My opinions

این مقدمه مجموعه پست هایی هست که به این میپردازم سیاست فشار حداکثری در شرایط خاص نه تنها باعث بازدارندگی نمی‌شود بلکه باعث بن‌بست برای طرف قدرتمند ماجرا می‌کند.

مطالعه موردی اصلی این پژوهش، تحولات پس از ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و تعاملات میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده است. این پرونده به دلیل شدت بحران، تنوع ابزارهای اعمال فشار، حضور هم‌زمان بازیگران دولتی و غیردولتی، و حجم گسترده داده‌های در دسترس، بستری مناسب برای آزمون تجربی فرضیه پژوهش فراهم می‌کند. در عین حال، برای افزایش قابلیت تعمیم یافته‌ها، نمونه‌های تاریخی دیگری نیز به‌صورت تطبیقی بررسی خواهند شد تا مشخص شود آیا الگوی مشاهده‌شده در این پرونده، ویژگی منحصربه‌فرد آن است یا می‌توان آن را در چارچوبی نظری گسترده‌تر تبیین کرد.

در چهار دهه گذشته، «فشار حداکثری» به یکی از برجسته‌ترین ابزارهای سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ، به‌ویژه ایالات متحده، برای اعمال نفوذ بر دولت‌های رقیب تبدیل شده است. این راهبرد بر این فرض استوار است که افزایش هم‌زمان فشارهای اقتصادی، سیاسی، نظامی، دیپلماتیک و روانی، هزینه‌های ادامه رفتارهای نامطلوب را برای دولت هدف چنان افزایش می‌دهد که آن دولت ناگزیر به تغییر رفتار، پذیرش مطالبات طرف مقابل یا ورود به فرآیند مذاکره خواهد شد. این منطق ریشه در ادبیات کلاسیک «دیپلماسی اجبار» و نظریه‌های بازدارندگی دارد؛ نظریه‌هایی که بر نقش محاسبه عقلانی هزینه و فایده در تصمیم‌گیری دولت‌ها تأکید می‌کنند. بر این اساس، اگر هزینه‌های استمرار یک سیاست از منافع مورد انتظار آن بیشتر شود، انتظار می‌رود دولت هدف مسیر خود را اصلاح کند. با این حال، تجربه‌های تاریخی متعدد نشان می‌دهد که این رابطه نه همواره خطی است و نه همواره به نتایج مورد انتظار منجر می‌شود. در برخی موارد، فشارهای فزاینده نه تنها موجب عقب‌نشینی نشده‌اند، بلکه به تشدید رقابت، افزایش ریسک‌پذیری و حتی گسترش درگیری‌های نظامی انجامیده‌اند. نمونه‌هایی مانند ژاپن پیش از حمله به پرل هاربر، آلمان در مراحل پایانی جنگ جهانی دوم، عراق در بحران کویت، صربستان در دهه ۱۹۹۰ و برخی دیگر از دولت‌های تحت فشار، نشان می‌دهند که فشار فزاینده در شرایط خاص می‌تواند پیامدهایی متفاوت از هدف اولیه ایجاد کند. این مسئله پرسشی بنیادین را در مطالعات راهبردی و روابط بین‌الملل مطرح می‌کند: آیا افزایش فشار الزاماً موجب افزایش بازدارندگی می‌شود، یا آنکه در برخی شرایط می‌تواند خود به عاملی برای تشدید تنش و افزایش احتمال درگیری تبدیل شود؟ اهمیت این پرسش پس از تحولات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ دوچندان شد. حمله حماس به اسرائیل، آغاز جنگ غزه، گسترش درگیری‌ها به مرزهای لبنان، تشدید حملات در سوریه و عراق، عملیات انصارالله یمن در دریای سرخ، تبادل مستقیم حملات میان ایران و اسرائیل و افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه، همگی نشان دادند که بحران از یک منازعه محلی به رقابتی چندسطحی میان بازیگران دولتی و غیردولتی تبدیل شده است. در این دوره، بسیاری از سیاست‌ها و اقدامات را می‌توان در چارچوب افزایش فشار بر بازیگران مختلف منطقه تحلیل کرد؛ از تحریم‌های اقتصادی و انزوای دیپلماتیک گرفته تا عملیات نظامی، حملات هدفمند، ترور فرماندهان، تخریب زیرساخت‌های نظامی و نمایش قدرت بازدارنده. با این حال، این اقدامات لزوماً به کاهش تنش منجر نشدند و در مواردی با افزایش سطح رویارویی و ورود بازیگران جدید به بحران همراه بودند. این وضعیت، یکی از مفروضات رایج در ادبیات بازدارندگی را با چالش مواجه می‌کند؛ مفروضه‌ای که افزایش هزینه‌ها را معادل افزایش احتمال تغییر رفتار می‌داند. در مقابل، برخی رویکردهای نظری، به‌ویژه نظریه چشم‌انداز، روان‌شناسی سیاسی، مطالعات دولت‌های انقلابی و پژوهش‌های مربوط به فرهنگ راهبردی، نشان می‌دهند که ادراک تصمیم‌گیرندگان از وضعیت، بیش از خودِ فشارهای عینی، بر رفتار آنان اثر می‌گذارد. هنگامی که رهبران یک دولت احساس کنند گزینه‌های راهبردی آنان به‌شدت محدود شده یا در «قلمرو زیان» قرار گرفته‌اند، ممکن است به اقداماتی روی آورند که از منظر ناظران بیرونی بسیار پرریسک یا حتی غیرعقلانی به نظر برسد، اما در منطق درونی آنان تلاشی عقلانی برای جلوگیری از بدتر شدن وضعیت تلقی شود. از این منظر، مفهوم «بن‌بست راهبردی» اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. در این متن، بن‌بست راهبردی نه به معنای ناتوانی مطلق یک بازیگر، بلکه به معنای وضعیتی تعریف می‌شود که در آن تصمیم‌گیرندگان ادراک می‌کنند مجموعه گزینه‌های قابل قبول و مؤثر برای تحقق اهداف اصلی سیاست خارجی به‌شدت محدود شده است. چنین ادراکی می‌تواند بر ارزیابی هزینه‌ها، منافع و ریسک‌ها اثر بگذارد و مسیر تصمیم‌گیری را تغییر دهد. بر این اساس، مسئله اصلی این پژوهش آن است که آیا سیاست فشار حداکثری، در شرایط خاص و در تعامل با ویژگی‌های ایدئولوژیک، نهادی و ادراکی برخی دولت‌ها، می‌تواند به‌جای افزایش بازدارندگی، فرآیندی را ایجاد کند که از طریق کاهش گزینه‌های راهبردی ادراک‌شده، پذیرش ریسک را افزایش داده و به تشدید تنش بینجامد؟ پاسخ به این پرسش مستلزم پرهیز از ساده‌سازی است. این پژوهش از پیش فرض نمی‌کند که فشار حداکثری همواره شکست می‌خورد یا همواره موجب تشدید تنش می‌شود. همچنین فرض نمی‌کند که همه دولت‌های ایدئولوژیک واکنشی یکسان دارند. برعکس، هدف آن شناسایی شرایط، سازوکارها و متغیرهایی است که در برخی موارد چنین نتیجه‌ای را ممکن می‌سازند و در برخی دیگر مانع آن می‌شوند. از همین رو، این پژوهش به‌جای تمرکز صرف بر نتایج نهایی، بر فرآیند تصمیم‌گیری و تحول محاسبات راهبردی بازیگران تمرکز دارد.

ناتوانی یا خستگی استراتژیک آمریکا؟ یکی از مهم‌ترین درس‌هایی که آمریکا از جنگ‌های بعد از ۱۱ سپتامبر گرفت، این بود که داشتن قوی‌ترین ارتش دنیا الزاماً به معنی توانایی ادامه دادن هر جنگی نیست. در علوم سیاسی و مطالعات راهبردی مفهومی وجود دارد که می‌توان آن را «خستگی استراتژیک» نامید؛ یعنی جایی که یک قدرت بزرگ هنوز از نظر نظامی برتر است، اما اراده سیاسی، اقتصادی و اجتماعی لازم برای ادامه یک درگیری طولانی را به‌تدریج از دست می‌دهد. آمریکا در افغانستان نزدیک به دو دهه جنگید، در عراق سال‌ها حضور نظامی داشت و همزمان در نقاط مختلف جهان هم درگیر عملیات‌های متعدد بود. مشکل اینجا بود که هرچه زمان گذشت، هزینه‌ها فقط مالی نبودند. هزاران میلیارد دلار هزینه شد، نیروها سال‌ها درگیر مأموریت بودند، جامعه آمریکا از جنگ خسته شد و سیاستمداران هم کم‌کم فهمیدند که ادامه این روند دیگر برای افکار عمومی قابل دفاع نیست. از طرف دیگر، شکل جنگ‌ها هم تغییر کرده است. در بسیاری از جنگ‌های امروزی دیگر خبری از یک پیروزی قاطع و روشن نیست. در جنگ‌های نامتقارن یا هیبریدی، طرف ضعیف‌تر معمولاً دنبال شکست دادن ارتش آمریکا نیست؛ هدفش این است که زمان بخرد، هزینه ایجاد کند و طرف مقابل را به جایی برساند که خودش تصمیم بگیرد ادامه جنگ دیگر ارزشش را ندارد. در چنین شرایطی، گاهی «دوام آوردن» مهم‌تر از «پیروز شدن» است. یک عامل مهم دیگر هم سیاست داخلی آمریکاست. تقریباً در دو دهه اخیر، هر رئیس‌جمهوری با این وعده روی کار آمده که جنگ‌های طولانی را تمام کند یا حضور نظامی آمریکا را کاهش دهد. همین تغییر دولت‌ها باعث می‌شود استمرار راهبردی آمریکا دچار نوسان شود؛ چون هر دولت اولویت‌ها و نگاه متفاوتی نسبت به دولت قبل دارد. رقبای آمریکا هم این موضوع را به‌خوبی فهمیده‌اند. ایران، روسیه، چین و حتی بازیگران غیردولتی مثل حوثی‌ها معمولاً تلاش نمی‌کنند وارد یک رویارویی مستقیم و کلاسیک با آمریکا شوند. در عوض، روی استراتژی فرسایش حساب می‌کنند؛ یعنی ایجاد هزینه‌های مداوم، درگیری‌های محدود اما پیوسته و کش دادن زمان. نمونه آن را در حملات حوثی‌ها در دریای سرخ می‌توان دید؛ جایی که آمریکا مجبور شد برای حفاظت از خطوط کشتیرانی، منابع نظامی قابل توجهی اختصاص دهد، در حالی که تهدیدها به‌طور کامل از بین نرفتند. در جاهای دیگر هم، مانند عراق و سوریه، حملات پراکنده و فشارهای مستمر باعث شده آمریکا همواره ناچار به حفظ نیرو و صرف منابع باشد. مسئله اصلی حرف من بیشتر به «تحمل سیاسی و اجتماعی» مربوط می‌شود تا «توان رزمی». یعنی سؤال این نیست که آیا آمریکا می‌تواند بجنگد یا نه؛ سؤال این است که تا چه مدت حاضر است هزینه جنگ را بپردازد. اما این استراتژی برای طرف مقابل هم بدون هزینه نیست. هر کشوری که بخواهد روی فرسایش زمان حساب باز کند، باید خودش هم توان تحمل فشارهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را داشته باشد. اگر فرسایش داخلی زودتر از فرسایش طرف مقابل اتفاق بیفتد، این راهبرد نتیجه معکوس خواهد داد. به همین دلیل، استراتژی فرسایشی همیشه یک شمشیر دولبه است.

جالبه در عکس جدید ناوگروه‌های آمریکایی باز عقب‌تر اومدن. تریپولی و ناو جورج واشنگتن هم دورن و دارن نزدیک به یکدیگر می‌شوند.

هوش مصنوعی می‌تواند اهداف را به‌صورت خودکار تشخیص دهد، میان اهداف مختلف اولویت‌بندی انجام دهد، داده‌های دریافتی از حسگرهای متعدد را ادغام کند، حجم اطلاعات ارسالی را کاهش دهد، هشدارهای فوری صادر کند و حتی بهترین گزینه برای اجرای حمله را پیشنهاد دهد. در بسیاری از سامانه‌های جدید، این پردازش‌ها مستقیماً روی پهپاد یا تجهیزات لبه شبکه انجام می‌شود تا وابستگی به مراکز فرماندهی کاهش یابد و سرعت واکنش افزایش پیدا کند.

تحلیل یکپارچه زنجیره «حسگر تا شلیک» در جنگ مدرن سه تصویری که مشاهده می‌کنیم، اگرچه متعلق به پروژه‌ها و شرکت‌های مختلف هستند، اما همگی یک معماری واحد را نمایش می‌دهند. ایده اصلی این معماری آن است که فاصله زمانی میان کشف یک هدف تا نابودی آن به حداقل برسد و تمام اجزای میدان نبرد در قالب یک شبکه دیجیتال واحد با یکدیگر ارتباط داشته باشند. در این مدل، جنگ دیگر صرفاً رقابت میان سلاح‌ها نیست، بلکه رقابت میان شبکه‌های اطلاعاتی است. مرحله نخست؛ جمع‌آوری اطلاعات(Sensor) نقطه آغاز این زنجیره، حسگرها هستند. برخلاف گذشته که تصور می‌شد حسگر فقط یک رادار یا پهپاد است، در جنگ مدرن تقریباً هر وسیله‌ای که بتواند داده تولید کند، یک حسگر محسوب می‌شود. ماهواره‌ها، پهپادهای شناسایی، هواپیماهای اطلاعاتی، رادارهای زمینی، سامانه‌های شنود الکترونیکی، دوربین‌های حرارتی، نیروهای زمینی و حتی تجهیزات همراه سربازان، همگی به‌طور هم‌زمان اطلاعات را از میدان نبرد جمع‌آوری می‌کنند. به همین دلیل در یکی از تصاویر جمله «هر سرباز و هر دستگاه یک حسگر است» دیده می‌شود که نشان‌دهنده گسترش مفهوم حسگر در نبردهای شبکه‌محور است. مرحله دوم؛ پردازش اولیه داده‌ها اطلاعات خام جمع‌آوری‌شده مستقیماً قابل استفاده نیستند. داده‌ها ابتدا وارد مرحله پردازش می‌شوند تا نویزها حذف شوند، کیفیت تصاویر افزایش یابد، اهداف احتمالی شناسایی شوند و موقعیت دقیق آن‌ها استخراج گردد. در این مرحله سامانه‌ها عملیات تشخیص، شناسایی، طبقه‌بندی و ردیابی هدف را انجام می‌دهند تا داده خام به اطلاعات قابل اتکا تبدیل شود. این فرآیند باعث می‌شود تصمیم‌گیرندگان با اطلاعات دقیق و نه صرفاً تصاویر یا سیگنال‌های پراکنده روبه‌رو باشند. مرحله سوم؛ ادغام اطلاعات (Fusion) مهم‌ترین بخش هر سه تصویر، مفهوم ادغام اطلاعات است. در میدان نبرد مدرن، یک هدف ممکن است به‌طور هم‌زمان توسط چندین حسگر مختلف مشاهده شود. یک پهپاد تصویر آن را ثبت می‌کند، رادار سرعت و مسیر حرکتش را مشخص می‌کند، سامانه شنود ارتباطات آن را دریافت می‌کند و ماهواره نیز موقعیت جغرافیایی آن را تأیید می‌کند. سامانه فرماندهی این داده‌های مختلف را با یکدیگر ترکیب می‌کند و یک تصویر واحد، دقیق و بدون تناقض از وضعیت میدان نبرد ایجاد می‌کند. نتیجه این فرآیند همان چیزی است که در علوم نظامی «تصویر عملیاتی مشترک» نامیده می‌شود. مرحله چهارم؛ تصمیم‌گیری (Decision/C2) پس از تکمیل تصویر عملیاتی، اطلاعات وارد سامانه فرماندهی و کنترل یا C2 می‌شود. در این مرحله فرماندهان یا سامانه‌های هوش مصنوعی ارزیابی می‌کنند که آیا هدف ارزش حمله دارد، چه سلاحی برای انهدام آن مناسب‌تر است، اولویت این هدف نسبت به سایر اهداف چیست و آیا شرایط حقوقی و عملیاتی برای اجرای حمله فراهم است یا خیر. در جنگ‌های جدید، بخش زیادی از این تحلیل‌ها به کمک الگوریتم‌های هوش مصنوعی انجام می‌شود تا زمان تصمیم‌گیری به حداقل برسد. مرحله پنجم؛ انتقال دیجیتال اطلاعات یکی از تفاوت‌های اساسی جنگ‌های مدرن با جنگ‌های گذشته، نحوه انتقال اطلاعات است. در گذشته مختصات اهداف از طریق تماس رادیویی یا پیام‌های صوتی منتقل می‌شد که علاوه بر کندی، احتمال خطا نیز بالا بود. اما در معماری نمایش‌داده‌شده در این تصاویر، اطلاعات از طریق لینک‌های داده تاکتیکی، ارتباطات ماهواره‌ای، شبکه‌های مش، اینترنت نظامی، سامانه‌های ابری و حتی شبکه‌های 4G و 5G منتقل می‌شود. در نتیجه تمام یگان‌های حاضر در میدان نبرد تقریباً به‌صورت هم‌زمان به یک اطلاعات مشترک دسترسی دارند. مرحله ششم؛ اجرای عملیات (Shooter/Effector) در این معماری، «شلیک‌کننده» الزاماً یک هواپیما یا موشک نیست. هر سامانه‌ای که توان اجرای عملیات را داشته باشد، می‌تواند نقش Shooter را ایفا کند؛ از توپخانه و پهپادهای تهاجمی گرفته تا بالگردها، نیروهای ویژه، موشک‌های دوربرد یا حتی واحدهای زمینی. نکته مهم این است که تمام این واحدها از یک بانک اطلاعاتی مشترک استفاده می‌کنند و بر اساس یک تصویر عملیاتی واحد عمل می‌کنند؛ بنابراین هماهنگی میان آن‌ها به‌مراتب بیشتر از جنگ‌های سنتی خواهد بود. مرحله هفتم؛ ارزیابی نتیجه حمله (Battle Damage Assessment) فرآیند پس از شلیک پایان نمی‌یابد. پس از اجرای حمله، حسگرها دوباره فعال می‌شوند تا میزان خسارت واردشده را بررسی کنند. اگر هدف به‌طور کامل منهدم نشده باشد، اطلاعات جدید دوباره وارد چرخه پردازش و تصمیم‌گیری می‌شود و در صورت نیاز حمله دوم یا اصلاح آتش انجام خواهد شد. به همین دلیل زنجیره «حسگر تا شلیک» در واقع یک حلقه بسته است که به‌طور مداوم تکرار می‌شود و پس از هر عملیات، خود را اصلاح می‌کند. نقش هوش مصنوعی در معماری جدید یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این معماری، حضور گسترده هوش مصنوعی در تمام مراحل است.

یک نکته که کمتر درباره آن صحبت می‌شود. وقتی درباره هوش مصنوعی در جنگ صحبت می‌کنیم، ذهن خیلی‌ها به سمت «ربات قاتل» می‌رود. اما احتمالاً بزرگ‌ترین تأثیر هوش مصنوعی جای دیگری خواهد بود: کاهش زمان تصمیم‌گیری. اگر یک فرمانده بتواند پنج دقیقه زودتر از رقیب تصمیم بگیرد، ممکن است همان پنج دقیقه نتیجه یک نبرد را تغییر دهد. در جنگ‌های آینده، برنده کسی است که سریع‌تر یاد می‌گیرد، سریع‌تر تحلیل می‌کند و سریع‌تر تصمیم می‌گیرد. جمع‌بندی هوش مصنوعی قرار نیست به‌تنهایی جای فرماندهان را بگیرد، اما به‌احتمال زیاد نحوه تصمیم‌گیری آن‌ها را دگرگون خواهد کرد. ارتش‌هایی که بتوانند داده‌های بیشتری جمع‌آوری کنند، آن‌ها را سریع‌تر تحلیل کنند و تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند، در میدان نبرد آینده مزیت قابل‌توجهی خواهند داشت. به همین دلیل، رقابت نظامی آینده فقط رقابت بر سر سلاح‌ها نیست؛ رقابت بر سر سرعت پردازش اطلاعات و کیفیت تصمیم‌گیری است.

پهپاد، ماهواره، هوش مصنوعی و فرمانده اما این فناوری یک خطر بزرگ هم دارد. هوش مصنوعی به اندازه داده‌هایی که دریافت می‌کند، خوب عمل می‌کند. اگر داده‌ها اشتباه باشند، نتیجه هم اشتباه خواهد بود. فرض کنید دشمن با استفاده از فریب، تجهیزات ماکت یا عملیات اطلاعاتی، داده‌های نادرست وارد شبکه کند. در این صورت، حتی پیشرفته‌ترین الگوریتم هم ممکن است هدف اشتباهی را پیشنهاد دهد. به همین دلیل، رقابت آینده بر سر داده‌های دقیق‌تر هم هست.در واقع، کیفیت داده گاهی از کیفیت الگوریتم مهم‌تر است

یک مثال واقعی در جنگ اوکراین، هر دو طرف از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر پهپادی و شناسایی تجهیزات استفاده کرده‌اند. در مقیاس بزرگ، انسان نمی‌تواند میلیون‌ها تصویر را به‌سرعت بررسی کند. اما هوش مصنوعی می‌تواند هزاران تصویر را غربال کند و فقط موارد مشکوک را به اپراتور انسانی نشان دهد. در نتیجه، زمان کشف هدف از ساعت‌ها به چند دقیقه کاهش پیدا می‌کند.

زمان تقریبی تحلیل حجم بالای داده اما اینجا یک سوءتفاهم رایج وجود دارد. خیلی‌ها فکر می‌کنند هوش مصنوعی قرار است جای فرمانده را بگیرد. فعلاً چنین چیزی واقع‌بینانه نیست. آنچه امروز در بسیاری از ارتش‌ها در حال رخ دادن است، بیشتر شبیه این است که هوش مصنوعی دستیار فرمانده باشد، نه جانشین او. مثلاً: تصاویر پهپادها را غربال می‌کند. خودروهای نظامی را از خودروهای غیرنظامی تشخیص می‌دهد. مسیرهای مناسب برای حرکت نیروها را پیشنهاد می‌کند. الگوهای حمله دشمن را تحلیل می‌کند. احتمال حمله در یک منطقه را برآورد می‌کند. اما تصمیم نهایی درباره شلیک یا عدم شلیک، در اغلب ارتش‌ها همچنان با انسان است

جایگاه هوش مصنوعی در چرخه عملیات در علوم نظامی مفهومی وجود دارد به نام چرخه OODA که توسط سرهنگ آمریکایی جان بوید مطرح شد. این چرخه چهار مرحله دارد: مشاهده (Observe) جهت‌یابی و تحلیل (Orient) تصمیم‌گیری (Decide) اقدام (Act) هر ارتشی که بتواند این چرخه را سریع‌تر از رقیب طی کند، معمولاً دست بالا را خواهد داشت. حالا تصور کنید در مرحله تحلیل، به‌جای ده‌ها افسر اطلاعاتی، یک سامانه هوش مصنوعی در چند ثانیه هزاران تصویر ماهواره‌ای، داده‌های پهپادی و گزارش‌های میدانی را بررسی کند. اینجاست که سرعت تصمیم‌گیری به شکل چشمگیری افزایش پیدا می‌کند.

جنگ بعدی را موشک‌ها نمی‌برند؛ شبکه‌ها می‌برند قسمت سوم | هوش مصنوعی و جنگ‌ها اگر از کسی بپرسید بزرگ‌ترین تفاوت جنگ‌های امروز با جنگ جهانی دوم چیست، احتمالاً از موشک‌های هایپرسونیک، پهپادها یا ماهواره‌ها نام می‌برد. اما شاید مهم‌ترین تغییر، اصلاً یک سلاح نباشد. بلکه سرعت تصمیم‌گیری باشد. در جنگ جهانی دوم، گاهی ساعت‌ها یا حتی روزها طول می‌کشید تا یک فرمانده از وضعیت میدان نبرد مطلع شود. امروز، یک ماهواره می‌تواند تصویری از میدان نبرد ثبت کند، هوش مصنوعی آن را تحلیل کند، هدف را شناسایی کند و ظرف چند دقیقه اطلاعات را به فرمانده برساند. یعنی چیزی که قبلاً ساعت‌ها زمان می‌برد، حالا ممکن است در چند دقیقه یا حتی چند ثانیه انجام شود. به همین دلیل، بسیاری از ارتش‌ها دیگر هوش مصنوعی را یک فناوری جانبی نمی‌بینند؛ آن را بخشی از چرخه تصمیم‌گیری می‌دانند. ——— قسمت اول قسمت دوم

در ادبیات آکادمیک ما چیزی داریم به نام پیش‌بینی نظری (Theoretical Prediction) یا فرضیه قابل آزمون (Testable Hypothesis)؛ یعنی امروز گزاره‌هایی را بر اساس یک چارچوب نظری ثبت می‌کنی و بعد در یک بازه زمانی مشخص دوباره به آن‌ها برمی‌گردی و اعتبارشان را با شواهد می‌سنجی. گزاره‌هایی برای آزمون تا آبان ۱۴۰۵ ۱. الگوی غالب روابط ایران و آمریکا تا آبان، «مدیریت تنش» خواهد بود نه جنگ تمام‌عیار. درگیری‌ها ادامه پیدا می‌کنند، اما هر دو طرف تلاش خواهند کرد از عبور از آستانه‌ای که جنگ مستقیم و گسترده را اجتناب‌ناپذیر کند، خودداری کنند. ۲. ابزار اصلی فشار، فرسایش تدریجی خواهد بود نه ضربه تعیین‌کننده. به جای یک عملیات سرنوشت‌ساز، مجموعه‌ای از حملات محدود، فشار اقتصادی، عملیات اطلاعاتی و اقدامات بازدارنده به شکل پیوسته ادامه خواهد یافت. ۳. توازن قدرت منطقه‌ای در کوتاه‌مدت تغییر اساسی نخواهد کرد. هیچ‌یک از بازیگران اصلی نه توان حذف کامل طرف مقابل را دارد و نه اراده پرداخت هزینه چنین اقدامی را. بنابراین ساختار کلی موازنه قدرت حفظ می‌شود. ۴. هزینه‌های این وضعیت برای ایران بیشتر از دستاوردهای آن خواهد بود. حتی اگر ایران توان پاسخ‌گویی خود را حفظ کند، ادامه فرسایش می‌تواند هزینه‌های اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک را بیش از منافع احتمالی افزایش دهد. ۵. بازدارندگی دو طرف ضعیف نمی‌شود، بلکه به بازدارندگیِ مدیریت‌شده تبدیل خواهد شد. هدف دیگر جلوگیری از هرگونه حمله نیست؛ بلکه کنترل شدت و دامنه حملات است تا بحران از کنترل خارج نشود. ۶. فضای سیاسی و رسانه‌ای از واقعیت میدانی رادیکال‌تر خواهد بود. اظهارات تند، تهدیدها و روایت‌های رسانه‌ای بسیار شدیدتر از اقدامات عملی خواهند بود و شکاف قابل توجهی میان گفتار و رفتار دیده می‌شود. ۷. هیچ توافق جامع و هیچ جنگ فراگیر تا آبان رخ نخواهد داد. احتمالاً منطقه در همان وضعیت «نه صلح، نه جنگ» باقی می‌ماند؛ یعنی نه تنش پایان می‌یابد و نه به یک جنگ کلاسیک تبدیل می‌شود. ۸. اگر تغییری رخ دهد، بیشتر در شیوه اعمال قدرت خواهد بود تا در اهداف راهبردی. ابزارها، تاکتیک‌ها و شدت اقدامات ممکن است تغییر کنند، اما اهداف کلان بازیگران تقریباً ثابت خواهند ماند.

در علوم سیاسی یک مفهوم مهم وجود دارد که شاید بتوان با زبان ساده اسمش را «جنون امنیت» گذاشت. یعنی وضعیتی که یک دولت آن‌قدر درگیر امنیت خودش می‌شود که دیگر هیچ چیز را خارج از عینک امنیتی نمی‌بیند. در این حالت، هر همسایه، هر گروه، هر تغییر سیاسی و حتی هر بحران انسانی، قبل از اینکه یک مسئله عادی باشد، به‌عنوان یک تهدید بالقوه تعریف می‌شود. اسرائیل امروز یکی از مهم‌ترین نمونه‌های این وضعیت است. بعد از دهه‌ها جنگ، عملیات‌های مسلحانه و تجربه حملات مختلف، ذهنیت امنیتی در ساختار سیاسی و نظامی اسرائیل به بخشی از هویت دولت تبدیل شده است. نتیجه این ذهنیت این است که امنیت دیگر فقط به دفاع از مرزها محدود نیست؛ بلکه باید تهدیدها قبل از نزدیک شدن، در فاصله‌ای دورتر مهار شوند. به همین دلیل است که اسرائیل تلاش می‌کند اطراف خودش یک «هاله امنیتی» ایجاد کند. هاله امنیتی یعنی مرز واقعی کشور دیگر تنها مرز جغرافیایی نیست. اسرائیل ترجیح می‌دهد میان خودش و تهدیدات احتمالی، چندین لایه فاصله ایجاد کند؛ چه از طریق مناطق حائل، چه با عملیات پیش‌دستانه، چه با نفوذ اطلاعاتی و چه با برتری هوایی. از نگاه تل‌آویو، اگر تهدید به مرز برسد، یعنی خیلی دیر شده است. بنابراین باید آن را در لبنان، سوریه، غزه، عراق یا حتی دورتر از این مناطق متوقف کرد. اما اینجاست که یک پارادوکس شکل می‌گیرد. هرچه اسرائیل برای افزایش امنیت خود این هاله را بزرگ‌تر می‌کند، بازیگران منطقه نیز احساس ناامنی بیشتری می‌کنند. آن‌ها هم شروع به تقویت توان نظامی، توسعه موشک‌ها، ایجاد شبکه‌های نیابتی یا افزایش همکاری‌های امنیتی می‌کنند. در نتیجه همان اقدامی که قرار بود امنیت ایجاد کند، باعث تولید تهدیدهای جدید می‌شود. این همان چیزی است که نظریه‌پردازان روابط بین‌الملل آن را معمای امنیت می‌نامند؛ جایی که اقدامات دفاعی یک بازیگر، از نگاه طرف مقابل تهاجمی دیده می‌شود و یک چرخه بی‌پایان از رقابت امنیتی آغاز می‌شود. به همین دلیل، هاله امنیتی اسرائیل فقط یک دیوار یا سامانه دفاع موشکی نیست؛ بلکه یک راهبرد منطقه‌ای است که تلاش می‌کند میدان نبرد را تا حد ممکن از داخل مرزهای اسرائیل دور نگه دارد. اما همین راهبرد، در بسیاری از مواقع، موجب گسترش دامنه تنش در سراسر منطقه نیز می‌شود. شاید بزرگ‌ترین تناقض سیاست امنیتی این باشد که هرچه یک دولت بیشتر به دنبال امنیت مطلق باشد، احتمال دارد ناامنی بیشتری تولید کند. زیرا در روابط بین‌الملل، امنیت مطلق برای یک بازیگر، معمولاً به معنای احساس ناامنی برای بازیگران دیگر است. و از دل همین احساس ناامنی، رقابت، بازدارندگی، مسابقه تسلیحاتی و در نهایت جنگ متولد می‌شود.

۹.نتیجه‌گیری و مهم‌ترین درس نظامی تجربه ژاپن نشان داد که بازسازی موفق تنها با حضور نظامی حاصل نمی‌شود، بلکه به ترکیبی از امنیت، اصلاحات نهادی، بازسازی اقتصادی، مشروعیت سیاسی و پذیرش نسبی از سوی جامعه نیاز دارد. همچنین این تجربه نشان داد که رفتار منظم نیروهای اشغالگر، همراه با تأمین نیازهای اولیه مردم، می‌تواند از شکل‌گیری مقاومت مسلحانه گسترده جلوگیری کند؛ هرچند این نتیجه تحت تأثیر شرایط خاص ژاپن، از جمله تسلیم کامل، حفظ نهاد امپراتوری و پایان جنگ جهانی دوم نیز بود و لزوماً به همه اشغال‌های نظامی قابل تعمیم نیست

۶. دادگاه‌های جنایات جنگی پس از اشغال، دادگاه بین‌المللی نظامی خاور دور (دادگاه توکیو) تشکیل شد تا رهبران سیاسی و نظامی ژاپن را به اتهام جنایات جنگی محاکمه کند. ده‌ها مقام ارشد ژاپنی محاکمه شدند و برخی به اعدام یا حبس‌های طولانی‌مدت محکوم شدند. این دادگاه، در کنار دادگاه نورنبرگ، یکی از پایه‌های شکل‌گیری حقوق کیفری بین‌المللی پس از جنگ جهانی دوم به شمار می‌رود. ۷. وضعیت انسانی در سال‌های نخست اشغال: کمبود شدید مواد غذایی وجود داشت. میلیون‌ها سرباز و غیرنظامی از مناطق اشغالی ژاپن به کشور بازگشتند. نرخ بیکاری بسیار بالا بود. بسیاری از شهرها نیازمند بازسازی کامل بودند. با اجرای اصلاحات اقتصادی و کمک‌های مالی آمریکا، اقتصاد ژاپن از اواخر دهه ۱۹۴۰ به‌تدریج احیا شد و در دهه‌های بعد به یکی از بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان تبدیل شد.

۵. آیا خشونت علیه مردم ژاپن رخ داد؟ بله؛ اما باید میان سیاست رسمی اشغال و تخلفات فردی تفاوت قائل شد. در مقایسه با بسیاری از اشغال‌های دیگر، گزارش‌های مربوط به خشونت سازمان‌یافته علیه غیرنظامیان در دوران اشغال ژاپن محدودتر است. با این حال، پژوهش‌های تاریخی مواردی از غارت، بازار سیاه، درگیری‌های پراکنده، و همچنین تجاوز جنسی و دیگر جرایم توسط شماری از نظامیان را ثبت کرده‌اند. ارتش آمریکا برای بخشی از این تخلفات دادگاه نظامی تشکیل داد و برخی نیروها مجازات شدند. همچنین در هفته‌های نخست پس از ورود نیروهای اشغالگر، دولت ژاپن برای کاهش برخوردهای مستقیم، سازوکارهایی مانند ایجاد مراکز خدماتی ویژه برای نیروهای اشغالگر را به اجرا گذاشت؛ سیاستی که بعدها به‌شدت مورد انتقاد قرار گرفت و در نهایت کنار گذاشته شد

۳.آغاز اشغال پس از تسلیم ژاپن، نیروهای آمریکایی بدون درگیری گسترده وارد کشور شدند. فرماندهی عالی نیروهای متفقین (SCAP) به ریاست ژنرال داگلاس مک‌آرتور اداره کشور را بر عهده گرفت. برخلاف بسیاری از اشغال‌های نظامی، آمریکا تصمیم گرفت امپراتور هیروهیتو را حفظ کند تا از فروپاشی نظم اجتماعی جلوگیری شود. این تصمیم یکی از عوامل مهم ثبات اولیه ژاپن پس از جنگ محسوب می‌شود. ۴. رفتار ارتش آمریکا با مردم ژاپن در ماه‌های نخست، نیروهای آمریکایی وظیفه تأمین امنیت، توزیع مواد غذایی، جلوگیری از قحطی و کنترل بیماری‌های واگیردار را بر عهده گرفتند. هم‌زمان شبکه حمل‌ونقل، مدارس، بیمارستان‌ها و ادارات به‌تدریج فعالیت خود را از سر گرفتند. یکی از مهم‌ترین اقدامات، اصلاحات گسترده سیاسی و اجتماعی بود؛ از جمله تدوین قانون اساسی جدید، اعطای حق رأی به زنان، اصلاح نظام آموزشی، محدود کردن نقش ارتش در سیاست و اجرای اصلاحات ارضی. این تغییرات با هدف جلوگیری از بازگشت نظام نظامی‌گرای پیشین انجام شد.