مزدا پژوهی | Mazdā Studies

مفهوم دئنا در دین مزدیسنا بازتاب وجدان و بینش درونی انسان است که از کردار و اندیشهٔ او پدید می‌آید و در جهان پس از مرگ به صورت چهره‌ای عینی آشکار می‌شود؛ برای نیکان دوشیزه‌ای زیبا و برای بدان زنی زشت و تیره‌چهر. در اوستا و متون پهلوی مانند هادخت نسک، ارداویراف‌نامه و بندهشن، این تصویر به‌عنوان تجسم اخلاق فردی و داوری مینوی آمده است. روایت‌های ساسانی چون کتیبهٔ کرتیر نیز بر باور به دئنا به‌عنوان راهنمای روان گواهی می‌دهند. از دید زبان‌شناسی، دَئنا از ریشهٔ «dai-» به معنای «دیدن» و در اصل به معنی «بینش دینی» یا «آگاهی مینوی» است که بعدها در فارسی به «دین» و سپس «آیین» تحول یافته است. در پژوهش‌های تطبیقی، دئنا نه موجودی مستقل چون حورالعین، بلکه تجسم آگاهی اخلاقی و بازتاب اعمال انسان دانسته می‌شود. باورهای زرتشتی دربارهٔ داوری، پل چینوَد و ترازو بر مفاهیم اسلامی مانند صراط و میزان اثر گذاشتند.