ادبیات سئونلر

اوشاق ادبیاتی بوگونلرتبریزده دوردونجو موغام جشنواره سی کئچیر بو جشنواردن بیر موغام تقدیم ائدیریک. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی آنا دیل گونو آذربایجان اوشاقلارینا قوتلو اولسون. شعیر: اوستاد کریم مشروطه چی سس: اعطمی https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی آنا دیلیم سس و سوز:«بختیار وهاب زاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی اوشاق ادبیاتی آنا دیل گونونو اوستاد احمد ستاری نین آموزشگاهینین گوزل سسلی بالارینا تبریک دئییر. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی آنادیلی https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی اوشاق ادبیاتی سحر دانس قوروپونون گوزل رقصنده بالارینا بوگونو تبریک دئییر https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی منیم آنا دیلیم اوخویور: «آیناز رحیم زاده» https://t.me/Adabiyyatsevanlar

اوشاق ادبیاتی آنادیلینی اوشاقلاریمیز اویرتمک، اوشاقلاریمیزا، ائله، وطنه بیرینجی بورجوموزدور.

اوشاق ادبیاتی اوشاق ادبیاتی هرهفته پنجشنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا، اوشاق ادبیاتینا دایر یازیلارینیزی بیزه گوندرین. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

باش حاکیم اؤزو دانیشماغا باشلاییر. دئدییی هر سؤز عدالت ایلاهه‌سی‌نین ائندیردییی نوبتی قیلینج ضربه‌سینی خاطیرلادیر‌. اتهاملار اصل داغ آغیرلیغی ایله متهمین چیینلرینه چؤکور. سسله‌نن هر افاده سانکی یاغلانمیش اعدام کندیری دیر. اونلار هم افشاء ائدیر، هم ده قیرمانجلاییر. متهمی دیری گؤزلو بوغور، اؤلدورور. کالباسانین حاضیرلاندیغی اَت ظریف دیر. شیپ- شیرین دادیر. آغیزدا کره کیمی اریییب گئدیر. قابیغی نیسبتن قالین دیر. زال اوغولداماغا باشلاییر. یومروقلار تاوانا طرف یوکسه‌لیر. پنجره‌‌لرین لایلاری جیریلداییر. قاپیلار اؤز جفته‌لریندن اویناییر. شهرین داش- دیواری یئدییی تپیک‌لردن اینیلده‌ییر. شهرین رنگ- روفو آوازیییر. مئشه‌لر سارالیب، قورویور. چایلار- سولار بوخارلانیر‌. یئر- گوی لرزه‌یه گلیر‌. گونش سؤنور. گؤیلر یئره چؤکور. متهم لعنت‌لنیر. اؤلوم ایسه آغزینی بیر آز دا گئنیش آچیر. جیب بیچاغینی ماسانین اوستونه قویان بارماقلار ترله‌دییندن یاپیشقانلی تاثیر باغیشلاییر. سونرا اونلار قارا جوببه‌ده کی قیریشلاری هامارلاییرلار. باش حاکیم سؤزونو بیتیریر. زال اؤلوم سوکوتونا غرق اولور. هاوا قورقوشون قدر آغیرلاشیر. اینسانلارین جانینا ویج- ویجه دوشور. متهم سانکی ایستولا منگنه‌لنیب. هامی اونا لعنت یاغدیریر. سون آرزوسونو بیلدیرمکدن اؤترو قاتیله سؤز وئریلیر. حریف اورکک کیرپی کیمی ایچینه قیسیلیب. سون آرزو بئینین‌دن دیلی‌نین اوجونا دوغرو آخیب، گلیر. بو بیر کیچیک خواهیش دیر. آنجاق او سونرا، گئتدیکجه بؤیویور. نهنگ بیر ایسته‌یه چئوریلیر. سونرا تکرار بیر یوماق مثالی کیچیلیر. معین بیچیمه دوشور. اؤز صاحیبی‌نین دوداقلارینی آرالاییر‌. غفیلدن باییرا چیخیب، محکمه زالینی دولدورور. سن دئمه بو سادیست قاتیل اؤز زاواللی خانیمین قالیقلارینی، یعنی او کالباسانی دادماق هوسینه دوشوب!! چییرینمه حیسی بیلدیرن اعتراض سسلری هاوایا یوکسه‌لیر. باش حاکیم الینی یوخاری قالدیریر. سسلر بیرجه آن‌دا، کسیلیر. بورادا باش حاکیم ائله تانری کیمی بیر شئی دیر. اونون حؤکمو اسرافیل صورونو خاطیرلادیر‌. و او، بو سون آرزونو تامامی ایله اساسلی ساییر. بئله‌جه او لعنته گلمیش حریفه کالباسانی دادماق فرصتی یارادیلیر. باش حاکیم قارشیسنداکی نیمچه‌یه نظر سالیر‌. کالباسا آرتیق اورادا دئییل. او، سوسمالی اولور. سسسیزلیک بئزدیریجی گؤرونور. جاماعات ایسه باخیشلارینی باش حاکیمه دیکه‌رک، بیر جاواب گؤزله‌ییر. لعنته گلمیش حریفین گؤزلری بره‌لیب قالیب. اونلاردان تکجه بیر سؤال اوخونور. بو سفر او سؤال زالی باشینا گؤتورور. او سؤال دیوارلارا دیره‌نیر. تاوانی آلتدان- یوخاری ایته‌لمه‌یه باشلاییر. او، هرکسین وارلیغینا حاکیم کسیلیر. بونون آردینجا بوتون دونیا دونوب، ائله اؤزو بویدا نهنگ بیر سوال اشاره‌سینه دؤنور. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

کالباسا ✍یازان: فردریک دورنمات، سوئیس ناثری(1990-1921) چئویرن: آزاد یاشار کؤچورن: سحرخیاوی حاضیرلایان: ادبیات سئونلر فردریک دورنمات گؤرگملی سوئیس ناثری، حیکایه یازانی، ادبیات شناسی و رسامی دیر. اثرلری دونیانین قیرخدان چوخ دیلینه چئوریلیب دیر. 1962-69اونجو ایللرده یئددی دفعه ادبیات اوزه‌ره نوبل موکافاتینا نامزد گؤستریلسه ده، بو نفوذلو اودولو قازانا بیلمه‌ییب. جاوانلیقدا ایکی فرقلی سئچیم قارشیسیندا قالان دورنمات ادبیاتی رساملیقدان اوستون توتسا دا، بوتون بدیعی اثرلرینده اونون رساملیق باجاریغی همیشه اؤزونو بروزه وئریب. بو سببدن او، تابلولارلا یاناشی، اؤز اثرلرینه اویغون شکیل‌لر ده یارادیب. کالباسا(حیکایه) بیر کیشی اؤز آروادینی اؤلدوروب، اونون اَتیندن کالباسا حاضیرلادی. جنایت تئزلیک‌له اوزه چیخدی. آدامی حبسه آتدیلار‌. اوسته‌لیک، همین کالباسالاردان بیری ده جنایت دلیلی قیسمینده اَله کئچدی. قتلدن خبر توتان اینسانلارین حدّتی حدّ- حدود تانیمیردی. اودور کی اؤلکه‌نین باش حاکیمی جنایتی شخصن اؤزو آراشدیرماغا باشلادی. بودور، محکمه اجلاسی ایشیقلی بیر زالدا گئدیر. پنجره‌‌لردن ایچری‌یه گونش شعاعلاری سوزولور. دیوارلار گوزگو کیمی برق وورور. بورا توپلاشان اینسان کوتله‌سی اوغولداییر. زالدا ایینه آتاسان، یئره دوشمز. اینسانلار حتا پنجره رفلرینده ده اَیله‌شیب‌لر. بعضی‌لری ایسه چلچراغلاردان ساللانیب. ساغ جناحدا اوتوران ناظرین داز باشی عمللی- باشلی گؤز قاماشدیریر. باشی‌نین دریسی چوغوندور رنگده دیر. وکیل ایسه سول جناحدا اَیله‌شیب. گوزلوک‌لرینین قالین شوشه‌لری اونون ضعیف گؤردویونه دلالت ائدیر‌ متهم ایکی پلیس‌ین احاطه‌یه آلدیغی ایستولدا اوتوروب. ايری اللری وار. بارماقلاری‌نین اوجلاری گؤیریب. هر کسین باش حاکیمین زهمیندن توک سالدیغی سزیلیر. اونون اَینینده قارا جوببه وار. ساققالی ایسه بم-بیاض بیر بایراغی خاطیرلادیر. باخیشلاریندان قطعیت یاغیر. آلنی پار- پار ایشیلداییر. قاشلاری ایسه غضبدن چاتیلیب. اوز- گؤزوندن اصل اینسانلیق اوخونور. اونون قارشیسینا دلیل کیمی همین او کالباسا قویولوب. کالباسا نیمچه‌نین اوستونده دیر. باش حاکیمین باشی‌نین اوسته ایسه عدالت ایلاهه‌سی‌نین هئیکلی یوکسه‌لیر. ایلاهه ساغ الینده قیلینج توتوب. سول الینده ایسه تره‌زی. هئیکل داشدان یونولوب. باش حاکیم الینی قالدیریر. اینسانلار سوسور. تلاش یاتیر، سنگی‌ییر. زالا سوکوت چؤکور. واخت یئتیشیب دیر. قاضی یئریندن قالخیر. اونون قارنی یئر کوره‌سی قدر یووارلاق دیر. آغزی اصل گیوتین دیر. دیلی ایسه همین او اعدام دستگاهی‌نین بالتاسی. دئدییی هر سؤز زالدا چکیج ضربه‌سی قدر گوجلو عکس- صدا دوغورور. متهم بونلاردان دیکسینیر. حاکیم ده سسله‌نن اتهاملاری دیققتله دینله‌ییر. اونون قاشلاری‌نین آراسینداکی دیک چات درینله‌شیر. ایندی اونون باخیشلاری گونش شعاع‌لاری قدر یاخیجی دیر. متهم ایسه خجالتیندن لاپ  یئرین دیبینه گیرمه‌یه حاضیر دیر. دیزلری تیر- تیر اسیر. اللری ایله او، هامیدان عفو، امداد دیله‌ییر. دیلی آغزیندان باییرا سالخیب. قولاقلاری ایسه شَک‌لنیب. باش حاکیمین قارشیسیندا‌کی کالباسا آل قیرمیزی رنگده اولسا دا، اونون نه دیلی وار، نه ده آغیزی. ائله‌جه شیشیب، دوروب. اونون اوج قیسم‌لری یووارلاق دیر. یاندان ساللانان ایپی ایسه ساریمتیلا چالیر. او دا حرکتسیز دیر. باش حاکیم اؤزونون اَیلشدییی یوکسک مقامدان اینسانلارین بو اَن قدّارینی سوزور. متهم بیر دالداناجاغا بویلودور.  دریسی یاغلی‌لیغیندان حدسیز درجه‌ده ایشیلداییر. آغزی قوش دیمدیگینه بنزه‌ییر. گؤزلری ایسه بیر جوت سانکی سانجاق باشلیغی دیر. آلنی یاستی دیر‌. بارماقلاری کور- کوبوددور. کالباسادان دا اطرافا خوش بیر قوخو یاییلیر. باش حاکیم اهمالجا اونا توخونور. دَری ایله اؤرتولسه ده، آداما یومشاق بیر شئی تاثیری باغیشلاییر. باسیلان دیرناق ایسه اونون سطحینده آشکار ایز بوراخیر. کالباسا ایستی دیر. ظاهیرن کوپپوش گؤرونور. قاضی چیخیشینی بیتیریر. متهم باشینی قالدیریر. باخیشلاریندان گوناهسیز یئره دؤیولن اوشاغین‌ باخیشینا بنزر خاص بیر اینجیک‌لیک یاغیر‌. باش حاکیم الینی یوخاری قالدیریر. وکیل یئریندن دورور. اونون گؤزلویو بورنونون اوستوندن سویروشور. سؤیله‌دییی سؤزلر بوتون زالی لرزه‌یه سالیر. او آرا کالباسانین سطحیندن ظریف بیر بوغ قالخیر. هه، ایم- ایستی بیر بوغ. جیب بیچاغی آچیلیر. کسیلن کالباسانین یئتَرینجه یاغلی اولدوغو اوزه چیخیر. بونو گؤرونجه، وکیل بیرآز سو ایچیب، سوسور. باش حاکیم گؤزلرینی متهمه زیلله‌ییب و او، هاراداسا، خئیلی آشاغی طرفلرده دایانیب. حاکیمه ده بیر تاختا بیتی تاثیری باغیشلاییر.

انا دیلی گونو قوتلو اولسون سس و سوز: لیلی خیاوی   https://t.me/Adabiyyatsevanlar

    «رضوان حاجی قاسیملی» جانای بایرام آیی هردن دؤرد چرشنبه اولار هردن بئش. بئش اولان ایللر، ایلک چرشنبه کوله چرشنبه آدلانار. کوله خیردا دئمک‌دی. چیلله‌یه یاخین اولدوغو اوچون قیسسا اولور، بو اوزدن کوله آدلانیر. آتا بابالاریمیز بو چرشنبه‌نی نحس بیلیب، اؤزلرین هابئله عایئله‌لرین قوروماق اوچون اؤزل ایشلر گؤررمیشلر. آغیرلیق، کوله‌لیک‌دن قورونماق اوچون آتلارین قویروغون‌دان، بوتون عایئله‌نین دیرناغین‌دان، گلین‌لرین تئللرین‌دن، اکینجک یئرلرینین داشین‌دان، تندیرلرین، اوجاقلارین کولون‌دن، تؤوله‌لرین زیبیلین‌دن گؤتوروب، یاشادیقلاری یئردن اوزاق بیر سویا آتارمیشلار. کوله چرشنبه بوتون دونیایا صولح گتیریب، آغیرلیقدان قورویوب، باریش یایسین آرزیلاییرام.

هر نه اؤز ريوال و منطيقي جرياني ايله آخير. اينقلاب دا، دئوريلمه ¬ده، مودئرن¬ليك ده. بونون اساس عاميلي باياق دئديييم او نوروزعلي¬لييه اولان ووقوفدان آسيلي¬دير. نوروزعلي¬لييي¬نه واقيف اولان، «نوروزعلي¬ليك»ـده قالماياجاق و اوندان اؤتدوكدن سونرا دا، اونا ساري گئريله¬مييه¬¬جك¬دير. آيدينلاشديرماق اوچون، مثلن «صادق هدايت»ـده «بوف كور» كيمي بير اثر ياراناندان سونرا، يازيچي نه يازير؟ «حاجي آغا». «حاجي آغا» هم پوئتيك باخيميندان، هم ده نثر نئجه¬لييي باخيميندان يازارين سقوطودور. بو گئريله¬مه نه¬دن اوز وئرميشدير؟ فارسجانين چوخ گنج اولان مودئرن تحكييه¬چي¬لييينده «بوف كور» يئني و سابيقه¬سيزدير. يعني موترققي اولماسيني گؤسترمه¬يه چاليشير، آنجاق بو موترققي¬ليك، «ريضا شاه»ين گؤستردييي مودئرنيته كيمي ابتر و كؤك¬سوزدور. اثرده مودئرنيته¬ ذاتدان آرتيق، مودئرنيته¬نين ايلك باخيشدا(يعني قابيغيندا) گؤرونن عئيني نتيجه-لري گؤرونور. مودئرنيته «هدايت» اوچون وحي كيمي بير شئي¬دير، سانكي «موسا» «طور»ـدان ائنيب تانري¬نين اون بويوروغونو اوخويور. بو حقيقت¬دير، ائشيت و داليجا گئت. هاردان حقيقت اولدوغو دا سنه دخلي يوخدور. بو سؤز، انرژيسي¬ني «موسا»دان يوخ، وحي ائدن تانري¬دان آلير. اساس گوجو ده، او وحي ائدن تانري¬نين موبهم¬لييينده¬دير. «بوف كور»ـون اساس ده‌¬يرلري اونون غربلي قايناق¬لاريندادير. «هدايت»ـين ارتيدادي كلاسيك فاناتيك¬ليك جينسيندن¬دير. تفككورون ظاهيري ده‌-ييشسه ¬ده، قورولوشو ده‌¬ييشمه¬ييب. هئچ نه باش وئرمه¬ييب. اينام آنلامي كلاسيك¬دير. آدام¬لار رنگ ده‌¬ييشسه¬لر ده، هئچ بير ده‌¬ييشيك¬لييه اوغراماميشلار. «جليل ممدقولوزاده»ـ¬دن «مئهدي حوسئين»ـه قدَر اوزون بير يول وار. «نريمان نريمان¬اوو»، «عبدوالرحيم حق¬وئردي¬يئو»، «ثاني آخونداوو»، «عبدوللا شاييق» و باشقالاري. بونلاردا پريميتيوليك واردير. البتته «شاييق»ـ¬ده گئتديكجه نثر فورمالاشماسي دا واردير. آمما عومومي خوصوصييتلره گؤره، «جليل ممدقولوزاده» ايله بير سيرادا يئرلشه بيلرلر. ديل اينكيشافي باخيميندان «جعفر جاببارلي»، «مئهدي حوسئين»ـ¬دن اؤنجه¬ده دايانير. يعني ايلك پريميتيو نثر يازارلاري ايله، «مئهدي حوسئين» نسلي¬نين دوز اورتاسيندا. «جاببارلي» رومانتيك بير آتموسفرده سوسياليست بير ادبيياتا دايانماقلا، ايلك نسلين اينتيقادي-ايجتيماعي-ضيالي ادبيياتي ايله فرقله¬نير. يعني عومومي اينتيقادي فضادان رومانتيك-سوسياليستي بير فضايا كئچمه¬يه و سووئت ادبيياتيني ياراتمايا جان آتير. ديلي ايسه اينكيشاف ائديب، لاكين هله «مئهدي حوسئين»ـين زامان ايستک¬لرينه جاواب وئره بيلن اينكيشاف ائتميش ديلي ايله چوخ فاصيله¬ده دايانير... بو یازینین آردینی گلن هفته سه شنبه گونو ادبیات سئونلر کانالیندا اوخویون. https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بيز، بونو، دفه¬لرله «بوتا» يازيچي¬لار اوجاغيندا قورولان كيلاس¬لاريميزدا سيناييب و هر دفه عئيني نتيجه¬ني الده ائتديك. ساوادسيز ياشلي¬لاريميز بو حيكايه¬لري داها آرتيق سئويرديلر. ـ «جليل ممدقولوزاده»نين پريميتيو ديليندن دانيشديق. ها بئله اونون چاغداش حيکايه يازماسينا دا اينانيريق. بو ايکي سؤزو بير بيري¬نين يانينا قويدوغوموزدا، بير نؤوع اويغون¬سوزلوغو دويماق اولور. بو چاتيشمامازليغين هاچانا کيمي آردي اولاجاق¬دير؟ (و يا اولموشدور؟!) «هئگئل»ـ¬جه، اسكي يونانيستانين دورغون قياسي-ايستيقرايي فلسفه-سينده، حركت عاميلي نظرده توتولماميشدي. حركت عاميليني ايسه بو فلسفه¬ده سيغيشديرماق چوخ چتين ايدي. «هئگئل» محض بو بوشلوغو دولدورماق اوچون ديالئكتيك فلسفه¬سيني اورتايا چكدي و همين، چوخلو فئنومئن¬لرين حركتدن يارانان ده‌¬ييشيك¬ليك¬لريني آچيقلامايا ايمكان ياراتدي. پريميتيو ديل¬له اولسا دا، مودئرن تحكييه صاحيبي اولان ادبييات، داها پريميتيو قالا بيلمزدي. مودئرن¬ليك اؤزويله آرديجيل يئني-لنمه دَبيني گتيرميشدي. ديل فني اينكيشافا دوغرو يول آچمالي ¬ايدي. ايجتيماعي ايمكان¬لار گئنيش¬لَنمه¬لي ايدي. «ريضا براهني» دئميشكن ايجتيماعي ايمكان¬لار اولمايان يئرده يازماق خوصوصي بير پروسه¬يه چئوريلير. لاكين تحكييه ان پريميتيو دؤورلرينده ¬ده، بئله خوصوصي قالا بيلمه¬ميشدي. تحكييه جمعييت صنعتي ايدي. ايران آذربايجاني¬نين ادبيياتينا باخين! شئعرين اينكيشافي نثره گؤره داها آرتيق اولموشدور. بو شئعرين فردي فضالاردا و اينزيوادا ياشايا بيله¬جه¬يي قابيليييتينه قاييدير. نثر؛ ژورناليستيكا طلب ائديردي، ساوادلي اوخوجو طلب ائديردي و  بو؛ مدني سيخينتي فضاسيندا يارانا بيلمزدي. محض بونا گؤره¬ ده، مدني سيخينتي سينيرلاريني سينديران يازارلار، اؤز ميللت¬لري¬نين ان اؤنملي يازارلارينا چئوريليرلر. اؤرنك اوچون آذربايجان ادبيياتيندا چوخلو يئني موترققي يازارلار اولسالار دا و دونيا حتتا بو يازارلارين متن¬لرينه ماراق گؤسترسه ¬ده، «آخونداوو» و يا «جليل ممدقولوزاده»¬نين يازديغي نيسبتن پريميتيو اثرلرينه كؤلگه سالماق مومكون دئييل. داها عئيني¬سي بيزيم «گنجعلي صباحي»ـ¬ميز؛ دونيا ميقياس¬لارينا گؤره ضعيف يازار ساييلسلدا و اثرلرينده فني و پوئتيك چاتشمامازليق¬لار اولسا دا، يعني دونيا اونون يازديق¬لارينا ائعتيناسيز باخسا دا، بيز اونو ان بؤيوك يازارلاريميزدان ساييب، اونا حؤرمت ائده¬جه¬ييك. «گنجعلي صباحي» خوصوصي بير پروسه¬ني عومومي ذاتينا قايتارا بيلن يازيچي¬لار نسليندن¬دير. بو نسيل ايدديعاسيزدير. ايشي اؤز يازيچيليغي تثبيتي اوچون يوخ، بير ميللتين ادبيياتي¬نين عومومي اينكيشافي اوچون گؤرور. سونراكي بؤيوك يازارلار، ايليك¬لرينه قدَر بو نسيله بورجلو اولاجاقلار. بلكه بيزيم نسيل يازارلارين دا تقديري بئله اولدو. سؤز تحكييه¬نين ايجتيماعي بير پروسه اولماسيندان گئديردي. پريميتيوليك آرخادا قالمالي ايدي. ـ تاريخ باخيميندان، «جليل ممدقولوزاده»¬ دؤوروندن سونرا، هانسي يازيچي¬لار آذربايجان تحکييه ديلي-نين گليشمه¬سينده اؤنملي رول اويناميشديلار؟ : 1937-1938 -جي ايل¬لرينده آپاريلان سيياسي ايجتيماعي تضييق¬لر، آذربايجان ادبيياتيندا فاجيعه¬لر ياراتدي. البتته بو، صيرف آذربايجانا دا عاييد دئييلدي. بؤيوك و ده‌¬يرلي ضيالي¬لاريميز بيربير گولل‍ه¬له¬نيب و يا سورگونه گئتديلر. 1918-1920 -جي جمهورييتينده يارانان غورور، بوغولوب اَزيلمه¬لي ايدي. ايختيناق و امنييتي فضا تكجه بويرولموش ادبيياتا فعالييت ايمكاني وئريردي. آذربايجان سووئت ادبيياتي بو دورومدا ياراندي. چوخ¬لاري سووئت ادبيياتي¬نين قوروجولاريني، ايختيناقيين ضيالي¬لاريميزلا ائتديكلريني توجيه ائتمه مؤوضعينده، قيناييب سوچلاييرلار. آنجاق بو؛ ديلين رسمي فعالييتيني قورويوب، اونون اينكيشافيني داوام ائتمه¬ده اساس رول اويناميشدي. ايختيناق فضاسيندا، يازارلار حاضيركي زامان و مكاندان باشقا زامان و مكان¬لاردا اولان سوژئت¬لري داها تهلوكه¬سيز ساييرديلار. البته بويرولموش ادبيياتدا يازماق دا، يازيچي¬نين پئشه¬كار فعالييتي¬نين تضميني دئمك ايدي. سووئت يازيچي¬لاري ايدئولوژيك باخيشين ايستيلاسيني نظرده توتاراق، سوژئت باخيميندان محدود فضالاردا يازسالار دا، ديلده و ديلي پريميتيوليكدن قورتارماقدا اساس رول اويناميشلار. ميثال اولاراق، «مئهدي حوسئين¬»ـين اثرلرينه باخا بيله¬ريك. بورادا ديل اينكيشاف ائتميشدير. تحكييه¬ده؛ آتالار سؤزلري، مزه¬لي دئييم¬لر و خالقين عومومي طنز روحيه¬سيندن آرتيق، اوبرازلارين و ماجرانين جيددي-ديالئكتيكي تحليلينه گيريشمه واردير. بو جيددي-ديالئكتيكي تحليل، ايدئولوژيك و ايدئاليزه اولسا دا، اؤز جيددي ديليني طلب ائتديييندن، ديلين اينكيشافيندا اؤنملي رول اويناميشدير. بو اينكيشاف، بيردن اوز وئرمه¬ميش¬دير، و اساسن آذربايجان ادبيياتيندا بيردن¬لييه آز راستلاشيريق.

«جليل ممدقولوزاده» حيكايه ژانريني يئرلي و دوغما بير ژانرا چئويرمكده چوخلو باشاري¬لار الده ائدير. اونون نثري¬نين اينكيشافي گئديشاتيني آراشديرمادا؛ روسيه، ايران، عوثمانلي و بوتون دونيا ده‌¬ييشيك¬ليك¬لري-نين و بو ده‌ييشيك¬ليك¬لرين، قافقاز و اؤزلليك¬له آذربايجاندا اولان گئنيش ائتکي¬سيندن دانيشماغيميز گركلي¬دير. بو موناسيبتلره دقيق ياناشساق، آذربايجانين او زامان چوخلو مدني، سيياسي و ايجتيماعي ساحه¬لرده ايران، عوثمانلي و شرق اؤلكه¬لري آراسيندا اؤنجول بير رول اويناماسيني داها دقيق باشا دوشه بيله¬ريک. بو، ايراندا اؤزونو «مشروطه تحرروكاتي»ـندا و تبريز كيمي بير شهرين او چاغدا ايرانين ان مدني، ان اؤنجول بير شهري اولماق فورماسيندا گؤسترير. بحث چوخ جنبه¬لي و موفصصل¬دير و بونلاري باجارديغيم قدر «ديليميز حيكايه¬ميز» آدلي بير كيتابدا آچماغا چاليشميشام. آمما سوروشدوغونوز مسله تاريخي حودود اوزره اولسا خانيميم «فاطيمه ميرحسن¬پور»ون ايشتيراكي¬لا حاضيرلاديغيميز «آذربايجان حيكايه¬لري» كيتابي¬نين بيرينجي جيلدينين اؤن¬سؤزونده گلديي كيمي؛ بديعي نثرين ائعتيبارن 1830-دان يئني بير مرحله¬يه گيرديييني عونوان ائتمك اولار. «باكي خان¬اوو قودسي»¬نين «كيتاب-ئ عسگرييه»سي، «قوتقاشينلي»-نين «رشيد به¬ي و سعادت خانيم»ي و آخوندزاده¬نين «آلدانميش كواكيب»ي. بونلارين هره¬سي اؤز نؤوعونده باشلانغيج¬دير. آمما پوئتيكا تاريخي حودوددان باشقا مسله¬لري ده نظرده توتور. ـ چوخ¬لارينا گؤره، جليل ممدقولوزاده¬نين ياراديجيليغي چاغداش حيکايه ادبيياتيميزين تمل داشي کيمي سانيلير. اونون يازي¬لارينداکي ديل اؤزلليک¬لريندن دولايي، ايندي ده، حيکايه¬لريني چئشيدلي اوخوجولارين قارشيسينا قويدوغوموزدا، اونلارين دوغما بير ديلده اثر اوخودوق¬لاريني ائشيديريک...    : «جليل ممدقولوزاده»¬نين آذربايجان حيكايه ژانرينا گتيردييي ايمكان¬لار چوخ حياتي ايدي. «فيوضات¬چي¬»ـلارين گئنيش تبليغات آپارديق¬لاري فضادا و آذربايجان ادبيياتيني عوثمانلي ادبيياتييلا بيرگه تورك ادبيياتي قولو سايماق يئرينه، آذربايجان ادبيياتيني عوثمانلي ادبيياتي¬نين بير قولو كيمي گؤسترمكده اولدوق¬لاري بير زاماندا، «جليل ممدقولوزاده» يئرلي ديل، يئرلي تيپ و اوبرازلار يارادير. بو ديل، اولدوقجا موقددماتي بير ديل¬دير. خالق دانيشيغينا ياخين¬دير و توركجه يازي¬ ساوادي اولمايان¬لار اوچون دوغمادير. يعني يازي ديليندن آرتيق ائشيتمه ديلينه ياخين¬دير و بو اوزدن كوتله ايستيقباليني قازانير. كوتله، ديلي دوشونور، اوبرازلاري تانييير و ژانرين يابانجي اولدوغونو اونودور. يعني ژانر دوغمالاشير و «جليل ممدقولوزاده¬»ـدن سونرا، سانكي آذربايجانلي مذاقينا ان دوغما، ان اويغون ژانرلاردان بيري حيكايه¬دير. «پوست قوطوسو» حيكايه¬سينده، «نوروزعلي» اوبرازي عئيني حالدا شرق كؤكلو آذربايجانلي كوتله تيپي¬نين نوماينده¬سي¬دير. بو اوبراز، چوخ جيددي وجهله آذربايجانلي¬نين ايييرمينجي عصرين اوولينده اولدوغو دورومو آيدينلاشديرير. «ولي¬خان»¬ خانليغينا باخماياراق، خانليقدان اؤنجه آذربايجان ضياليسي كيمي گؤستريلير. چوخ دا ظاليم و غددار دئييل آمما، بير ضيالي ريسالتيني اؤده¬مكده چوخ گوج¬سوزدور. «نوروزعلي¬»ـني آيدينلاتمادان اؤنجه، اونو يئني بير فئنومئنين اؤنونه يوللايير (بلكه ¬ده، اونون داها اؤنملي مشغله¬لري واردير) و «نوروزعلي» بو يئني فئنومئن¬له اوزلشمه¬ده، اوخوجونون ذئهنينده آجي بير گولوش تؤره¬دير. «نوروزعلي-»نين بو حيات آجي¬لاري آراسيندا اؤزونو تاپما پروسه¬سي وگاهدان پريميتيو قضاوت¬لري آذربايجانلي¬نين ايييرمينجي عصرين اوول¬لريندن باشلانان تقديريني گؤسترير. آذربايجانين هر ايكي تاييندا (قوزئيلي،گونئيلي) ايل¬لرله «نوروزعلي¬ليك»  ياشايير. «نوروزعلي¬ليك» حيكايه¬نين ماجراسيندا دا، ديلينده ده، فورماسيندا دا و حتتا «جليل ممدقولوزاده»¬نين ياراديجيليغيندا دا واردير. بو اونو دئمكدير كي : الف ـ آذربايجانين ايلك كاميل حيكايه¬سي، عنعنوي ريوايت تئكنيك-لريندن اوز چئويرسه ¬ده، يئني تئكنيك¬لرين يئرلي ايجراسيني باجارميش-دير. ب ـ «جليل ممدقولوزاده»¬نين و آذربايجان ايلك مودئرن تحكييه¬چي-لري¬نين ياراديجيليغيندا، «نوروزعلي¬ليك» اولسا دا، بو نوروزعلي¬لييه بير ووقوف دا واردير. مودئرن تحكييه ژانرلاري¬ اسكي ژانرلارلا ديالئكتيكه اساسلانمادا فرقله-نير. بيز بورادا، تحكييه ديلي¬نين ديالئكتيكي اينكيشافيني و نتيجه¬ده ديناميك تحكييه ديلي¬نين يارانماسيني گؤروروك. ايراندا ايل¬لرله ديل سيخينتي¬سي چكن و ايجتيماعي ايره¬لي¬له¬ييشي¬نين قاباغي آلينان خالقين ديلينده نيسبي وضعييتده پريميتيوليك اولدوغو اوچون، «جليل ممدقولوزاده»¬نين نثري هله¬ ده سئويلير و حتتا توركجه اوخويوب يازماق باجارمايان¬لار دا، بو نثردن ذؤوق آليب اونو دوشونورلر.

sobhdel: ادبييات، هر نه¬دن اؤنجه! ادبييات، هر نه دن اؤنجه!محمد صبحدل ايله تحكييه ادبيياتي حاقدا دانيشيق دانيشيغی آپاران:« ريضا کاظمی» ادبييات، هر نه دن اؤنجه! ـ بيزيم تحکييه ادبيياتيميز، شرق ادبيياتي¬نين دامغاسي آلنيندا ايکن دونيايا سؤيله¬يه بيله¬جک هانسي سؤزلري اورتايا قويماقدادير؟ : باخين! تحكييه ادبيياتي، چوخ جهتلي، نئچه قاتلي و اينسان درين¬ليك-لري¬نين ال چاتماز يئرلرينده سئير ائده بيلن بير فئنومئن¬دير. بو سؤزله، بو اؤزللييي صنعت (هنر) و يا ادبيياتين باشقا ‍ژانرلاريندان آلماق ايسته¬ميرم. بير شاعير كيمي، شئعرده ده، بو اؤزللييين اولماسينا اينانيرام. آنجاق بو خصيصه¬لر، ائپيك ادبيياتدا داها اؤزل يئر توتور. بير يئرده تحكييه¬ني اينسان روحوندا آرديجيل بير آختاريش آدلانديرميشديم. هله ده بئله دوشونورم و تحكييه تحوولاتيني اينسان فئنومئنينه اولان باخيش¬لارين نئجه¬ليك¬لرينده ايزله¬مه¬يي اساس توتورام. بو اونو دئمك¬دير كي؛ بيزيم دونيايا، اونون قورولوشونا و بو قورولوش¬لارين يئگانه آلينما عاميلي يعني اينسانا و داها عئيني دانيشساق، اينسان شوعورونا موناسيبتيميز نئجه-ديرسه، تحكييه¬ميزين جينسي ده عئيني جينسدن اولاجاقدير. بو سؤزون تصديقينده بوتون كلاسيك تحكييه¬ميز، مودئرن تحكييه¬ميز، فولكلوروموز و بديعي متن¬لريميز دايانير. آذربايجان مودئرن تحكييه ادبيياتي¬نين كؤك¬لري اون¬دوققوزونجو عصرده باغلانسا دا، مودئرن تحكييه¬نين كؤك¬لري غربده دايانير. يعني بيز، غرب مدنييتي، تاريخي و ضرورت¬لريندن سؤز آچماميش، روماندان، پووئستدن، حيكايه¬دن و حتتا دراماتورگييانين اوچ اساسي قولو؛ فاجيعه، درام و كومئدييادان دانيشا بيلمه¬ريك. آمما هر حالدا، بو تحكييه¬نين بيزيمكي اولماسي و بيزيم دامغايلا تانينماسي دانيلمازدير. غرب تحكييه¬سي شرق مدنييتي ايله ديالئكتيكه گيريشميشدير. (سؤزوموزون تحكييه اوزره گئتمه-سي اوچون صيرف تحكييه¬دن دانيشيرام.) «خورخه لوئيس بورخئس»ـي نظرده توتاق؛ اونون يازديغي ژانر، غربلي بير ژانر اولسا دا، ريوايتي¬نين جينسي شرقلي¬دير و يا خود «اورهان پاموك»ـون بوتون ايش¬لري، اؤزلليك¬له «منيم آديم قيرميزي» روماني، شرقلي بير ريوايت اولسا دا، غربي جينسي واردير. البتته بونا رومانين ايستانبولدا، يعني شرقله غربين آيريلديغي، عئيني حالدا دا ياپيشديغي يئرده يارانماسي، يئني توركييه¬نين غرب ايله موناسيبتلري و يوزلرجه آيري آيري عاميل¬لرله ده داها دقيق ياناشماق اولار. سؤز خاص اثر اوزره دئييل. غرب ريوايته دقيق¬ليك، عئيني¬ليك و اوبراز درين¬لييينه دالماق ايمكان¬لاريني گتيرسه¬ ده، شرق ريوايتدن حظ آلما يول¬لاري و ريوايت قات¬لاري آراسيندا سئحيرلي و ايشراقي بير آتموسفئرين نئجه يارانا بيلمه سيررلريني تاپميشدير. بورادا شرق و غرب دئديييميز سؤزلر، جوغرافييا اوزره دئييل، مدنييت اوزره آنلام داشييير. يعني آفريقاني دا، آسيياني دا، گونئي آمئريكاني دا و حتتا آمئريكانين قيزيل¬دري¬لري¬نين اسكي مدنييتيني ده شرقلي سايماق اولار. البتته اونلاردا غربلي ايزلري ده بولماق چوخ چتين دئييل. مسله همان «نيچه»¬نين «تراژدي دوغوشو» آدلي اثرينده دئدييي «دئونيزوسي» روحون «آپولويي» روح ايله اوزلشمه¬سي¬دير. غربين «آپولويي» روحو، شرقين دئونيزوسي روحويلا تركيبه گيريشيب، بوگونكو اينسانين مدنييتيني يارادير. سؤزون دوغروسو بو كي؛ بيز داها هئچ ¬واخت خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه¬يه¬جه¬ييك. نه بيز، بلكه هئچ كيم دونيادا خاليص شرقلي و يا خاليص غربلي اولا بيلمه¬يه¬جك. بيزيم شرقلي كؤكوموز واردير و تحكييه تئكنيك¬لريني ده بير شرقلي كيمي ائتکي¬لنديرميشيك. دونيادا خاص بير تحكييه يارانيب و من بونو «ايشراقي تحكييه» و رومانا گلديكده ايسه «ايشراقي رومان» آدلانديريرام. بلكه ¬ده، داها دوزو «تحكييه¬ده ايشراقي¬ليك» دئمك¬دير. ـ رومان اؤز يئني آنلاميندا، باتي¬دا «دون کيشوت»ـلا دوغولور... دوغويا گلديکده ايسه بو ژانر يوز ايلليک-لرله گئجيکديکدن سونرا، يازيلماغا باشلايير. آذربايجانين چاغداش تحکييه ادبيياتي¬ هاچاندان بَري باشلانميش¬دير؟ : آذربايجان مودئرن تحكييه¬چي¬لييي غرب تحكييه¬چي¬لييي آرديندا يارانير، غربلي ژانرلاري يئرلي خصيصه¬لرله تطبيق ائتمه¬يه چاليشير. (البتته بو اؤزو، عنعنوي ژانرلارين، يئني دؤور- يعني شرقين غرب ايله اوزلشمه دؤورو- طلبلرينه چاتيشمامازليغي نتيجه¬سينده ضرورت تاپير.) «آخوندزاده»¬نين «آلدانميش كواكيب»ـيندن «كامال عبدوللا»نين «سئحربازلار دره¬سي»ـنه كيمي، بو پروسه¬ني ايزله¬مك اولار. البتته بيز مسله¬ني دوشونمك اوچون، اونون رنگ¬لريني غليظلنديريريك. مسله¬نين غيلظتي، موختليف زامان¬لاردا فرق ائدير و بيزيم ياناشما جهتيميز آيري يؤن¬لردن ياناشماق قابيلييت¬لريني دانماق ايسته¬مير.

«صیاد_زیادپور» یوخا اۆریینه قوربان اوْلوم من هردن یوْخلاییرسان منی یوخومدا گلیرسن شیپ_شیرین وصله دالیم من بارینیب اوْلورام غنی یوخومدا بو دفعه گلیشین قایغی درسییدی سایغی‌سیز شاعیره سایغی درسیدی هر گلن سن وئرن درسی وئرسه‌یدی بؤیۆک‌لۆک بولاردی  مینی یوخومدا بو دفعه قوْرخمادان  واریب حریمه یئنه یئرلشمیردیم من اؤز دریمه کافر ده اوْلسایدی منیم یئریمه تاپاردی ایمانی_دینی یوخومدا بو دفعه بیچردی یۆک سینا_سینا قوْیمازدی یوخومو سالا اوْوسونا رام ائدیب رقیبی خام سانا_سانا چاتمیشدیق چینینه چینی یوخومدا بو دفعه گیردییین شیرین یوخونون گیزلی گتیرمیشدین گلیش آخینین نه یادین دویموشدو نه ده یاخینین گؤرن اوْلمامیشدی سنی یوخومدا بو دفعه یۆکسلدیب یئددی قات گؤیه گلمیشدین آرخامجا یوْل دؤیه_دؤیه عشقیم ایرادتیم وار دئیه_دئیه سئوگی بسله‌ییردین یئنی یوخومدا سؤیله‌دیردی تمیز هاوا، یاخشی سو سانکی من سارییدیم سن ده یاخشیسی آخدیقجا سینه‌مدن سؤزۆن یاخشیسی یویوردو نیفرتی کینی یوخومدا حئییف دان سؤکۆلدۆ سس_سمیر آخدی تاختیمی دئویریب قصریمی ییخدی یوخومدا کی شاهلیق الیمدن چیخدی آلاجاقدیم هیندی چینی یوخومدا وارین سوْنسوز تَپَر یۆکۆن خبرمیش یاد گتیرسه یوْلدا_کوْلدا سپرمیش بۆدرَییب ییخیلیب شیشیب کؤپرمیش دۆننده دۆنگه‌نی تینی یوخومدا گلمیشدین یۆکسله آدیم_سوْی آدیم واخت تاپیپ دئیه‌سن یاز آی صیادیم یازدیقجا یوخویا دالدی حیاتیم فیکریم قالدی بۆتؤو گۆنۆ یوخومدا https://t.me/Adabiyyatsevanlar