Татар дулкыны

Homo sapiens моногам имезүчеләр (млекопитающие) рейтингында җиденче урында. Биологик төрнең (вид) моногамлыгын бәяләү өчен, галимнәр бер үк ата-анадан ничә бала булуын карадылар. Әгәр хатын-кызның балалары төрле ир-атлардан булса, моногамлык күрсәткече кими. Бу ир-атларга да дөрес. Алдагы тикшеренүләр кешеләрне "туп-туры моногам һәм полигам төрләр арасындагы чиккә (на границе)" урнаштырган. Әлеге тикшеренү күрсәтә: моногамия Homo sapiens төренә төп характеристика була ала. Мөгаен, нәкъ менә ул кешеләргә эре бергәлекләр төзергә мөмкинлек биргәндер. Рейтингның беренче унлыгы: 1. Калифорния әрлән (100%) 2. Африка кыргый (дикая) эт (85%) 3. Дамараленд крот (79,5%) 4. Мыеклы тамарин (77,6%) 5. Хәбәш (эфиопский) бүре (76,5%) 6. Евразия кондызы (бобр) (72,9%) 7. Homo sapiens (66%) 8. Ак кул гиббоны (63,5%) 9. Сурикат (59,9%) 10. Соры бүре (46,2%). Калифорния әрләннәр моногам озак вакытлы парлар барлыкка китерә. Алар генетика һәм нейробиология буенча тикшеренүләр өчен модель хайваннар булып торалар. Фотода: мыеклы тамарин. Источник: https://snob.ru/news/chelovek-zanial-sedmoe-mesto-v-reitinge-monogamnykh-mlekopitaiushchikh/ https://www.gazeta.ru/social/news/2025/12/11/27388279.shtml?utm_auth=false&updated Первоисточник: https://www.theguardian.com/science/2025/dec/10/humans-rank-among-leading-monogamous-mammals-study-finds

Мемның эчтәлеге: Зумерлар: мәгълүматны 8 секундтан да озаграк кабул итәргә кирәк булганда. Миллениаллар: ошамаган эшне тагын берничә ел түзәргә кирәк булганда Актуаль сүз | Татар яңалыклары | t.me/tatar_word TATAR MEMES | татар мем | t.me/tat_memes

"Зумер" - 2025 елның сүзе. Шорт-листка 12 сүз керде. Җиңүчене Россиянең 20 шәһәрендәге 23 оешмадан 469 филолог билгеләде. Эксперт тавыш бирү - күп баскычлы методологиянең финал этабы. Аның нигезендә "Грамота.ру" елның үз сүзен сайлады. "Зумер" сүзе 42% тавыш җыйды, "выгорание" — 38%, "ред-флаг" — 37%, "промпт" — 36%. Яраткан зумерларыбыз турында берничә мәкалә: 1. Яшьләрдә ялгызлык аркасында үсемлекләр үстерү буенча тренд башланды. 2. 60% зумерлар буыны автомобильгә ягулык (топливо) салганда борчылу кичерә. 3. Зумерларның яңа тренды - фейлвотчинг (fail watching): хезмәттәшләренең хаталары һәм ялгышлары өчен шатлык. Миллениаллар vs зумерлар турында мемы: t.me/tat_memes Дежурное напоминание: бер буында индивидуаль аерма буыннар арасындагы аермага караганда зуррак. Источник: gramota.ru/journal/novosti-i-sobytiya/zumer-slovo-2025-goda-po-versii-gramoty

Борынгы Рим корылмаларының озак яшәү сере, ниһаять, ачылды. Төзелеш катнашмасын (строительная смесь) әзерләү технологиясендә ныклык сере (секрет прочности). Бу ачыш Везувий вулканы кө базы астында күмелгән төзелеш мәйданчыгын анализлау нәтиҗәсендә ясалган. Массачусетс технология институты (MIT) галимнәре фикеренчә, римлылар төп компонентларны — вулкан көлен (пуццолан) һәм сүнмәгән известьны (кальций оксиды) коры килеш кушканнар, ә аннары су өстәгәннәр. Су белән контактта булганда сүнмәгән известь көчле реакциягә керә һәм көчле җылылык чыгара. Бу "кайнар катнаштыру" процессы югары температуралы химик кушылмалар (соединения) барлыкка китерә, алар бетонның катуын сизелерлек тизләтә. Әлеге процесста шулай ук каткан материалда реакциягә кермәгән известьның күпсанлы кисәкләре саклана. Нәкъ менә шушы кисәкләр бетонга "үз-үзен дәвалауга" уникаль сәләт (способность) бирә. Источник: https://t.me/bbbreaking/221073

Бөркү (душные) сөйләшүләрне дәвам итәбез. (2/2) Беренче өлеш монда: t.me/tatar_word/1043 Урта гасырларда "империя" ешрак универсаль өстенлек буларак карала (рассматривается как универсальное верховенство). Император res publica christiana сакчысы дип уйлана. Шул нигездә ул корольләрдән биегрәк тора. Ә юристлар imperium-ны югары юрисдикция һәм командование буларак яңадан аңлыйлар. Translatio imperii концепциясе нигезендә император хакимияте Римнан Бөек Карлга "күчә". Яңа заманда (в Новое время) термин ике регистрга керә. Беренче регистр — номиналь-хокукый: "империя" - император җитәкчелегендәге дәүләт статусын аңлата (Россия, Наполеон империясе). Икенче регистр: "империя" - күп дәрәҗәле хакимлек (многоуровневая власть): үзәк төрле территорияләр һәм подданныйлар белән идарә итә. Бу бердәм тәртип эчендә төрлелек белән идарә итү (управление разнообразием). Аерымлыклар саклана. Көнкүрештә (в быту) "империя" еш кына көчле державаны да атыйлар. Бу мәгънәләр өлешчә (частично) Рим мәгънәсе белән рифмалана. Хәзерге караш шулай да төп нәрсәне аңламый: Август борылышы титулда, географиядә түгел, ә социаль институтларны яңадан җыюда иде. "Империя" пространство мәгънәсендә республика вакытында формалашкан. Ә Август империясе - конституцион борылыш нәтиҗәсе. Иҗтимагый-сәяси төзелешнең киләчәге (будущее общественно-политического устройства) территориянең зурлыгына бәйле түгел. Ул тәртипләрнең тигезләнешенә (равновесие порядков), каршы килү хокукына һәм иң мөһиме — әхлакның ныклыгына (твёрдости нравов) бәйле. Источник: https://t.me/repcentre/860

Finiko нигез салучыларның берсе Эдвард Сабировны Россиягә ОАЭ-дан депортациялиләр. Finiko — финанс пирамидасы. Компания 2019 елда Казанда нигезләнә. Ул үзен криптовалюта инвестиция проекты буларак танытты. Алар инвесторларга ай саен 20-дән 30%-ка кадәр табыш вәгъдә иткәннәр. 2021 елның җәендә Finiko-га нигез салучы Кирилл Доронин тоткарлана. Тагын өчесе - Зыгмунт Зыгмунтович, Эдвард һәм Марат Сабировлар качып китәләр, аларны эзләүгә игълан итәләр. Җинаять эше "Мошенниклык" маддәсе буенча (по статье) кузгатылган. Пирамидага нигез салучылар белән бергә Finiko «йолдызчылары» да тоткарланган, алар 100 меңнән артык кертемчене җәлеп иткән (вкладчиков привлекли). Источник: https://t.me/tatarstansos/10322

Зумерларның яңа тренды - фейлвотчинг (fail watching). Фейлвотчинг - хезмәттәшләренең хаталары һәм ялгышлары өчен шатлык. Ул эштәге стресс белән көрәшергә һәм хезмәт базарында үз бәясен күтәрергә мөмкинлек бирә. Заманча корпоратив дөнья - ул өстәмә эш, кыскарту һәм ИИ белән көрәш. Бу очракта хезмәттәшләренең хаталары кешегә үз-үзен расларга (утвердиться) мөмкинлек бирә. Димәк, без дә - зуммерлар. Кайвакыт 🫣 Источник: https://goodmenproject.com/featured-content/fail-watching-gen-zs-watching-others-fail-to-feel-better-about-themselves/

Мемның эчтәлеге: Мин - татар егете! Де-Соссюрны укыдым. Әби-бабайлар шәһәр "пропискага" кергәннәр. Рус телен өйрәнгәннәр. Ата-анам мәктәп дәресләре белән русча булыштылар. Актуаль сүз | Татар яңалыклары | t.me/tatar_word TATAR MEMES | татар мем | t.me/tat_memes

60% зумерлар буыны (поколения зумеров) автомобильгә ягулык (топливо) салганда борчылу кичерә (беспокойство испытывают). Иң популяр курку: - ягулык салу пистолетын булдыра алмау, - колонка янында дөрес тукталмау, - ягулыкның дөрес булмаган төрен сайлау. PS Бу Ауропада һәм США-да. Ләкин без дә мондый очракларда борчылабыз. Кайвакыт 🫣 Источник: https/www.the-independent.com/news/uk/home-news/petrol-refuel-anxiety-gen-z-cars-b2816321.html

Apple һәм Google хезмәттәшлек турында (о сотрудничестве) игълан иттеләр. Хезмәттәшлекнең максаты - бер экосистемадан икенчесенә күчүне гадиләштерү. Бүген чыккан Android Canary 2512 бета-версиясендә инде үзгәрешләр бар. Pixel смартфоннарында iPhone-га мәгълүматларны күчерүне җиңеләйтә торган яңа функцияләр барлыкка килде. Шундый ук функцияләр iOS 26-ның бета-версиясендә барлыкка килергә тиеш. Источник: https://t.me/bbbreaking/220934

Яңа парфюмерия (духи) - «Татарстан белән аерылышудан ачы күз яшьләре». Бренд - Amaia. Ветивер, мирт һәм грейпфрут тәме сизелә. 10 мл өчен 1890 сум. Источник: https://t.me/trends/22290

Шулкадәр бөркү (душно)! Зинһар, бу бөркү хәбәрне үткәреп җибәрегез. (1/2) Сез әле дә Монгол Рим империясе турында уйлыйсызмы? Кызык, римлылар өчен "imperium" - ул беренче чиратта хәрби (военная) һәм суд хакимияте (власть). "Imperium": 1) армия белән идарә итү хокукы (право управлять) һәм 2) магистрат вәкаләтләре (полномочия) (imperare - "приказать"). Республика чорында легионерлар "Imperator" исеме белән хәрби башлыкны җиңүдән соң сәламләделәр. Сенат җиңүче хәрби башлыкны триумфка (тантаналы процессиягә) лаекмы икәнен билгели иде (определял). Принципат чорында гына "Imperator" исеме идарәченең даими титулатурасына керә. Монда заманча буталчыклыкның (путаницы) төп чыганагы. "Imperium" башта армия белән бәйле булган. Аннары бу сүз территориаль-сәяси (политическое) оешманы аңлата башлады. "Imperium-ның" хәзерге мәгънәсе республика чорында формалаша башлады. Пуник сугышлардан соң Рим провинцияләр һәм наместниклар белән идарә итү үзәгенә әверелә. "Imperium" төрле периферияләрне оештыручы күп дәрәҗәле конструкциягә (метрополиягә) әйләнде. Август идарәсе (правление) мондый чәчәк ату авырлыгын туктатты. Ул илне "император" һәм "сенат" провинцияләренә бүлгән. "Император" провинцияләрендә трибуна хакимияте "imperium" югары хакимияте белән берләштерелгән (объединены). Элек армия белән идарә итү магистраттан магистратка күчә иде. Августтан бу хокук принцепсларга (принцепсам) күчә. Шуның белән бергә лояльлек структурасы да үзгәрә. Республикада солдат магистратка һәм populi Romani тәртибенә ант (присягу) бирә иде. Принципат чорында солдат император белән бәйләнештә була: ул император байракларына (знамёнам) ант бирә. Шул рәвешле, җаваплылык һәм лояльлек общинадан шәхескә күчерелә (центр ответственности и лояльности переносится с общины на личность). Элегрәк республика плюрализмы гадәтләргә (обычаи), магистрат эдиктларына, leges comitiales һәм юристларның авторитетына таянган (опирался). Вакытлар узу белән император конституцияләре республика плюрализмын алыштыра. Император конституцияләре-constitutiones principum (эдиктлар, рескриптлар, декретлар һәм принцепслар мандатлары) — хокукның (право) төп чыганагына әверелә. Шулай итеп, баланслы строй таркала, һәм Рим хәтта монархиягә түгел, ә аның перверсиясенә — тираниясенә тәгәри. Гадәтләнгән строй шулай җимерелә. Рим хәтта монархиягә түгел, ә аның перверсиясенә — тираниясенә таба бара. Римлыларда "республика" / "империя" аермасы илнең зурлыгы белән түгел, ә хакимият һәм хокук тәртибе проблемалары белән бәйле. Республика зур ил белән әлегә кадәр идарә итә ала: - әгәр "imperium" приватизирована булмаса, - әгәр ант - тәртипкә тугрылык (верность) икән булса, - әгәр закон шәхси заттан өстенрәк булса. Источник: https://t.me/repcentre/860

Зеленский: - Мин хәзер США-дан сайлаулар үткәрү өчен куркынычсызлыкны тәэмин итүне сорыйм (прошу обеспечить безопасность). Бу очракта алдагы 60-90 көн дәвамында Украина сайлаулар уздыруга әзер булачак. - Украина шулай ук энергетик килешүгә әзер – әгәр Россиягә әзер икән. Сайлауларны уздыруны элегрәк США таләп иткән иде (потребовали). Бу шулай ук Россиянең иң баштан ук таләпләренең берсе.

Шундый туйга без риза 💖 Кәләшне никахка әзерләү күренеше Татарстанның дәүләт җыр һәм бию ансамбленең «Туй» музыкаль-хореографик спектакленнән. Источник: https://t.me/vatantat/12181

Г. Камал театрында бүген Ватан Геройларын - каһарманнарны хөрмәтлиләр. Аларны төрле шәһәр, яшь, җенес аера, ләкин һәрберсен - үз илеңне чиксез ярату, бернигә карамастан аяусыз көрәштә дә баш имәү, кыюлык берләштерә. Фәрит Мөхәммәтшин бәйрәм чарасына килгән һәркемне котлап, саулык, ныклык, бердәмлек теләде.

Источник: https://t.me/shahrikazan/41609

Трамп Politico әңгәмәдә хәбәр итте: 📍Украинадагы конфликтта өстенлек Россия артында һәм һәрвакыт аның артында булды; 📍Россиянең сөйләшүләр позициясе Украинаныкына караганда көчлерәк; 📍Украинадагы вакыйгалар - хәзерге вакытта Ауропадагы иң зур проблема; 📍Ауропа Украинадагы конфликтны тиешенчә хәл итә алмый; 📍Украинадагы вәзгыять өченче бөтендөнья сугышына үсәргә мөмкин иде, ләкин хәзер, мөгаен, бу инде булырга тиеш түгелдер; 📍Зеленскийга үзен кулга алырга һәм тәкъдимнәр белән килешә башларга вакыт, чөнки ул сугыш кырында оттыра; 📍Украинада Президент сайлауларын уздырырга вакыт.

Татар орнамент сәнгате белән шөгыльләнүче Зариф Сунаров белән әңгәмә. - Мәктәпне яхшы тәмамладым, өчледән башка. Ишетү буенча инвалидлар өчен уку йортлары күп түгел. Мин укыган югары йортында инклюзив булды. Мин ишетүчеләр белән (со слышащими) бергә укыдым. Ишетү буенча инвалидлар өчен сурдотәрҗемә бар. Ә тагын хәзер телефонда кушымта, сөйләмне текстка үзгәртүче бар, лекцияләрдә бик уңайлы.

Нинди сәнгать ошый?

- Минем төп юнәлешем агачка уеп ясау (резьба) һәм бизәк төшерү (роспись) иде. Өченче курста мин татар орнаментларын ясый башладым. Укытучылар минем эшемне хупладылар, һәм мин зур кызыксыну белән татар орнамент сәнгатен өйрәнә башладым. Татар мәдәниятенә гашыйк була. Бу чорда мин Новосибирск өлкәсе татар мәдәнияте йортына йөри башладым. Мин татар яшьләре фестивальләрендә катнаштым, аның кысаларында татар рәсеме буенча мастер-класслар үткәрдем. Мин шулай ук һөнәрләр ярминкәсендә катнаштым, үз эшләнмәләремне тәкъдим иттем. Аларның барысы да диярлек татар сәнгати бизәлеше элементларын үз эченә ала. Мәктәпләрдә һәм район, өлкә масштабындагы төрле чараларда бу техника буенча мастер-класслар үткәрәм.

Милли эшләнмәләрдә нәрсә ошый?

- Аларда халыкның тарихы һәм аның традицияләре чагыла (отражается). Мин татар милләтеннән булганга күрә, Ходай миңа татар орнамент сәнгатен сакларга һәм алга этәрергә ният бирде дип уйлыйм. Источник: https://milliard.tatar/news/mne-prisylali-fotografii-starinnyx-sundukov-iz-tatarskix-aulov-ne-tolko-nasei-oblasti-no-i-iz-drugix-regionov-8684

Минэкономразвития һәм Минтруд өстәмә эш (сверхурочная работа) турында төзәтмәләр (правки) әзерләде. Хәзер өстәмә эш вакыты: 2 көнгә 4 сәгатьтән артмаска һәм елына 120 сәгатьтән артмаска тиеш. Өстәмә эшнең беренче ике сәгате хезмәт хакыннан бер ярым (1,5) күләмдә, аннан соңгы сәгатьләр - икеләтә күләмдә түләнә. Яңа кагыйдәләр буенча: өстәмә эш елына 240 сәгатьтән артмаска тиеш. Эш бирүчеләр (работодатели) бала тапкан өчен 1 млн сумга кадәр түли алачак. Әлеге бонус НДФЛ һәм иминият кертемнәре (страховые взносы) белән түләнмәячәк. Моңа кадәр компанияләр 50 мең сумнан да артык түли алмаган.