انجمن سلول‌های بنیادی ایران (سبا)

رویداد MedAI Summit | #سخنرانی_ها

🔴 مدل، همهٔ ماجرا نیست: پایه‌های بالینی هوش مصنوعی پزشکی

👤 سخنران: دکتر علی گنجی‌زاده ⭐ مدیر محصول فنی در HOPPR 💠 نایب‌رئیس کمیته آموزش هوش مصنوعی SIIM (انجمن انفورماتیک تصویربرداری پزشکی) 💠 همکار پژوهشی آزمایشگاه هوش مصنوعی Mayo Clinic 💠 پژوهشگر پسادکتری پیشین آزمایشگاه هوش مصنوعی Mayo Clinic (۲۰۲۲-۲۰۲۵)

✅ از این ارائه چی یاد می‌گیریم؟ (کلیک کنید) اگه مدل هوش مصنوعی خوب جواب بده، ولی سؤال از اول اشتباه باشه چی؟ قبل از اینکه سراغ ساخت مدل بریم، باید بدونیم داده‌ها از کجا اومدن، با چه تعریفی به یک بیمار برچسبِ یک بیماری رو زدیم و نتیجه‌ای که روی کاغذ خوبه، چقدر در بالین ارزش داره. اینجا دانش پزشکی شما می‌تونه مزیتی باشه که با دانش کامپیوتر به‌تنهایی به دست نمیاد. می‌بینیم چرا بخش مهمی از کار، قبل از ساخت مدل شروع می‌شه: شناخت داده‌ها و درست تعریف‌کردن مسئله. شاید مهم‌ترین سهم شما در هوش مصنوعی پزشکی، تشخیص این باشه که اصلاً داریم سؤال درستی می‌پرسیم یا نه.

⬅️ برای ثبت‌نام در MedAI Summit کلیک کنید رویداد MedAI Summit در یک نگاه: 📌 6 الی 8 آبان 📌 +30 سخنرانی کلیدی از سراسر دنیا 📌 بزرگترین گردهمایی آنلاین هوش مصنوعی در سلامت 📌 ارائه سرتیفیکیت بین‌المللی 🌐 MedAISummit ✈️ Website 💠🌐 LinkedIn 💠🔗 Twitter 💠🌐 Instagram

🌱 Stemness چیست؟ چه چیزی یک سلول را بنیادی نگه می‌دارد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سلول‌های بنیادی، توانایی آن‌ها برای حفظ هویت بنیادی خود است. این ویژگی با اصطلاح Stemness شناخته می‌شود. 🧬

اما Stemness دقیقاً به چه معناست؟ 🧬 Stemness چیست؟

Stemness به مجموعه ویژگی‌هایی گفته می‌شود که یک سلول را در حالت بنیادی نگه می‌دارند و از تبدیل زودهنگام آن به سلول‌های تخصص‌یافته جلوگیری می‌کنند.

به زبان ساده، Stemness همان چیزی است که باعث می‌شود یک سلول:

☑ همچنان سلول بنیادی باقی بماند

☑ توانایی تکثیر داشته باشد

☑ در زمان مناسب به انواع سلول‌های دیگر تمایز پیدا کند

⚙️ دو ویژگی اصلی Stemness 1️⃣ Self-Renewal

سلول بنیادی می‌تواند تقسیم شود و سلول‌های بنیادی جدید تولید کند.

این ویژگی باعث حفظ جمعیت سلول‌های بنیادی در طول زندگی می‌شود. 🔄

2️⃣ Differentiation Potential

سلول بنیادی توانایی تبدیل شدن به سلول‌های تخصص‌یافته را دارد.

برای مثال: 🧠 نورون 🫀 سلول قلبی 🩸 سلول خونی 🦴 سلول استخوانی

می‌توانند از سلول‌های بنیادی منشأ بگیرند.

🔬 چه عواملی Stemness را حفظ می‌کنند؟ 🧬 فاکتورهای رونویسی

برخی ژن‌ها و پروتئین‌ها نقش کلیدی در حفظ Stemness دارند.

مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: 🔹 OCT4 🔹 SOX2 🔹 NANOG

این عوامل شبکه‌ای از تنظیم ژنی ایجاد می‌کنند که از تمایز زودرس سلول جلوگیری می‌کند. 🕸️

🌱 Stem Cell Niche

سلول‌های بنیادی در یک ریزمحیط اختصاصی به نام Stem Cell Niche زندگی می‌کنند.

این محیط از طریق سیگنال‌های مختلف به سلول کمک می‌کند ویژگی بنیادی خود را حفظ کند.

⚠️ در صورت آسیب به نیش، Stemness نیز ممکن است کاهش یابد.

🧬 اپی‌ژنتیک

متیلاسیون DNA و تغییرات هیستونی تعیین می‌کنند کدام ژن‌ها فعال و کدام ژن‌ها خاموش باشند.

الگوهای اپی‌ژنتیکی مناسب برای حفظ هویت بنیادی ضروری هستند. 🎛️

🚦 سلول چه زمانی Stemness را از دست می‌دهد؟

هنگامی که سیگنال‌های تمایز دریافت شوند:

❌ بیان OCT4، SOX2 و NANOG کاهش می‌یابد.

❌ ژن‌های اختصاصی بافت‌ها فعال می‌شوند.

❌ سلول به سمت یک سرنوشت تخصصی حرکت می‌کند.

⏳ در این مرحله Stemness به تدریج کاهش پیدا می‌کند.

🧪 چرا Stemness برای پژوهشگران مهم است؟

توانایی حفظ Stemness برای بسیاری از کاربردهای سلول‌های بنیادی ضروری است:

🔬 تولید ارگانوئیدها 🔬 مهندسی بافت 🔬 پزشکی بازساختی 🔬 تولید iPSC 🔬 مدل‌سازی بیماری‌ها

⚠️ اگر Stemness در کشت سلولی از بین برود، سلول‌ها ممکن است دیگر برای این کاربردها مناسب نباشند.

💡 نکته جالب

پژوهشگران امروزه تلاش می‌کنند با کنترل ژن‌ها، سیگنال‌های محیطی و تغییرات اپی‌ژنتیکی، Stemness را در آزمایشگاه برای مدت طولانی حفظ کنند.

🎯 این توانایی یکی از مهم‌ترین چالش‌ها و اهداف تحقیقات سلول‌های بنیادی محسوب می‌شود.

📚 به بیان ساده، Stemness «هویت بنیادی» یک سلول است؛ ویژگی‌ای که به آن اجازه می‌دهد هم خودش را حفظ کند و هم در صورت نیاز به سلول‌های تخصص‌یافته تبدیل شود. ✨

✍️ترانه رحیمیان #آموزش_سلول_های_بنیادی @sabastemcell

📣📣 آخرین مهلت ثبت نام 🩺🫀 دوره جامع تفسیر نوار قلب و بررسی اختلالات قلبی 🏨 همراه با ارائه فوت و فن تشخیصی و درمانی 📝 سرفصل های دوره در پوستر موجود است. 👩‍🏫 مدرس : دکتر الناز عابدینی ‼️ ظرفیت باقی مانده محدود است.  ⏱  ۲۷ ، ‌ ۲۸ ، ۲۹ و ۳۰ مهرماه ساعت ۱۸ الی ۲۰ 🟠 دوره بصورت آنلاین برگزار می شود. ( محتوای جلسات نیز در اختیار شما قرار خواهد گرفت. ) 📜 اعطای گواهینامه معتبر از دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه 🔹 شهریه دوره با ارسال کدتخفیف : فقط ۴۹۸ تومان ( در صورت ثبت نام گروهی  ۳  نفره شهریه هر نفر فقط ۴۴۸ تومان و ثبت نام گروهی حداقل  ۶  نفره شهریه هر نفر فقط ۳۹۸ تومان ) 🎁 کدتخفیف :  K357 🟠 جهت ثبت نام به آیدی زیر در تلگرام ، ایتا یا بله پیام دهید👇 @new_webinar ✅ جهت اطلاع از سایر دوره های آموزشی کشور عضو کانال ما شوید 👇 🟠 تلگرام : https://t.me/medicalwebinarr 🟠 ایتا : https://eitaa.com/new_wbinar 🟠 بله : https://ble.ir/new_wbinar #نوارقلب #تفسیرنوارقلب

✅آیا میدونستین شماره ۲۲ [نیچ سلول بنیادی] (Stem Cell Niche) آیا می‌دونستین سلول‌های بنیادی فقط به DNA خودشون وابسته نیستن و محیط اطرافشون هم می‌تونه بهشون بگه چه کار کنن؟! به محیط خاصی که یک سلول بنیادی در اون قرار داره، Stem Cell Niche یا «نیچ سلولی» گفته میشه. این محیط فقط یک فضای خالی کنار سلول نیست؛ مجموعه‌ای از سلول‌های اطراف، مولکول‌های پیام‌رسان، مواد موجود در بافت و حتی ویژگی‌های فیزیکی محیطه که دائماً روی سلول بنیادی اثر میذارن. در واقع، نیچ می‌تونه به سلول بنیادی سیگنال‌هایی بده که مثلاً تقسیم بشه، در حالت بنیادی باقی بمونه یا به سمت یک نوع سلول تخصص‌یافته حرکت کنه. جالب‌تر اینکه وقتی این محیط آسیب ببینه یا تغییر کنه، ممکنه رفتار سلول‌های بنیادی هم تغییر کنه و توانایی بافت برای حفظ و ترمیم خودش تحت تأثیر قرار بگیره! پس گاهی برای اینکه بفهمیم یک سلول چه خواهد شد، فقط نباید خود سلول رو بررسی کنیم! باید ببینیم کجاست و چه پیام‌هایی از اطرافش دریافت می‌کنه. 👀 ✍🏼 نسترن کشفی #آیا_میدونستین #سه‌شنبه_دانستنی @sabastemcell

🧫 Matrigel چیست و چرا در کشت ارگانوئید استفاده می‌شود؟ اگر سلول‌ها روی یک ظرف پلاستیکی معمولی کشت داده شوند، معمولاً فقط به صورت یک لایه نازک و دوبعدی رشد می‌کنند 🔬 اما در بدن، داستان کاملاً متفاوت است: سلول‌ها در یک محیط سه‌بعدی پیچیده زندگی می‌کنند و با سلول‌های اطراف و ماتریکس خارج‌سلولی (ECM) در ارتباط دائمی هستند 🧬

💡 برای شبیه‌سازی این شرایط در آزمایشگاه، پژوهشگران از موادی مانند Matrigel استفاده می‌کنند.

🧬 Matrigel چیست؟ Matrigel یک هیدروژل غنی از پروتئین‌های ماتریکس خارج‌سلولی (Extracellular Matrix) است که از تومور موشی Engelbreth-Holm-Swarm (EHS) استخراج می‌شود. این ماده محیطی شبیه به بافت‌های بدن ایجاد می‌کند و به سلول‌ها اجازه می‌دهد در یک ساختار سه‌بعدی رشد کنند. مهم‌ترین اجزای آن عبارت‌اند از: 🔹 Laminin – چسبندگی و اتصال سلولی 🔹 Collagen IV – استحکام داربست 🔹 Entactin (Nidogen) – پل ارتباطی بین اجزا 🔹 Heparan Sulfate Proteoglycans – ذخیره فاکتورهای رشد

🌱 همچنین مقادیر مختلفی از فاکتورهای رشد به‌طور طبیعی در آن وجود دارد.

⚙️ Matrigel چگونه عمل می‌کند؟ یکی از ویژگی‌های جالب Matrigel، رفتار دمایی هوشمند آن است 🌡️: ❄️ در دمای پایین: مایع (به‌راحتی با سلول‌ها مخلوط می‌شود) 🔥 در دمای بدن (~۳۷°C): به ژل تبدیل می‌شود این ویژگی منحصربه‌فرد باعث می‌شود سلول‌ها در یک داربست سه‌بعدی قرار بگیرند و بتوانند: ☑️ به یکدیگر متصل شوند 🤝 ☑️ مهاجرت کنند 🏃 ☑️ خودسازماندهی (Self-organization) انجام دهند 🧩 ☑️ ساختارهای پیچیده‌تری تشکیل دهند 🏗️ 🧫 چرا در کشت ارگانوئید استفاده می‌شود؟ ارگانوئیدها برای تشکیل ساختارهای شبیه اندام به محیط سه‌بعدی نیاز دارند. اگر سلول‌های بنیادی روی سطح صاف کشت شوند، معمولاً نمی‌توانند معماری طبیعی بافت را ایجاد کنند 🚫

✨ اما در Matrigel، همه‌چیز تغییر می‌کند:

🔹 سلول‌ها در سه بعد رشد می‌کنند 📦 🔹 ارتباط سلول با سلول حفظ می‌شود 🤝 🔹 سیگنال‌های مشابه محیط طبیعی دریافت می‌کنند 📡 🔹 تشکیل ساختارهای شبیه اندام آسان‌تر می‌شود 🏛️

🎯 به همین دلیل Matrigel یکی از رایج‌ترین و استانداردترین بسترهای کشت ارگانوئید در سراسر جهان است.

🔬 کاربردهای Matrigel Matrigel فقط برای ارگانوئیدها نیست! دنیای کاربردهای آن بسیار گسترده‌تر است 🌍 کاربردهای مهم آن شامل: 🧠 کشت ارگانوئیدهای مغزی 🫁 کشت ارگانوئیدهای ریوی 🩺 کشت ارگانوئیدهای روده‌ای 🧫 مطالعات سرطان 🩸 بررسی مهاجرت و تهاجم سلولی 🧬 تحقیقات سلول‌های بنیادی 💊 تست‌های دارویی و غربالگری 🧪 مدل‌سازی بیماری‌ها ⚠️ محدودیت‌های Matrigel با وجود محبوبیت بالا، Matrigel بی‌نقص نیست ❌

⚠️ چالش‌های اصلی:

❌ ترکیب دقیق آن در هر دسته تولیدی (Batch) می‌تواند کمی متفاوت باشد → تکرارپذیری پایین ❌ منشأ حیوانی دارد → محدودیت در کاربردهای بالینی ❌ برای برخی کاربردهای بالینی (مثلاً پیوند به انسان) ایده‌آل نیست ❌ حضور فاکتورهای رشد نامشخص → کنترل سخت آزمایش

🔬 به همین دلیل، امروزه پژوهشگران در حال توسعه هیدروژل‌های مصنوعی و تعریف‌شده (Defined Hydrogels) هستند.

💡 حرف آخر

🌿 بسیاری از ارگانوئیدهایی که امروزه در مطالعات سرطان، رشد جنینی و پزشکی بازساختی استفاده می‌شوند، بدون وجود یک داربست سه‌بعدی مانند Matrigel قادر به تشکیل ساختار طبیعی خود نیستند.

📚 به زبان ساده، Matrigel برای سلول‌ها همان چیزی است که «خاک» برای رشد یک گیاه است؛ محیطی که به آن‌ها اجازه می‌دهد سازماندهی شوند و ساختارهای پیچیده‌تری بسازند 🌱

✍ترانه رحیمیان #آموزش_سلول_های_بنیادی @sabastemcell

انواع ژورنال کلاب

🦠 مایکوپلاسما؛ دشمن نامرئی کشت سلولی

گاهی سلول‌های کشت‌شده ظاهراً کاملاً سالم هستند، اما نتایج آزمایش‌ها به‌تدریج عجیب و غیرقابل‌اعتماد می‌شوند. 🔍

یکی از مهم‌ترین دلایل این اتفاق می‌تواند آلودگی با Mycoplasma باشد. 🦠 Mycoplasma چیست؟

مایکوپلاسماها گروهی از باکتری‌های بسیار کوچک هستند که دیواره سلولی ندارند. 🧫

یکی از مشکلات اصلی آن‌ها در آزمایشگاه این است که: 🔹 با چشم دیده نمی‌شوند 👁️ 🔹 معمولاً محیط کشت را کدر نمی‌کنند 🧪 🔹 ممکن است بدون ایجاد تغییر واضح در ظاهر سلول‌ها، برای مدت طولانی باقی بمانند ⏳

به همین دلیل به آن‌ها گاهی "Hidden Contaminants" یا آلودگی‌های پنهان گفته می‌شود. 🤫

🧬 مایکوپلاسما چگونه وارد کشت سلولی می‌شود؟ منابع مختلفی می‌توانند باعث انتقال آن شوند: • 🧴 محیط‌ها و مواد مورد استفاده در کشت • 📦 سلول‌های آلوده‌ای که از آزمایشگاه دیگری وارد می‌شوند • 🛠️ تجهیزات یا سطوح آلوده • 🔄 جابه‌جایی نادرست بین کشت‌ها • 👩‍🔬 آلودگی ناشی از کارکنان آزمایشگاه

بنابراین رعایت Aseptic Technique اهمیت زیادی دارد. ✨

🔬 مایکوپلاسما چه اثری روی سلول دارد؟ مایکوپلاسما می‌تواند مواد غذایی و متابولیت‌های محیط را تغییر دهد و روی عملکرد سلول اثر بگذارد. در نتیجه ممکن است باعث: ⚠️ تغییر سرعت رشد سلول 📈 ⚠️ تغییر متابولیسم ⚗️ ⚠️ تغییر بیان ژن‌ها 🧬 ⚠️ تغییر پاسخ سلول به داروها 💊 ⚠️ تغییر تمایز سلولی 🔀 ⚠️ تغییر نتایج آزمایش‌های مولکولی 🧪 شود.

حتی ممکن است سلول از نظر ظاهری سالم به نظر برسد، اما نتایج آزمایش دیگر قابل اعتماد نباشد. 🎭

🔍 از کجا بفهمیم کشت آلوده است؟ تغییرات زیر می‌توانند شک ایجاد کنند: • 📉 کاهش یا تغییر غیرعادی رشد سلول • 🔬 تغییر مورفولوژی • 🧪 تغییر pH یا متابولیسم محیط • ❓ نتایج غیرمنتظره در آزمایش‌ها

اما این علائم اختصاصی نیستند و نبودن آن‌ها نیز آلودگی را رد نمی‌کند. ⚠️

بنابراین برای تشخیص، باید از Mycoplasma Detection Assays استفاده کرد. روش‌های رایج شامل: 🧪 PCR-based assays 🧪 DNA staining 🧪 Enzymatic/biochemical assays هستند. 🛡️ چگونه از آلودگی جلوگیری کنیم؟

پیشگیری بسیار مهم‌تر از تشخیص دیرهنگام است. 💡

☑ رعایت دقیق تکنیک استریل 🧤 ☑ استفاده از مواد و محیط‌های مناسب و کنترل‌شده ✅ ☑ تست سلول‌های جدید قبل از ورود به کشت‌های دیگر 🔬 ☑ جداسازی کشت‌های مشکوک 🚧 ☑ ضدعفونی مناسب سطوح و تجهیزات 🧼 ☑ انجام تست دوره‌ای مایکوپلاسما 📅 🚨 یک اشتباه مهم!

آنتی‌بیوتیک‌ها جایگزین کنترل آلودگی نیستند. 💊❌

استفاده روتین از آنتی‌بیوتیک می‌تواند بعضی علائم آلودگی را پنهان کند و تشخیص آن را دشوارتر کند؛ بنابراین کنترل آلودگی و تست منظم اهمیت زیادی دارد.

در واقع مایکوپلاسما ممکن است کشت سلولی را نکشد، اما می‌تواند نتیجه پژوهش را خراب کند. 💔

در تحقیقات سلولی، یک کشت سالم فقط کشت زنده نیست؛ بلکه باید از نظر Mycoplasma-free بودن نیز کنترل شود. 🌟

✍ترانه رحیمیان #آموزش_سلول_های_بنیادی @sabastemcell

✅ آیا میدونستین شماره ۲۱ [سلول‌های بنیادی و بازسازی نخاع] (Stem Cells & Spinal Cord Repair) آیا میدونستین دانشمندا در حال بررسی استفاده از سلول‌های بنیادی برای ترمیم آسیب‌های نخاعی هستن؟ 🧬🧠 نخاع یکی از مهم‌ترین بخش‌های سیستم عصبیه و آسیب به اون می‌تونه ارتباط بین مغز و بدن رو مختل کنه. مشکل اینه که سلول‌های عصبی نخاع توانایی محدودی برای بازسازی خودشون دارن. اینجاست که سلول‌های بنیادی وارد ماجرا میشن. پژوهشگران بررسی می‌کنن آیا میشه از سلول‌های بنیادی برای تولید سلول‌های عصبی یا حمایت از محیط آسیب‌دیده نخاع استفاده کرد. در مطالعات و کارآزمایی‌های بالینی، روش‌های سلول بنیادی برای آسیب نخاعی بررسی شده‌اند؛ اما هنوز درمان قطعی برای همه بیماران نیستند. ایمنی و ایجاد ارتباط درست با شبکه عصبی، از چالش‌های مهم این حوزه هستن. با این حال، اگر دانشمندا بتونن بازسازی مسیرهای عصبی رو کنترل کنن، پزشکی بازساختی می‌تونه چشم‌انداز تازه‌ای برای افراد دچار آسیب نخاعی ایجاد کنه. 🧬✨ آیا روزی می‌رسه که نخاع آسیب‌دیده دوباره بتواند خودش را بازسازی کند؟ 🧠🧬 ✍🏼 عرفان یداللهی #آیا_میدونستین #سلول_های_بنیادی @sabastemcell

‏🧫 ارگانوئید چیست و چگونه ساخته می‌شود؟ ‏در سال‌های اخیر، ارگانوئیدها (Organoids) به یکی از هیجان‌انگیزترین ابزارهای زیست‌شناسی و پزشکی تبدیل شده‌اند. این ساختارها به دانشمندان اجازه می‌دهند بخشی از عملکرد اندام‌های بدن را در آزمایشگاه مطالعه کنند 🧪 ‏─ ‏🧬 ارگانوئید چیست؟

‏ارگانوئید یک ساختار سه‌بعدی کوچک است که از سلول‌های بنیادی ساخته می‌شود و می‌تواند برخی ویژگی‌های یک اندام واقعی را تقلید کند.

‏به همین دلیل ارگانوئیدها گاهی «اندام‌های مینیاتوری» 🌱 نیز نامیده می‌شوند. ‏برای مثال می‌توان ارگانوئیدهای این اندام‌ها را در آزمایشگاه تولید کرد: ‏🧠 مغز ‏🫁 ریه ‏🫀 قلب ‏🟤 کبد ‏🧬 کلیه ‏─ ‏⚙️ ارگانوئید چگونه ساخته می‌شود؟ ‏1️⃣ شروع با سلول‌های بنیادی 🧫

‏پژوهشگران از سلول‌های بنیادی جنینی (ESCs)، سلول‌های بنیادی پرتوان القایی (iPSCs) یا سلول‌های بنیادی بالغ استفاده می‌کنند.

‏2️⃣ ایجاد شرایط مناسب رشد 🌡️ ‏سلول‌ها در محیط کشت حاوی فاکتورهای رشد ویژه قرار می‌گیرند تا مسیر تکاملی مشخصی را دنبال کنند. ‏3️⃣ کشت سه‌بعدی 🧊 ‏برخلاف کشت سلولی معمولی، سلول‌ها در یک محیط سه‌بعدی (مانند Matrigel) رشد می‌کنند.

‏این محیط به سلول‌ها اجازه می‌دهد با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و خودسازماندهی (Self-organization) انجام دهند 🤝

‏4️⃣ تشکیل ساختار شبیه اندام 🏗️ ‏به مرور زمان سلول‌ها به صورت خودکار در کنار هم قرار گرفته و ساختاری شبیه بخشی از یک اندام واقعی ایجاد می‌کنند. ‏─ ‏🔬 چرا ارگانوئیدها مهم هستند؟ ‏☑️ مطالعه رشد جنینی انسان 🤰 ‏☑️ بررسی بیماری‌های ژنتیکی 🧬 ‏☑️ آزمایش داروهای جدید 💊 ‏☑️ پزشکی شخصی‌سازی‌شده 🎯 ‏☑️ کاهش وابستگی به مدل‌های حیوانی 🐇 ‏─ ‏🧪 یک مثال جالب

‏پژوهشگران می‌توانند از سلول‌های پوست یک بیمار، iPSC تولید کنند و سپس از آن‌ها ارگانوئید مغزی یا روده‌ای بسازند 🤯

‏به این ترتیب می‌توان بیماری همان فرد را در آزمایشگاه مدل‌سازی و اثر داروهای مختلف را بررسی کرد. ‏─ ‏⚠️ محدودیت‌های ارگانوئیدها

‏ارگانوئیدها اندام کامل نیستند ❗️

‏❌ فاقد بسیاری از اجزای بدن مانند سیستم عصبی کامل، عروق خونی کامل یا سیستم ایمنی هستند ‏❌ اندازه آن‌ها محدود است 📏 ‏❌ نمی‌توانند تمام عملکردهای یک اندام واقعی را بازسازی کنند ‏─ ‏💡 جمع‌بندی

‏امروزه ارگانوئیدها در مطالعات ناباروری، اختلالات رشد جنینی، بیماری‌های ژنتیکی و حتی تحقیقات سرطان کاربرد گسترده‌ای دارند و به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای پزشکی بازساختی شناخته می‌شوند 🌟

✍ترانه رحیمیان #آموزش_سلول_های_بنیادی @sabastemcell

🧬 لوسمی میلوئید حاد (AML)؛ آیا پیوند سلول‌های بنیادی می‌تواند درمان قطعی باشد؟

لوسمی میلوئید حاد (Acute Myeloid Leukemia یا AML) یکی از سرطان‌های تهاجمی سلول‌های خون‌ساز است که در آن سلول‌های میلوئیدی نابالغ به‌صورت غیرطبیعی در مغز استخوان تکثیر می‌شوند و تولید طبیعی سلول‌های خونی را مختل می‌کنند. یکی از مهم‌ترین روش‌های درمانی AML در بیماران منتخب، پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز (HSCT) است. اما برخلاف تصور رایج، این روش به معنای «درمان قطعی برای همه بیماران» نیست.

🔬 پیوند چگونه عمل می‌کند؟

در شایع‌ترین نوع، یعنی پیوند آلوژنیک (Allogeneic HSCT)، پس از کنترل بیماری با شیمی‌درمانی، سلول‌های بنیادی خون‌ساز از یک فرد اهداکننده مناسب به بیمار منتقل می‌شوند. هدف فقط جایگزین کردن مغز استخوان بیمار نیست؛ سلول‌های ایمنی اهداکننده می‌توانند سلول‌های سرطانی باقی‌مانده را نیز شناسایی و از بین ببرند. به این پدیده اثر پیوند علیه لوسمی (Graft-versus-Leukemia یا GVL) گفته می‌شود و یکی از مهم‌ترین دلایل اثربخشی پیوند در AML است.

🧪 آیا این روش AML را کاملاً درمان می‌کند؟

پاسخ کوتاه: در برخی بیماران می‌تواند به بهبودی طولانی‌مدت و حتی درمان پایدار منجر شود، اما درمان تضمینی و قطعی برای همه بیماران نیست.

احتمال موفقیت به عوامل مختلفی مانند سن و وضعیت عمومی بیمار، ویژگی‌های ژنتیکی AML، پاسخ به درمان اولیه و میزان MRD (Minimal/Measurable Residual Disease) بستگی دارد. MRD یعنی وجود تعداد بسیار کمی از سلول‌های لوسمیک که ممکن است پس از درمان‌های اولیه همچنان در بدن باقی مانده باشند، حتی زمانی که آزمایش‌های معمول نشان‌دهنده «بهبودی کامل» هستند. منفی شدن MRD معمولاً با احتمال کمتر عود بیماری همراه است.

به‌طور کلی، پیوند آلوژنیک بیشتر برای بیمارانی مطرح می‌شود که خطر عود بیماری در آن‌ها بالاست؛ در حالی که در برخی انواع کم‌خطر AML، ممکن است بیمار بدون پیوند و با درمان‌های دیگر نیز شانس مناسبی برای بهبودی طولانی‌مدت داشته باشد. 🧬 پیشرفت‌های جدید چه هستند؟

امروزه تصمیم برای پیوند دیگر صرفاً بر اساس تشخیص AML گرفته نمی‌شود و ریسک ژنتیکی و MRD نقش مهمی در انتخاب بیمار دارند. همچنین درمان‌ها در حال شخصی‌سازی شدن هستند. برای مثال، در AML دارای جهش FLT3، استفاده از مهارکننده‌های FLT3 مانند سورافنیب یا گیلترتینیب در کنار روند پیوند و به‌خصوص درمان نگهدارنده پس از پیوند، در مطالعات جدید نتایج امیدوارکننده‌ای در کاهش عود نشان داده است. از طرف دیگر، روش‌های جدید انتخاب و پردازش سلول‌های اهداکننده نیز با هدف کاهش عوارض پیوند، به‌خصوص GVHD، در حال توسعه هستند. GVHD یا «بیماری پیوند علیه میزبان» زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های ایمنی اهداکننده به بافت‌های سالم بدن گیرنده حمله کنند.

⚠️ اما پیوند بدون خطر نیست! مهم‌ترین عوارض HSCT شامل موارد زیر است:

• GVHD حاد و مزمن: حمله سلول‌های ایمنی اهداکننده به بافت‌های بدن • عفونت‌ها: به‌دلیل سرکوب شدید سیستم ایمنی • سمیت کبد، ریه، کلیه و سایر اندام‌ها در اثر درمان‌های آماده‌سازی • ناباروری و اختلالات هورمونی، به‌خصوص پس از رژیم‌های شدید آماده‌سازی • احتمال ایجاد سرطان‌های ثانویه در درازمدت • عود AML؛ که همچنان یکی از مهم‌ترین دلایل شکست درمان پس از پیوند است • و در موارد شدید، مرگ مرتبط با درمان (Treatment-related mortality) بنابراین، اگرچه HSCT یکی از قدرتمندترین درمان‌های بالقوه شفابخش AML محسوب می‌شود، اما یک درمان ساده یا بدون ریسک نیست و انتخاب آن باید بر اساس ویژگی‌های فردی و مولکولی بیمار انجام شود.

✨ جمع‌بندی

امروزه نمی‌توان گفت «درمان قطعی AML با سلول‌های بنیادی پیدا شده است». دقیق‌تر این است که بگوییم پیوند سلول‌های بنیادی خون‌ساز، به‌ویژه نوع آلوژنیک، در گروهی از بیماران می‌تواند به درمان پایدار و طولانی‌مدت منجر شود و یکی از مهم‌ترین روش‌های بالقوه شفابخش AML است. مسیر تحقیقات جدید نیز از خودِ پیوند فراتر رفته و بر ترکیب پیوند + پایش MRD + درمان‌های هدفمند + کنترل پاسخ ایمنی تمرکز دارد تا احتمال عود کاهش یافته و ایمنی و اثربخشی پیوند افزایش پیدا کند. تحقیقات سال‌های اخیر نشان می‌دهند که آینده درمان AML بیش از گذشته به سمت درمان شخصی‌سازی‌شده بر اساس ژنتیک و وضعیت بیماری هر بیمار حرکت می‌کند.

 📚 برای مطالعه بیشتر:

•National Cancer Institute (NCI) Blood Research •Journal of Clinical Oncology (ASCO) Nature – Bone Marrow •Transplantation •Hematologica

#کاربردهای_درمانی ✍آیدا سالمی @sabastemcell

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی بنیان، آسیب‌های نخاعی همواره به‌عنوان یکی از ویران‌گرترین حوادث پزشکی شناخته می‌شوند؛ اتفاقاتی که می‌توانند زندگی فرد را در یک لحظه دگرگون کنند. ⚡

نخاع، این ستون عصبی حیاتی، پیام‌های بین مغز و سایر بخش‌های بدن را منتقل می‌کند و وقتی آسیب می‌بیند، این ارتباط حیاتی قطع می‌شود. 🧠➡️🦴

فردی که تا دیروز فعال و پرانرژی بود، ناگهان توانایی حرکت اندام‌های خود را از دست می‌دهد و این اتفاق نه‌تنها بر خود فرد، بلکه بر خانواده و جامعه نیز تأثیرات عمیقی می‌گذارد. 💔 خوشبختانه، در سال‌های اخیر پیشرفت‌های چشم‌گیری در این زمینه حاصل شده است. 🌟

روش‌های نوینی مانند استفاده از ریزربات‌های مغناطیسی 🤖، سلول‌های بنیادی 🧬، هیدروژل‌های هوشمند 💧 و حتی پیوند سلول‌های انسانی به موش‌های آزمایشگاهی 🐭، افق‌های جدیدی را در درمان آسیب‌های نخاعی گشوده‌اند.

🤖 ریزربات‌های مگنتوالکتریک؛ تلفیقی از رباتیک، نانو و پزشکی

یکی از جذاب‌ترین و پیشرفته‌ترین رویکردهای درمانی، استفاده از ریزربات‌های مگنتوالکتریک است.

این فناوری شگفت‌انگیز، تلفیقی از علم رباتیک، نانوتکنولوژی و پزشکی است. 🔬✨

ریزربات‌ها، دستگاه‌های میکروسکوپی هستند که می‌توانند با استفاده از میدان‌های مغناطیسی هدایت شوند و به نواحی آسیب‌دیدۀ نخاع برسند. 🧲

💧 هیدروژل‌های سوپرامولکولی؛ بستری برای ترمیم

در کنار سلول‌درمانی و ریزربات‌ها، فناوری‌های نوینی مانند هیدروژل‌های سوپرامولکولی نیز به میدان آمده‌اند. 🧫

🧠 نورون‌های بینابینی انسانی؛ امیدی تازه برای بازگرداندن حرکت

یکی از هیجان‌انگیزترین دستاوردها در زمینهٔ درمان آسیب‌های نخاعی، استفاده از نورون‌های بینابینی انسانی است.

این سلول‌های عصبی خاص که در نخاع انسان وجود دارند، نقش مهمی در انتقال سیگنال‌ها و هماهنگی حرکات ایفا می‌کنند. ⚡🧬

✍️ سینا خسروی 🏷️ #اخبار_سلول‌های_بنیادی 📱 @sabastemcell

🧬 مارکرهای سلول‌های بنیادی؛ چگونه سلول‌های بنیادی را شناسایی می‌کنیم؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در تحقیقات سلول‌های بنیادی، شناسایی و جداسازی این سلول‌ها از سایر سلول‌های بدن است. دانشمندان برای این کار از مارکرهای سلولی (Stem Cell Markers) استفاده می‌کنند. 🔬

مارکر سلولی چیست؟

مارکرها مولکول‌ها یا پروتئین‌هایی هستند که روی سطح سلول یا داخل آن قرار دارند و به ما کمک می‌کنند نوع و ویژگی‌های سلول را تشخیص دهیم. 🧪

🩸 CD34؛ مارکر معروف سلول‌های بنیادی خونساز

CD34 یکی از شناخته‌شده‌ترین مارکرهای سلول‌های بنیادی خونساز (Hematopoietic Stem Cells) است. 🔹 در مغز استخوان، خون بند ناف و خون محیطی یافت می‌شود. 🔹 در پیوند مغز استخوان، تعداد سلول‌های

CD34+

معمولاً برای ارزیابی کیفیت نمونه اندازه‌گیری می‌شود. 🔹 وجود CD34 به تنهایی ثابت نمی‌کند که یک سلول بنیادی است، اما نشانه مهمی برای شناسایی این سلول‌ها محسوب می‌شود. ✅

🛡 OCT4؛ نگهبان پرتوانی

OCT4 یک فاکتور رونویسی است که در هسته سلول قرار دارد. وظیفه اصلی آن حفظ خاصیت Pluripotency یا «پرتوانی» سلول‌های بنیادی است. ✨

اگر بیان OCT4 کاهش پیدا کند، سلول ممکن است توانایی بنیادی خود را از دست داده و وارد مسیر تمایز شود. ⚠️

🤝 SOX2؛ شریک OCT4

SOX2 نیز یک فاکتور رونویسی مهم در سلول‌های بنیادی است.

این پروتئین همراه با OCT4 فعالیت می‌کند و نقش مهمی در حفظ ویژگی‌های بنیادی سلول دارد. 🧬

دانشمندان معمولاً OCT4 و SOX2 را به عنوان دو شاخص مهم پرتوانی بررسی می‌کنند. 📊

🧬 NANOG؛ محافظ هویت سلول بنیادی

یکی دیگر از مارکرهای مهم سلول‌های بنیادی NANOG است.

این ژن به حفظ حالت بنیادی سلول کمک می‌کند و از تمایز زودرس آن جلوگیری می‌کند. 🛡

❓ چرا مارکرها اهمیت دارند؟

✔ شناسایی سلول‌های بنیادی 🔍 ✔ جداسازی سلول‌ها با روش‌هایی مانند Flow Cytometry 🌊 ✔ بررسی کیفیت سلول‌های کشت‌شده 🧫 ✔ ارزیابی موفقیت فرآیند تولید iPSC 🧪 ✔ مطالعه فرآیند تمایز سلولی 🔄

💡 نکته مهم

هیچ مارکری به تنهایی نمی‌تواند هویت یک سلول بنیادی را اثبات کند. به همین دلیل پژوهشگران معمولاً مجموعه‌ای از مارکرها را به طور هم‌زمان بررسی می‌کنند. 🔬

برای مثال، در سلول‌های بنیادی پرتوان، مشاهده هم‌زمان OCT4، SOX2 و NANOG نشانه قوی‌تری از حفظ ویژگی بنیادی سلول است. ✨

💡 به همین دلیل در مقالات سلول‌های بنیادی معمولاً به جای یک مارکر، «پنل مارکرها» گزارش می‌شود. 📑

✍ترانه رحیمیان #آموزش_سلول_های_بنیادی @sabastemcell