Meow History

این لوح‌ها بیشتر درباره ی پرداخت‌ها جیره و امور مالی دستگاه شاهی هستند ایردَبَمه (زن بلندپایه ی هخامنشی) از ایردَبَمه هیچ تصویر یا تندیس شناخته‌شده‌ای وجود ندارد آنچه از او می‌شناسیم تنها نامش روی همین لوح‌های گِلی آمده است

نمونه ی متن اصلی یکی از لوح‌ها این تصویرها نمونه‌ای از خط میخی ایلامی روی لوح‌های اداری هستند که پژوهشگران آن‌ها را خوانده و ترجمه کرده‌اند

بخش بزرگی از آن‌ها پس از سال‌ها پژوهش، به موزه ملی ایران بازگردانده شده‌اند بخشی نیز همچنان در مو سسه مطالعه فرهنگ‌های باستانی دانشگاه شیکاگو (نام پیشین: مو سسه شرق‌شناسی) برای پژوهش خوانش و تصویربرداری نگهداری می‌شوند

پی نوشت : برای همه ی مواردی که گفتم، عکسِ یک لوحِ اختصاصی وجود ندارد دلیلش این است که بسیاری از این نتیجه‌ها از مجموعه‌ای از ده‌ها یا صدها لوح به دست آمده‌اند نه از یک لوح مشهور با این حال، این‌ها مهم‌ترین سندهای تصویری هستند:

لوح‌های باروی تخت پارسه (سند دستمزد زنان، زنان باردار و جیره) این‌ها همان لوح‌های گِلی هستند که اطلاعات مربوط به:

دستمزد کارگران

زنان شاغل

زنان باردار

جیره ی نوزادان

پرداخت‌های دیوانی

از آن‌ها به دست آمده است

لوح‌ها نشان می‌دهند که دستمزد بیشتر به گونه ی جیره پرداخت می‌شد، مانند:

جو

آرد

شراب

آبجو

چارپا

در خود لوح‌ها بارها عبارت‌هایی مانند «به‌عنوان جیره دریافت کرد» دیده می‌شود سند چهارم: زنان در کارگاه‌ها در گزارش‌های اداری زنان در کارگاه‌های بافندگی ریسندگی و دیگر پیشه‌ها ثبت شده‌اند و برای هر گروه، شمار کارکنان و اندازه ی جیره نوشته شده است همچنین در برخی لوح‌ها از دختران و پسران نیز نام برده شده که جیره دریافت می‌کردند

این لوح‌ها متن قانون نیستند؛ بلکه دفترهای دیوانی هستند. یعنی مانند دفتر حقوق و حسابداری امروز، ثبت می‌کنند که:

چه کسی کار کرده

چه اندازه جیره گرفته

چه کسی زایمان کرده

و چه چیزی از انبار شاهی دریافت کرده است

پس هنگامی که می‌گوییم «در روزگار داریوش به زنان پس از زایش جیره ی افزوده داده می‌شد»، این سخن بر پایه یثبت‌های واقعی دیوانی است نه بر پایه ی یک قانون‌نامه ی شناخته‌شده

این‌ها نمونه‌هایی هستند که بر پایه ی لوح‌های گِلی تخت پارسه شناخته شده‌اند این لوح‌ها سندهای اداری‌اند، نه داستان یا افسانه سند نخست: جیره ی افزوده برای مادر پس از زایش

در چندین لوح، ثبت شده است که پس از زاده شدن کودک به مادر جیره ی افزوده داده می‌شود

پژوهشگر آمریکایی ریچارد هالوک که بیش از دو هزار لوح را خوانده و برگردانده است، می‌نویسد: «مادرِ پسر، دو برابرِ مادرِ دختر جیره دریافت می‌کند و این جیره به‌روشنی پاداشِ زایش است.» این یکی از روشن‌ترین سندهای موجود درباره ی پشتیبانی از مادران در دستگاه شاهی هخامنشی است

در لوح‌های باروی تخت پارسه نام زنانی آمده که سرپرست گروه‌های بزرگ کاری بوده‌اند برای نمون، زنانی مانند ایردَبَمه (Irdabama) دارای دارایی کارگزار و گروه‌های کاری در چند ناحیه بودند و جیره و کالا میان کارکنان زیر دستشان بخش می‌شد این نشان می‌دهد که برخی زنان تنها کارگر نبودند بلکه گرداننده و سرپرست نیز بودند

بیشتر این لوح‌ها در: موسسه شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو (برای پژوهش و خوانش) و موزه ملی ایران نگهداری یا بازگردانده شده‌اند. در دهه‌های اخیر شمار زیادی از این لوح‌ها پس از سال‌ها پژوهش به ایران بازگردانده شده‌اند گاهی در شبکه‌های اجتماعی نوشته می‌شود: «داریوش برای زنان مرخصی زایمان با حقوق تصویب کرد.»

این جمله اغراق‌آمیز است. آنچه سندها نشان می‌دهند این است که: زنان شاغل در دستگاه شاهی وجود داشتند. برای زنان پس از زایش، جیره ی افزوده ثبت شده است. برای نوزاد نیز جیره در نظر گرفته می‌شده است. اما لوح‌ها از «قانونی سراسری» با همان معنایی که امروز از مرخصی زایمان با حقوق می‌فهمیم سخن نمی‌گویند.

نه، همیشه برابر نبود در لوح‌ها دیده می‌شود که اندازه ی جیره به چیزهایی مانند

گونه ی کار

مهارت

جایگاه

سرپرست بودن یا نبودن

بستگی داشته است.

در بسیاری از کارها مردان به‌طور میانگین جیره ی بیشتری می‌گرفتند اما این یک قانون همگانی نبود. برخی زنان سرپرست یا دارای مهارت بالا، جیره‌ای برابر یا حتی بیشتر از برخی مردان دریافت می‌کردند. بنابراین نمی‌توان گفت «همه ی مردان بیشتر از همه ی زنان دستمزد می‌گرفتند»

یکی از جالب‌ترین نکته‌های این لوح‌ها این است که زنان باردار پس از زایمان جیره ی افزوده دریافت می‌کردند

مادر پس از زایش، جیره ی بیشتری می‌گیرد برای نوزاد نیز جیره‌ای جداگانه در نظر گرفته می‌شود

به همین دلیل برخی پژوهشگران این را یکی از کهن‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده ی پشتیبانی از مادران پس از زایمان می‌دانند البته باید دقت کرد که این اسناد بیشتر مربوط به کارکنان دستگاه شاهی هستند و نمی‌توان با اطمینان گفت همین شیوه در سراسر شاهنشاهی برای همه ی مردم اجرا می‌شده است

بله در این لوح‌ها از هزاران زن نام برده شده که در کارگاه‌های شاهی کار می‌کردند، مانند:

پارچه‌بافی

ریسندگی

کشاورزی

آسیابانی

کارهای دیوانی و سرپرستی گروه‌های کاری حتی نام زنانی آمده که سرپرست صدها کارگر بوده‌اند و جیره و دستمزد دیگران را دریافت و میان آنان بخش می‌کردند

بله در شاهنشاهی هخامنشی دستمزد بیشتر به صورت جیره پرداخت می‌شد؛ مانند:

جو

گندم

شراب

آبجو

دام

در برخی جای‌ها نیز پرداخت نقره ثبت شده است اما بیشتر پرداخت‌ها همان جیره بوده است

این بخش از تاریخ هخامنشیان یکی از جالب‌ترین بخش‌هاست چون برخلاف بسیاری از گفته‌های رایج برای آن سندهای اداری واقعی داریم نه فقط نوشته‌های تاریخ‌نگاران یونانی

بیشتر آگاهی ما از لوح‌های باروی تخت پارسه و لوح‌های خزانه ی تخت پارسه به دست آمده این‌ها هزاران لوح گِلی به زبان ایلامی هستند که در روزگار داریوش نوشته شده‌اند و پرداخت جیره، دستمزد، رفت‌وآمد کارکنان و کارهای دیوانی را ثبت کرده‌اند. این لوح‌ها از مهم‌ترین سندهای دست‌اول دوره ی هخامنشی هستند

در کتیبه ی DSe و همچنین نوشته‌های وابسته به آن داریوش از «داتای من» سخن می‌گوید و تاکید می‌کند که قانون او پایه ی نگه‌داشتن سامان کشور است پژوهش‌های زبان‌شناختی نشان می‌دهند که در نوشته‌های داریوش «داتا» بارها به معنای قانون شاهی آمده است

داریوش در بیستون می‌گوید «به راستی رفتار کردم.» واژه ی پارسی باستان «اَرتَه» (arta) در اندیشه ی ایرانی باستان با مفاهیمی مانند راستی، داد نظم و سامان درست جهان پیوند دارد. در همان سنگ‌نبشته داریوش می‌گوید بر پایه ی«اَرتَه» رفتار کرده است. پس برای داریوش، داد تنها چند قانون خشک نبود‌ بخشی از اندیشه ی فرمانروایی او این بود که شاه باید کشور را بر پایه ی راستی، داد و سامان نگه دارد.

آنچه داریم ترکیبی است از: فرمان‌های شاهی + آیین‌های کهن ایرانی + قانون‌های محلی سرزمین‌های گوناگون + اسناد دیوانی و قضایی+کتیبه ها و سنگنبشه ها

اما کتیبه‌های داریوش به‌روشنی نشان می‌دهند که «داد» و «داتَ» (قانون/فرمان) برای او بسیار مهم بوده‌اند

در سنگ‌نبشته ی بیستون داریوش داستان به‌دست گرفتن شاهی شورش‌ها و بازگرداندن سامان کشور را بازگو می‌کند در متن پارسی باستان، واژه ی «داتا» (dāta) به معنی قانون، آیین، فرمان یا مقررات آمده است داریوش می‌گوید سرزمین‌هایی که زیر فرمان او بودند، «داتای او» را پذیرفتند و از آن پیروی کردند

پیش از داریوش، گرفتن باژ (مالیات) نظم روشنی نداشت داریوش بزرگ: برای هر استان اندازه ی باژ را بر پایه توان آن سرزمین روشن کرد دفترهای مالی نوشت از گرفتن باژهای خودسرانه جلوگیری کرد این کار هم به سود مردم بود و هم درآمد کشور را پایدارتر می‌کرد آیا قانون‌ها نوشته شده بودند؟ بخش بزرگی از فرمان‌ها و آیین‌های کشورداری نوشته می‌شد و دبیران آن‌ها را نگهداری می‌کردند. هرچند همه این نوشته‌ها تا امروز بر جای نمانده‌اند، اما از روی سنگ‌نوشته‌ها، لوح‌های گِلی و نوشته‌های هم‌روزگار می‌دانیم که شاهنشاهی هخامنشی دستگاه اداری و قانونی بسیار سامان‌یافته‌ای داشته است

داریوش بزرگ کشور را بر چهار پایه استوار می‌دانست: داد (عدالت) راستی سامان پاسداری از قانون به همین دلیل بسیاری از تاریخ‌پژوهان او را نه فقط یک کشورگشا، بلکه سازنده ی یکی از پیشرفته‌ترین دستگاه‌های کشورداری جهان باستان می‌دانند

نه به معنای امروز زیرا جامعه آن زمان طبقه‌بندی شده بود با این حال داریوش اجازه نمی‌داد فرمانروایان هر کاری که خواستند انجام دهند اگر کسی از جایگاه خود نادرست بهره می‌برد برکنار یا کیفر می‌شد

یکی از ویژگی‌های برجسته داریوش این بود که مردمان سرزمین‌های گوناگون را وادار نمی‌کرد دین یا زبان خود را کنار بگذارند درست مانند کوروش بزرگ برای نمونه: مصریان آیین خود را نگاه داشتند بابِلیان نیایشگاه‌های خود را داشتند یهودیان نیز از پشتیبانی شاهنشاهی برخوردار بودند این شیوه از شورش‌های بیهوده می‌کاست و آرامش را بیشتر می‌کرد

او باور داشت که هر کشوری با دروغ و آشوب از هم می‌پاشد و با راستی و داد استوار می‌ماند یکی از شناخته‌شده‌ترین گفته‌های او چنین است: «اهورامزدا این کشور را از دشمن، از خشکسالی و از دروغ نگه دارد.» در این سخن، «دروغ» تنها به معنی دروغ گفتن نیست؛ بلکه به معنی نیرنگ، پیمان‌شکنی، شورش ناروا و بی‌داد نیز به کار رفته است

داریوش برای آنکه داد در سراسر شاهنشاهی یکسان اجرا شود: در هر استان، یک فرمانروا (ساتراپ) گماشت. برای همان استان، داوران و دبیران جداگانه برگزید. کسانی را نیز به‌عنوان بازرس شاهی می‌فرستاد تا کار فرمانروایان را پنهانی بررسی کنند.

این بازرسان را بعدها «چشم و گوش شاه» نامیدند؛ یعنی کسانی که بی‌آنکه کسی بداند کارگزاران را زیر نظر داشتند.

درباره داد و آیین‌های داریوش بزرگ باید بدانیم که او تنها یک جنگاور نبود بلکه یکی از بزرگ‌ترین سامان‌دهندگان کشور در روزگار باستان به‌شمار می‌رفت

داریوش در نوشته‌هایش به‌ویژه در کتیبه بیستون بارها از سه چیز سخن می‌گوید راستی داد دروغ‌ستیزی او باور داشت که هر کشوری با دروغ و آشوب از هم می‌پاشد و با راستی و داد استوار می‌ماند

پی نوشت : بند بند کتیبه بیستون بالاتر براتون قرار دادم .

برای رساندن آب به کاخ‌ها و بوستان‌های شوش جوی‌ها و شاخه‌های آبرسانی ساخته یا بهسازی شدند این‌ها بیشتر برای آبیاری و رساندن آب بودند نه رفت‌وآمد کشتی خود جوی‌های باستانی دیگر به همان ریخت برجا نیستند نشانه‌هایی از آن‌ها در کاوش‌های باستان‌شناسی به دست آمده است این آبراه در استان خوزستان در شهرستان شوش قرار دارد

در پیرامون تخت پارسه آبراه‌های سنگی و جوی‌های زیرزمینی ساخته شد تا آب باران و سیلاب را گردآوری و از کاخ‌ها دور کنند این سامانه از شاهکارهای مهندسی روزگار هخامنشی به شمار می‌آید امروز چه مانده است؟ بخش بزرگی از این آبراه‌های سنگی هنوز برجا هستند بازدیدکنندگان می‌توانند بخشی از آن‌ها را ببینند

این آبراه در استان پارس قرار دارد

پی نوشت : پیرامون واژه ای پارسی به معنای دو و بر ، اطراف ، گردا گرد .

این سنگ‌نوشته فقط به زبان پارسی باستان نبود روی یک سوی آن نوشته‌هایی به پارسی باستان ایلامی و بابلی با خط میخی بوده و سوی دیگر نوشته ی هیروگلیف مصری داشته است

خود آبراه دیگر به همان ریخت باستانی به کار نمی‌رود بخش‌هایی از بستر و نشانه‌های آن هنوز برجا هستند و باستان‌شناسان آن‌ها را شناسایی کرده‌اند این آبراه در کشور مصر جای دارد اگرچه آبراه نیل–دریای سرخ را بیشتر مردم «آبراه داریوش» می‌نامند اندیشه ی ساخت آن از شاهان مصر باستان بود و داریوش آن را به پایان رساند و گسترش داد نه اینکه از هیچ پدید آورده باشد در میان سازه‌های آبی که به روزگار او بازمی‌گردند آبراه‌های سنگی تخت پارسه امروز از سالم‌ترین نمونه‌هایی هستند که هنوز می‌توان آن‌ها را از نزدیک دید