Revolutionary Notes (RN)

(၂၀၂၁) ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလမှစတင်၍ P. falciparum ငှက်ဖျားကူးစက်နိုင်ခြေ အလယ်အလတ်နှင့် ကူးစက်နိုင်ခြေ များသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ကလေးငယ်များအတွက် RTS,S/AS01 ငှက်ဖျားကာကွယ်ဆေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုရန် WHO က အကြံပြုထားသည်။ ကာကွယ်ဆေးသည် ကလေးငယ်များတွင် ငှက်ဖျားရောဂါ ကူးစက်မှုနှင့် သေစေနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်သော ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေတို့ကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ 🦟 ကုသခြင်း စောစီးစွာရောဂါရှာဖွေပြီး ကုသခြင်းသည် ငှက်ဖျားရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ရောဂါကြောင့် သေဆုံးခြင်းများကို တားဆီးနိုင်သည့်ပြင် ရောဂါကူးစက်မှုကိုလည်း လျော့ကျစေပါသည်။ ငှက်ဖျားရောဂါ သံသယလူနာအားလုံးကို (မိုက်ခရိုစကုတ်သုံး၍ဖြစ်စေ၊ RDT ဖြင့်ဖြစ်စေ) ကပ်ပါးပိုးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ရောဂါရှိမရှိ အတည်ပြုရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက လမ်းညွှန်ထားပါသည်။ ငှက်ဖျားရောဂါသည် ဆေးဝါးကုသမှုပေးရန်လိုအပ်သော ပြင်းထန်သည့် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပါသည်။ များစွာသော ဆေးဝါးများကို ရောဂါကာကွယ်ရေးနှင့် ကုသရေးအတွက် အသုံးပြုလျက်ရှိပြီး၊ အောက်ပါအချက်များပေါ်မူတည်၍ ဆေးဝါးများကို ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ 👉 ငှက်ဖျားရောဂါအမျိုးအစား 👉 ဆေးယဉ်ပါးသော ငှက်ဖျားရောဂါ ဟုတ်/မဟုတ် 👉 ငှက်ဖျားကူးစက်ခံရသူ၏ အသက်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန် 👉 ငှက်ဖျားကူးစက်ခံရသူသည် ကိုယ်ဝန်ဆောင် ဟုတ်/မဟုတ် စသည့် အချက်များပေါ်မူတည်ပါသည်။ အသုံးများသောငှက်ဖျားကုသရေးဆေးများမှာ အောက်ပါတို့ဖြစ်ပါသည်။ 👉 Artemisinin အခြေခံစုပေါင်းကုထုံးဆေးဝါးများသည် P. falciparum ငှက်ဖျားရောဂါကို ကုသရာတွင် အထိရောက်ဆုံးဖြစ်သည်။ 👉 P. vivax ကပ်ပါးပိုးကြောင့်ဖြစ်သော ငှက်ဖျားရောဂါကို ကုသရာတွင် Chloroquine သည် အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း လမ်းညွှန်ထားပြီး ဆေးယဉ်ပါးမှုမရှိသော နေရာများတွင်သာ အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။ 👉 P. vivax နှင့် P. ovale ကပ်ပါးပိုးကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှု (Relapse) ကို ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက် Primaquine ဆေးဝါးကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။ ငှက်ဖျားရောဂါအတွက်သုံးသော ဆေးဝါးအများစုသည် သောက်ဆေးများဖြစ်ကြပါသည်။ အချို့သော ငှက်ဖျားရောဂါကူးစက်သူများအနေဖြင့် ထိုးဆေးဖြင့်ကုသရန်လိုအပ်ပါက ဆေးရုံ (သို့မဟုတ်) ကျန်းမာရေးဌာနသို့ သွားရောက်ရမည်ဖြစ်သည်။ 🦟 ငှက်ဖျားဆေးယဉ်ပါးခြင်း လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်အတွင်း၊ Artemisinin ဆေးယဉ်ပါးမှု တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွေ့ရပြီး၊ မဟာမဲခေါင်ဒေသရှိ ငှက်ဖျားရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေးကို ကြီးစွာသော ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်စေခဲ့သည်။ အီရီထရီးယား၊ ရဝမ်ဒါ နှင့် ယူဂန်ဒါ နိုင်ငံများတွင် ဖြစ်ပွားကြောင်းအတည်ပြုထားသော Artemisinin တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆေးယဉ်ပါးမှုဆိုင်ရာ လတ်တလောအစီရင်ခံစာများကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးအနေဖြင့် အထူးအလေးထားလျက်ရှိသည်။ ငှက်ဖျားအဖြစ်များသော နိုင်ငံများတွင် ရောဂါကုသမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ချမှတ်နိုင်ရန် အတွက် ငှက်ဖျားဆေးဝါးများ၏ ထိရောက်မှုကို ပုံမှန်စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းများပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပြီး ဆေးယဉ်ပါးမှုများကို စောစီးစွာထောက်လှမ်းသိရှိနိုင်ပြီး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။ 🦟 ငှက်ဖျားရောဂါ ကူးစက်မှုပပျောက်ရေး (Elimination) ငှက်ဖျားရောဂါကူးစက်မှုပပျောက်ရေးဆိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော နေရာဒေသတစ်ခုတွင် သတ်မှတ်ထားသော လုပ်ငန်းစဉ်များဆောင်ရွက်ပြီး ငှက်ဖျားရောဂါ ကပ်ပါးပိုးမွှားကူးစက်ခြင်းကို ဖြတ်တောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရောဂါကူးစက်မှုထပ်မံမဖြစ်ပွားစေရန် ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ်များလည်း လိုအပ်ပါသည်။ 🦟 ငှက်ဖျားရောဂါ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်း (Surveillance) ငှက်ဖျားရောဂါ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းဆိုသည်မှာ ငှက်ဖျားရောဂါဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို စဉ်ဆက်မပြတ်၊ စနစ်တကျ စုဆောင်းခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ သုံးသပ်ခြင်းနှင့် ထိုသတင်းအချက်အလက်များကို ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများရေးဆွဲခြင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းနှင့် ပြန်လည်အကဲဖြတ်သုံးသတ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုရပါသည်။ ငှက်ဖျားရောဂါ ဖြစ်ပွားခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်းဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းစောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းများ တိုးတက်လာပါက ထိခိုက်အများဆုံးသော ဦးတည်အုပ်စုရှိရာ ဒေသများကို ရွေးချယ်ရာ၌ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနကို အထောက်အကူပေးနိုင်ပြီး၊ ပြောင်းလဲသွားသော ရောဂါပုံစံများအတွက် ပြင်ဆင်ရာတွင်လည်း အသုံးဝင်ပါသည်။ ခိုင်မာအားကောင်းသော ငှက်ဖျားရောဂါ ထောက်လှမ်း စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုခြင်းစနစ်များသည် နိုင်ငံအသီးသီး၏ ထိရောက်သော ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ပုံစံများရေးဆွဲရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေပြီး၊ ငှက်ဖျားရောဂါ ထိန်းချုပ်ရေးအစီအစဉ်များ၏ ထိရောက်မှုကိုလည်း ဆန်းစစ်အကဲဖြတ်နိုင်ပါသည်။ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ