Islom Nurmurod | Philosopher

Musor tashlashga chiqqanimda kelib qolgan fikrlar Xullas, pastga tushsam, qo‘shnilar orasida ichki nizo kelib chiqqan ekan. Odatda bunaqa nizolarning oxiri ichki ishlarning aralashuvi bilan tugaydi. Shuning uchun ham biznikilar mening bunaqa kichik qilmishlarimga u qadar katta ma’no yuklashmaydi. Qolaversa, oldimda tillari qisiq bo‘lgan joylari ham bor. Har yakshanba endi shunday qilmoqchiman. Aslida bu haqda yozmoqchi emasdim. Har yakshanba bir turk kafesiga boradigan odat chiqarganman. Har safar borganimda har xil taom buyurtma qilaman. Turk taomlaridan tortib ichimliklarigacha deyarli hammasi menga tanish. Ular ham buni sezishgan chog‘i, negadir har borganimda kassir ham, posuda moykachi ham o‘zbek bo‘lishiga qaramay, menga turkcha gapiradi. Ba’zida oshpaz ham chiqib qoladi. Hay, uni tushunsa bo‘ladi, u asli turkiyalik, turk. Lekin qolganlari meni yo turk deb o‘ylashyapti, yo yana nimadir bor. Bilmayman. Bugun ham bordim. Buyurtmam tayyor bo‘lguncha kitob o‘qib o‘tirdim. Keyin buyurtmamga qo‘shimcha qilib boshqa bir yegulik ham qo‘shib berishibdi. Negadir shubhalandim. “Muddati o‘tib ketayotgan bo‘lgani uchun shunday qilishgandir”, degan xayol ham keldi. Keyin yana “Har safar kelayotganim uchun ko‘ngildan chiqarib, menejer aytgan bo‘lsa, ‘men kabi mijozni yanada isitish’ uchun berishgandir”, deb o‘yladim. Nima bo‘lganda ham, shirinlikni xafa bo‘lmasin deb tatib ko‘rdim. Lekin oxirigacha yemadim. Shunaqa odamlar manfaatlarsiz nimadir qilishi menga har doim shubhali tuyuladi. Yuqorida musiqa haqida yozganlarimga keladigan bo‘lsak, aslida har qanday narsaga ma’noni biz beramiz. Shunchaki oq qog‘ozga bo‘yoq sochib yuborilgan rasmlarni ko‘rganmisiz? Falon pul turadi. Vaholanki, uni deyarli hamma qilishi mumkin. Lekin unga san’atkorlar, tanqidchilar va qandaydir “elita” tomonidan ma’no berilgan. Qadr berilgan. Shundan keyin u oddiy bo‘yoq sachratmasi bo‘lib qolmaydi, aksincha san’at asariga aylanadi. Inson narsalarga qadr beradi. Inson narsalarga ma’no beradi. Balki narsalarning o‘zida biz o‘ylaganchalik ko‘p ma’no ham yo‘qdir. Biz ularni talqin qilamiz, ularga qiymat yuklaymiz va keyin o‘zimiz bergan qiymatni haqiqatning o‘zi deb qabul qila boshlaymiz. Eng qizig‘i esa, bu ma’no jamiyatning intellektual saviyasi yuqori deb hisoblagan insonlari tomonidan berilsa, qolganlar ham asta-sekin uni qabul qila boshlaydi. Biror narsani “buyuk”, “chuqur”, “genial” deb atashning o‘zi ham ba’zida uning qanday ko‘rilishini o‘zgartirib yuboradi. Shuning uchun san’atda ham, musiqada ham, modada ham, falsafada ham “qadr” degan narsa mutlaqo obyektiv bo‘lmasligi mumkin. Biz nimanidir qadrlaymiz, chunki unga ma’no berganmiz. Keyin esa unga bergan ma’nomizni unutib, go‘yo bu ma’no uning ichida boshidan beri mavjud bo‘lgandek yashaymiz. Yuqoridagi telbalikka keladigan bo‘lsak, bu ham shunchaki telbalik emasdi. Uning ham ramziy ma’nosi bor edi. @islom_nurmurod