Lyrics Notes

روزنامه‌ی هم‌میهن در شماره‌ی هجدهم فروردین ۱۴۰۳، یادنامه‌ای برای فرامرز اصلانی تدارک دیده است. یادداشت من در این یادنامه را با عنوان «آخرین خنیاگر نسل طلایی ترانه» از آدرس زیر بخوانید: https://hammihanonline.ir/fa/tiny/news-14318 @LyricsNotes

یادنامه‌ی روزنامه‌ی هم‌میهن برای فرامرز اصلانی هجدم فروردین‌ماه ۱۴۰۳ @LyricsNotes

در جریان گفت‌گوهایم با ترانه‌سرای محجوب، جناب «فرهنگ قاسمی» برای مجموعه ترانه‌هایشان (وقتی دل‌گیری و تنها) ایشان چند بار به ترانه‌ای با عنوان «کشتی طوفان‌زده» که با صدای مرضیه اجرا شده بود اشاره کردند. هیچ سطری از ترانه هم در خاطرشان نبود و هیچ کجا هم نشانی از این ترانه پیدا نمی‌کردیم. نمایشگاه کتاب در پیش بود و من و یاشار هاشم‌زاده چند روزی بیشتر برای تحویل نسخه‌ی نهایی کتاب به ناشر فرصت نداشتیم. هنوز مقدمه‌ی کتاب را هم ننوشته بودم. با رفیق پژوهش‌گر و هم‌کار نازنین «محمدعرفان رفیعی» تماس گرفتم و ماجرا را گفتم. تأکید کردم که مطمئنم چنین ترانه‌ای اجرا شده چون فرهنگ قاسمی به یاد دارد که مرضیه پس از اجرای ترانه در رادیو، صورتش را بوسیده است (و کدام فراموشی، حریف خاطره‌ی بوسه‌ی مرضیه می‌شود؟) عرفان عزیز، بعد از یکی دو روز، ناامیدانه خبر داد که چنین ترانه‌ای را نیافته است. گو این که خودش یکی از کامل‌ترین آرشیوهای مرضیه را در اختیار دارد. با این وجود چند ساعت بعد دوباره تماس گرفت و سرخوشانه گفت «نشانه‌ای پیدا کردم»! جایی در نسخه‌ای ‌از مجله‌ی تماشا در سال ۵۴ به ترانه‌ای اشاره شده بود با عنوان «بی تو من ای عشق هیچم» با صدای مرضیه و این مطلع: «عشق من چون کشتی طوفان‌زده، می‌رود تا ساحلی پیدا کند». حضور عبارت کشتی طوفان‌زده و سال اجرا و این که اجرا در رادیو بوده، هر دویمان را به این یقین رساند که که این ترانه همان گم‌شده‌ی ماست. با همین نشانه و با فاصله‌ای یکی دو روزه، عرفان عزیز با تلاش بسیار، نهایتاً نسخه‌ای از ترانه را بر روی یک نوار کارتریج یافت و شبانه آن را تبدیل کرد و به این ترتیب پس از تأیید فرهنگ قاسمی، ترانه را به کتاب افزودیم. با این حال هنوز از هویت آهنگ‌ساز اثر بی‌خبر بودیم و هر چند با برخی تطبیق‌ها می‌شد نام آهنگ‌ساز را حدسی قریب به یقین زد اما در جدول ترانه‌ها جای نام آهنگ‌ساز را خالی گذاشتیم. جالب این که در همان روزها نسخه‌ی دست‌نویسی از ترانه را هم از میان اسناد پیدا کردیم که اشتباهاً آرشیو مجدد شده بود و همین ماجرا ما را بر آن داشت که بار دیگر از ابتدا به جست‌وجو در اسناد بپردازیم شاید ترانه‌ای دیگر بیابیم و تقریباً همین اتفاق نیز افتاد که خود یادداشتی جداگانه می‌طلبد. بعد از انتشار کتاب، یک روز که در مسیر کرج تا تهران در اتومبیلم با «اهورا ایمان» گپ می‌زدیم، اهورا در میان صحبت‌هایش خاطره‌ای از «بزرگ لشکری» برایم تعریف کرد و این که زنده‌یاد به او گفته که ترانه‌ی کشتی طوفان‌زده که برای مرضیه ساخته را بسیار دوست می‌دارد. آن حدس قریب به یقین ما هم همین نام بود. معما حل شد. به اهورا گفتم کاش زودتر این را می‌گفتی. با این حال این گره هم به دست اهورا ایمان باز شد و حتماً در چاپ بعدی کتاب «وقتی دل‌گیری و تنها» نام زنده‌نام بزرگ لشکری را در کنار این ترانه خواهیم آورد. @lyricsnotes حتماً نسخه‌هایی باکیفیت از این ترانه نیز موجود است و امیدوارم دوستانی که به این نسخه‌ها دست‌رسی دارند به شکلی مناسب از آن‌ها رونمایی کنند. نسخه‌ی تبدیل شده‌ی «کشتی طوفان‌زده» از نوار کارتریج، هر چند کیفیت مطلوبی ندارد اما هم‌چنان شنیدنی است:

‎فرهنگ قاسمی، مرضیه @lyricsnotes

این ساز نوعی چنگ و نامش Lyre است که‌ واژه‌ای یونانی است. در یونان باستان، خنیاگران، هنگام خواندن، این چنگ باستانی را می‌نواخته‌اند. واژه‌های Lyric و Lyrics در معنای غزل و‌ ترانه از این واژه‌ی یونانی مشتق شده‌اند. @LyricsNotes

به دنبال کدوم حرف و‌ کلامی؟ سکوتت گفتن تمام حرفاست تو رُ از تپش قلبت شناختم تو قلبت قلب عاشقای دنیاست ایرج جنتی‌عطایی/ واروژان/ گوگوش @LyricsNotes

آخرین دقایق اول فروردین بود که پیغامی کوتاه از دوستی ساکن امریکا به من رسید: «فرامرز اصلانی هم رفت»! تعجب کردم! بلافاصله سراغ صفحات رسانه‌ها رفتم؛ خبری نبود، صفحه‌‌ی اصلانی هم همین‌طور. اما منبع، موثق‌تر از این حرف‌ها بود. با دوستم تماس گرفتم و او که خواهرش در مریلند پزشک بود به من اطمینان داد که متاسفانه این خبر تلخ واقعیت دارد. عکسی از اصلانی با ترانه‌ی مورد علاقه‌ام از او را بدون خبر درگذشتش روی صفحاتم گذاشتم و‌ با خیالی باطل منتظر شدم تا صبح فردا خبری از این اتفاق تلخ نباشد. اما از ابتدای صبح، همه‌جا خبر از فقدان او بود. یکی از تصاویر ماندگار ذهن من از کودکی‌ام در دهه‌ی شصت، رادیوی همیشه روشن مادرم در آشپزخانه است. رادیویی که منبع بسیاری از موسیقی‌هایی بود که در ذهن و ذائقه‌ی کودکی‌ام حک می‌شدند. از میان انبوه ترانه‌ها و سرودهای انقلابی و تصنیف‌های رنگارنگ، ترانه‌ی «آزادی» فرامرز اصلانی اما یکی از آن ترانه‌هایی بود که با همان نگاه کودکانه و بدون دانستن نام خواننده‌اش آن را متفاوت یافته و از بر بودم. این ترانه سال‌ها و بارها از رادیوی آن زمان پخش می‌شد. احتمالا فرم موسیقی و‌ ملودی و‌ جنس صدای خواننده، اولین تفاوت‌های بزرگی بود که در قیاس با باقی ترانه‌های رادیو ذائقه‌ی مرا به آن جذب می‌کرد. چیزی شبیه همین اتفاق برایم درباره‌ی «الله‌الله» هاتف هم می‌افتاد. مضمون و‌ محتوا برای آن کودک طبیعتا معنایی نداشت و‌ من شکل و جنس اجرای آن‌ ترانه‌ها را می‌پسندیدم که ورای کلیشه‌های تکراری سرودهای مرسوم و‌ فرم به شدت متفاوت تصنیف‌ها بود. در دهه‌ی هفتاد بعد از ظهور «امید» به عنوان یک خواننده‌ی جوان، با فاصله‌ای کم، دو‌ خواننده‌ی قدیمی دوباره وارد مارکت موسیقی ایرانی شدند و بلافاصله به محبوبیتی چشمگیر رسیدند. سیاوش قمیشی و فرامرز اصلانی. قمیشی البته به دلایل بسیار، محبوبیتی گسترده‌تر پیدا کرد اما اصلانی هم برای ما نوجوانان تشنه‌ی صداها و‌ ترانه‌های تازه، یک کشف دل‌انگیز و بزرگ جلوه می‌کرد. به‌ویژه برای محافل دوستانه و خانوادگی که گیتاری در میانه داشتیم و حالا چند ترانه‌ی دل‌ربا از اصلانی در فهرست اجراهایمان بود. ترانه‌های اصلانی، تبدیل به نغمه‌های جمعی جوانان و‌ نوجوانان دهه‌ی هفتاد شد. نوارهایش را دست‌به‌دست می‌کردیم و لابه‌لای سلکشن‌هایمان از داریوش و ابی و ستار و هایده و‌ مهستی و قمیشی می‌گنجاندیم و حالا آن ‌صدای مخملین و دل‌نواز به خاطره‌ها پیوسته است. فرامرز اصلانی بخشی مهم و اثرگذار از تاریخ موسیقی پاپ مدرن ما و معمار قسمتی زیبا و روح‌نواز از خاطره‌ی جمعی ماست. یادش گرامی @LyricsNotes

فرامرز اصلانی @LyricsNotes

عید، آن روز مبارک بادم که تو آبادی و‌ من آزادم مسعود امینی @LyricsNotes

این طلابانوی ناب خاوری هرسال با پیش‌دستی، منُ شرمنده‌ می‌کنن🌹