DinoTrades Future
Открыть в Telegram
Nơi tôi dành tâm huyết một đời ở đây. Trao đổi chiêu thức cùng DinoTrades. Tất cả nội dung chỉ nhằm mục đích thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Thị trường tài sản số biến động mạnh; vui lòng tự nghiên cứu và quản trị rủi ro. For work: @DinoDT
БольшеСтрана не указанаКатегория не указана
627
Подписчики
Нет данных24 часа
Нет данных7 дней
Нет данных30 дней
Архив постов
Repost from N/a
LÀM SAO BIẾT MÌNH ĐÚNG?
Hôlê ae, hôm nay, tôi chỉ muốn thảo luận với ae thêm về câu hỏi: “Làm sao biết những điều mình tin là đúng?” Đây chính là địa bàn của nhận thức luận, tiếng phông bạt gọi là Epistemology.
Nhưng nếu ngay từ đầu tôi mở bài bằng mấy thứ như chủ thể, khách thể, giới hạn nhận thức các kiểu thì khả năng cao ae chưa kịp hiểu cái gì đã lướt mẹ sang xem toptop lắc đuýt. Nên thôi, chúng ta bắt đầu bằng một câu đơn giản hơn.
Ae có tin lõi Mặt Trời nóng khoảng 15 triệu độ C ko?
Chắc phần lớn đều tin. Sách bảo thế, NASA cũng bảo thế. Nhưng nếu tự nhiên có một thằng hâm hỏi: “Mày biết bằng cách nào?” thì hơi khó đấy. Chả nhẽ tôi lại mang nhiệt kế lên cắm vào lõi Mặt Trời? Đến cái nồi lẩu đang sôi tôi còn chẳng dám thò tay vào, nói gì 15 triệu độ.
À, nhưng các nhà khoa học đâu có đo bằng cách ấy. Họ dựng mô hình vật lý từ những thứ quan sát được, rồi kiểm tra bằng dao động Mặt Trời, hạt neutrino sinh ra từ phản ứng nhiệt hạch và đủ thứ bla bla khác. Chính những phép kiểm tra ấy củng cố con số 15 triệu độ kia.
Nhưng làm sao tôi biết họ thực sự đo những thứ ấy? Tôi cũng chỉ đọc báo cáo khoa học thôi mà. Thế thì tìm dữ liệu gốc? Nhưng dữ liệu lại do máy đo tạo ra. Làm sao biết máy chính xác? Phải hiệu chuẩn. Vậy lấy gì đảm bảo việc hiệu chuẩn đúng? Lại dựa vào những phép đo, tiêu chuẩn và lý thuyết khác…
Cứ thế mà truy tiếp, từ một câu hỏi về Mặt Trời, tôi có nguy cơ phải học lại cả nền vật lý hiện đại. Học xong chắc Mặt Trời cũng phát cmn nổ.
Và đây chính là chỗ mấy ae Trái Đất phẳng rất thích khai thác. “Mày đã tự bay ra vũ trụ nhìn Trái Đất tròn chưa? Chưa đúng ko? Thế thì mày tin NASA, tao tin một ông bán sách trên mạng. Hai thằng khác đéo gì nhau?”
Câu hỏi đầu của họ hoàn toàn hợp lý. Nhưng từ chỗ hai người cùng chưa tự kiểm chứng mà kết luận hai lời giải thích đáng tin ngang nhau thì hơi liều. Vì một kết luận khoa học được nâng đỡ bởi rất nhiều phép đo, mô hình và các cách kiểm tra độc lập khác nhau. Giống như một tấm lưới có nhiều sợi đan vào nhau, lưới càng rộng thì muốn tất cả cùng sai một kiểu lại càng khó.
Nhưng ae hội Trái Đất phẳng vẫn có thể vặn tiếp: “Thì mày cũng chỉ đọc người ta bảo đã kiểm chứng độc lập thôi mà. Tao cũng đọc quyển ‘200 bằng chứng Trái Đất ko phải quả cầu’ đây này!”
Ờ nhỉ, đúng mẹ rồi, nhưng mà khoan, có gì sai ở đây ko nhỉ? Đọc tài liệu của NASA thì là nhồi sọ, còn đọc sách của một khứa nào đó thì lại là nghiên cứu khoa học hả? :v
Nhưng mà thôi, nói công bằng thì ông ấy dẫn sách cũng chẳng có gì sai. Quan trọng là những điều trong sách có đứng vững trước kiểm chứng thực tế hay ko. Một mô hình khoa học sẽ phải giải thích được những gì chúng ta đã quan sát, rồi từ đó đưa ra dự đoán để kiểm tra bằng những quan sát mới.
Chẳng hạn, đứng trên bờ biển nhìn một con tàu chạy xa, ta thường sẽ thấy thân tàu khuất dần trước, phần cao nhất còn nhìn thấy sau. Hay từ mô hình Trái Đất hình cầu, ta có thể tính trước khi đi đến một vĩ độ khác thì sẽ thấy những ngôi sao nào trên bầu trời…
Những thứ ấy là thứ mà chính ae có thể tự quan sát, tự đo đạc để đối chiếu với lý thuyết. Nếu kết quả ko khớp và mâu thuẫn với mô hình thì phải xem lại, thậm chí vứt luôn cả lý thuyết đó đi.
Còn ông nào thích bảo Trái Đất phẳng thì cũng phải đưa ra được những dự đoán tương ứng từ mô hình của ông, chứ cứ chơi kiểu gặp bằng chứng trái ngược thì lại đẻ ra thêm “một thằng đang che giấu sự thật”, ai phản bác thì xếp luôn vào phe gà công nghiệp bị nhồi sọ và âm mưu, thì có khi cả thượng đế tham gia cũng ko đủ làm mấy khứa này đổi ý.
Mà nhắc đến thượng đế, chắc có ae sẽ bảo hội Trái Đất phẳng này chẳng khác mẹ gì một tôn giáo. Nghe cũng giống thật, nhưng như thế thì lại hơi oan cho tôn giáo. Cái chúng ta vừa thấy là tư duy giáo điều, và nó có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu, kể cả trong khoa học.
Chẳng hạn, Trái Đất phẳng là một khẳng định về thế giới vật chất, nên có thể kiểm tra bằng quan sát và đo đạc. Còn nếu ae tin cuộc đời có một ý nghĩa thiêng liêng nào đó, thì đấy lại là một câu hỏi khác, mang nhiệt kế ra đo cũng chẳng giải quyết được mẹ gì.
Nhưng nếu một người dùng kinh sách để khẳng định 1 điều gì đó về vũ trụ vật chất, rồi bác bỏ mọi bằng chứng quan sát trái ngược chỉ vì kinh bảo thế, thì lúc này niềm tin ấy đã trở thành giáo điều. Tương tự, một nhà khoa học cũng có thể biến lý thuyết của mình thành giáo điều nếu cứ tìm cách bảo vệ nó bất chấp mọi kết quả kiểm nghiệm.
Thành ra với những điều có thể kiểm chứng, cái nhãn khoa học hay tôn giáo ko quyết định được ai đúng. Quan trọng là chúng ta dựa vào bằng chứng gì để tin, có thể kiểm tra nó bằng cách nào và có chịu thay đổi niềm tin khi thực tại cho thấy mình sai hay ko.
Còn nếu cứ đòi tự mình kiểm chứng mọi thứ đến tận cùng thì sống làm sao nổi. Kiểu đó ra chợ mua mớ rau chắc còn phải tự nghiên cứu quang hợp, phân tích đất trồng, kiểm định phân bón. Đến lúc đủ bằng chứng rau ăn được thì ae đã chết mẹ đói. Vậy nên con người vẫn phải dựa vào những niềm tin và tri thức của người khác.
Mà nói đến chuyện tin người, tôi lại nhớ hồi mới vào nghề trading. Sách bảo gì thì làm, thầy dạy gì thì ghi, chuyên gia phân tích gì thì nghe. Sau một thời gian, tôi bắt đầu biết đủ thứ: hỗ trợ, kháng cự, xu hướng, thanh khoản, tâm lý thị trường… Nói chung kiến thức đã uyên thâm đến mức nếu ko kiếm được tiền thì chắc chắn là do market chưa đủ trình độ để hiểu tôi.
Nhưng sau vài lần nghe thầy phím kèo rồi mất tiền, tôi quyết định từ nay đéo tin bố con thằng nào nữa. Cái gì tự mình kiểm chứng được thì mới tin. :)) Moẹ, vừa chém xong chuyện ko thể tự kiểm chứng hết mọi thứ, quay sang làm ngược ngay. Nhưng ae thông cảm, lúc ấy tôi còn trẻ, mà tiền mất thì đau hơn logic.
Mà thôi ko lan man, quay lại chuyện triết học ae nhé.
---
Cái quyết tâm phải “mắt thấy tai nghe” này thì từng khiến một ông tên là Descartes đau đầu từ mấy trăm năm trước rồi.
Cha này nhận thấy giác quan đôi khi đánh lừa chúng ta. Ví như ae nhìn một vật ở xa thấy nhỏ, lại gần thấy to. Trong giấc mơ, ae cũng có thể nhìn, nghe, sờ, thậm chí yêu đương đủ thứ mà lúc ấy cứ tưởng thật. Thế làm sao biết ngay bây giờ mình đang ko nằm mơ? Descartes thậm chí còn tưởng tượng ra một con ác quỷ cực kỳ quyền năng, chuyên lừa ông về mọi thứ, kể cả toán học.
Nghĩ cũng tội. Người bình thường bị lừa một lần đã cay, ông này tự dựng hẳn một con quỷ tưởng tượng để lừa mình suốt ngày, chỉ nhằm tìm xem còn điều gì ko thể nghi ngờ. Cuối cùng ông tìm được một điểm tựa cực kỳ nổi tiếng: “Tôi tư duy, nên tôi tồn tại.”
Tức là ngay cả khi bị lừa về tất cả, việc ta đang nghi ngờ vẫn cho thấy có hoạt động tư duy đang diễn ra. Ít nhất ta tồn tại trong khi đang tư duy ấy. Nghe cũng chắc chắn phết.
Nhưng từ việc biết mình đang tư duy đến việc biết thế giới ngoài kia thực sự như thế nào vẫn còn một quãng đường dài. Như tôi có thể nghĩ tài khoản mình lãi thêm 100 triệu đô mỗi ngày, nhưng mở app ra nó vẫn hiện số dư âm. Đúng là thực tại có những biểu hiện rất thiếu tôn trọng triết học.
Mà vấn đề còn sâu hơn chuyện giác quan thỉnh thoảng bị lừa. Một cha triết gia người Đức khác tên là Kant từng đặt câu hỏi: Nếu chính những điều kiện nhận thức của con người góp phần quyết định cách thế giới xuất hiện trong kinh nghiệm của ta thì sao?
Theo Kant, chúng ta kinh nghiệm thế giới thông qua những hình thức trực quan như không gian và thời gian, rồi dùng các phạm trù của giác tính, chẳng hạn nhân quả, để tổ chức kinh nghiệm ấy.
Nói nôm na, cái đầu chúng ta ko phải là một camera GoPro mới tinh bóc hộp (thế giới có gì thì thu nguyên xi vào trong). Nó có sẵn những điều kiện khiến việc nhận thức thế giới trở nên khả dĩ. Kiểu như 1 con cá sống trong chiếc bình thuỷ tinh cong từ lúc đẻ ra, cả đời nó chỉ nhìn thế giới qua lớp kính cong ấy, nên ko có cách nào xem ngoài kia thực ra trông thế nào.
Vì vậy Kant phân biệt sự vật như chúng xuất hiện trong kinh nghiệm của ta với “sự vật tự thân”, tức sự vật xét độc lập với những điều kiện nhận thức. Theo ông, ta ko thể lấy những gì xuất hiện trong kinh nghiệm rồi tuyên bố đã biết thực tại tự thân rốt cuộc như thế nào.
11 нояб., 22:20
chứ còn gì nữa, ví trên mạng, e nghèo chết mẹ, lấy đâu ra meme hàng m$ như vậy
04 сент. 2024, 05:09
Bác đi vol đều thui, đoạn team báo khó thì giảm vol xuống hoặc stop một thời gian
02 янв. 2025, 00:51
"Khi Bot call short, nếu không vào short xin cũng đừng long" - Thần chú
24 апр. 2025, 06:02
