املا Имла

- نیک چقمایسنک باغچه‌مزغه - شومورطلر چچک آتا! - بر برسن سویه‌لر دیگان سوز یوروی بزننک حقده... Ник чыкмыйсың бакчабызга? Шомыртлар чәчәк ата! Бер-берсен сөяләр дигән, Сүз йөри безнең хакта.

یانکالیف‌نی پروپاغاندالاوچی دفتر طشلغی. ۱۹۲۰ نچی یللر آخری. Яңалифне пропагандалаучы дәфтәр тышлыгы. 1920 нче еллар ахыры.

حاشیه محترم اسماعیل داملاننک فارسی مدنیتی‌ننک قاتلاولیلغی، فارسی تلنده‌گی اثرلرننک کوب معنالیلگی طورنده‌غی سوزلری اینک ئلک ادبی متنلرگه قارایدر. اما ایرانی خلقلر (ایرانلیلر هم تاجیکلر) مدنیتلری‌ننک اوزاگنده نقد منه یازما ادبیات طوره. بزننک ایسکی ترکی مسلمان متنلری‌ننک فارسی ادبیاتی هم مدنیتی بلان نه درجه‌ده طغز باغلانغان بولوون حسابقه آلغانده، یازمه میراثمزنی آنکلاوذه هم بزگه آنکلاتوده صنعی فهم‌ننک ممکنلکلری شولای اوق بیک چیکلنگان بولسه کیرک. ایسکی املانی اوزمزگه یخشیلاب اوگرنوب، بورونغی‌لرمزننک یازغانلرین اوزمزگه تعبیر ایتمای حالمز یوق. Хашия Мөхтәрәм Исмәгыйль дамелланың фарсы мәдәниятенең катлаулылыгы, фарсы телендәге әсәрләрнең күпмәгънәлелеге турындагы сүзләре иң элек әдәби текстларга карый. Әмма ирани халыклар (иранлылар һәм таҗиклар) мәдәниятләренең үзәгендә нәкъ менә язма әдәбият тора. Безнең иске төрки мөселман текстларының фарсы әдәбияты һәм мәдәнияте белән ни дәрәҗәдә тыгыз бәйләнгән булуын исәпкә алганда, язма мирасыбызны аңлауда һәм безгә аңлатуда ясалма фәһемнең мөмкинлекләре шулай ук бик чикләнгән булса кирәк. Иске имланы үзебезгә яхшылап өйрәнеп, борынгыларыбызның язганнарын үзебезгә тәгъбир итми хәлебез юк.

اسماعیل عباداللین‌ننک ف‌ب صحیفه‌سندن مهم بر مسئله‌ حقنده قزق فکرین آلوب مونده کیتوره‌م. شاید آچولانماس (مع التأسف روسچه غنه): Иҗтимагый челтәрләрнең берсеннән Исмәгыйль Гыйбадуллинның мөһим бер мәсьәлә хакында кызык фикерен монда китерәм:

Принял участие в круглом столе «Язык – культура – перевод: опыт и перспективы востоковедческих исследований», который прошел 29–30 апреля 2026 года в г. Болгар. Организаторами этого важного мероприятия выступили Болгарская исламская академия и Фонд исследований исламской культуры имени Ибн Сины. Программа была крайне насыщенной: мы обсуждали современные переводы Корана, специфику рецепции средневековых текстов, особенности дипломатической переписки XIV века и даже вызовы цифровой эпохи для старотатарских памятников. Я в своем докладе поднял вопросы, которые вышли далеко за рамки лингвистики. Для меня переводы с персидского всегда были прежде всего актом и даже своеобразной миссией сложной межкультурной коммуникации, имеющей глубокие философские и онтологические аспекты. Одной из главных проблем на круглом столе стало использование ИИ и "роботизация научных переводов". Я считаю, что стремление автоматизированных систем к однозначности и линейности вступает в прямой конфликт с самой природой персидского текста. Персидская культура является «высококонтекстной», то есть огромный пласт информации в ней передается неявно. ИИ при всех своих технических кондициях не способен уловить то «смысловое напряжение» и «непонимание», которое для человека становится точкой интеллектуального роста. Я выделил три уровня сложности, которые остаются недоступными для механического перевода (как в человеческом исполнении, так и в исполнении нейросети): 1. Орнаментальность. Текст строится по принципу «персидского ковра», где звуко-ритмическая структура (саджа‘, джинас) обладает самостоятельной ценностью. При роботизированном подходе эта эстетическая ткань просто исчезает. 2. Метафоричность (маджаз). В ислаиской традиции метафора — это не просто украшение, а «мост» к абсолютной Истине (хакикат). Многослойные образы суфийской поэзии требуют дешифровки духовного опыта, а не механического подбора слов. 3. Семантическая неоднозначность. В отличие от западного идеала ясности, персидский текст сознательно культивирует многозначность как признак высокого литературного качества. Процесс глубинного толкования (та’вил) такого текста бесконечен: снятие одного покрова лишь открывает путь к следующей тайне. Любой подход, игнорирующий «тайное» (батин), превращает живую «бездну» (именно так!) смыслов в плоский и безжизненный текст. Чтобы сохранить душу оригинала, мы должны использовать творческие стратегии — от сознательной архаизации стиля до глубоких культурологических комментариев. Текст должен быть таинственным, загадочным, в хорошем смысле "инаковым", чтобы приглашать читателя принять участие в метафизическом путешествии.

«یگت صالدات شوه‌یک»ننک تاتارچه‌غه ده ترجمه‌سی بولغان ایکان (قسقارتلغان روس باصمه‌سندن ترجمه ایتلگان بولسه کیرک). "Егет солдат Швейк"ның татарчага да тәрҗемәсе булган икән (кыскартылган рус басмасыннан тәрҗемә ителгән булса кирәк).

عثمانلی شاعری عثمان بدرالدین ارضرومی‌ننک قبر طاشلرینه ياکه زيارت قابقالرینه يازدرورلق ماتور هم معنالى بر شعری:

دوندم سکا یا مستعان طوغری قپوکه کلمشم لطفك دیلرم الامان طوغری قپوکه کلمشم بن ایتمشم حدسز گناه یوق سندن اوزگه بر پناه ای رحمتی بول پادشاه طوغری قپوکه کلمشم

Госманлы шагыйре Госман Бәдретдин Әрзыруминың кабер ташларына яки зират капкаларына яздырырлык матур һәм мәгънәле бер шигыре:

Döndüm sana, ya Müste'an, doğru kapuna gelmişim, Lütfun dilerim, el-aman, doğru kapuna gelmişim, Ben etmişim haddsiz günah, yok Senden özge bir penah, Ey rahmeti bol Padişah, doğru kapuna gelmişim.

(Кайттым сиңа, әй ярдәм соралучы Зат, туры капкаңа килдем, Мәрхәмәтеңне сорыйм, аман! - туры капкаңа килдем. Мин чиксез күп гөнаһ кылдым, Синнән башка сыеныр зат юк, И, рәхмәте киң Падишаһ, туры капкаңа килдем!) #منابع #عثمانلیچه

Дачалы кешеләрне дача мәүсименә (сезонына) керү белән котлыйбыз. Бу мөнәсәбәт белән күренекле дин галиме Мөхәммәдсадыйк Иманколый тарафыннан 1927 елда язылган, дача тормышына багышланган шигырен урнаштырабыз. Рус хәрефләре белән укылышы комментларда китерелә: جای کوننده بیک کونکللیدر اقامت دایچیده، صحتنک آرتور سیننک ساعت بساعت دایچیده. شادلغنکنی آرتدرور، حسرتلرنکنی یوق ایتار، آچلور کونکلونک، تلننک بولور سلامت دایچیده. بر ده قالماس، تمسز افکاری بو دنیاننک بتار، سین تابارسنک هر جهتدن ذوق راحت دایچیده. قش کونی اشله‌و بلان آروغاننک بتسون دیسانک، قدرتنک بولسه، طورونی اَیْله عادت دایچیده. بولسه آغم صو بویی هم طاو باشی، اورمان یاقن - تنکری‌ننک زور نعمتیدر استقامت دایچیده. خوش هوالقده نظیرسز باغچه سرای - بولسه امکان، اَیْله آنده استراحت دایچیده. آنده‌در سیر تماشا، آنده یخشی صاف هوا، شادلانور جاننک، تابار کونکلونک فراغت دایچیده. آنده‌در اوشبو حیات دنیوی‌ننک لذتی، بولسه مطلوبنک سعادت - چن سعادت دایچیده. بارچه سرخاوغه دوادر آنده‌غی یخشی هوا، باشقه دارولرغه بولماس هیچ ده حاجت دایچیده. نه غنیمت، بو اورون‌ننک صاحبی تاتار ایرور - بو جهتدن بزننک اوچون بار بشارت دایچیده. نه بویوک نعمت ایرور صیفیه‌ده جای اوتکارو، شکر نعمت واجب ایرور، اَیْله طاعت دایچیده. آرغی یاق ایدل بویی قوملق گوزل بر منظره - هر قاراوده سین کورورسنک کوب نفاست دایچیده. بر بر آرتلی بیک مزیّن زور پاراخودلر اوته - قیل تماشا، عبرت آل - تورلی صناعت دایچیده. آنده نه خوش منظره هم آنده‌در ایرکن حیات، یوق طبیعت حسننه هیچ حد و غایت دایچیده. اچ پوشولر بر ده قالماس، صاقلانور ذهننک سیننک صاولق اوچوندر سببلر بی‌نهایت دایچیده! نیندی دولت اوتکارو جای کونلرین صیفیه‌ده! - چونکه باردر هر جهتدن کوب نزاکت دایچیده. تنکریمز دایچی حیاتن اَیْلَدی بزگه نصیب، ایمدی بز ایتدک آنکا هر دم عبادت دایچیده. صو قویونمق ایله ده آرتور همیشه صحتنک، تنده کر قالماس، بولور، بس، چن نظافت دایچیده. ییتسه حالنک اوتکاره کور دایچیده جای کونلرین - توزالور کونکلده‌گی هر بر جراحت دایچیده. تورلی خوش ایسلی چچکلر آنده صحرا زینتی، حسن منظره هم طبیعتده لطافت دایچیده. دایچی‌ننک حسننده بیان ممکن توگل، سین بلورسنک آنی، گر ایتسانک اقامت دایچیده. فائده‌لیدر هر جهتدن دایچیده طوتسانک وطن؛ تنگه صحت، جانغه قوّت، دلگه راحت دایچیده. #منابع

یانکا یازلوچیلر اوچون اِخبار 👆 Яңа язылучылар өчен канал турында мәгълүмат.

تاتار تلینه تاتار یازووی کیلشور Татар теленә татар язуы килешер

کرپیک‌نی کرفک (керфек) دیب توزاته‌سن حسابقه آلماغانده اعلا: https://t.me/enalapichiniye/1485?single

۹۵۹/1552 نچی یلده قزاننی آلوده قاتناشقان کناز قوربسکی ننک مسجدلر معناسنده мизгити سوزین قوللانووی ایسکه توشه Ягелло И.Д. Полный персидско-арабско-русский словарь. Ташкент, 1910. #لغات

رباعی منع ایلمکا تیر قضایی بر ار اولمز صبر و توکّل کبی درع و سپر اولمز کرچیکه کلور کیشیه صبر اوّلی آجی صوکنده ولی یوکا معادل شکر اولمز پیرمحمد ضعیفی Rubâ'î Men' eylemeğe tîr-i kazâyı bir er olmaz Sabrile tevekkül gibi dir' u siper olmaz Gerçi ki gelür kişiye sabr evveli acı Sonunda veli buna mu'âdil şeker olmaz. Pîr Muhammed Za'îfî Робагый Һичбер гаскәри тәкъдир угыннан саклана алмас, Сабыр белән [Аллага] тәвәккәлләүдән дә яхшы көбә-калкан булмас. Гәрчә кешегә сабыр әүвәле ачы тоелса да, Соңында аннан баллы шикәр булмас. Пирмөхәммәд Зәгыйфи #منابع #ضعیفی #عثمانلیچه

Студентыбыз Тимур Солдатов Тукайның "Туган тел" шигырен саха (якут) теленә тәрҗемә иткән.

صبا ییلی، ایسار بولسانک پاراو اتلیغ نفیس جایغه، سلامم‌نی تیگورگای‌سین صاحب جمال آبصطایغه. (عبدالجبار قاندالی) Саба йиле, исәр булсаң Парау атлыг нәфис җайга, Сәламемне тигергәйсең Сахибҗамал абыстайга. (Габделҗәббар Кандалый) پاراو (Парау) - حاضرگی اولیان اولکاسی‌ننک ملاکاس رایوننده‌غی آول اتلیغ (атлыг) - آدلی، اسملی جای (җай) - اورون، ییر تیگورمك (тигермәк) - ییتکورمك

الله‌غه شکر، ریاض‌ افندی‌ننک یاردمی بلان تابلدی: https://bip.ai/join/eskiimla

Җәмәгать! BİPтагы запас канал нишләптер юкка чыкты. Кызганыч.

طوغان تل ای طوغان تل، ای ماطور تل، ئه‌‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منڭ تلی! دنیاده کوب نرسه بلدم، سین طوغان تل آرقلی. ایڭ ئلك بو تل بله‌ن ئه‌نکه‌م بیشکده کویلگان، آنناری تونلر بویی ئه‌بکه‌م حکایت سویلگان. ای توغان تل! هر وقتده یاردمڭ برلن سینڭ کچکنه‌دن آڭلاشلغان شادلغم، قایغم مینم. ای طوغان تل! سینده بولغان ايڭ ئلك قیلغان دعام: «یارلقاغل دیب اوزم هم ئه‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منی خدام». Туган тел И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле! Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы. Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән, Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән. И туган тел! Һәрвакытта ярдәмең берлән синең, Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем. И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган догам: Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, Ходам! #منابع #توقای