Critic l مریم نصر

تکثیر ترجمه‌ها از یک نام یا یک جریان دیگر نه نشانه اشباع فهم که نشانه اشباع سرمایه است. در این اشباع، تفاوت‌ها محو می‌شوند و رقابت به سطحی دیگر منتقل می‌شود: دقت اصطلاحی، روانی نثر، پیش‌گفتارها و حاشیه‌ها. میدان به‌جای تولید اختلاف نظری به تولید اختلاف در ترجمه رو می‌آورد. نزاع‌ها دیگر نه بر سر «چه باید اندیشید» که بر سر «چگونه باید برگرداند» شکل می‌گیرند. نزاع، تکنیکی می‌شود و سیاست معرفت در آن حل می‌گردد.

زمان میدان فلسفه در ایران، زمان انباشت نیست؛ زمان واکنش است. هر چیز باید به‌موقع باشد نه درست. دیر رسیدن، معادل بی‌ارزشی است. این شتاب، اجازه رسوب نمی‌دهد و بدون رسوب، هیچ لایه‌ای شکل نمی‌گیرد. میدان همواره در سطح می‌ماند حتی وقتی وانمود می‌کند به عمق رفته است.

در این صورت‌بندی مولف داخلی نه رقیب که عملا خطاست. خطاست، زیرا قواعد بازی را نقض می‌کند؛ زیرا می‌خواهد از درون مسئله بسازد نه آن که از بیرون نام وارد کند. مولف به‌محض آن‌که دست به تالیف می‌زند در معرض سنجشی قرار می‌گیرد که برای او ساخته نشده است. متن او نه در میدان خود بلکه در میدان دیگری داوری می‌شود؛ داوری تثبیت شده‌ای که نتیجه‌اش از پیش معلوم است. این پیش‌معلومی، صورت کامل خشونت نمادین است.

پاندمی ترجمه پیامدی فراتر از اشباع بازار کتاب دارد: ایستایی مسئله‌ها. ترجمه وقتی به شکل غالب تولید متن بدل می‌شود، افق پرسش را از پیش تعیین می‌کند. مسئله‌ها از بیرون می‌آیند و متن داخلی واکنشی است. در چنین وضعیتی نظریه نه ساخته می‌شود و نه به چالش کشیده می‌شود؛ تنها بازتولید می‌گردد. پژوهشگر ایرانی در این میدان به خواننده‌ای حرفه‌ای بدل می‌شود: کسی که به‌دقت می‌خواند، مقایسه می‌کند و گزارش می‌دهد اما به‌ندرت مسئله می‌سازد. فقدان میدان نقد - به‌معنای فضای پایدار تعارض نظری - این وضعیت را تشدید می‌کند. نقدها مقطعی‌اند، شخصی‌اند و اغلب بر سر وفاداری یا دقت می‌چرخند نه بر سر امکان‌ها. فرم عمومی بحث شکل نمی‌گیرد زیرا اختلاف‌ها به سطح تکنیک فروکاسته می‌شوند.