بوطیقای فضا

6 million bricks used to create a beautifully stripped back church: Grundtvig's Church (Danish: Grundtvigs Kirke), Copenhagen, Denmark | Architect: Peder Vilhelm Jensen-Klint @PoeticsofSpace

پرسش: معماری چه‌وقت آغاز می‌شود؟ پاسخی کوتاه: هنگامی‌که کاربرِ فضا، گلدانی را در آن قرار می‌دهد. @poeticsofspace

به مناسبت زادروز آندری تارکوفسکی (۱۹۳۲-۱۹۸۶)، نویسنده، کارگردان و فیلمساز برجستۀ روس. از مشخصه‌های فیلم‌های او می‌توان به معناگرایانه‌بودن، با زمینه‌ای متافیزیکی به همراه برداشت‌های بلند، نامتعارف‌بودن در ساختار داراماتیک و استفادۀ هنرمندانه از تکنیک فیلمبرداری اشاره کرد. «کودکی ایوان» (۱۹۶۲)، «آینه» (۱۹۷۴)، «استاکر» (۱۹۷۹)، «نوستالژیا» (۱۹۸۳) و «ایثار» (۱۹۸۶) از مشهورترین فیلم‌های تارکوفسکی هستند. @PoeticsofSpace

زبان مشترک معماری و سینما فیلم The Sacrifice آندری تارکوفسکی @PoeticsofSpace

* آهستگی و به‌یادآوردن، سرعت و فراموش‌کردن میلان کوندرا گفته است: «پیوندی نهان میان آهستگی و حافظه، و میان سرعت و فراموشی وجود دارد ... میزانِ کُندی به‌طور مستقیم با شدتِ به‌خاطرسپردن در تناسب است، و میزان سرعت به‌صورت مستقیم با شدت فراموشی». در زندگیِ شتاب‌گرفتۀ امروزی، نهایتاً می‌توانیم دریافت کنیم، نه این‌که به خاطر بسپاریم. در جامعۀ نمایشی، تنها می‌توانیم حیرت‌زده شویم، نه این‌که به‌خاطر سپاریم. سرعت و شفافیت، به‌یادآوردن را دشوار می‌سازند، اما این دو از حدود یک قرن پیش، یعنی زمان اعلان بیانیۀ فوتوریست‌ها توسط اف. تی. مارینتی، افسون‌های بنیادین مدرنیته بوده‌اند: «شکوه و عظمت جهان مملو از زیبایی جدیدی شده است؛ زیباییِ سرعت»، و کارل مارکس پیش‌بینی کرده است که «هر آنچه سخت و استوار است دود می‌شود و به هوا می‌رود». امروزه حتی معماری نیز به دنبال به‌وجودآوردن احساس سرعت، اغواگری و ارضای آنی است که در نهایت به درخودماندگی (اوتیسم) می‌انجامد. این اقرارِ کوپ هیملبلاو، تمایل به بزرگ‌نماییِ عمل و سرعت معماری را نشان می‌دهد: «زیبایی‌شناسی معماریِ مرگ در برگه‌های سفید. مرگ در اتاق‌های کاشی‌کاری‌شدۀ بیمارستان‌ها. معماریِ مرگ ناگهانی در پیاده‌رو. مسیر عبور گلوله از میان سر فروشنده در خیابان چهل‌ودو. از زبان‌های شکسته و چشمان خشک‌شده». با این حال، به‌زعم من، معماری در قیاس با آن دسته از هنرهای دراماتیک که دربرگیرندۀ تأثیرات عاطفی ناگهانی هستند، ذاتاً کند و آرام و از لحاظ فرم هنری، کم‌انرژی است. وظیفۀ معماری، نه گریه‌انداختن یا خنداندن ما، بلکه حساس‌کردن ما در توانایی ورود به تمامی حالات عاطفی است. من به معماری‌ای اعتقاد دارم که تجربۀ بشری را آهسته و بر آن تمرکز کند، به‌جای آن‌که بدان سرعت بخشیده یا آن را پراکنده سازد. به‌زعم من، معماری باید از خاطرات، پاسداری کرده و اصالت و استقلال تجربۀ انسانی را حفظ نماید. معماری ما را قادر می‌سازد تا بفهمیم و به یاد بیاوریم که کیستیم. - برگرفته از: مقالۀ «فضا، مکان، خاطره و تخیل» نوشتۀ یوهانی پالاسما، در کتاب «پرسش‌های ادراک: پدیدارشناسی معماری»، ترجمۀ علی اکبری و محمدامین شریفیان. @PoeticsofSpace

به مناسبت یکم آوریل، زادروز میلان کوندرا، نویسندۀ بزرگ چک‌تبار فرانسوی. رمان «سَبُکیِ تحمل‌ناپذیرِ هستی»، که در ایران بیش‌تر با نام «بار هستی» شناخته می‌شود، از مشهورترین آثار اوست. @PoeticsofSpace

* اتمسفرها اگرچه «اتمسفر» و حال‌وهوا، کیفیات فراگیر محیط‌ها و فضاهای‌مان هستند، چندان در معماری مورد بررسی، ارزیابی و نظریه‌پردازی قرار نگرفته‌اند. به نظر می‌رسد که اتمسفر در ادبیات، سینما، تئاتر و نقاشی بیش‌تر از معماری شناخته شده باشد. حتی تصویرسازی نقاشی نیز با اتمسفر یا احساسی کلی همراه است؛ مهم‌ترین عامل یکپارچگیِ نقاشی‌ها، معمولاً احساسِ روشنایی و رنگ ویژۀ آن‌هاست. در رویکردِ «نقاشی اتمسفری»، اجزای فرمی و ساختاری تشکیل‌دهندۀ آثار، به عمد و به نفعِ اتمسفرِ بی‌شکل و فراگیر، و در راستای مطرح‌ساختن دما، رطوبت و حرکات ظریف هوا وانهاده می‌شوند. «قلمروی رنگِ» نقاشان نیز به طور مشابهی، فرم‌ها و محدوده‌ها را به جهت بهره‌مندی از برهم‌کنش شدید رنگ، به کناری می‌نهد. برگرفته از: Pallasmaa, J., (2011), "Space, Place and Atmosphere: Peripheral Perception in Existential Experience", Ghost 13 International Architecture Conference, 9th June 2011, Nova Scotia, Canada. @PoeticsofSpace

اتمسفرِ منظرِ شبانه: تراس کافه در شب، از آثار برجستۀ نقاش پست‌امپرسیونیست هلندی، ونسان ون‌گوگ، در سال ۱۸۸۸ در شهر آرل واقع در جنوب فرانسه خلق شده است. @PoeticsofSpace

* پدیدارشناسی هوسرل و مرلوپونتی فایل فوق، کتابچۀ «پدیدارشناسی هوسرل و مرلوپونتی»، ترجمه‌ای بسیار ارزشمند از علی‌نجات غلامی است که به رایگان در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است؛ ترجمه‌ای از مقالۀ بلند و مفصل سین دی. کِلی در فصل ششم از کتاب رهنمون فلسفه معاصر بلکول، با عنوانِ Edmund Husserl and Phenomenology. این کتابچه، مجلد چهارم از کتابچه‌های پدیدارشناسی به شمار می‌رود که توسط علی‌نجات غلامی گردآوری و به فارسی برگردانده شده‌اند. مطالعۀ این کتابچه، به‌ویژه بخشِ پایانی آن که به مرلوپونتی اختصاص یافته است، به‌شدت به علاقه‌مندان مباحث حوزۀ پدیدارشناسی معماری توصیه می‌شود. @PoeticsofSpace

فرارسیدن نوروز باستانی فرخنده باد. @PoeticsofSpace

"You say to brick, 'What do you want, brick?' ... Brick says to you, 'I like an arch.' If you say to brick, 'Arches are expensive, and I can use a concrete lintel over an opening. What do you think of that, brick?' Brick says, 'I like an arch.'" - Louis I. Kahn وقتی می‌خواهید ماده‌ای را به حضور درآورید، باید به ذاتِ آن رجوع کنید. برای مثال، اگر در فکرِ آجر هستید و از آن بپرسید: «دلت چی می‌خواد آجر؟»، آجر به شما می‌گوید: «من قوس دوست دارم». اگر در پاسخ به آجر بگویید: «ببین، قوس خیلی گرونه. می‌تونم یه نعل‌درگاهِ بتنی بذارم بالای هر گشودگی. نظرت چیه؟». آجر می‌گوید: «من قوس دوست دارم». وقتی شما از آجر استفاده می‌کنید، نباید به این دلیل باشد که در حال حاضر چیز دیگری در اختیار شما نیست یا چون آجر ارزان‌تر از دیگر مصالح است. شما باید از آجر به گونه‌ای استفاده کنید که امکان نمایش تمام شکوهش را داشته باشد. این تنها نوعِ استفادۀ شایسته از آجر است. @PoeticsofSpace

جدیدترین کتاب دربارۀ زندگی لویی کان که تنها چند روز پس از انتشار، در میان پرفروش‌ترین‌های سایت آمازون قرار گرفته است. You Say to Brick: The Life of Louis Kahn|by Wendy Lesser|March14, 2017|416 pages

یکی از بهترین کتاب‌ها دربارۀ آثار معماری تادائو آندو: Tadao Ando: 1995-2010 by Francesco Dal Co Publisher: Prestel (2010) English, 592 pages @PoeticsofSpace

«معنای معماری در فاصلۀ آن با عملکرد نهفته است.» Stone Sculpture Museum for the Fondation Kubach-Wilmsen, Germany, by Tadao Ando @PoeticsofSpace

* موریس مرلو-پونتی (Maurice Merleau-Ponty) موریس مرلو-پونتی (۱۴ مارس ۱۹۰۸ - ۳ مه ۱۹۶۱)، فیلسوف مشهور فرانسوی و از مطرح‌ترین پدیدارشناسان قرن بیستم بود. شاخۀ اصلی کار او، پدیدارشناسی ادراک، یکی از سه سنت مهم در پدیدارشناسی محسوب می‌شود. او از پژوهش‌های هوسرل فراتر رفت و نشان داد که دوگانگی سوژه و ابژه در کار نیست. مرلو-پونتی در کتاب پدیدارشناسی ادراک (۱۹۴۵)، نوع پُرمایه‌ای از پدیدارشناسی را پرورد که بر نقش بدن در تجربۀ بشری تأکید می‌ورزید. مرلو-پونتی، برخلاف هوسرل، هایدگر و سارتر، بر «تصویر بدن»، تجربۀ ما از بدن خودمان و اهمیت آن در فعالیت‌های‌مان متمرکز شد. او با بسط‌دادن شرح هوسرل از بدن زیسته (در برابر بدن فیزیکی)، جداسازی دکارتی سنتی ذهن و بدن را رد کرد، آن هم به این دلیل که تصویر بدن من، به عبارتی، خودِ من است در عملِ درگیرانه‌ام با چیزهایی که ادراک می‌کنم از جمله دیگران. پدیدارشناسی او نقش توجه در گسترۀ پدیداری، تجربۀ بدن، مکان‌مندیِ بدن و تحرک بدن را بررسی می‌کرد. دیدگاه‌های مرلو-پونتی دربارهٔ پدیدارشناسی ادراک حسی، تن و بدن و رابطۀ آن‌ها با فضا و مکان، به‌طور مستقیم و یا غیرمستقیم بر اندیشه‌ها و آثار معماری یوهانی پالاسما، استیون هال، پیتر زومتور، و حتی دفتر معماری آر.سی.آر. (برندۀ جایزۀ پریتزکر ۲۰۱۷) تأثیر گذاشته و الهام‌بخش آن‌ها بوده است. @PoeticsofSpace

موریس مرلو-پونتی در کتاب مشهور خود، پدیدارشناسی ادراک، شرح می‌دهد که: «فضا از جنسِ وجود است، همان‌طور که وجود، فضامند است.» @PoeticsofSpace

* لوئیس باراگان لوئیس باراگان (۱۹۸۸ – ۱۹۰۲)، از مطرح‌ترین معماران مکزیکی قرن بیستم بوده و در سال ۱۹۸۰ به کسب جایزۀ معماری پریتزکر، والاترین جایزۀ معماری در جهان، نائل آمده است. خانه و استودیوی شخصی او در سال ۲۰۰۴ توسط یونسکو به‌عنوان میراث جهانی ثبت گردیده است. آثار باراگان در سرتاسر جهان همواره توسط معماران حرفه‌ای و دانشجویان معماری مورد بازدید قرار گرفته و الهام‌بخش آن‌هاست. باراگان در سخنرانی‌اش برای دریافت جایزه پریتزکر بیان کرده است: «به نظر می‌رسد چیزی که امروز در معماری اتفاق می‌افتد از کلماتی مانند، زیبایی، الهام، جادو، طلسم و دلربایی، و همچنین از مفهوم آرامش و سکوت، جذابیت و صمیمیت به دور است. من این را یک اعلام خطر می‌دانم. من از اینکه ممکن است در بعضی آثارم نتوانسته باشم حق مفاهیمی را که از آن‌ها یاد کردم، به جا آورم معذرت می‌خواهم. آن‌ها همیشه هدایت‌گر من بوده‌اند. چیزی که برای هر معمار ضروری است اینست که بداند چگونه ببیند. منظورم دیدی است که به چهار میخِ تحلیل‌های منطقی کشیده نشده باشد؛ دیدی آزاد و تازه.» @PoeticsofSpace

برای زادروز لوئیس باراگان، معمار مشهور مکزیکی. @PoeticsofSpace

به مناسبت هشتاد سالگی کامران دیبا، زادۀ ۱۵ اسفند ۱۳۱۵ در تهران. @PoeticsofSpace