Lyrics Notes

«کلمات باید آبستن نفرت و تحقیر باشند و مجالی برای بحث باقی نماند» این سخنِ استالین است. در آغاز سیطره‌ی کمونیسم بر روسیه و شرق اروپا با چنین نظریه‌هایی بسیاری از جنبش‌های ادبی و هنری، سرکوب یا وادار به مهاجرت شدند. مهم‌ترین آن‌ها هم جنبش فرمالیسم بود. روزنامه‌ی پراودا یکی از ابزارهای این پروپاگاندای کثیف بود که این‌چنین با الهام از نظرات استالینیستی چنین عباراتی را علیه فرمالیست‌ها منتشر می‌کرد: «مردم به اتفاق آرا، فرمالیست‌ها را محکوم می‌کنند و می‌خواهند با تمام کسانی که نامشان در لیست سیاه است، مانند وطن‌فروشان رفتار شود.» قرار بود که با کلمات و عبارات تحقیرآمیز و عتاب‌آلود آن‌چنان مخالفین و جریان‌های غیر‌هم‌سو را در منظر عوام له کنند که هر برخوردی را توجیه‌پذیر نشان دهند. حالا این ادبیات «رئالیسم سوسیالیستی استالین» را از زبان یک مسوول نظام برای تحقیر نوازندگان خیابانی و جریان موسیقی خیابانی که در دنیا بسیار محترم و از عوامل تجربی رشد موسیقی و رابطه‌ی آن با مردم عادی است، می‌شنویم: (این مطلب را چند سال پیش در واکنش به گفته‌های یک مسؤول، نوشتم. حالا در واکنش به پوستر این اراذل بخوانید) @LyricsNotes

نشریه‌ی «وزن دنیا» در شماره‌ی بیست‌وپنجم به موضوع «وطن در شعر فارسی» پرداخته است. در این شماره من هم یادداشت مفصلی دارم با عنوان «نام جاوید وطن» که پژوهشی است اجمالی در موضوع وطن‌ترانه‌های فارسی از مشروطه تا سالیان اخیر. متاسفانه در موضوع تصنیف و ترانه‌ی میهنی تا امروز مطلب دندان‌گیری در فضای پژوهشی و رسانه‌ای منتشر نشده و اشاره‌ها به این موضوع، عموما مملو از غلط‌های تاریخی و استدلالات نادرست فرهنگی و هنری است. محدودیت‌های حکومت‌ها و خودسانسوری‌ها و البته خوش‌رقصی‌ها برای صاحبان قدرت هم در خلق این کاستی‌ها نقش مؤثری داشته است. هرچند این یادداشت من هم عاری از کم‌وکسری‌ها نیست اما تلاش کرده‌ام در این مسیر قدمی رو به جلو باشد. @LyricsNotes @vaznedonya

شروین حاجی‌پور با ترانه‌ی «برای ...» برنده‌ی جایزه گرمی در بخش بهترین ترانه برای دگرگونی اجتماعی در گرمی امسال شد. از منظر تاریخی این اولین گرمی انفرادی یک ایرانی محسوب می‌شود. اما نکته‌ی مهم‌تر اثبات این موضوع است که ترانه می‌تواند نقش بسیار مهمی در انتقال پیام و محتوای یک جنبش سیاسی و اجتماعی ایفا کند. نقشی بسیار مؤثرتر، فراگیرتر و‌ جدی‌تر از نمایش‌های مضحک بسیاری از مدعیان و بازیگران پرهیاهوی سیاست و اقتصاد و فرهنگ که مشخصا همیشه ژانری به نام ترانه را با بلاهتی عجیب، جدی نگرفته و نمی‌گیرند. همین حالا هم با همان اندازه از بلاهت در حال تفسیر این اتفاق از منظر سیاست‌دانی‌های بی‌مصرف خویش‌اند. «گرمی» را هرچند نمی‌توان معیار کیفی ترانه‌های خوب هر دوره در نظر گرفت اما از طرفی نمی‌شود تأثیر و تأثرش را هم نادیده بگیریم. «برای ...» ترانه‌ای است که فارغ از ژست‌های هنرمندانه و ادیبانه و متفکرانه، انعکاسی بسیار روشن و ساده از دغدغه‌ها و خواسته‌های انسانی مردم عصر خود شده است. دغدغه‌هایی که نه فقط برای ایرانی‌ها بلکه خواسته‌ی عمده‌ی مردم جهان است. جهانیان با همین ترانه‌ی ساده توجهشان به وضعیت مردمی جلب شد که در گوشه‌ای از دنیا برای آن‌چه می‌خواهند، می‌جنگند. «برای ...» عامل یک هم‌ذات‌پنداری جهانی با یک‌جریان مردمی در کشوری است که خیلی‌ از مردم جهان تا پیش از این تصوری دیگر از آن داشتند. بعد از اهدای نوبل به «باب دیلن» به گمان من این مهم‌ترین اتفاق برای تثبیت جایگاه مهم «ترانه» در همه‌ی شئون فرهنگی، اجتماعی و سیاسی است. حالا دیگر دست کم تا این لحظه بسیاری از کنش‌های سیاسی و اجتماعی مدعیان، بیشتر مصداق تعریف واژه‌ی «سرگرمی» است و این خیل متوهم‌اند که باید ثابت کنند آیا به اندازه‌ی یک ترانه‌ی ساده می‌توانند مؤثر باشند؟ آن هم ترانه‌ای به سادگی و صداقت «برای ...». @LyricsNotes

اعتراف می‌کنم که تنبلی من باعث شده از مصاحبه‌هایم چنین بریده‌هایی که سر و ته درستی ندارد در فضای مجازی پراکنده شود. این یکی را خود جناب رادمنش برایم ارسال کردند. @LyricsNotes

سال گذشته سفارشی برای ترانه‌ی فیلم «عطرآلود» گرفتم و بعد از خواندن فیلم‌نامه و عقد قرارداد، با توجه به حضور یک تیم حرفه‌ای و ارتباط موضوع فیلم با علایق و فعالیت‌های شغلی من کار را نوشتم و توسط «همایون آرام‌فر» آهنگ‌سازی و تنظیم شد. پیش از توافق نهایی اما اعتراضات اخیر آغاز شد. کل پروژه را رها کردیم. فیلم هم در جشنواره‌ی امسال حاضر است و قطعا ترانه‌ی ما را در آن نخواهید شنید. اما ترانه‌ی «عطرآلود» حتما در فضا و شرایطی مناسب منتشر خواهد شد‌. این‌ها را نوشتم تا ارتباط این ترانه با فیلم مذکور را توضیح داده باشم و در آینده شباهت نام و فضا و محتوای ترانه و فیلم عطرآلود، توجیحی روشن داشته باشد. @LyricsNotes

«هایده» خواننده‌ای منحصر به فرد در تاریخ ترانه‌خوانی ماست. در تمامی سالیان گذشته به گمان من هیچ خواننده‌ای نتوانسته است همانند او در ذائقه‌ی اقشار و نسل‌هایی به غایت مختلف، متفاوت و حتی متناقض در سلیقه و معیار نفوذ کند. طنین صدا و فرم اجرای او فارغ از موسیقی و کلامی که اجرا کرده عامل اصلی این نفوذ و به تبع آن جذابیت و ماندگاری اجراهای اوست. البته که همکاری با مجموعه‌ای از بزرگان در مقطعی طلایی از موسیقی و ترانه‌ی این سرزمین، این نفوذ را عمیق‌تر کرد. اما نبوغ عجیب او در ارائه‌ی نسخه‌ای شخصی و غیرقابل‌قیاس با اجراهای دیگران شاخصه‌ی اصلی هنر اوست. ما چه خوش‌اقبالیم که بخشی از شاهکارهای ترانه‌سرایی و آهنگ‌سازی تاریخمان با صدای او جاودانه شده‌اند. او که به مرده‌واژه‌ها هم نفس می‌داد. یادش گرامی @LyricsNotes

در شماره‌ی بیست‌وچهارم نشریه‌ی دنیا من هم یادداشتی دارم با عنوان «برادر! خاطرت هست؟» که نگاهی است به جریان ترانه‌ی اعتراضی، انتقادی زنان از آغاز تا امروز. متاسفانه این یادداشت من نسخه‌ی نهایی نیست و یادداشت اولیه به اشتباه، منتشر شده است. از این رو کاستی‌هایی خصوصا در ارائه‌ی مثال‌ها و اشاره به رویدادها و اشخاص در آن دیده می‌شود. با این حال کلیت مطلب همین است که منتشر شده و امیدوارم خواندنش برای علاقه‌مندان مفید باشد. بخش مربوط به «مینا اسدی» که در این یادداشت از قلم افتاده را این‌جا منتشر می‌کنم و به زودی نسخه‌ی نهایی یادداشت را هم تقدیم خواهم کرد: *مینا اسدی بسیاری از ترانه‌سرایان با سوابق روشنی از شاعری وارد حوزه‌ی ترانه‌سرایی می‌شوند و مینا اسدی یکی از مصادیق برجسته‌ی این موضوع است. مینا اسدی شاعری است متولد اوایل دهه‌ی بیست خورشیدی که پس از انتشار چند دفتر شعر در سال‌های منتهی به دهه‌ی پنجاه، تجربیاتی کم‌تعداد در ترانه‌سرایی دارد. ترانه‌هایی که شاید از منظر ادبی و هنری چندان قابل توجه نباشند. با این حال شهرت او به عنوان ترانه‌سرا عمدتا به واسطه‌ی سرودن چند ترانه‌ با مضامین اعتراضی و انقلابی است. دو ترانه‌ی «هلا» (ابی، منفردزاده) و «آهای جوون» (داریوش، شمس) مشهورترین ترانه‌های او محسوب می‌شوند که در دهه‌های هفتاد و هشتاد خورشیدی اجرا شده‌اند و در میان ترانه‌های اعتراضی و پرخاشگر فارسی نیز نمونه‌های مهم و موثری‌اند. اسدی در هر دوی این ترانه‌ها با مرور فضای اجتماعی و سیاسی از دیدگاه خود و اعتراض به شرایط موجود، با لحنی صریح و مستقیم دعوت به طغیان می‌کند. در ترانه‌ی «هلا» ابتدا با همین ندا مخاطب را فرامی‌خواند و پس از توصیف شرایط، امیدوارانه می‌سراید: دوباره می‌شود آری! به باغ گل رویاند دوباره می‍شود آری! به دشت سبزه نشاند دوباره می‌شود از کوچه‌های شاد گذشت دوباره می‌شود از کودکان ترانه شنید دوباره می‌شود آری اگر بپیوندیم! ... ترانه‌ی «آهای جوون» اما تندوتیزتر است: هوکن، هاکن! شورش کن، غوغا کن! هو کن، ها کن! قیامتی بر پا کن! ... دود شو، شرر شو! موج شو، خزر شو! فریاد خشم مردم، جنبش پرثمر شو! ... همین دو ترانه کافی است تا نام این ترانه‌سرا در فهرست بانوان ترانه‌سرای معترض زبان فارسی جایگاه مهمی پیدا کند. ترانه‌هایی که احتمالا تا زمان سرایش، رادیکال‌ترین ترانه‌های اعتراضی، اجتماعی و سیاسی زبان فارسی‌اند که توسط یک ترانه‌سرای زن سروده شده‌اند. با سپاس فراوان از همکاران و رفقایم در مجله‌ی وزین «وزن دنیا» به ویژه پوریا سوری و صابر محمدی عزیز. @vaznedonya @LyricsNotes

شماره ی بیست‌وچهارم «وزن دنیا» منتشر شد. @LyricsNotes @vaznedonya

توی هر فاجعه، طنابی بود که پی گردن جوون می‌گشت سگ تو روح امیدواری ما پی یک تیکه استخون می‌گشت حمید ناصحی @LyricsNotes

👆استوری جناب رهبر ارکستر «ماکان‌بند». چنین پست و استوری‌های زنجه‌موره‌واری رُ هم چند همکار دیگه‌ی ایشون و بندهای مشابه منتشر کرده‌‌ن. جشنواره‌ی موسیقی فجر نزدیکه. واردین که؟ @LyricsNotes