بُن (ابراهیم رنجبر)

🤺 با کمال مسرت باید اعلام کنم که به زودی در گردهمایی «آناتومی شکست: روایت‌ها، بازنمایی‌ها و یادنامه‌ها» که به همت گروه فلسفه دانشگاه آنتونیانوم ایتالیا، موسسه مطالعات فرهنگی ناپولی ایتالیا و چندی مراکز دیگر درباره روایت شکست در دفتر اول ایلیاد هومر سخن خواهم گفت. ترجمه چکیده مقاله من چنین است: این مقاله آغاز کتاب نخستِ ایلیاد هومر را نه صرفاً پیش‌درآمدی روایی بر خشم آشیل، بلکه صحنه‌ای ممتاز برای آشکارشدن هستی‌شناسیِ شکست می‌خواند. شکست در اینجا تنها وضعیتی نظامی، روان‌شناختی یا اخلاقی نیست، بلکه موقعیتی حدّی است که در آن ساختارهای ترجیحیِ جهان قهرمانی، یعنی پیروزی و شکست، شرافت و بی‌شرافتی، عدالت و ستم، امر فانی و امر ایزدی، معلق می‌شوند و بی‌ثباتی‌شان آشکار می‌گردد. روش مقاله ترکیبی است از خوانش دقیق فیلولوژیک، تحلیل فلسفیِ سبک، تفسیر هستی‌شناختی و تأمل وحدت‌شناختی. مبنای اصلی آن متن یونانی ایلیاد است، به‌ویژه چاپ‌های تی. دبلیو. آلن، مارتین ال. وست و هلموت فان‌تیل. تحلیل بر حرکت آغازین کتاب نخست متمرکز است: زاری خریسِس، رد درخواست او از سوی آگاممنون، نیایشش به آپولون، طاعونی که در پی می‌آید، و سپس خواری و کناره‌گیری آشیل. ادعای محوری مقاله این است که روایت مغلوبان در کتاب نخستِ ایلیاد افقی را آشکار می‌کند که می‌توان آن را «مطلقِ بی‌تفاوت» نامید: افقی وحدت‌شناختی فراتر از دوگانگی اخلاقی، تقابل‌های معین و ترجیحات انسانی. خریسِس با نشانه‌های اقتدار قدسی نزد آخاییان می‌آید، اما به‌زور تا جایگاه مغلوب فروکاسته می‌شود. نیایش او و طاعون آپولون شکست را از سطح تحقیر شخصی به سطح تجلی کیهانی می‌برند. طاعون نظم اخلاقی را به‌نحوی سرراست برقرار نمی‌کند، بلکه از تدبیری ایزدی پرده برمی‌دارد که از تقسیم‌بندی‌های انسانیِ گناه، شایستگی، پیروزی و پاداش فراتر می‌رود. این الگو پس از ربوده‌شدن بریسئیس، در خواری آشیل نیز تکرار می‌شود. آشیل، با آنکه بزرگ‌ترین جنگجوی آخاییان است، در وضعیتی از دست‌دادن و ناتوانیِ آشکار قرار می‌گیرد. مقاله با تکیه بر پژوهش‌های هومریِ شانترن، شادوالت، لاتاتس، ورنان، دتی‌ین، نیگی، ردفیلد و پوچی، و نیز تفسیرهای وحدت‌شناختی از احد در آثار فلوطین، پروکلوس، دماسکیوس، بایروالتس، ترویار، هادو و هالفواسن، استدلال می‌کند که شکست کارکردی سلبی و آشکارگر دارد. شکست معنا را نفی نمی‌کند، بلکه فروپاشی نظام‌های ارزش‌گذاریِ صرفاً انسانی را در برابر مطلقی بی‌طرف آشکار می‌سازد. https://t.me/bon_Ranjbar