ادبیات سئونلر - Статистика и аналитика Telegram-канала @adabiyyatsevanlar

3 088

4_5791794842111578852.mp312.62 MB

3 088

✍:غريب آراز تبريزی من بير قادينام آرزولار اوره‌ييمده ،شعرلر گؤزلريمده ياشام آدلى بير خيابانی آدديملاييرام گاهدان داليرام كئچميشيمه بئش یاشيمدا آتا دانلاغيندان گيزلى كوچه‌ميزده آياق جيزيق اويناييرام گاهدان اوتوز ياشلیام دئهشتلى قورخولارلا آجى گونلريمه، سوسوزلوقدان چيرپينان بير باليق كيمى‌یم ### من بير قادينام هردن اؤلورم اؤز اليمده سونرا سويوخ تريمى سيليب يئنیدن جانلانيرام هله بيرده ناغيللاريم وار هر گئجه اؤزومه دئييب آرتيستليك ائديرم #### من بير قادينام بیر پارچالانمیش وطن کیمی قاراباغ شیکسته‌سینه قولاغيم سس‌ده ، اوره‌ييم هوس‌ده ندن كوسدورمور مني ويترين داليسيندا اولان قرمزى روژلار ديك‌دابانلار نه بيليم ٢١اينجي عصرين قوشدوردوغو اويونجاقلار سئوگي دؤلو موغام دنياسين دان #### من بير قادينام اولدوزلاري بو گئجه اه‌ته‌یيمه توك صاباح گونش پارلاياجاق گولوشلريمدن #### من بير قادينام اللريم بنؤوشه گولو ياناقلاريم سا ،لإله لر مثالى من بير قادينام هيچ اولمازسا ایل ده بیر گون ديكتارتورلوق ائده‌بيليرم https://t.me/Adabiyyatsevanlar

3 088

"مختومقلی فراغی" ترکمن ادبیاتنین آتاسی مختومقلی فراغی شاعر بزرگ ترکمن فرزند دولت محمد آزادی که خود وی نیز از شاعران مشهور قرن دوازده هجری بشمار می رفت از ترکمن های گوگلان،تیره گرگز از دسته «غشیق» در ناحیه «گینگ جای» در حومۀ حاجی غوشان (شمال شرق گنبد کاووس) پا به عرصۀ هستی نهاد . مختومقلی فراغی (۱۱۴۷-۱۱۹۸ هجری) مختومقلی تحصیلات ابتدایی را در محل تولد فرا گرفته سپس جهت ادامۀ تحصیل به مرکز بزرگ علوم آن زمان یعنی مدرسه شیرغازی در خیوه رفت و پس از فراغت از تحصیل به سوی اترک بازگشته تا علم آموخته را نصیب فرزندان ترکمن نماید . با مرگ نادرشاه جنگ بین خوانین و جنگ های داخلی شرایط کشوربسیار بحرانی شده بود لذا در سراسر اشعار مختومقلی وحدت قومی،شجاعت و پایمردی در مقابل ظالمان جاری است . دیوان شعر و آثار مختومقلی در ایام جنگ های داخلی گویا نابود شده و به زمان ما نرسیده است ولی سخنان گهربار او آنچنان در قلوب مردم تاثیر گذاشته است که بیشتر افراد اشعار ویرا سینه به سینه به روزگار ما رسانده اند. "آ.م وامبری" که هفتاد سال بعد از وفات مختومقلی از منطقۀ ترکمن صحرا دیدن کرده نوشته است : «اشعار مختومقلی دارای جنبه خاصی است به این معنی که اولاً نمونه کاملی از زبان ترکمنی را بدست می دهد ثانیاً در نوشته های او یک قاعده و نظم محکمی وجود دارد که در سایر آثار ادبی شرق به ندرت یافت می شود. اشعار مختومقلی سبب اتحاد طوایف مختلف ترکمن که با هم سر جنگ داشتند گردیده است ». خدمت بزرگ مختومقلی سرودن اشعار به زبان عامیانه است به گونه ای که تمام مردم به سادگی به آرزوهای شاعر پی می بردند مختوم در آثار خویش اشاراتی به «فتحعلی خان قاجار» و «احمد خان درانی» و «چاودرخان» داشته و گمان می رود که شاعر با این شخصیت ها هم عصر بوده است . وی در جوانی عاشق دختر خالۀ خود «منگلی»شده ولی به علت فقر نتوانست به دلدادۀ خویش برسد لذا با زنی به نام «آق غیز» ازدواج کرده از وی صاحب دو فرزند به نام های «بابک» و «ابراهیم» می شود که هردو در ایام کودکی از دنیا رفته شاعر را در غمی بزرگ فرو می برند . مختومقلی در اشعار خود به موضوعات مختلف اجتماعی نظیر انتقاد از کسانی که دو زن دارند و نیز انتقاد از کسانی که به مواد مخدر نظیر تریاک و… روی می آورند پرداخته و هم چنین به وصف زنان هنرمند و مودب پرداخته است . وی در اشعار خود پرده از چهره برخی روحانی نمایانی که از دسترنج مردم زندگی کرده بر می دارد به همین جهت صوفیان زمانه او را در جامعه تحریم کرده و او را دادگاهی می کنند . مختوم قلی در این باره می گوید : «گورینگ بوایامی فلک نگ گردشی فقیره ظلم اتمک ظالمینگ ایشی حق یولینده دوغری گزان درویشی قویما دیلار اوزحالینه یاتماغه …………… ریا بولدی کوفینگ اوقان نمازی تنگری هیچ بیریندان بولمادی راضی پیغمبر اورنینده اوتران قاضی پاره اوچین الین آچه باشلادی» ترجمه : ببینید گردش روزگار را که ظلم کردن به فقرا کار ظالم هاست و کسی را که در راه حق گام گذاشته به حال خود نمیگذارند.نماز و بندگی بعضی ها ریا است و خدا از هیچ یک از آنان راضی نیست قاضی که بر جای پیغمبر تکیه زده برای باج و پول دستش را دراز کرده است شجره نامه مختومقلی فراغی مختومقلی شاعری نبوده که مدح نامه و شاهنامه به خاطر درم و دینار بسراید و در واقع نام را فدای نان نمی کرده است و هرچه گفته از زبان مردم و برای مردم گفته است . به نمونه شعری در این باره توجه فرمایید : «کیم نان تابمزا یماگه-کیم دون تابمز گیماگه کیم یر تابمز قویماغه-کیم ترمه شالی گوزلار» سنگ مزار مختومقلی فراغی شاعر شهیر ترکمن و پدرش دولت محمد آزادی در آق توقای مراوه تپه «بعضی ها نانی برای خوردن و لباسی برای پوشیدن و زمینی برای کشت پیدا نمی کنند (حتی زمین زندگی) و بعضی ها دنبال لباس های گرانقیمت شال) هستند». در مورد اتحاد و یگانگی قوم ترکمن تاکیده کرده می گوید : «یموت،گوگلنگ تعصیب ادیب اوزیندان چقسه قشون اوی ،آردی بیلنماز تکیه سالر ،یوریش اتسه یوقاردان اونگینده اوی چوقیر بیلنماز» ترجمه : یموت،گوگلان اگر متحد شوند و قشون بکشند ، صحرا پر از آنان می شود و اگر تکه ها و سالرها هم از شرق بیاید حتی در ه ها هم پر می شود. (زیادی قشون و جمعیت ترکمن ها در وحدت) مختومقلی هم از طرف شاهان و دربار هم از طرف خان های محلی به شدت مورد اذیت و آزار قرار گرفت. محل وفات مختومقلی در چشمۀ آباساری نزدیک مراوه تپه است و مقبرۀ این شاعر گرانمایه در شمال گنبد،بین مراوه تپه و کرند در محلی به نام «آق توقای»قرار دارد. برای شناخت بیشتر مختومقلی اولاً باید شرایط محیطی وی را کاملاً شناخت و نیز با مراجعه به دیوان اشعار او شعرهای زیبای او را مورد تجزیه وتحلیل قرار داد https://t.me/Adabiyyatsevanlar

3 088