کتابهای ممنوعه

🛑 رفع حجاب اجباری، صدایی نه چندان بلند اما شجاعانه 🖋 نوشته محمد امیری (مدیر کانال کتابهای ممنوعه) 🔹بحث حجاب زنان در دوره‌ رضا شاه داغ شد، اما زمزمه‌های مخالفت با حجاب از دوران مشروطه شروع شده بود. مخالفت با حجاب در آن دوره نه به معنای نداشتن پوشش سر و انتخاب آزادانه‌ لباس در اماکن عمومی، بلکه فقط به معنای کمتر کردن لباس مرسوم زنان بود که دست و پای آنها را بسته و خانه‌نشین‌شان می‌کرد. در آن دوره، پوشش زنان چادرهایی بود که از سر تا پایشان را می‌پوشاند و فقط چشم‌هایشان از پشت روبند توری یا قلاب‌دوزی‌شده که در زیر چادر به صورت می‌انداختند، به بیرون دید داشت. ◀ نخستین بار در سال ۱۲۲۷ خورشیدی، طاهره قره العین، یکی از رهبران جنبش بابی، با برداشتن روبنده از صورتش در ملا عام کشف حجاب کرد، اما در سال‌های پس از مشروطه بود که برخی زنان تحصیل‌کرده، با کنار گذاشتن روبنده‌ و نوشتن مقالاتی در مخالفت با حجاب، فضا را برای تغییر پوشش زنان آماده می‌کردند. در همین دوره، زنانی همچون عصمت مستوفی آشتیانی، در اقدامی رادیکال‌تر در مجامع خصوصی دوستانه و خانوادگی، چادر و روسری را نیز از سر بر می‌داشتند. این‌گونه حرکت‌ها عمومیت نداشت و به فضای عمومی کشانده نمی‌شد؛ اما معاشرت زنان مسلمان و غیرمسلمان و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی مشترک آنها یکی از عرصه‌هایی بود که در آن مسئله‌ حجاب به چالش کشیده می‌شد. هرچند زنان غیرمسلمان در عرصه‌های عمومی از قوانین حجاب مسلمانان تبعیت می‌کردند، اما در خلوت حجاب نداشتند یا میزان حجاب‌شان بسیار کمتر بود. به طور خاص، زنان بهائی که در شبکه‌های خانوادگی مسلمانان رفته بودند، شروع به برقراری ارتباط و معاشرت با مردان و بیرون رفتن از منزل بدون روبنده کردند. زنانی که در دوره‌ مشروطیت انجمن‌هایی را راه‌اندازی کرده بودند مورد این سوءظن قرار داشتند که تحت تاثیر زنان بابی یا بهائی قرار دارند و گرایش به کشف حجاب دارند. ◀ البته، باید توجه داشت که در نخستین سال‌های پس از مشروطه، فعالان زن تلاش خود را بر تاسیس و گسترش مدارس دخترانه متمرکز کرده بودند و بسیاری از آنها به بحث حجاب، که می‌توانست فضا را برای آموزش دختران تنگ‌تر کند، وارد نمی‌شدند. با این حال، گسترش "فحشا و ‌بی‌حجابی"، یکی از اولین اتهاماتی بود که اغلب دامن‌گیرِ مدارس دخترانه و فعالان زن می‌شد. بی‌حجابی، که در آن دوران اغلب به معنای برداشتن روبنده با حفظ روسری و چادر بود، اتهامی بود که هم جامعه‌ سنتی و مذهبی‌ آن روز به شدت به آن واکنش می‌داد، و هم بسیاری از مشروطه‌خواهان از موصوف شدن به حمایت از آن حذر می‌کردند. برای نمونه، وقتی در سال ۱۲۸۶ گروهی‌ از زنان بی‌حجاب در تهران به خیابان آمدند و شعار دادند: " زنده باد مشروطه، زنده باد آزادی، مشروطه به ما آزادی داده و ما باید از قیود دینی آزاد باشیم و هرطور که می‌خواهیم زندگی کنیم "، مشروطه‌خواهان هرگونه ارتباطی با این زنان را انکار کرده و مدعی شدند که آنان زنان فاحشه‌ای هستند که از سوی "مستبدین و ملاهای طرفدار مشروطه‌ مشروعه" برای "بدنام کردن مشروطه‌خواهان و متهم کردن آنها به بی‌دینی" به خیابان آمده‌اند.(تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ۱۳۸۳، تهران، انتشارات سخن، جلد سوم، ص. ۵۰۵) ◀ با وجود این فشارها، شماری از فمینیست‌های ایرانی، که البته به نسبت جمعیت ایران و حتی به نسبت مشروطه‌خواهان و فعالان زن در آن دوران نیز اقلیتی کم‌تعداد محسوب می‌شدند، همچنان به فعالیت در رابطه با رفع حجاب ادامه می‌دادند. سخنرانی‌های محترم اسکندری، سازمان‌دهنده‌ اصلی جمعیت نسوان وطن‌خواه که در جلسات آن به شدت علیه حجاب سخن می‌گفت، و برداشتن حجاب (که به احتمال زیاد منظور از آن در این‌جا روبنده است) از سوی دره‌المعالی، عضو انجمن مخدرات وطن بعد از گلوله‌باران مجلس در خرداد ۱۲۸۷، نمونه‌هایی از این اصرار زنان مخالف حجاب برای رسیدن به خواسته‌شان است. ◀ حمایت از حرکت مردان متجدد مخالف حجاب از دیگر اقدامات فعالان زن بود. استقبال در‌ه‌المعالی و ندیم‌الملوک‌الدوله، مدیران مدارس دخترانه، از ایرج میرزا در هنگام بازگشت او در سال ۱۳۰۳ به تهران به دلیل اشعاری که درباره‌ رفع حجاب و آزادی زنان گفته بود و اهدای گلدان و قوطی سیگار نقره به او نمونه‌ای از این حمایت‌ها است. در ادامه‌ی این تلاش‌ها بود که در اوایل دهه‌ ۱۳۰۰، در بعضی محلات، به ویژه در شمال تهران، زنان بدون روبنده به خیابان می‌رفتند، و در سال ۱۳۰۴ برخی زنان حتی بدون چادر و با مانتو‌های بلند و گشاد در خیابان تردد می‌کردند. این‌گونه تلاش‌ها در دوران مشروطه منجر به ایجاد فضایی برای حضور زنان بی‌حجاب در اماکن عمومی نشد، اما به روشنی نشان می‌دهد که مخالفت با حجابی که قانون و جامعه به زنان تحمیل می‌کرد، یکی از خواسته‌های برخی زنان بوده است. 🌷🌸🌹 کانال کتابهای ممنوعه 🆔 @ketab_mamnouee