شود. در شرایط تعادل بخار–مایع (Vapor-Liquid Equilibrium)، مولکول‌های سبک هیدروکربنی به طور پیوسته از سطح مایع تبخیر شده و هم‌زمان بخشی از بخارات نیز مجدداً میعان می‌شوند. این فرآیند تا زمانی ادامه می‌یابد که فشار جزئی بخارات هیدروکربنی با فشار بخار تعادلی (Equilibrium Vapor Pressure) در آن دما برابر شود. هرچه حجم فضای بخار بزرگ‌تر باشد، مقدار بیشتری از بخارات هیدروکربنی می‌تواند در بالای سطح مایع تجمع پیدا کند و در صورت اختلاط با هوا، شرایط برای تشکیل یک اتمسفر قابل اشتعال فراهم شود. 🔹 محدوده اشتعال (Flammable Range) مخلوط بخار هیدروکربن و هوا تنها زمانی قابلیت احتراق دارد که غلظت آن بین حد پایین اشتعال (Lower Flammable Limit - LFL) و حد بالای اشتعال (Upper Flammable Limit - UFL) قرار گیرد. در صنعت، همین حدود معمولاً با عناوین حد پایین انفجار (LEL) و حد بالای انفجار (UEL) نیز شناخته می‌شوند. در حقیقت LFL و LEL (همچنین UFL و UEL) از نظر عددی یکسان هستند و تفاوت آن‌ها تنها در کاربرد اصطلاحات است؛ در مباحث علمی احتراق معمولاً از واژه Flammability Limits و در سیستم‌های آشکارساز گاز و کاربردهای صنعتی از واژه Explosive Limits استفاده می‌شود. اگر غلظت بخار کمتر از LFL باشد، مخلوط بیش از حد رقیق است و احتراق رخ نمی‌دهد. اگر غلظت از UFL بیشتر باشد، اکسیژن کافی برای ادامه احتراق وجود نخواهد داشت. در این رویداد، بخارات خارج‌شده از ونت پس از اختلاط با هوا، در محدوده قابل اشتعال قرار گرفتند و صاعقه انرژی لازم برای آغاز احتراق را فراهم کرد. 🔹 انرژی صاعقه؛ یک منبع اشتعال بسیار قدرتمند برای مشتعل شدن بسیاری از بخارات هیدروکربنی، تنها چند دهم میلی‌ژول انرژی، که به آن حداقل انرژی اشتعال (Minimum Ignition Energy - MIE) گفته می‌شود، کافی است. در مقابل، انرژی آزادشده در یک صاعقه می‌تواند به ده‌ها تا صدها مگاژول برسد و جریان آن نیز به ده‌ها هزار آمپر برسد. به همین دلیل، صاعقه یکی از قوی‌ترین منابع اشتعال در صنایع فرایندی محسوب می‌شود و در صورت حضور مخلوط قابل اشتعال، احتمال آغاز احتراق بسیار زیاد خواهد بود. اگر حذف تنها یکی از شرایط لازم برای ادامه این زنجیره امکان‌پذیر باشد، کدام راهکار می‌تواند پیش از گسترش رویداد، آن را متوقف کند؟ ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #ProcessSafety #ترمودینامیک #احتراق #LEL #LFL #PoolFire #مخازن_اتمسفریک

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد اول | انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت روز دوم | تحلیل تجهیزات و مدارک مهندسی در سناریوی روز گذشته مشاهده کردیم که چگونه برخورد صاعقه، در حضور بخارات قابل اشتعال، به وقوع حریق، انفجار داخلی و در نهایت آتش‌سوزی گسترده مخزن منجر شد. در این رویداد، چند تجهیز ایمنی نصب‌شده بر روی مخزن می‌توانست از گسترش حادثه جلوگیری کند یا احتمال وقوع آن را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد. 🔹 شعله‌پوش (Flame Arrestor) شعله‌پوش یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی نصب‌شده بر روی ونت مخزن است. این تجهیز از مجموعه‌ای از صفحات یا المان‌های فلزی با مجاری بسیار ریز تشکیل شده که هنگام عبور جبهه شعله، گرمای آن را جذب و به بدنه فلزی منتقل می‌کنند. در نتیجه، دمای شعله به کمتر از دمای لازم برای ادامه احتراق رسیده و شعله خاموش می‌شود. به این ترتیب از برگشت شعله (Flashback) از طریق ونت به فضای بخار داخل مخزن جلوگیری می‌شود. در این رویداد، نبود شعله‌پوش موجب شد شعله پس از ایجاد حریق روی سقف، از طریق ونت وارد فضای بخار مخزن شده و انفجار داخلی رخ دهد. استفاده از شعله‌پوش برای مخازن حاوی بخارات قابل اشتعال در API Std 2000 توصیه شده و الزامات عملکردی این تجهیزات در ISO 16852 تشریح شده است. 🔹 شیر اطمینان فشار/خلأ (Pressure-Vacuum Relief Valve) شیر اطمینان فشار/خلأ (PVRV) برای حفظ فشار داخلی مخزن در محدوده طراحی به کار می‌رود. این تجهیز هنگام افزایش فشار، بخارات را در فشار تنظیم‌شده تخلیه کرده و هنگام ایجاد خلأ، امکان ورود هوا را فراهم می‌کند تا از آسیب‌های سازه‌ای به مخزن جلوگیری شود. در این رویداد، عملکرد صحیح PVRV می‌توانست با کنترل فشار فضای بخار، جلوگیری از افزایش فشار غیرمجاز و کاهش احتمال خروج ناگهانی بخارات قابل اشتعال از مسیرهای نامناسب، نقش مهمی در کاهش شدت پیامدهای حادثه داشته باشد. الزامات طراحی، انتخاب و ظرفیت‌گذاری این تجهیزات در API Std 2000 ارائه شده است. بنظرتون چرا در یک مخزن نیمه‌پر، بخارات هیدروکربنی در فضای بالای مایع تجمع پیدا می‌کنند؟ چرا صاعقه می‌تواند این مخلوط را مشتعل کند؟ ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #مخازن_اتمسفریک #FlameArrestor #PVRV #ProcessSafety

🚨 هفت روز با یک رویداد فرآیندی رویداد اول | انفجار و آتش‌سوزی مخزن اتمسفریک سقف ثابت روز اول | شرح سناریوی رویداد ⚠️ در ابتدا، یک مخزن اتمسفریک سقف ثابت حاوی نفت خام، در سطح (LEVEL) پایینی از بهره‌برداری (حدوداً در ارتفاع ۱.۹ متر) قرار داشت. به دلیل خالی بودن بخش عمده‌ای از حجم مخزن، فضای بخار گسترده‌ای ایجاد شده بود. بخارات هیدروکربنی ناشی از نفت خام از طریق مجاری خروجی شامل ونت های عصایی (Gooseneck Vents) و محل دیپ‌زنی فاقد درپوش (Open Gauge Hatch/Dipping Hole)، به بیرون نشت کرده و به دلیل سنگینی نسبت به هوا، در سطح سقف مخزن تجمع یافته و یک ابر غلیظ از گازهای قابل اشتعال ایجاد کرده‌اند. ⚡️با وقوع صاعقه، انرژی لازم برای اشتعال فراهم می‌شود. به دلیل حضور غلظت مناسبی از بخارات در محدوده اشتعال، ابتدا یک حریق در سطح بیرونی سقف شکل می‌گیرد. در این مرحله، شعله ها در دهانه ونت‌ها و نقاط نشت گاز متمرکز هستند. به دلیل نبود شعله پوش (Flame Arrestor)، هیچ سد فیزیکی برای جلوگیری از انتقال حرارت و شعله به داخل مخزن وجود نداشت. در عرض چند ثانیه، شعله از طریق مجاری ونت به سمت داخل فضای بخار مخزن کشیده می‌شود. 🔥با ورود شعله به داخل فضای بخار که مملو از مخلوط سوخت و هواست، یک انفجار داخلی رخ میدهد و در نتیجه باعث پرتاب شدن سقف مخزن می‌گردد. پس از جدا شدن سقف، تمام سطح ماده نفتی در معرض اکسیژن هوا قرار می‌گیرد و نهایتاً حریق اولیه به یک حریق استخری (Pool Fire) تبدیل می‌شود و تا اتمام محتویات ادامه می‌یابد. اگر تنها یک تجهیز ایمنی می‌توانست زنجیره این حادثه را متوقف کند، آن تجهیز چه بود؟ ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #سناریو_محور #ایمنی_فرآیند #مخازن_اتمسفریک #صاعقه #FlameArrestor #ProcessSafety

⚙️ هفت روز با یک رویداد فرآیندی 🔰 رویداد (Incident) فرایندی معمولاً حاصل یک خطا یا نقص تجهیز نیست؛ بلکه نتیجه زنجیره‌ای از رخدادها، تصمیم‌ها و ضعف در لایه‌های مختلف فنی و مدیریتی است. درک این زنجیره، مهم‌ترین گام در پیشگیری از تکرار رویداد مشابه است. ⚜ مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC)، با هدف توسعه دانش تخصصی ایمنی فرآیند، مجموعه‌ای از محتواهای #سناریو_محور را منتشر خواهد کرد. ⚠️ در این مجموعه، هر هفته به تحلیل یک رویداد واقعی از صنعت نفت، گاز و پتروشیمی می‌پردازیم؛ رویدادی که در طول هفته، از زوایای مختلف مورد بررسی قرار خواهد گرفت: 🔹 شنبه | شرح سناریوی رویداد 🔹 یکشنبه | تحلیل تجهیزات و مدارک مهندسی 🔹 دوشنبه | پدیده‌های فیزیکی و شیمیایی 🔹 سه‌شنبه | تحلیل لایه‌های حفاظتی 🔹 چهارشنبه | تحلیل مدیریتی و سازمانی 🔹 پنجشنبه | خودارزیابی و چالش مهندسی 🔹 جمعه | کتابخانه ایمنی فرآیند این مجموعه صرفاً روایت یک رویداد نیست؛ بلکه تلاشی برای تبدیل تجربه‌های گذشته به دانش کاربردی امروز و تصمیم‌های ایمن فرداست. از هفته آینده، نخستین سناریو را با هم مرور خواهیم کرد. ایمنی، عامل پایداری در تولید است. ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #ایمنی_فرآیند #مدیریت_ایمنی_فرآیند #مدیریت_ریسک #درس_آموخته #حوادث_فرایندی #سناریو_محور #صنعت_نفت #ProcessSafety #PSM

🔷 #ماموریت_های_PRPLC 🎓 آموزش و توانمندسازی متخصصان در صنایع فرآیندی، بسیاری از تصمیم‌ها در شرایطی گرفته می‌شوند که فرصت بررسی طولانی وجود ندارد؛ هنگام راه‌اندازی یک واحد، انجام تعمیرات، تغییر شرایط عملیاتی یا مواجهه با یک وضعیت غیرعادی. در چنین شرایطی، داشتن دانش کافی اهمیت دارد؛ اما مهم‌تر از آن، "توانایی تحلیل شرایط و انتخاب تصمیم درست"است. به همین دلیل، آموزش در حوزه "مدیریت ایمنی فرآیند (PSM)" تنها به انتقال مفاهیم و برگزاری دوره محدود نمی‌شود؛ بلکه باید به توسعه شایستگی‌هایی منجر شود که متخصصان را برای مواجهه با چالش‌های واقعی صنعت آماده کند. 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC)، آموزش و توانمندسازی متخصصان را یکی از مأموریت‌های اصلی خود می‌داند و با طراحی دوره‌های تخصصی، کارگاه‌های کاربردی و برنامه‌های آموزشی متناسب با نیازهای صنایع فرآیندی، در مسیر ارتقای توانمندی سرمایه انسانی این حوزه فعالیت می‌کند. 🧠 دانش، زمانی ارزشمند است که به تصمیم تبدیل شود. 🔹 #ماموریت_های_PRPLC 🔹 #در_PRPLC ━━━━━━━━━━━━━━━ 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir

⚙️ رویکرد حاکمیتی در مدیریت ایمنی فرآیند (PSM)؛ زیرساخت تصمیم‌گیری هوشمند برای حفظ تولید پایدار در صنایع فرآیندی، استقرار مدیریت ایمنی فرآیند (PSM) تنها محدود به اجرا در سطح عملیات نیست؛ بلکه نیازمند «حاکمیت بر PSM» است تا اطمینان حاصل شود که سیاست‌ها، الزامات و نظارت‌ها در تمام لایه‌های سازمان به درستی جریان می‌یابد. اینفوگرافیک پیش‌رو، نقشه راه حاکمیتی وزارت نفت برای مدیریت ایمنی فرآیند را ترسیم می‌کند. در این رویکرد: 🔹 ستاد (شرکت‌های حاکمیتی): راهبری، تدوین سیاست‌ها، نظارت و اطمینان‌بخشی را بر عهده دارند. 🔹 شرکت‌های عملیاتی: مسئولیت اجرای دقیق عناصر PSM، مدیریت ریسک در خط مقدم و پاسخگویی به عملکرد را دارند. توجه به رویکرد حاکمیتی در مدیریت ایمنی فرایند، با هدف ایجاد انسجام در تصمیم‌گیری‌های کلان صنعت نفت و گاز کشور دنبال می‌شود تا در سایه تداوم تولید ایمن، حفاظت از سرمایه‌های انسانی و محیط زیست محقق گردد. ایمنی، عامل پایداری در تولید است. ━━━━━━━━━━━━━━━ 🏛 مرکز مدیریت ریسک، ایمنی فرآیند و پیشگیری از خسارات دانشگاه صنعت نفت (PRPLC) 📱 تلگرام | بله 🆔 @PRPLC_PUT 💼 لینکدین 🔗 linkedin.com/company/prplc 🌐 وب‌سایت 🔗 PRPLC.ir ━━━━━━━━━━━━━━━ #PRPLC #PSM #ProcessSafety #ایمنی_فرآیند #رویکرد_حاکمیتی #صنعت_نفت #وزارت_نفت #مدیریت_ریسک #تولید_پایدار #CCPS #دانشگاه_صنعت_نفت