Lyrics Notes

«عامه‌پسندی» همیشه تابعی است از «ذائقه‌ی جمعی» و این ذائقه مدام در حال تغییر است. گاهی تعجب می‌کنیم که فلان ترانه در مثلا هفتاد سال پیش چرا باید این اندازه محبوب و مشهور می‌شده است در حالی که با عمده‌ی معیارهای شناخته‌‌شده‌ی هنری نمی‌توان آن را یک «ترانه‌ی خوب» نامید. برای نزدیک‌شدن به پاسخی درست باید ببینیم که در آن زمان چه عامل یا عواملی، ذائقه‌ی جمعی را برای پسند ترانه‌ها شکل داده‌اند. نکته در این است که ذائقه‌ی جمعی برای اقبال به موضوع و فرم و محتوای ترانه‌ها عمدتا هم‌سویی چندانی با اصول هنری ندارد. ترانه‌ی «قاف» نمونه‌ی روشنی است. این ترانه در شرایط معمول، فارغ از ویژگی‌های فنی و هنری مثبت و منفی، مانند بسیاری از ترانه‌های دیگر در این سطح، محدوده‌ای از مخاطب را جذب می‌کند که نمی‌تواند آن را واجد تعاریف یک «ترانه‌ی فراگیر» یا «هیت» کند. اما یک اتفاق، چنین ترانه‌ای را تبدیل به یکی از فراگیرترین ترانه‌های این ایام می‌کند: زمزمه‌ی ترانه توسط یکی از کشته‌های اعتراضات و انتشار ویدئوی آن! بارون اومد و یادم داد تو زورت بیشتره ... ذائقه‌ی جمعی، ترانه را از زبان «حمیدرضا روحی» جذب می‌کند نه صرفا به خاطر قابلیت‌های ترانه بلکه به دلیل کاراکتر خاصی که از «حمیدرضا روحی» در ذهن دارد. یعنی در آینده اگر کسی این کشته‌ی راه آزادی و ارتباطش با این ترانه را نشناسد ممکن است در ارزیابی سلیقه و درک مردم این زمانه در انتخاب ترانه‌های محبوب به نتیجه‌ی خوبی نرسد. ذائقه‌ی یک نسل، یک ترانه را به دلایلی که اکثرا موجه‌اند تبدیل به «خاطره‌ی جمعی» می‌کند و برای نسل‌های بعد گرهی ایجاد می‌کند به نام عامه‌پسندی که اگر این گره باز نشود، آن را به مفهومی مترادف با «بدسلیقگی» بدل خواهد کرد. نسل ما اما می‌داند که این ترانه، عمده‌ی اهمیت، زیبایی و خاطره‌انگیزی‌اش را در ذهن مردمان این روزگار، وام‌دار زیبایی، آزادی‌خواهی و مظلومیت «حمیدرضا روحی» است. @LyricsNotes

حمیدرضا روحی @LyricsNotes

ترانه‌ی «صبح روشن» را بر روی ملودی پژمان فروتن نوشته‌ام و همایون آرام‌فر هم آن را تنظیم کرده است. پژمان این ملودی را بر روی شعر فروغ ساخته و به این دلیل که از شعر به شکل کامل استفاده نشده بود و به پیوستگی آن در ترانه آسیب می‌رسید قرار شد که من کلامی بر همان سبک و سیاق بر آن ملودی بنشانم. از این رو فراز و فرود و بخشی از موسیقی شعر فروغ و‌ مضامین و دایره‌ی واژگانی آن به سروده‌ی من هم راه پیدا کرده است. فروغ فرخ‌زاد تأثیر عمیقی بر نگاه من به شعر و هنر داشته و دارد و این ترانه کم‌ترین ادای احترام به اوست. تجربه‌ی زیبایی بود که با صدای پژمان فروتن به فروغ شعر سرزمینمان تقدیم شد. تو اومدی و با تو خشک‌سالِ من به مرزهای سبزِ ترشدن رسید رسیدی و صدای صد ترانه بود که از گلوی زندگی به من رسید @LyricsNotes

همین اجرای آخر «محمد اصفهانی» نشان می‌دهد که او برخلاف کیفیت اجراهای قدیمی‌اش، هیچ استعدادی در تشخیص ترانه‌ی درست و شرایط مناسب انتشار اثر ندارد. اما از هر دوی این‌ها تاسف‌برانگیزتر بی‌استعدادی مطلق او در تشخیص سمت درست تاریخ است. @LyricsNotes

این که آرشیوداری در مملکت ما بیشتر شبیه یک بلبشو در یک بازار مکاره‌ی قرن هفدهم باشد چیز عجیبی نیست. این نتیجه‌ی سال‌ها مقاومت هم‌زمان مردم و حاکمان در پیوستن به فرهنگ مدرن و به‌روز این حوزه است. البته که نقش حاکمان پررنگ‌تر است. اصل قضیه در نپیوستن ایران به «سازمان تجارت جهانی» است. عضویت در این سازمان باعث می‌شود تحولات عظیم فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و در نهایت، سیاسی، در این مملکت رخ بدهد. اما چرا حاکمان مقاومت می‌کنند؟ دلیل مهمش «شفافیت» است و شفافیت، یک قرص سیانور زیر زبان نظام‌های فاسد است. غرزدن و وای و واویلا کردن‌های صاحبان حق در چندین دهه‌ی گذشته را حاکمان این سرزمین از درِ این گوششان وارد و از دروازه‌ی گوش دیگر خارج کرده‌اند چون قرار نیست با شفافیت، خودزنی کنند. از طرف دیگر بسیاری از ما مردمان هم پا گذاشتن بر حقوق دیگران، عادت روزمره‌مان شده است. پس با غرزدن و زِرناله‌های کلیشه‌ای دنبال حل مشکلات این‌چنینی نباشیم. این بلبشو چاره‌ی بسیار بزرگ‌تری می‌طلبد. @LyricsNotes

ترانه‌های «روز خوب» و «غریبانه» را با وقاحت روی صفحه منتشر کرده‌اند. اسفندیار و شهیار شاید سراغ حقشان بروند اما بعید می‌دانم در این مورد هم، صدایی از زویا و مارتیک بشنویم. موضوع «غریبانه» را به صاحبانش می‌سپارم اما در مورد «روز خوب» نکاتی را لازم به ذکر می‌دانم برای این که افاضات ابلهانه‌ی مندرج در بروشور این صفحه‌ی «غیرقانونی» کسی را گمراه نکند: ظاهرا بروشورنویس ناآگاه با خواندن توضیح زویا زاکاریان در کتابش به این نتیجه رسیده که این نسخه، تمرینی است! اما نکته این‌جاست که زویا در زمان انتشار کتابش و تا زمانی که من نسخه‌ی اصلی را برایش ارسال نکرده بودم، فقط نسخه‌ی تمرینی را شنیده بود و از وجود اجرای اصلی بی‌اطلاع بود. نسخه‌ای که من از آرشیو ویگن داوودی برای ایشان ارسال کردم، اجرای اصلی و نهایی است که هرچند خانم زاکاریان و جناب مارتیک اختیار انتشارش را به شخص من واگذار کردند اما به احترام خانم گوگوش،آن را در اختیار جناب وارطان آوانسیان گذاشتیم تا به شکل دلخواه خانم گوگوش منتشر شود. با دقت در سازبندی نسخه‌ی رسمی متوجه تفاوت‌های مهم آن با نسخه‌ی منتشرشده توسط آرشیودار سرگردنه خواهید شد. @LyricsNotes

ترانه‌های «روز خوب» و «غریبانه» را با وقاحت روی صفحه منتشر کرده‌اند. اسفندیار و شهیار شاید سراغ حقشان بروند اما بعید می‌دانم در این مورد هم، صدایی از زویا و مارتیک بشنویم. موضوع «غریبانه» را به صاحبانش می‌سپارم اما در مورد «روز خوب» نکاتی را لازم به ذکر می‌دانم برای این که افاضات ابلهانه‌ی مندرج در بروشور این صفحه‌ی «غیرقانونی» کسی را گمراه نکند: ظاهرا بروشورنویس ناآگاه با خواندن توضیح زویا زاکاریان در کتابش به این نتیجه رسیده که این نسخه، تمرینی است! اما نکته این‌جاست که زویا در زمان انتشار کتابش و تا زمانی که من نسخه‌ی اصلی را برایش ارسال نکرده بودم، فقط نسخه‌ی تمرینی را شنیده بود و از وجود اجرای اصلی بی‌اطلاع بود. نسخه‌ای که من از آرشیو ویگن داوودی برای ایشان ارسال کردم، اجرای اصلی و نهایی است که هرچند خانم زاکاریان و جناب مارتیک اختیار انتشارش را به شخص من واگذار کردند اما به احترام خانم گوگوش،آن را در اختیار جناب وارطان آوانسیان گذاشتیم تا به شکل دلخواه خانم گوگوش منتشر شود. با دقت در سازبندی نسخه‌ی رسمی متوجه تفاوت‌های مهم آن با نسخه‌ی منتشرشده توسط آرشیودار سرگردنه خواهید شد. @LyricsNotes

بر فراز قله‌ی باور سفر کن بال خود را بازتر کن ... «محمدعلی شیرازی» ۱۳۱۹-۱۴۰۱

«محمدعلی شیرازی» اهل حاشیه نبود. تقریبا هیچ موضع حساسیت‌برانگیزی از او ندیدیم و نشنیدیم. او در همان دایره‌ی ترانه‌سرایی و کارنامه‌ی تاریخی‌اش حرف می‌زد و موضع می‌گرفت. همین هم منزلت او را میان اهالی ترانه حفظ کرده است. سال‌ها پیش از بسیاری از مدعیان ترانه‌ی معاصر ترانه‌پراکندن و خاطره‌ساختن را آغاز و همکاری با بزرگان و شهرت را تجربه کرد و مانند عده‌ای دیگر از هم‌دوره‌هایش در آغاز دوباره‌ی ترانه‌ی رسمی پاپ داخلی در میانه‌ی دهه‌ی هفتاد پس از دو دهه و بیشتر، خاموشی، مشغول به سرودن شد و اتفاقا در آن شروع دوباره هم آثار خاطره‌انگیزی خلق کرد. اما بر خلاف عمده‌ی آن هم‌دوره‌ها، آلوده‌ی صندلی‌های حکومتی نشد. اگر بپذیریم که جایگاه یک ترانه‌سرا بیش از آن‌که به توانایی‌های فنی و ادبی و هنری او وابسته باشد به میزان شنیده‌شدن ترانه‌هایش و رسوب آن ترانه‌ها در خاطره‌ی جمعی نسل‌ها وابسته است، شیرازی صاحب جایگاه مهمی در ترانه‌ی معاصر خواهد بود. با این حال رویکرد هنری او در ترانه‌سرایی خصوصا از منظر سوژه‌پردازی و انتخاب موضوعات انسانی و اجتماعی هم قابل‌توجه‌ است. شیرازی، ترانه‌سرایی بی‌ادعا بود که در بیشتر ژانرها طبع‌آزمایی کرد و در هر میدانی از ترانه، خاطره‌ای ساخت. کاش روزگار ما فرصت‌های بی‌بازگشت جوانی را در سالیان فرهنگ‌خراش پس از بهمن پنجاه‌وهفت از او (و از ما) دریغ نمی‌کرد. یادش گرامی @LyricsNotes

دلتنگم، دلتنگم! دلتنگ از این بیداد ... محمدعلی شیرازی ۲۷ اسفند ۱۳۱۹ _ ۲۵ آذر ۱۴۰۱ @LyricsNotes

هنوز هم در فضای حقیقی و‌ و مجازی دست‌وپازدن‌های تهیه‌کنندگان و خوانندگان و نوازندگان استیج، برای اجراهای زنده برقرار است و برای توجیه این به در و دیوار زدن به حربه‌هایی مثل ابراز نگرانی از توقف رشد و انتشار تولیدات فرهنگی متوسل می‌شوند! اما این نگرانی بابت لطمه به رشد موسیقی و ترانه در غیاب اجراهای صحنه‌ای، دست کم در کشور ما به نوعی شامورتی‌بازی است. در دوره‌ی کرونا نوشتم آن‌هایی که حرفه‌شان نوازندگی در صحنه و یا خوانندگی است کم‌کم باید به فکر یک شغل اقتصادی دیگر باشند. همین اتفاق هم افتاد و به تدریج درآمدهای آن افراد صفر شد. بعد شروع کردند به وای و واویلا که: «چرا اجازه ی اجرا نمی‌دهند و منبع درآمد ما را کور کرده‌اند؟»؛ کرونا فروکش کرد و بخشی از آن‌ها دوباره شروع به کار و درآمدزایی کردند اما اعتراضات اخیر یک بار دیگر و این‌بار با قدرت بیشتر، درِ دکان اجراهای موسیقی را تخته کرد. اوایل اعتراضات هم عده‌ای شروع به غرزدن کردند که «چرا کار ما تعطیل شده؟». این‌بار اما تفاوتش با ماجرای کرونا روشن بود. بخش عمده‌ی بیکاری کرونا حاصل محدودیت‌های حکومتی بود و حالا اما این بیکاری عمدتا حاصل تغییر ذائقه و رویکرد مردم است. مردم را نمی‌توان مجبور کرد که برای منافع یک قشر خاص، جریان اعتراضاتشان را مخدوش کنند. و موزیسین مملکت ما همین تفاوت روشن را خیلی دیر فهمید! البته که بیشترشان می‌فهمند و باز اصرار به عوض‌کردن این رویه دارند. دلیلش هم این است که ذهن عمده‌ی خواننده و نوازنده‌ی پرورش‌یافته در فرهنگ حکومتی، اولویت اولش را کسب منافع اقتصادی و شخصی از این حرفه قرار داده است. حرفه‌ای که در ظاهر، هنر است و در واقع دکان! در همه‌ی دنیا هم همین است. با این تفاوت که این‌جا اکثرا هنرمندانِ ترانه‌سرا و آهنگ‌ساز و تنظیم‌کننده، جنس دکان خواننده و نوازنده را به ثمن بخس و حتی رایگان، تامین می‌کنند و آن‌جا اکثرا خواننده‌ها خودشان تامین‌کننده‌ی عمده‌ی جنس دکان خودشان‌اند و این تفاوت بسیار بزرگی است. همین تفاوت بزرگ است که باعث می‌شود با وجود قانون حقوق مؤلفین و مصنفین، هیچ اراده‌ای برای تأمین حق خالقان آثار وجود نداشته باشد. حتی همان خوانندگان مشهور و مدعی هم موقع ثبت آثاری که یا رایگان خواننده‌اند و یا پول اندکی برایشان پرداخته‌اند در پلت‌فرم‌های کپی‌رایت، نام خالقان آثار را ثبت نمی‌کنند! این بار که سراغ اسپاتیفای و اپل‌میوزیک رفتید ببینید کدام یک از این مدعیان حق و حقیقت، نام خالقان آثار را در شناسنامه‌ی اثر آورده‌اند؟ و مصداق بارز اولویت داشتن پول بر حق را نزد خوانندگان به روشنی ببینید. در چنین شرایطی اما جالب است بدانید که تولیدات موسیقی تقریبا در همان سطح سابق برقرار است. چون همان طور که گفتم، تولید در این حوزه ربطی به پول ندارد. این روزها ترانه‌ها و موسیقی‌ها ساخته می‌شوند و جز آن‌هایی که ربطی به اعتراض و انتقاد دارند باقی در آرشیو می‌مانند تا در زمان مناسب منتشر شوند. پس نگران افول جریان خلق موسیقی و ترانه نباشیم! مدت‌هاست که ترانه‌سرا و آهنگ‌ساز ایرانی برای خلق هنرش کیسه ندوخته و حالا هم با تعطیلی اجراها این جریان متوقف نمی‌شود. @LyricsNotes

بخشی از فلوت آغاز خط وکال نسخه‌ی پیشین سهوا حذف شده بود و در این نسخه اصلاح شد

به مناسبت هشتاد و ششمین زادروز واروژان، نسخه‌ی بی‌کلامی از ترانه‌ی «دریایی» را از مجموعه‌ی پروژه‌ی بازآفرینی آثار واروژان که زیر نظر ویگن داوودی تهیه شده را تقدیم می‌کنیم. اثری که توسط ارکستر جز رادیو ارمنستان به رهبری یرواند یرزنکیان با دقت در جزئیات پارتیتور واروژان اجرا و صدابرداری و میکس و مسترینگ آن توسط ویگن داوودی انجام شده است. @LyricsNotes

به مناسبت هشتاد و ششمین زادروز واروژان، نسخه‌ی بی‌کلامی از ترانه‌ی «دریایی» را از مجموعه‌ی پروژه‌ی بازآفرینی آثار واروژان که زیر نظر ویگن داوودی تهیه شده را تقدیم می‌کنیم. اثری که توسط ارکستر جز رادیو ارمنستان به رهبری یرواند یرزنکیان با دقت در جزئیات پارتیتور واروژان اجرا و صدابرداری و میکس و مسترینگ آن توسط ویگن داوودی انجام شده است. @LyricsNotes