Cosmology Daily

យើងមិនអាចបញ្ជាឲ្យមហាសមុទ្រឈប់មានរលកបានទេ តែយើងអាចរៀនពីរបៀប "ជិះរលក" នោះបាន។ ដូចគ្នានេះដែរ ការរញ្ជួយដី គឺជាការក្រើនរំលឹកដ៏រឹងមាំមួយថា មនុស្សជាតិគ្រាន់តែជាអ្នកស្នាក់នៅលើភពផែនដីនេះប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាម្ចាស់របស់ផែនដីឡើយ។ ភាពអស្ចារ្យរបស់មនុស្ស មិនមែនស្ថិតនៅលើការបញ្ឈប់ធម្មជាតិនោះទេ ប៉ុន្តែស្ថិតនៅលើការប្រើប្រាស់បញ្ញាញាណ ដើម្បីកសាងភាពធន់រឹងមាំ និងរស់នៅប្រកបដោយភាពសុខដុមជាមួយ "ដង្ហើម" របស់ធម្មជាតិ។

មុនពេលដែលយាន Perseverance របស់ទីភ្នាក់ងារអវកាសណាសា (NASA) បានបញ្ចប់ "ការរត់ម៉ារ៉ាតុង" នៅលើភពអង្គារ ដោយធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ចម្ងាយជាង ៤២ គីឡូម៉ែត្រ យានគន្លងគោចរ Mars Reconnaissance Orbiter បានថតជាប់រូបភាពយាន Perseverance នេះពីទីអវកាស! អ្នកថែមទាំងអាចមើលឃើញដានកង់ដែលយាននេះបានបន្សល់ទុក ពេលវាបើកបរមកកាន់ទីតាំងនេះទៀតផង។ ហើយវានៅមានចម្ងាយផ្លូវជាច្រើនម៉ាយល៍ទៀតដែលត្រូវបន្តដំណើរទៅមុខ។ កាមេរ៉ា HiRISE ដ៏មានថាមពល រួមជាមួយនឹងឧបករណ៍ផ្សេងៗទៀតនៅលើបេសកកម្មយានគោចរនេះ កំពុងបង្ហាញពីរូបភាពភពអង្គារយ៉ាងលម្អិតនិងស្រស់ស្អាតបំផុត ស្របពេលដែលកំពុងជួយគូសផែនទីភពនេះសម្រាប់ការរុករកនាពេលអនាគត។

ប្រទេសរុស្ស៊ីមានទំហំផ្ទៃដីធំជាងភពភ្លុយតុង (Pluto) ទៅទៀត។ រុស្ស៊ីមានផ្ទៃដីប្រមាណ ១៧លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ខណៈភ្លុយតុងមានផ្ទៃដីប្រហែល ១៦.៦លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ 🤔JOIN: https://t.me/DYKtoday

នៅថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦ ព្រះចន្ទថ្មោងថ្មីទាំងពីររបស់កូនភពព្លុយតុង ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ២០០៥ គឺបានទទួលឈ្មោះជាផ្លូវការពីសហភាពតារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ នោះគឺព្រះចន្ទទី៣ឈ្មោះ Nix និងព្រះចន្ទទី៥ ឈ្មោះ Hydra។ សូមបញ្ជាក់ថា កូនភពព្លុយតុងនេះត្រូវបានគេរកឃើញនៅឆ្នាំ១៩៣០ និងត្រូវបានគេចាត់ទុកជាភពទី៩ផងដែររបស់ព្រះអាទិត្យរហូតដល់ឆ្នាំ២០០៦ ទើបឋានៈនេះត្រូវបានទម្លាក់មកជាកូនភពវិញ។ ទោះបីជាកូនភពនេះតូចជាងព្រះចន្ទរបស់ផែនដីក៏ដោយ តែវាមានតារារណបរបស់វារហូតដល់៥ ក្នុងនោះមានព្រះចន្ទ Charon ព្រះចន្ទ Styx ព្រះចន្ទ Nix ព្រះចន្ទ Kerberos និងព្រះចន្ទ Hydra។ #Space ©ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក https://t.me/WorldHistoryDaily ☕ Admin ABA :500 578 666

It's time to get your boarding pass for NASA’s next space telescope! Send your name a million miles away with the Nancy Grace Roman Space Telescope and be a part of our telescope legacy: https://go.nasa.gov/3S1eNhK

យោងតាមអង្គការ NASA ក្រុមអវកាសយានិកនៅលើស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ (ISS) កំពុងធ្វើការជ្រកកោននៅក្នុងយានអវកាសរបស់ពួកគេ និងត្រៀមលក្ខណៈសម្រាប់ការជម្លៀសខ្លួនដែលអាចកើតមាន បន្ទាប់ពីមានសេចក្តីរាយការណ៍អំពីការលេចធ្លាយខ្យល់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរនៅផ្នែករុស្ស៊ី។

ផ្កាយរណប Landsat 8 បានថតយករូបភាពពពកដែលកំពុងវិលកួចទាំងនេះនៅពីលើមហាសមុទ្រខាងត្បូង កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦។ រង្វង់ខ្យល់កួចដែលវិលបញ្ច្រាសទិសគ្នាទាំងនេះបានកើតឡើង នៅពេលដែលចរន្តខ្យល់បក់ត្រូវរាំងស្ទះដោយកោះ Peter I រួចក៏វិលបង្កើតជាចរន្តកួច។ ជាទូទៅ ល្បឿនខ្យល់ចាំបាច់ត្រូវមានចន្លោះពី ១៨ ទៅ ៥៥ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោងទើបអាចបង្កើតជាបាតុភូតពពកកួចនេះបាន។

ទិដ្ឋភាពថ្មីពីតេឡេទស្សន៍អវកាស Hubble នេះបង្ហាញពីកាឡាក់ស៊ីរាងគូទខ្យងមួយមានឈ្មោះថា M88 ដែលមានទីតាំងនៅចម្ងាយប្រមាណ ៦៣ លានឆ្នាំពន្លឺ។ M88 គឺជាកាឡាក់ស៊ីសកម្ម ដែលមានន័យថានៅចំកណ្តាលរបស់វាមានប្រហោងខ្មៅដ៏ធំសម្បើម (Supermassive black hole) ដែលកំពុងលេបត្របាក់ឧស្ម័ន និងធូលីអវកាស។ ក្រុមតារាវិទូបានប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រហោងខ្មៅនេះមានម៉ាស់ធំជាងព្រះអាទិត្យរបស់យើងដល់ទៅប្រហែល ១០០ លានដង! ផ្កាយចាស់ៗដែលនៅជុំវិញប្រហោងខ្មៅ ធ្វើឱ្យផ្ចិតកណ្តាលរបស់កាឡាក់ស៊ី M88 បញ្ចេញពន្លឺយ៉ាងកក់ក្តៅ។ ស្នូលរបស់កាឡាក់ស៊ីនេះ ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយដៃរាងគូទខ្យងដែលរុំយ៉ាងណែន និងស៊ីមេទ្រីគ្នា ព្រមទាំងត្រូវបានរំលេចដោយបណ្តុំតារាពណ៌ផ្កាឈូក និងពណ៌ខៀវភ្លឺផ្លេក និងដុំពពកធូលីយ៉ាងក្រាស់។ ស្វែងយល់បន្ថែម៖ https://go.nasa.gov/4dMIiuJ ប្រភពរូបភាព៖ ESA/Hubble & NASA, D. Thilker

នៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦១ លោកប្រធានាធិបតី John F. Kennedy បានថ្លែងសុន្ទរកថាដ៏ល្បីល្បាញនៅចំពោះសភាសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយប្រកាសគោលដៅដ៏មហិច្ឆតាក្នុងការបញ្ជូនមនុស្សទៅជាន់ផ្ទៃព្រះច័ន្ទ និងនាំពួកគេត្រឡប់មកវិញដោយសុវត្ថិភាពមុនចុងទសវត្សរ៍១៩៦០។ គោលដៅនេះបានជំរុញឱ្យមានការអភិវឌ្ឍកម្មវិធី Apollo ដែលនាំទៅដល់សមិទ្ធិផលជាប្រវត្តិសាស្ត្រនៃបេសកកម្ម Apollo 11 ដែលបានចុះចតនៅលើផ្ទៃព្រះច័ន្ទនៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៩។ #Space © ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក https://t.me/WorldHistoryDaily

នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៩០ តេឡេស្កុបអវកាសហឺបល (Hubble Space Telescope) ត្រូវបានបាញ់បង្ហោះចេញពីផែនដី ទៅដាក់ក្នុងគន្លងតារាវិថីជុំវិញផែនដី។ ខុសពី​តេឡេស្កុប​ដែល​នៅ​លើដី តេឡេស្កុប​អវកាស​ហឺបល​ ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​គន្លង​តារាវិថី ផុត​ពី​ភាព​រំខាន​នៃ​ស្រទាប់​បរិយាកាស​របស់​ផែនដី អាច​ឲ្យ​គេ​មើល​ឃើញ​បាន​យ៉ាង​ច្បាស់ និង​លម្អិត ទៅ​ក្នុង​ចម្ងាយ​​រហូត​ទៅ​រាប់​ពាន់លាន​ឆ្នាំ​ពន្លឺ។ រូបភាព​អវកាស ដែល​ថត​ដោយ​តេឡេស្កុប​អវកាស​ហឺបល​បាន​ជួយ​ឲ្យ​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​អាច​សិក្សា​ដឹង​កាន់តែ​លម្អិត​អំពី​ចក្រវាល រាប់ចាប់តាំង​ពី​ការ​សិក្សា​លម្អិត​ អំពី​ការចាប់កំណើត និង​ការ​ស្លាប់​របស់​ផ្កាយ អំពី​វត្តមាន​នៃ​ប្រហោងខ្មៅ​ធំៗ​នៅ​ចំណុចកណ្តាល​នៃ​ចក្រវាល វត្តមាន​នៃ​ថាមពល​ងងឹត (Dark Energy) និង​ជាពិសេស អំពី​អាយុ​របស់​ចក្រវាល និង​​ល្បឿន​នៃ​ការ​រីកប៉ោង​នៃ​ចក្រវាលនៅ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។ #Space © ប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក https://t.me/WorldHistoryDaily

នៅថ្ងៃសុក្រ ទី១០ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ យានអវកាស Artemis II Orion នឹងជ្រៀតចូលបរិយាកាសផែនដីវិញ ក្នុងល្បឿនប្រមាណ ៣៨ ៣៦៧ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង (ឬកៀកនឹង ៣៨ ៦២៤ គីឡូម៉ែត្រក្នុងមួយម៉ោង)។ ដំណើរជ្រៀតចូលក្នុងល្បឿនដ៏លឿននេះ ត្រូវបានគ្រោងទុកថានឹងចាប់ផ្តើមនៅម៉ោង ៧:៥៣ នាទីយប់ (ម៉ោងនៅតំបន់ EDT) ហើយនឹងបញ្ចប់ដោយការចុះចតលើផ្ទៃទឹកក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក ក្បែរឆ្នេរ San Diego ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១៤ នាទីក្រោយមក ពោលគឺនៅម៉ោង ៨:០៧ នាទីយប់ (ម៉ោង EDT)។ ដើម្បីការពារអវកាសយានិកទាំងបួនរូបពីសីតុណ្ហភាពដែលអាចកើនឡើងដល់ ២ ៧៦០ អង្សាសេ (2,760°C) អង្គការ NASA បានកែសម្រួលគន្លងហោះហើររបស់យានអវកាសនេះឱ្យមានមុំកាន់តែចោតជាងមុន។ ការកែសម្រួលនេះអាចជួយគ្រប់គ្រងកម្តៅ និងសម្ពាធដ៏ខ្លាំងក្លាទៅលើរបាំងការពារកម្តៅ (Heat shield) បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ការវិលត្រឡប់មកកាន់មាតុភូមិផែនដីវិញនេះ គឺជាការបិទបញ្ចប់ដោយជោគជ័យនូវបេសកកម្មបំបែកកំណត់ត្រា ដែលបាននាំមនុស្សជាតិធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីអវកាសបានឆ្ងាយជាងពេលណាៗទាំងអស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

រូបថតថ្មីនេះពីក្រុមអវកាសយានិកនៃបេសកកម្ម Artemis II បង្ហាញពីទិដ្ឋភាពរួមគ្នានៃផ្នែកខាងមុខ និងផ្នែកខាងក្រោយនៃព្រះចន្ទ។ 🌓 ផ្នែកខាងមុខ (Near side) ដែលមើលឃើញនៅខាងស្តាំដៃ គឺអាចសម្គាល់បានតាមរយៈស្នាមអុជខ្មៅៗដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃរបស់វា ដែលបានកើតឡើងតាំងពីដើមប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ព្រះចន្ទ នៅពេលដែលវាមានសកម្មភាពភ្នំភ្លើង។ នេះគឺជាផ្នែកនៃព្រះចន្ទដែលយើងអាចមើលឃើញពីផែនដី។ រណ្ដៅដ៏ធំនៅភាគខាងលិចនៃលំហូរម៉ាម៉ា (lava flows) គឺជារណ្ដៅ Orientale basin ដែលមានទទឹងជិត ៦០០ ម៉ាយ (ប្រហែល ៩៦៥ គីឡូម៉ែត្រ) ដែលស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាលរវាងផ្នែកខាងមុខ និងផ្នែកខាងក្រោយនៃព្រះចន្ទ។ ក្រុមអវកាសយានិក Artemis II គឺជាមនុស្សដំបូងគេបង្អស់ដែលបានឃើញរណ្ដៅ Orientale Basin នេះទាំងមូលដោយផ្ទាល់ភ្នែក។ 🌗 អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងដែលនៅខាងឆ្វេងរណ្ដៅនោះ គឺជា ផ្នែកខាងក្រោយ (Far side) ដែលជាអឌ្ឍគោលដែលយើងមិនអាចមើលឃើញពីផែនដីបានឡើយ ពីព្រោះព្រះចន្ទវិលជុំវិញអ័ក្សរបស់វា ក្នុងល្បឿន និងរយៈពេលដូចគ្នាទៅនឹងការដែលវាវិលជុំវិញផែនដីរបស់យើងដែរ។

ការក្រឡេកមើលភពផែនដីជាលើកចុងក្រោយ មុនពេលយើងធ្វើដំណើរទៅដល់ព្រះច័ន្ទ។ ទិដ្ឋភាពនៃភពផែនដីនេះត្រូវបានថតនៅថ្ងៃទី ៥ ខែមេសា ដែលជាថ្ងៃទី ៥ នៃបេសកកម្ម Artemis II ពីខាងក្នុងយានអវកាស Orion។ អវកាសយានិកទាំង ៤ រូប នឹងធ្វើដំណើរទៅដល់ចំណុចដែលកៀកបំផុតទៅនឹងព្រះច័ន្ទនៅថ្ងៃទី៦ ខែមេសា។

សូមអបអរសាទរដល់អ្នកស្រី Christina Koch ដែលបានសាងប្រវត្តិសាស្ត្រក្លាយជា ស្ត្រីដំបូងគេបង្អស់ ដែលបានធ្វើដំណើរហួសពីគន្លងផែនដីឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះច័ន្ទ! គាត់ក៏ជាម្ចាស់កំណត់ត្រាស្ត្រីដែលបានចំណាយពេលនៅទីអវកាសយូរបំផុត (៣២៨ ថ្ងៃ) ផងដែរ។