آن‌سوی حصار

https://www.instagram.com/hamidborhannejad?stkn=MW5hZG5oNW92YjRmeg== از امروز فعالیت تو اینستا رو هم بعد از چندین سال شروع کردم. خوشحال می‌شم اونجا هم کنار هم باشیم.

«اگه کاری داره سخت پیش می‌ره، یا خود کار غلطه، یا شیوهٔ انجامش». اما این به اون معنا نیست که همه چیز باید از ابتدا مثل آب خوردن پیش بره! چالش حل کردن، سختی داره. قلم کاغذ بردار و بنویس زمانی که پا تو این مسیر گذاشتی، چه «مسئولیتی» رو با چه «هدفی» قبول کردی؟ وقتی تو مسیری قدم می‌ذاریم، چالش‌هایی خودشون رو نشون می‌دن که باید رفع کنیم که بریم مرحله بعد. بله این خیلی سخته، اما در مقایسه با چی؟ بنویس اگه بمونی و انجامش بدی، ۵ سال دیگه چه زندگی‌ای داری؟ هدفت اگه درست انتخاب شده باشه، مثل فانوس دریایی می‌تونه توی طوفان روزای ابهام، روزای رکود، روزهای سرد و سخت و زمان فاجعه، تو رو تو مسیر نگه داره.

مقولهٔ «کسب درآمد» و «انباشت ثروت» بیش از اونکه به دانش و تخصص ربط داشته باشه، به مایندست و لایف‌استایل مربوطه. تو مثال بالا، کسی که اون روز بز یا هم‌خوابی با فلان داف اسمی، یا اون موتور یاماها ۱۰۰ رو نیاز اصلی خودش دونسته و به خاطرش زمینش رو فروخته، امروز هم همون طرز تفکر و همون لایف‌استایل براش اولویت رو مشخص می‌کنه که دارایی یا منابعش رو چطور مدیریت کنه. موضوع دونستن ارزش یا قیمت چیزهایی که داریم نیست، موضوع اینه که چه چیزایی برامون اهمیت و اولویت دارن و براشون منابع‌مون رو هزینه می‌کنیم.

باورتون می‌شه پدربزرگ‌تون اگه امروز هم زنده و جوان بود و اطلاع داشت که اون زمینی که با بز عوضش کرد، امروز میلیاردری می‌ارزه، بازم همون رفتار رو می‌کرد که اون سال کرده؟

اشتباهات، بدیهی‌ترین بخش مسیره. چه در زندگی و چه کسب و کار هیچ مشکلی با اشتباه کردن نداریم! کی اشتباه می‌کنه؟ کسی که داره کاری انجام میده و این خیلی ارزشمنده اما اشتباهی که تکرار بشه دیگه اشتباه نیست انتخابه. حرکت می‌کنیم، گاهاً اشتباه می‌کنیم، ضرر می‌کنیم، درد‌مون می‌گیره، مکث می‌کنیم، ریشه‌اش رو پیدا می‌کنیم و برای قدم و مرحلهٔ بعدی اصلاح می‌کنیم. با این نگاه، اشتباهات ما گرچه دردآور و هزینه‌بر هستن، اما رشد دهنده و آموزنده می‌شن.

منم اولش یه کون دفرمه دیدم بعد دقت کردم دیدم نه. همیشه می‌گم زاویه دید مهمه. با هزار زحمت و هزینه هرکول هم شده باشی، اگه از زاویهٔ نامناسب خودتو نشون بدی، شکل کون دفرمه دیده می‌شی. از طرف دیگه، خیلی چیزا که به چشم‌مون بی ریخت میان، کافیه از زاویه مناسب بهشون نگاه کنیم.

شنیدید می‌گن «آدم به حرف خراب می‌شه»؟ نظر منم همینه اما نه با حرف مردم، حرفی که از دهن خودش در اومده. بعضیا حرف مفت می‌زنن خودشون دارن می‌گن رو من حساب نکن تکلیف آدم با اینا معلومه. اما بعضیا مفتی حرف می‌زنن یعنی حرفشون ارزشمنده، اما یا در زمان نامناسب یا مکان نامناسب یا با شخص نامناسب زده می‌شه. دوتاش به یک اندازه آدم رو «بی‌ اعتبار» می‌کنه.

گفت: از این حجم تغییر فاز، بین بقا و توسعه خسته‌ام گفتم: تو گیم رو خوب می‌شناسی اما من هیچ‌وقت گیمر نبودم (chicken 3 تنها بازی‌ایه که کردم) اما به نظرم برای گیمر خفن بودن، داشتن این مهارتی که گفتی حیاتی و کلیدیه. آیا دیدم در این مورد درسته؟ گفت: اتفاقا درست فهمیدی. تو گیم تو اول باید زنده بمونی بعد باید آپگرید کنی و خودت رو لول آپ کنی تا بتونی تو مراحل بعدی، در مقابل غول‌های بعدی زنده بمونی از پس‌شون بربیای. مدام این لوپ جمع آوری منابع، بعد خرج همه‌شون برای قوی‌تر شدن، بعد دوباره خالی شدنِ جیب‌ات و جمع‌آوری منابع تا اینکه بازی رو تموم کنی و آزاد تو مپ بچرخی. البته عاقبت همه بازی ها این آزادی نیست ولی خب بعضی از بازی ها هم در نهایت با همه ارتقاء هایی که داشتی، بازم سر غول آخر می‌میری تا بتونی بکشی‌ش. گفتم: جالب شد! شاید نکته طلایی، درک همین تفاوت بین بازی‌ها و زندگی واقعی باشه: اینکه زندگی غول آخر نداره.

در زمینه رشد فردی توی هر قسمتی از زندگی، ما تاثیرات منفی تربیت ناسالم، یا کاستی‌های والدین رو بی‌اثر نمی‌دونیم. اما والدین ما هم سرپرست‌های ناآگاه و ناسالم داشتن و اونا هم به همین شکل الی بالا. سر این زنجیره رو هم که بگیریم، می‌رسه به دولت‌های توتالیتر و برده پرور که در تمام تاریخ تا همین امروز حقوق مالکیت فردی رو نقض کردن. پس دنبال مقصر نیستیم چون پیداست. بدترین چیز، خودمون رو قربانی شرایط دونستن و کاری نکردنه. اگه قراره در سطح کلان از ریشه حل بشه، باید روی آزادی فردی و حقوق مالکیت کار بشه. در مورد زندگی خودمون اما، باید با اتکا به چیزای خوبی که از خانواده و نیاکان بهمون رسیده، چیزایی که نداریم و می‌خوایم داشته باشیم رو بسازیم. نه آسونه و نه با یه بشکن حل می‌شه؛ اما چاره چیه؟ می‌شه دست رو دست گذاشت و توی کثافتی که برامون ساختن موند یا اینکه به هر اندازه که در توان‌مون هست زندگی رو بهتر کرد.

از سر شب حافظهٔ شنیداریم روی این موزیک قفلی زده بود. بدون اینکه متوجه باشم، بدنم داشت با ریتم همراهی می‌کرد در حالی که رنج و درد تو تمام فکر و بدنم بساط اورجی راه انداخته بودن. این مواقع بهتر می‌فهمم چرا آدما تو تنهایی می‌رقصن. و چرا بعضی وقتا بیشتر و بیشتر می‌رقصن.

به غیر از درگیری‌های کوچیک روزمره، یه وقتایی یه چیزایی بدجور به هم می‌ریزه و اوضاع فعلی زندگی رو آشفته می‌کنه. تجربه سالیان زیاد زندگی خودم و مشاهداتم (هم از تک‌تک کیس‌های کاریم، هم تمام زندگی‌هایی که از نزدیک دیدم) بهم نشون داده (نه صددرصد مواقع، حدودا بالای ۸۰ درصد) هر اتفاق بدی که می‌افته، داره بخش کوچکی از یه اتفاق بدِ بزرگتر رو بهمون نشون می‌ده. اگه با رخداد بد، درست و اصولی برخورد کنیم، برای اتفاق بدِ بزرگتر واکسن ایجاد کردیم. اگه برخورد هیجانی (هیجان مثبت یا منفی) و غیر اصولی کنیم، مث سرطان متاستاز می‌کنه. اتفاق بد، اتفاق خوبه؛ اگه بتونیم باهاش جلوی یه اتفاق بدتر رو بگیریم.

به کرّات شنیده‌ایم و خوانده‌ایم که «تاریخ را فاتحین می‌نویسند»؛ اما کمتر به این مهم اشاره شده که همان تاریخ را «جاکشین مصادره می‌کنند» و به نفع خویش از هر جایش که صلاح بدانند استفاده می‌کنند. چنان در بدنهٔ تاریخ گم شده‌ای که انگار بود و نبود تو به تخم تاریخ است، چنان‌که بدیهی ترین اصل را یادت رفته: «تو، خودِ خودِ تاریخ زنده‌ای» که تو مهمی. اینکه سالی که بر تو گذشته ۳۶۵ روزِ ۲۴ ساعته است که تمامش را «تو» زندگی کرده‌ای. خیلی مهم است که یادت بماند که مهمی. مبادا در این گیر و دار، خودت را و رنجت را فراموش کنی و مبادا که تعاریف و تفاسیر بزرگ و کوچکِ اطراف، شادی‌های کوچک و دستاوردهای مهم‌ت را کمرنگ کند. هر روز تو اهمیت دارد چون تو انسانی و زنده.

وقتی یه طرز تفکر بومر و فسیل نسل x یا حتیy نمی‌خواد جهان‌بینی تاریخ مصرف گذشته خودش رو تغییر بده؛ چه استاد دانشگاه برکلی باشه چه اوس اصغر صافکار. یاد یه سکانس از یه فیلم(شاید قصه‌های مجید) افتادم که پسره رفت شاگرد تعویض روغنی شد و اونجا یه ماده‌ای اختراع کرد که تمام کثیفی اون کارگاه رو از بین برد، جوری که همه چی برق می‌زد. اوستاش وقتی اومد دید، کتکش زد که این چه وضعیه؟ تعویض روغنی باید کثافت ازش بباره که مشتری نگه اینا کار بلد نیستن. مغز سنت زده، فقط به آداب و رسوم قبلی اتکا می‌کنه و اصلا به مخیلهٔ تار عنکبوت بسته‌ش نمی‌رسه که کسخول پیشرفت یعنی تو باید با نسل بعد همراه بشی نه اونا با طرز تفکر قدیمی تو. ته ته تهش اینه که منِ نسل قبلی تجاربم که مجموعه‌ای از بگایی‌ها و هیجانات و ترس ها و امیدها و پیروزی و شکستام هستن رو به نسل جدید منتقل کنم و فقط به عنوان یه حامی و همراه کنارش وایسم و اون با طرز تفکر و جهان‌بینی خودش کنار من هم تجربه کسب کنه هم راه‌های جدید رو به منم یاد بده. اهمیت داره که هم کارفرما و هم والدین اینو بفهمن که برای ارتباط با نسل جدید، رفاقت و حمایت واقعی لازمه نه تحکم و سختگیری و قدرت نمایی.

اینکه فکر کنی «می‌تونم انجامش بدم» و فکر کنی «نمی‌تونم انجامش بدم» هیچ فرقی ندارن؛ جفتشون به یک اندازه بی ارزش و فاقد اهمیتن اما اولی، علاوه بر چرت بودن، خطرناک هم هست. اگه فکر کنی نمی‌تونی، شاید یه روزنه و راهی پیدا کنی که یه روزی بتونی؛ اما اگه فکر کنی می‌تونی ولی دست به اقدام نزنی، تو صرفا یه متوهم خیال‌باف هستی و همین باقی می‌مونی. کسی که بخواد انجام بده می‌گه چطور می‌تونم انجامش بدم؟ چطور باید یاد بگیرم که انجامش بدم؟ این جملهٔ خیلی بدیهی و پیش پا افتاده رو بخون: شرط لازم برا انجام دادن، حرکت کردنه. شرط لازم و کافی، یاد گرفتنِ چگونه یاد گرفتن و چگونه انجام دادن.

توضیح مهرشاد عزیز هم خیلی بجا و درست بود. اینجا باشه که بیشتر دیده بشه: درسته و بر همین اساس نداشتن ذهنیت از لذت معقول خطرناکه. برای همینه کسایی که فرصت تجربه لذت های معقول تری توی زندگی ندارن ریسک بالاتری برای اعتیاد و بزهکاری دارن. وقتی هرجوری حساب کنی سختی های زندگیت به لذت هایی که از راه درستی تامین میشن بچربه بدیهیه که احتمال بالاتری داری برای اینکه گرفتار لذت های زود گذر ولی شدید تر مثل اعتیاد و خلاف و بزهکاری بشی.* و البته که همیشه استسناء هایی هم وجود دارن. به تعویق انداختن لذت یه مسئله است و نداشتن درک صحیح از لذت یه مسئله دیگه که فکر می‌کنم دومی اساسی تره.

سوال: چرا خب تصورمون از اون کاری که قراره برامون رشد آور باشه رو لذت بخش نکنیم تو ذهنمون؟ اون برا مرحله بعدیه مثال مصرف مواد مخدر اول باید قطع مصرف صورت بگیره بعد روتین صحیح جایگزین بشه. ولی خب یه واقعیت وجود داره: تمام کارهایی که برا رشد لازمه الزاما آسون و لذت‌بخش نیستن.

جمله بالا مال زیگموند فروید، محقق و روانشناس تاثیر گذار اتریشیه. توی این مطلب، مسئله اصلی لذت بردن نیست. مغز ما از خیلی چیزا می‌تونه لذت ببره ولی تمام اون چیزا الزاما مفید نیستن و اتفاقا اغلبشون خیلی هم ضرر دارن. اگه بتونیم اون لذت زودگذرِ غالبا مخرب رو به تعویق بندازیم، شروع می‌کنیم به توسعه دادن زندگی و از چیزای مفید هم لذت رو کسب می‌کنیم هم رشد رو. اولش سخته چون اغلب لذت‌هایی که می‌خوایم تجربه کنیم خیلی در دسترس تر هستن. عبور از اون میل تقریبا سخت ترین کار دنیاست و طبعا رشد به همراه داره. مثال‌هاش هم خیلی زیادن دیگه، چه تو مقوله سلامت چه روابط چه کسب و کار چه رشد فردی.

رشد، حاصل به تعویق انداختن لذته.