از روسی

گفت: سحرگاهی نماز گزاردم، مناجات کردم، گفتم: الهی راضی هستی که من از تو راضیم؟ ندا آمد که: ای کذاب! اگر تو از ما راضی بودی، رضای ما طلب نکردی! — تذكرة الاولياء عطار نیشابوری، ذکر شیخ ابوالحسن حصری И сказал он: Совершил я намаз перед рассветом, повёл беседу с Богом и спросил: «Господи! Доволен ли Ты тем, что я доволен Тобою?» Раздался глас Божий: «Лжёшь ты! Если бы ты был доволен Мною, то не искал бы ты Моего довольства!» — Тазкират ал-аулийа (рассказы о проведниках) 🜇 @Az_rusi

ИСКАЖЕНИЕ В ВОСПРИЯТИИ СДЕЛАНОГО ВЫБОРА Это тенденция задним числом приписывать положительные качества предмету который мы выбираем. Если выбор сделан, то искажение умножает в нашей голове его достоинства, а на недостатки не обращает внимания. Так же, искажение может заставить видеть в вещах, которые мы не выбрали, лишь их отрицательные стороны. — Из списка когнитивных искажений خطا در درک انتخاب در انسان این تمایل وجود دارد که بعد از انجام یک انتخاب، به صورتی گذشته‌نگر ویژگی‌های مثبت را به انتخابش نسبت می‌دهد. وقتی دست به انتخابی می‌زنیم، این خطا باعث می‌شود مزایای انتخابمان را در ذهن چند برابر کنیم و از معایب آن چشم بپوشیم. همچنین باعث می‌شود که در چیزهایی که انتخاب نکرده‌ایم، تنها جنبه‌های منفی‌شان را ببینیم. — برگرفته از فهرست سوگیری‌های شناختی (/خطاهای درک) مترجم: محمدمهدی یزدانی Задним числом: به‌صورت گذشته‌نگر 🜇 @Az_rusi ⎘ @ThinkCritical

«صفت فعلی» و «قید فعلی»؛ دو غلط مصطلح در ادبیات آموزشی و پژوهشی زبان روسی 🜋 اگر نگاهی به مقاله‌ها و کتاب‌ها و نوشته‌های آموزشی و پژوهشی زبان روسی بیندازید (مثلاً این‌جا و این‌جا)، تقریباً در همه‌شان دو ترکیب نادرست و نادقیق و غلط‌انداز «صفت فعلی» و «قید فعلی» برابر причастие و деепричастие روسی به‌ کار رفته‌است که مشخصاً در تضاد با مفهوم و ماهیت دوگانه و ساختار این دو مقوله‌ (در معنای عام آن) در روسی هستند و صرفاً ناظر بر ظاهر صفتی یا قیدی‌شان و نه هویت ساختواژی و نحوی‌ آن‌ها. ❐ نخست این‌که در دو اصطلاح «صفت فعلی» و «قید فعلی»، دو واژهٔ «صفت» و «قید» هستۀ ترکیب‌اند، که در این صورت یعنی причастие یا деепричастие را اساساً «صفت» و «قید» فرض گرفته‌ایم و بدان‌ها تقلیل داده‌ایم؛ در حالی که причастие و деепричастие، مطابق اکثر دستورهای سنتی و روز روسی، از جمله РГ-80، Розенталь، Лекант، از اقسام «مستقل» کلام نیستند، بلکه فرم/وجه خاصی از «فعل»اند که هم ویژگی‌های فعل را دارند و هم ویژگی‌های صفت و قید را (حتا اگر بنا به برخی دیگر از دستورهای روسی، این دو را قسم مستقل کلام در نظر بگیریم، باز هم «صفت فعلی» و «قید فعلی» نادقیق و غلط‌اندازاَند)؛ از قضا مشخصه‌های فعلی در причастие و деепричастие بر مشخصه‌های صفتی و قیدی آن‌ها غلبه دارد، اگرچه که فرم و سر و شکلی صفتی یا قیدی داشته باشند. ◄ مشخصه‌های فعلی причастие از این قرار است: Вид (نمود), время (زمان), залог (وجه), переходность (گذرا یا ناگذر بودن), возвратность (انعکاسی بودن) ◄ و مشخصه‌های صفتی آن: Род (جنس دستوری), число (شمار), падеж (حالت), полная и краткая форма (فرم کوتاه [برای صورت‌ مجهول] یا بلند) ◄ مشخصه‌های فعلی деепричастие: Вид (نمود), переходность (گذرا یا ناگذر بودن), возвратность (انعکاسی بودن), отностительное время (زمان دستوری نسبی [نسبت به فعل اصلی]؛ تقدم یا همزمانی) ◄ و مشخصه‌های قیدی آن: Неизменяемость (تصریف‌ناپذیری), примыкание (مجاورت) ⌬ بنابراین، причастие و деепричастие نه تماماً مشخصه‌های صفت و قید را دارند، نه همۀ مشخصه‌های صرفی فعل را؛ در حالی که صفت (прилагательное) هم کیفیت‌پذیر است (درجات صفت) هم هیچ ارتباطی با زمان و نمود و وجه معلوم و مجهول و غیره ندارد. همچنین اگر причастие را «صفت فعلی» بگوییم، در آن صورت отглагольное прилагательное/наречие را چه باید بنامیم؟ البته که می‌توان گفت «صفت/قید برگرفته/مشتق از فعل» که خود اساساً تعریف همان «صفت و قید فعلی» است. علاوه بر این، «قید فعلی» رفتار نحوی متفاوتی деепричастие دارد. قید معمولاً نقش وابسته به فعل یا قید دیگر دارد؛ در حالی که деепричастие نقش «فعل فرعی یا پیرو» را در جمله دارد (به همین دلیل هم هست که در نگارش آن را با ویرگول از جملۀ پایه جدا می‌کنند). ❉ با این گفته‌ها، причастие و деепричастие دو «وجه/صورت ویژه» (особая форма/репрезентация глагола) از فعل‌اند، نه «صفت و قید». دو معادل «صفت فعلی» و «قید فعلی» به هیچ روی «فعل‌وارگی» این دو قسم کلام را نشان نمی‌دهند، بلکه بیش‌تر نشان‌دهندۀ تعلقشان به حوزۀ اشتقاق/واژه‌سازی‌اند و نه صرف/ساختواژه. برابر درست این دو به‌ترتیب «وجه/صورت وصفی فعل» و «وجه/صورت قیدی فعل» است. در این دو اصطلاح، هم «عدم استقلال» صرفی و نحوی این دو را نشان داده‌ایم هم با حفظ هستۀ «فعل» در ترکیب، ماهیت «فعلی‌»شان را معنکس کرده‌ایم: Причастие: ✓ وجه وصفی/صفتی فعل Деепричастие: ✓ وجه قیدی فعل ⌬ هنگام آموزش زبان در سطحی غیرآکادمیک و پایه شاید و فقط شاید به‌تسامح بتوان از «صفت فعلی» و «قید فعلی» استفاده کرد (هر چند که به هر حال غلط و غلط‌اندازاَند و موجب سوء‌تفاهم دربارهٔ ساختار آن‌ها)، اما در پژوهش‌های تخصصی زبان روسی به فارسی کاربردشان بی‌گمان نادرست است. —محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

منصفانه‌تر بود که هرکس فقط تاوان نفهمی خودش را می‌داد. — فریدون فرخ‌زاد

«Было бы справедливее, если бы каждый расплачивался только за своё собственное невежество.» — Ферейдун Фаррохзад перевод: М. Яздани

Расплачиваться/расплатиться [за что?]: تاوان دادن 🜇 @Az_rusi

Лучше от дураков погибнуть, чем принять от них похвалу. — Антон Павлович Чехов آدم به دست احمق‌ها به هلاکت بیفتد بهتر از این است که مدح و ستایششان را بپذیرد. — آنتون چخوف مترجم: محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

Величайшее богатство народа - его язык! Тысячелетиями накапливаются и вечно живут в слове несметные сокровища человеческой мысли и опыта. — М. А. Шолохов بزرگ‌ترین دارایی یک ملت زبان آن است! چه این‌که گنیجنه‌های بی‌شمار اندیشه و تجربۀ هزاران‌سالۀ بشر، در زبان و واژه جمع و جاوادن می‌شود. — میخائیل شولوخوف مترجم: محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

Болезнь моя только в том, что за двадцать лет я нашел во всем городе только одного умного человека, да и тот сумасшедший! — Антон Павлович Чехов | «Палата № 6» درد من این است که طی بیست سال در تمام شهر فقط یک عاقل پیدا کردم و آن هم دیوانه بود. —آنتون چخوف | اتاق شمارهٔ ۶ مترجم: محمدمهدی یزدانی ••• پی‌نوشت: در شهر یکی کس را هشیار نمی‌بینم /// هر یک بتر از دیگر شوریده و دیوانه «مولانا، دیوان شمس» 🜇 @Az_rusi

Социалисты и коммунисты, по духу учения своего, заказные враги всякого государственного порядка. — Даль Владимир Иванович (1801 — 1872) — русский лексикограф, этнограф, писатель, поэт, драматург سوسیالیست‌ها و کمونیست‌ها بنا به روح آموزه‌هایشان، دشمنان مزدور و سفارشی هر نوع نظام حکومتی هستند. — ولادیمیر ایوانوویچ دال (۱۸۷۲-۱۸۰۱)، نویسنده، قوم‌نگار و فرهنگ‌نویس روس مترجم: محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

Ничто так не опасно для любой страны, как равнодушие народа. — Валентин Григорьевич Распутин (1937 — 2015) — русский писатель, общественный деятель هیچ چیز برای یک کشور خطرناک‌تر از بی‌تفاوتی مردم آن نیست. — والِنتین راسپوتین، نویسندهٔ روس مترجم: محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

Мой верный друг! мой враг коварный! Мой царь! мой раб! родной язык! — Валерий Яковлевич Брюсов (1873 — 1924) — русский поэт, писатель, критик رفیق باوفای من، دشمن حیله‌ساز من تزار من، اسیر من، زبان مادری‌ من —والِری بروسوف، شاعر و نویسندهٔ روس مترجم: محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

Бессильный враг — наш лучший друг; завистливый друг — злейший из наших врагов. — Пётр Яковлевич Чаадаев دشمن ناتوان بهترین دوست است و دوست حسود بدترینِ دشمنان. —پیوتر چادایِف، فیلسوف روس مترجم: محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

پیشنهاد می‌کنم مجموعه‌یادداشت‌های دوست عزیزم، حسین اصغری، دانشجوی دکتری مطالعات روسیه، پیرامون جغرافیا و جغرافیای سیاسی روسیه را در کانال بیریوزا مطالعه کنید. 🜇 @Az_rusi

📌«نقدی بر آموزش زبان روسی در ایران» من مدت‎‌هاست که منتقد چارت «گرامرزده» آموزش زبان روسی هستم. چارتی که علی رغم پرداختن به این حجم از مباحث زبانی، باز هم از آموزش زبان به زبان‌آموزان (به عنوان مهم‌ترین رسالت این رشته) ناتوان است و غالباً دانشجوها پس از ۴ سال تحصیل، کماکان در صحبت به زبان روسی، مشکل دارند. در این مطلب قرار نیست به صورت موشکافانه نقدهای خودم بر آموزش زبان روسی در ایران را بیان کنم، که خود جای ساعت‎ها صحبت و جلسه دارد. قصد دارم مشخصاً از یک خلأ در آموزش حرف بزنم: شناخت جغرافیای روسیه. آموزش زبان روسی در ایران با سابقۀ چند دهه‌ای، همچنان از یک کاستی بنیادین رنج می‌برد: غلبۀ آموزش زبان بر آموزش شناخت «روسیه» به‌عنوان بستر فرهنگی، تاریخی و ژئوپلیتیکی این زبان. در اغلب برنامه‌های کارشناسی زبان روسی، در طول حدود ۱۳۶ واحد درسی، تنها دو واحد به درس «تاریخ و جغرافیای روسیه» اختصاص یافته است؛ آن هم با استادی که گاه به اندازۀ همان جزوه‌ای که تدریس می‌کند هم به تاریخ و جغرافیای روسیه اشراف ندارد! و این دو واحد، سهمی ناچیز است که با نیازهای علمی و حرفه‌ای این رشته تناسبی ندارد. پیامد این وضعیت آن است که بسیاری از دانش‌آموختگان، پس از چهار سال تحصیل، آگاهی محدودی از روسیه دارند و دانسته‌های آنان غالباً به این گزارۀ کلی محدود می‌شود که «روسیه با بیش از ۱۷ میلیون کیلومتر مربع وسعت، پهناورترین کشور جهان است.» این در حالی است که شناخت یک کشور تنها با آگاهی از مساحت یا موقعیت آن حاصل نمی‌شود، بلکه مستلزم درک ساختار فضایی، تنوع اقلیمی، تقسیمات سرزمینی، ظرفیت‌های اقتصادی، مسیرهای ارتباطی و محیط امنیتی آن است. برای دانش‌آموختۀ زبان روسی، آشنایی با جغرافیا و جغرافیای سیاسی روسیه یک دانش جانبی یا تجملی نیست، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از فهم زبان و فرهنگ این کشور به شمار می‌آید. بسیاری از مفاهیم ادبی، تاریخی، رسانه‌ای و حتی واژگان روزمرۀ زبان روسی، ریشه در ویژگی‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیکی این سرزمین دارند. بدون شناخت سیبری، قفقاز، خاور دور، قطب شمال، حوزۀ ولگا، دریای سیاه یا آسیای مرکزی، درک بسیاری از متون، اخبار و تحلیل‌های روسی ناقص خواهد بود. از سوی دیگر، روسیه یکی از مهم‌ترین بازیگران نظام بین‌الملل است و سیاست داخلی و خارجی آن تا حد زیادی تحت تأثیر مؤلفه‌های جغرافیایی شکل می‌گیرد. ازاین‌رو، دانش‌آموختۀ زبان روسی باید بتواند فراتر از ترجمۀ واژگان و قواعد دستوری، منطق فضایی و ژئوپلیتیکی این کشور را نیز درک کند. چنین شناختی نه‌تنها کیفیت ترجمه و تحلیل متون روسی را ارتقا می‌دهد، بلکه زمینه را برای فهم عمیق‌تر سیاست، اقتصاد، فرهنگ و رفتار بین‌المللی روسیه فراهم می‌سازد. در ادامۀ این مسیر، تلاش خواهم کرد مجموعه‌ای از یادداشت‌های کوتاه را دربارۀ جغرافیا و جغرافیای سیاسی روسیه منتشر کنم. هدف از این سلسله مطالب، ارائۀ تصویری منسجم و درعین‌حال ساده از مهم‌ترین ویژگی‌های جغرافیایی این کشور است؛ ویژگی‌هایی که درک آن‌ها برای فهم تاریخ، فرهنگ، اقتصاد، امنیت و سیاست خارجی روسیه ضروری است. این یادداشت‌ها قرار نیست جایگزین منابع دانشگاهی یا آثار تخصصی شوند، بلکه می‌کوشند اطلاعات پایه‌ای و درعین‌حال کاربردی را در اختیار علاقه‌مندان قرار دهند؛ اطلاعاتی که هر دانشجوی زبان روسی، پژوهشگر علوم سیاسی، مترجم یا علاقه‌مند به مطالعات روسیه باید از آن‌ها آگاه باشد. در این مجموعه، موضوعاتی همچون موقعیت جغرافیایی روسیه، تقسیمات سرزمینی، مناطق طبیعی، رودخانه‌ها، دریاها، رشته‌کوه‌ها، اقلیم، منابع طبیعی، کریدورهای ارتباطی و سایر مؤلفه‌های ژئوپلیتیکی این کشور به‌صورت مرحله‌به‌مرحله بررسی خواهند شد. امید است این مطالب بتوانند خلأ موجود در آموزش مقدماتی جغرافیای روسیه را تا حدودی جبران کرده و زمینه‌ای برای شناخت عمیق‌تر این قدرت بزرگ اوراسیایی فراهم آورند. برای بخش نخست از تقسیمات کشوری روسیه شروع خواهم کرد. ____ 📸 دریاهای اطراف روسیه 💻 کانال بیریوزا | حسین اصغری | @Birioza

موردوویا (Мордóвия)؛ سرزمین آدم‌خواران؟ ❉ یکی از ۲۱ جمهوری فدراسیون روسیه جمهوری موردوویا (صورت نویسه‌گردان‌شده) است. موقعیت موردوویا روی نقشه شامل بخش‌های پیرامون میانهٔ رود وُلگا در روسیه است و ساکنان آن به یکی از زبان‌های فینو-اوگری (اورالی) سخن می‌گویند. نام این جمهوری برگرفته است از قوم‌نام «مورْدْوین/مورْدْوا» (Мордвин/Мордва) و این قوم‌نام نیز، به گفتهٔ الکساندر پیپِرسکی، زبان‌شناس روس (اینجا) برگرفته از یکی از زبان‌های ایرانی به معنای «مرد یا انسان» است:

در جمهوری موردوویا دو قوم فینو-اوگری خویشاوند زندگی می‌کنند که اِرزیا (Эрзя) و موکشا (Мокша) نامیده می‌شوند. نام این دو قوم در بیرون از این جمهوری چندان شناخته‌شده نیست؛ اگر هم کسی بخواهد به مردمان این اقوام اشاره کند، به‌احتمال زیاد از واژهٔ «موردوین/موردْوا» استفاده خواهد کرد. واژهٔ Мордвин («مورْدْوین») و Мордовия («موردوویا») برگرفته از ریشه‌ای فینو-اوگری به معنای «انسان»اند؛ همین ریشه در هر دو زبان مُردُویایی، یعنی موکشایی و اِرزیایی به معنای «مرد» و به شکل «мирде» («میرده») باقی مانده‌است. این واژه برگرفته از زبانی ایرانی است (مقایسه کنید با واژهٔ فارسی märd به معنای «مرد»). خود این واژهٔ ایرانی به ریشهٔ نیای هندواروپایی -mrto* به معنای «فانی» بازمی‌گردد. در این ریشه، بن معروف mer- (mr-) به معنای «مردن» را می‌بینیم که هم در واژهٔ روسی смерть (مرگ)، هم در واژهٔ انگلیسی murder (قتل) و هم در واژهٔ فرانسوی mort (قتل) دگر بار آن بازمی‌یابیم.

همچنین موکشین و همکاران در مقالهٔ "مُردوا"؛ قوم‌نام یا لقب؟ (تقاطع دیدگا‌ه‌ها) (این‌جا) به روایت‌های گوناگون پیرامون اشتقاق قوم‌نام مُردوا پرداخته‌اند. پاسونِن، شاخماتوف و اسمیرنوف (همان‌جا) قوم‌ موردوا را با آندروفاگ‌ها (آدم‌خواران) در روایات هرودوت یکی می‌پندارند و موردوا را نوعی برون‌قوم‌نام/اَلّواِتنونیم (=alloethnonym) می‌دانند:

در ایرانی باستان، این واژه به‌صورت «مُردخوا» (мордхва) یا «مُردخوار» (мордхвар) (≈[mordxwâ[r*) تلفظ می‌شده به معنای «آدم‌خوار».

ظاهراً این‌که موردوین‌ها کاربرد این واژه‌ را در روسی نسبت‌به خودشان توهین تلقی می‌کنند، مربوط به همین‌جاست. •••پی‌نوشت ۱: موردوای روسی، در کنار شمار چشمگیری واژه‌های ایرانی دیگر، گویا از یادگارهای اقوام ایرانی سکایی در روسی است. •••پی‌نوشت ۲: می‌دانیم که در فارسی یکی از معانی نخست مرد «انسان، بشر، مردم» بوده‌است: تا مرد سخن نگفته باشد /// عیب و هنرش نهفته باشد (گلستان) —محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

موردوویا (Мордóвия)؛ سرزمین آدم‌خواران؟ ❉ یکی از ۲۱ جمهوری فدراسیون روسیه جمهوری موردوویا (صورت نویسه‌گردان‌شده) است. موقعیت موردوویا روی نقشه شامل بخش‌های پیرامون میانهٔ رود وُلگا در روسیه است و ساکنان آن به یکی از زبان‌های فینو-اوگری (اورالی) سخن می‌گویند. نام این جمهوری برگرفته است از قوم‌نام «مورْدْوین/مورْدْوا» (Мордвин/Мордва) و این قوم‌نام نیز، به گفتهٔ الکساندر پیپِرسکی، زبان‌شناس روس (اینجا) تحریف واژه‌ای از یکی از زبان‌های ایرانی به معنای «مرد یا انسان» است:

در جمهوری موردوویا دو قوم فینو-اوگری خویشاوند زندگی می‌کنند که اِرزیا (Эрзя) و موکشا (Мокша) نامیده می‌شوند. نام این دو قوم در بیرون از این جمهوری چندان شناخته‌شده نیست؛ اگر هم کسی بخواهد به مردمان این اقوام اشاره کند، به‌احتمال زیاد از واژهٔ «موردوین/موردْوا» استفاده خواهد کرد. واژهٔ Мордвин («مورْدْوین») و Мордовия («موردوویا») برگرفته از ریشه‌ای فینو-اوگری به معنای «انسان»اند؛ همین ریشه در هر دو زبان مُردُویایی، یعنی موکشایی و اِرزیایی به معنای «مرد» و به شکل «мирде» («میرده») باقی مانده‌است. این واژه برگرفته از زبانی ایرانی است (مقایسه کنید با واژهٔ فارسی märd به معنای «مرد»). خود این واژهٔ ایرانی به ریشهٔ نیای هندواروپایی -mrto* به معنای «فانی» بازمی‌گردد. در این ریشه، بن معروف mer- (mr-) به معنای «مردن» را می‌بینیم که هم در واژهٔ روسی смерть (مرگ)، هم در واژهٔ انگلیسی murder (قتل) و هم در واژهٔ فرانسوی mort (قتل) دگر بار آن بازمی‌یابیم.

همچنین موکشین و همکاران در مقالهٔ "مُردوا"؛ قوم‌نام یا لقب؟ (تقاطع دیدگا‌ه‌ها) (این‌جا) به روایت‌های گوناگون پیرامون اشتقاق قوم‌نام مُردوا پرداخته‌اند. پاسونِن، شاخماتوف و اسمیرنوف (همان‌جا) قوم‌ موردوا را با آندروفاگ‌ها (آدم‌خواران) در روایات هرودوت یکی می‌پندارند و موردوا را نوعی برون‌قوم‌نام/اَلّواِتنونیم (=alloethnonym) می‌دانند:

در ایرانی باستان، این واژه به‌صورت «مُردخوا» (мордхва) یا «مُردخوار» (мордхвар) (≈[mordxwâ[r*) تلفظ می‌شده به معنای «آدم‌خوار».

ظاهراً این‌که موردوین‌ها کاربرد این واژه‌ را در روسی نسبت‌به خودشان توهین تلقی می‌کنند، مربوط به همین‌جاست. •••پی‌نوشت ۱: موردوای روسی، در کنار شمار چشمگیری واژه‌های ایرانی دیگر، گویا از یادگارهای اقوام ایرانی سکایی در روسی است. •••پی‌نوشت ۲: می‌دانیم که در فارسی یکی از معانی نخست مرد «انسان، بشر، مردم» بوده‌است: تا مرد سخن نگفته باشد /// عیب و هنرش نهفته باشد (گلستان سعدی) —محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

••• چند واژهٔ مهم و کلیدی مرتبط با بحران تنگهٔ هرمز ۱. تنگه هرمز: Ормузский пролив ۲. خلیج: Залив ۳. مسیر کشتیرانی: Судоходный путь ۴. موقعیت استراتژیک: Стратегическое положение ۵. مبدأ/نقطه ورود: Точка входа ۶. نفت‌کش: Нефтяной танкер ۷. حمل‌ونقل انرژی و حامل‌های انرژی: Транспортировка энергии и энергоносителей ۸. تجارت جهانی: Мировая торговля ۹. گذرگاه حیاتی: Жизненно важный проход ۱۰. تدارکات/آمادگی/تجهیز: Снабжение ۱۱. جریان انرژی: Энергетический поток ۱۲. امنیت دریایی: Морская безопасность ۱۳. گشت‌زنی دریایی: Морское патрулирование ۱۴. محاصره: Блокада ۱۵. بازداشت کشتی: Задержание судна ۱۶. تهدید: Угроза ۱۷. تنش نظامی: Военная напряженность ۱۸. ناوگان دریایی: Военно-морской флот ۱۹. ناوشکن: Эсминец ۲۰. قایق‌های کوچک تندرو: Малые скоростные катера ۲۱. مین دریایی: Морская мина ۲۲. تلفات/آسیب: Потери / Ущербы ۲۳. حق عبور بی‌وقفه: Право транзитного прохода ۲۴. آزادی دریانوردی: Свобода судоходства ۲۵. قوانین دریایی: Морское право ۲۶. نقض قوانین: Нарушение законов ۲۷. ادعای حاکمیت: Претензия на суверенитет ۲۸. مداخلۀ خارجی: Иностранное вмешательство ۲۹. گزارش‌های اطلاعاتی: Разведывательные данные ۳۰. بستن تنگه/تهدید به بستن آن: Перекрыть пролив ۳۱. حقوق بین‌الملل و سیاست: Международное право и политика ۳۲. مسائل امنیتی و نظامی: Безопасность и военные вопросы ۳۳. حمل‌ونقل دریایی و انرژی: Морские перевозки и энергетика ۳۴. اقتصاد جهانی: Мировая экономика ۳۵. آسیب‌زدن به اقتصاد جهانی: Бить по мировой экономике ۳۶. ناو هواپیمابر: Авианосец —محمدمهدی یزدانی ⧉ @Az_rusi

◢ [Сколько, как, куда, что] ни + НСВ (императив или форма прошедшего времени] بیان عدم سازش عمل و نتیجه در جملهٔ مرکب = هر قدر هم...، هر طور هم...، هر جور که... ► Сколько ни проси - не продадут билет. هر چه درخواست کنی، بلیت نمی‌فروشند. ► Сколько ни говори слово халва, во рту слаще не становится. با حلواحلوا گفتن دهان شیرین نمی‌شود. ► Как ни говори, а родной язык всегда останется родным. هر چه هم بگویی (باشد)، زبان مادری همیشه زبان مادری است. ► Сколько ни спрашивал, ответа я не получил. هر قدر پرسیدم، جوابی دریافت نکردم. ► Смерть, сколько ни думай, воображению не поддается. مرگ، هر قدر هم که به آن فکر کنی، در خیال نمی‌گنجد. ► Сколько ни ешь, хочется ещё кусочек. هر قدر هم بخوری، باز هم یک تکهٔ دیگر می‌خواهی. ► Сколько ни рассказывай об Алтае - его надо видеть, там надо быть! هر قدر از آلتای بگویم فایده ندارد. باید خودت بروی و آن‌جا را ببینی. ► Сколько ни езди, ни ходи, тебе конца тут не найти. هر قدر هم که بروی، تهش را پیدا نمی‌کنی. ••• پی‌نوشت: در فارسی معیار فعل در بند پیرو عدم سازش به صورت مثبت به کار می‌رود، اما در برخی لهجه‌ها و گویش‌ها، مانند مشهدی، فعل منفی به کار می‌رود. — محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi

سکولاریزاسیون خط ❖ زبان و خط یونانی کمابیش همان نسبتی را با روسی دارد که زبان و خط عربی با فارسی دارد: یونانی و عربی هر دو زبان دین و علم بوده‌اند. علاوه بر این یونانی برای روسیه زبان تمدن و فرهنگ نیز بوده‌است، که در این دو مورد آخر فارسی به‌علت پیشینهٔ تمدنی و فرهنگی درازمدت ایران‌زمین دست‌کم تا قرون چهار و پنجم هجری به دلایلی کمتر از عربی تأثیر پذیرفته‌ بوده‌‌است. ✺ یکی از قاعده‌هایی که در خط فارسی امروز می‌بینیم نگارش حروف عربی در وام‌واژه‌های عربی است. در روسی نیز قاعده‌ای مشابه در نسبت وام‌واژه‌های یونانی وجود داشته‌است. در خط سیریلیک روسی تا پیش از اصلاحات خط در دوره‌های مختلف، از جمله در زمان پتر یکم (۱۷۱۰-۱۷۰۸)، حروف یونانی سیریلیک، حتا اگر واج متناظر روسی نمی‌داشتند (مانند ѳ و نیز Ѯ, Ѵ)، در نگارش وام‌واژه‌های یونانی به کار می‌رفتند تا از این طریق ریشهٔ این واژه‌ها در خط گم نشود و هم این‌که به زبان مقدس دینی هم ادای احترام کرده باشند. چرا که اساساً ایجاد خط در سرزمین روس از رهاوردهای مسیحیت ارتدکس و ابزار تبلیغ آن بوده‌ و کلیسای ارتدکس روسیه خود را به‌نوعی متولی خط می‌دانسته‌است. پس از اصلاحات خط توسط پتر یکم، یا به تعبیری دیگر، سکولاریزاسیون خط و بیرون کشیدن آن از انحصار کلیسا، برخی از باورمندان مسیحی دستور خط جدید را، که خط شهروندی (гражданский шрифт) هم نام گرفته بود، نپذیرفتند و آن را در نگارش متون دینی و مذهبی به کار نبردند. حتا فرقهٔ «باورمندان قدیم» (старообрядцы) تا به امروز به خط و نگارش پیش از اصلاحات پتر یکم وفادار مانده‌است. طی اصلاحات پتر، نشانه‌های تزئینی خط سریلیک حذف و نظام عددنویسی هندی-عربی به آن افزوده شد. تا پیش از این، مطابق سنت دستور خط یونانی، اعداد را در سریلیک با حروف می‌نوشتند. ✼ قاعدهٔ حفظ حروف یونانی به‌مرور در ساده‌سازی خط روسی مخصوصاً طی اصلاحات خط در دورهٔ شوروی کنار گذاشته شد تا رابطهٔ یک‌به‌یک واج و حرف در خط غالب شود و در نتیجهٔ آن، خط روسی با کاهش فاصلهٔ ملفوظ و مکتوب دقیق‌تر و از پی آن آموزش‌پذیرتر شود. این اصلاحات، جدای از اهداف آموزشی آن، برای حکومت نوپای روسیهٔ شوروی در گسترش زبان روسی و اندیشهٔ کمونیسم و آموزه‌های مارکس و انگلس و لنین و جامعهٔ بی‌طبقه در سراسر جهان اهمیت داشت و رسیدن به این مهم از راه خطی سخت‌خوان و پر از نشانه‌های غیرضرور دشوار می‌نمود. ✽ پس از اصلاحات خط روسی در ۱۹۱۸ کسان بسیاری از این اصلاحات شاد و راضی بودند؛ مانند کودکان و خیل عظیمی از دهقانان نوسوادآموز، و شمار زیادی هم ناراضی؛ مانند نسل باسواد قدیم و بروکرات‌ها و نویسندگان بنامی چون ایوان بونین و الکساندر بلوک و دیگران که چشم و دستشان به خط تازه رضایت نمی‌داد. برخی از این نویسندگان روس خط قدیمی و حتا برخی نشانه‌های غیرضرور آن را، مانند ъ در پایان واژه‌های پایان‌گیر به همخوان را در آفرینش ادبی مهم می‌دانستند. ایوان بونین، برندهٔ نوبل ادبیات ۱۹۳۳، که از همان آغاز با هر چه شورویایی بود سر ناسازگاری داشت، حاضر به پذیرش خط جدید نبود، آن هم به این علت که «شرورانه‌ترین و دروغین‌ترین و پست‌ترین چیزهای دنیا بدان نوشته شده‌است». ✾ در ایران، بخش مهمی از اصلاحات خط فارسی، مانند کنار گذاشتن حروف عربی از املای واژه‌های پارسی و فرنگی و یا استفاده از نیم‌فاصله در جدا کردن تکواژها و غیره، در دهه‌های اخیر انجام شده و به ساده‌سازی و آموزش‌پذیری بهتر آن کمک کرده‌است. با این حال، هنوز یکی از قاعده‌های مهم نگارش و خط فارسی، حفظ حروف عربی در واژه‌های عربی است، به دلایل تاریخی و زبانی و مذهبی و حتا زیبایی‌شناختی که از قضا بیشتر مسائل املایی فارسی هم از همین‌جا است. ❉ اکنون با وجود دشواری‌های گوناگون خط فارسی چه برای انسان ایرانی و چه برای ماشین، به هر حال، دو مسیر پیش رویمان است: این‌که نگاهمان به گذشته باشد؛ یعنی نگه‌داشتن ریخت عربی واژه‌ها و مهم‌تر از آن حفظ عدم‌ تناظر یک‌به‌یک میان واج‌ها و حروف فارسی، یا نگاهمان به آینده باشد؛ یعنی ساده‌سازی خط و افزایش دقت و آموزش‌پذیرتر کردن آن علی‌العموم برای فارسی‌زبانان و علی‌الخصوص برای فارسی‌آموزان در سراسر جهان. پیشنهاد می‌کنم دو یادداشت زیر دربارهٔ اصلاحات خط روسی را بخوانید: https://gramota.ru/journal/stati/zhizn-yazyka/graficheskaya-sekulyarizatsiya-kak-sozdavali-grazhdanskuyu-azbuku https://gramota.ru/journal/stati/yazykovaya-politika/reformy-russkoy-orfografii —محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi ❁ @Farsiyat

جالبه بدونید پرمترادف‌ترین واژه در زبان روسی قید شدت ОЧЕНЬ به معنی «خیلی، بسیار» هست. این قید بیش از ۱۰۰ تا هم‌معنی نزدیک در روسی داره: https://ria.ru/20260627/slovo-2101389103.html پی‌نوشت: این تعداد بالای قیدهای شدت در روسی نشون می‌ده که روس‌زبان‌ها تا چه اندازه به جزئیات و ظرافت‌های مقولهٔ «شدت/интенсивность» توجه دارن و «انواع شدت» رو با قیدهای مختلف بیان می‌کنن؛ برای همین، تمایزات معنایی و بافتی و سبکی گوناگونی برای این مقوله قائل هستن که باعث ایجاد محدودیت‌های هم‌نشینی شده. قید очень معمولاً همراه با یک قید کیفی دیگه به کار می‌ره (نمونه: очень сильно, очень хорошо, очень быстро)، ولی با بعضی از فعل‌ها می‌تونه به‌تنهایی به‌ کار بره: Я очень хочу. Я очень люблю. Я очень уважаю. Я очень надеюсь. Мне очень нравится. قید شدت очень با تعدادی از فعل‌ها اصلاً به‌کار نمی‌ره به‌جاش باید از قیدهای دیگه استفاده کنیم؛ مثلاً: × Очень думать ✓ Много думать × Очень работать ✓ Много работать —محمدمهدی یزدانی 🜇 @Az_rusi