اخبار جامعه پزشکی ایران

👩‍💻 در گذرِ روزهای طبابت؛ روایت‌هایی از تجربه‌های بالینی اعضای کانال طب اطفال مدتی پیش زمانی که کشیک بودم، از یک بیمار در بخش مراقبت‌های ویژه عبور می‌کردم؛ بیماری که به دلیل افت شدید قند خون دچار کما شده بود. ماجرا این‌طور بود:

خانمی حدود ۶۰ ساله، مبتلا به دیابت از حدود ۲۰ سال قبل، که انسولین لانتوس و انسولین رگولار مصرف می‌کرد. آن روز صبح انسولینش را زده و صبحانه هم خورده بود. کمی بعد احساس سنگینی بدن، تاری دید و تعریق شدید پیدا می‌کند. متأسفانه در آن زمان کسی در خانه کنارش نبود، و وارد هیپوگلیسمی شدید شده و بیهوش می‌شود.

حدود یک ساعت بعد خانواده‌اش او را بی‌هوش پیدا کرده و به بیمارستان منتقل می‌کنند. قند خون هنگام ورود حدود ۴۰ بوده است. گلوکز دریافت می‌کند تا به هوش می‌آید و در ICU بستری می‌شود. وقتی شرح حال دقیق‌تری گرفتم، متوجه شدم این اتفاق‌ها برایش جدید نیست؛ حدود ۵ سال است که به‌طور مکرر دچار هیپوگلیسمی و بستری در ICU شده. بارها در بیمارستان‌های بزرگ و خصوصی بستری شده و هر بار گفته‌اند علت، دوز انسولین است و دوزها تنظیم شده، اما مشکل دوباره تکرار شده بود. در این مورد انسولین را قطع کردیم و قند خون را تحت نظر گرفتیم، اما یک الگوی واضح دیده شد: هر روز بین ساعت ۶ تا ۷ صبح قند خون به زیر ۵۰ می‌رسید؛ چیزی که به آن می‌گویند: Morning hypoglycemia این حالت چند روز پشت سر هم تکرار شد. سپس سریع سراغ سدیم رفتم؛ عدد ۱۲۹ بود (پایین). 💡اینجا بود که یک نکته ذهنم را روشن کرد. نگاهم به علت افت قند خون کاملاً تغییر کرد. دیگر فقط بحث تنظیم انسولین نبود؛ یک عامل پنهان وجود داشت. در صبح، هورمون‌هایی مثل کورتیزول و کاتکول‌آمین‌ها معمولا در بالاترین سطح خود هستند تا قند خون را بالا نگه دارند و بدن را برای فعالیت آماده کنند. بنابراین اصولاً باید قند خون در صبح بالا باشد؛ چیزی که به آن می‌گویند: Dawn phenomenon و همچنین مرتبط با پاسخ‌های تنظیمی بدن (counter-regulation) است، و باید آن را از پدیده‌هایی مثل Somogyi phenomenon تفکیک کرد. در نتیجه در این بیمار، افت قند در زمانی رخ می‌داد که انتظار افزایش آن وجود دارد. این یعنی احتمال نقص در کورتیزول وجود داشت. بنابراین درخواست آزمایش کورتیزول صبحگاهی دادم (با وجود مخالفت برخی). نتیجه نشان داد: نارسایی غده فوق‌کلیه (Adrenal insufficiency) که باعث کاهش کورتیزول شده بود و در نتیجه هیپوگلیسمی‌های مکرر و کما ایجاد می‌کرد. پس تشخیص از «تنظیم انسولین» به یک بیماری زمینه‌ای کاملاً متفاوت تغییر کرد و درمان هم کاملاً عوض شد. با اصلاح مشکل، از تکرار این اپیزودهای خطرناک جلوگیری شد؛ اپیزودهایی که می‌توانستند حتی به مرگ منجر شوند. این بیمار سال‌ها در سیستم درمانی با عنوان «افت قند ناشی از انسولین» درمان شده بود، در حالی که علت اصلی پنهان بود: کمبود کورتیزول ✨اینکه من به این تشخیص رسیدم، بیش از آنکه حاصل نبوغ شخصی باشد، لطف خداوند و نتیجه آموزشی بود که مدتی قبل از استادمان، آموخته بودم. مدتی قبل، همراه ایشان بیماری عجیب را دیده بودیم: دختری نوجوان مبتلا به دیابت نوع یک و صرع که با داروهای ضدصرع کاملاً کنترل شده بود. ناگهان دچار مشکلی عجیب شد؛ هر روز رأس ساعت ۷ صبح دچار تشنج‌های شدید می‌شد. همه تصور می‌کردند علت آن تشدید بیماری صرع است و بنابراین دوز داروهای ضدصرع را افزایش می‌دادند، اما هیچ بهبودی حاصل نمی‌شد. تا اینکه یک روز هنگام بروز تشنج، قند خون او اندازه‌گیری شد و مشخص شد که دچار افت شدید قند خون است. گلوکز دریافت کرد و حالش بهتر شد. سپس دوزهای انسولین تنظیم شد، اما مشکل همچنان ادامه داشت. دو سال تمام، تقریباً هر روز ساعت ۷ صبح همین اتفاق تکرار می‌شد؛ تا جایی که مادرش جمله‌ای گفت که هنوز در ذهنم مانده است: «من از ساعت هفت صبح فوبیا گرفته‌ام.» روزی که این بیمار را برای استاد شرح می‌دادیم، ایشان بدون معاینه و فقط با شنیدن داستان بیمار گفتند: «وقتی بیماری هر روز در ساعت مشخصی دچار افت قند می‌شود، باید از خودت بپرسی: کورتیزولش چقدر است؟» برای آن دختر نیز آزمایش کورتیزول درخواست شد و مشخص شد که دچار کمبود شدید کورتیزول است. پس از درمان، افت قندها متوقف شد، تشنج‌ها از بین رفتند، دوز داروهای ضدصرع کاهش یافت و بیمار با حال عمومی خوب به خانه بازگشت. مادرش نیز دیگر از «ساعت هفت صبح» هراسی نداشت. ✨این همان ارزش آموزش بالینی است؛ گاهی یک نکته که از استادی می‌آموزی، می‌تواند چیزی را در ذهن تو روشن کند که از دید بسیاری از افراد باتجربه نیز پنهان مانده باشد و در نهایت جان یک انسان را نجات دهد یا از رنج او بکاهد. @IMS_NEWS 🩺💉👨‍⚕👩‍⚕