از تبعید شدگان

The Death of Seneca

(مرگ سنکا)

این چهار نقاشی، فقط مرگ سنکا را به تصویر نمی‌کشند؛ بلکه چهار برداشت متفاوت از معنای مرگ هستند. سنکا، فیلسوف بزرگ رواقی، در سال ۶۵ میلادی به فرمان نرون مجبور به خودکشی شد. از آن زمان، نقاشان بسیاری این لحظه را نه به‌عنوان یک پایان، بلکه به‌عنوان آزمون نهایی فلسفهٔ او نقاشی کردند. هر اثر، یک نگاه متفاوت به این واقعه دارد؛ یکی بر تراژدی و اندوه اطرافیان تأکید می‌کند، دیگری بر آرامش سنکا، سومی بر وقار یک معلم در آخرین لحظات، و چهارمی بر رنج انسانی خانواده و نزدیکانش. در کنار هم، این آثار نشان می‌دهند که هنر می‌تواند از یک رویداد تاریخی، چهار حقیقت متفاوت بسازد.

آنچه این آثار را ارزشمند می‌کند، مرگ سنکا نیست؛ بلکه این است که هر نقاش از زاویه‌ای متفاوت به آن نگاه کرده است. یکی نور را زبان فلسفه قرار داده، دیگری سکوت را، دیگری احساسات اطرافیان را و دیگری تنهایی انسان را. در نتیجه، ما چهار نقاشی از یک مرگ نمی‌بینیم؛ بلکه چهار تفسیر از نسبت انسان با مرگ را می‌بینیم.

برای کسی که باور دارد یک فرشته است

اخلاقیات انسان‌های عادی

هیچ معنایی ندارد

او برای پیر شدن در این جهان حقیر ساخته نشده

بلکه آمده است تا در اوج جوانی سقوط کند.

تولد یک رویا، سلاخی رویاپردازان

تابلوی «سوگند زمین تنیس»

تصویر دقیق لحظه‌ای که دموکراسی مدرن در اروپا متولد شد.

در اینجا، مردم عادی فرانسه در ۲۰ ژوئن ۱۷۸۹ هم‌قسم می‌شوند تا زنجیرهای پادشاهی مطلقه را پاره کنند و حق حاکمیت را به خود مردم بازگردانند. این، تصویر اراده‌ی خالص و اتحاد است.

نقاش آن، ژاک لویی داوید، فقط یک هنرمند نئوکلاسیک بزرگ نبود؛ او یک انقلابی افراطی و از تأثیرگذارترین چهره‌های سیاسی انقلاب بود که هنر را به یک سلاح سیاسی برنده تبدیل کرد.

اما دراماتیک‌ترین و تأثیرگذارترین بخش داستان، ناتمام ماندن این تابلو است! داوید هرگز نتوانست آن را کامل کند، چون طوفان خشمگین انقلابی که او به تصویر کشیده بود، بسیاری از همین قهرمانان هم‌قسم را با تیغ گیوتین قربانی کرد. این نقاشی، تصویر پرشوری از یک رویا است که پیش از اتمام، به یک تراژدی تبدیل شد."

چرا این معرفی تأثیرگذار است؟

با یک پارادوکس شروع می‌شود: "تولد یک رویا، سلاخی رویاپردازان" کنجکاوی را برمی‌انگیزد.

اهمیت تاریخی را بزرگ‌نمایی می‌کند: آن را "سند تولد دموکراسی مدرن" می‌نامد.

نقاش را یک "هنرمند-مبارز" نشان می‌دهد: نه فقط یک نقاش درباری، بلکه کسی که قلم‌مویش را سلاح کرده بود.

قلاب نهایی (ناتمام ماندن تابلو): این حقیقت که تابلو به خاطر اعدام شخصیت‌هایش ناتمام مانده، داستانی دراماتیک و فراموش‌نشدنی است که ارزش هنری و تاریخی آن را چندین برابر می‌کند.

Charles William Wyllie - The Backwater, 1903.

عکاس: مرتضی نیک‌نهاد/ مجموعه ماهی بزرگ.

مرتضی نیک‌نهاد:

در یکى از شب هاى میانى دهه‌ى هفتاد مادرم خوابى دید که سرآغاز فصلى دشوار از زندگى‌مان بود ، او دچار بیمارى مبهمى شد  که ریشه‌اش بر اساس آنچه پزشکان مى‌گفتند ضایعات روحى باقى مانده از وقایع گذشته بود .

بیش از یک دهه از آن شب گذشت تا مادر پرده از خوابى برداشت که تا پیش از آن پنهانش کرده بود، او از جاندار مجهول الهویه و رُعْب آورى سخن مى‌گفت که در خوابش بسرعت بزرگ شده، بگونه‌اى که او در وضعیتى برزخ گونه تلاش مى‌کند از خواب برخیزد. مادر در این سالها تنها یکبار راضى شده درباره ى آن شب حرف بزند و هربار در مقابل پرسش‌هاى احتمالى از روایت آن شب پرهیز مى کند، هیولایى که على‌رغم  خواستش همچنان با او بوده است. مجموعه ى ماهى بزرگ برداشت ذهنى ست از بیست سال زندگى و مشاهدات من از روزمره  زنى که با یک هیولاى رام شده و زخمى زندگى مى‌کند.