ApplyAbroad | هلدینگ پرگار

اگر بخواهیم صرفاً از دید اقتصاد کلان به موضوع نگاه کنیم، الگوی یک سال اخیر تقریباً این بوده است: خبر مذاکره یا آتش‌بس → دلار چند روز یا چند هفته کاهش پیدا می‌کند. اختلاف در مذاکرات، تحریم جدید یا درگیری نظامی → دلار با شدت بیشتری رشد می‌کند. دوباره خبر ازسرگیری مذاکرات → بازار کمی آرام می‌شود. و دوباره تنش → دلار سقف جدیدی ثبت می‌کند. در یک سال اخیر این چرخه چندین بار تکرار شده است؛ اگر رویدادهای اصلی را در نظر بگیریم، حداقل ۵ تا ۷ موج مهم «مذاکره → تنش → مذاکره» دیده شده است که هر بار باعث نوسان شدید بازار ارز شده است. اما نکته مهم اینجاست: کف قیمت دلار هر بار بالاتر از کف قبلی بوده است. یعنی مثلاً اگر بعد از یک خبر سیاسی دلار ۱۰ یا ۱۵ درصد اصلاح کرده، در موج بعدی از همان نقطه دوباره رشد کرده و سقف جدیدی ساخته است. این رفتار معمول اقتصادهایی است که تورم مزمن دارند. چرا در بلندمدت دلار فقط رشد کرده؟ چند عامل اصلی وجود دارد: تورم مزمن ایران که طی سال‌های اخیر معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ درصد یا حتی بیشتر بوده است. رشد نقدینگی که هر سال حجم پول را افزایش می‌دهد. تحریم‌ها و محدودیت دسترسی به ارز خارجی. کاهش سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی پایین. افزایش ریسک سیاسی و نظامی که مردم را به سمت خرید دلار و طلا سوق می‌دهد. بنابراین حتی اگر خبر مثبتی منتشر شود، تا زمانی که این عوامل بنیادی تغییر نکنند، کاهش نرخ ارز معمولاً موقتی است. هزینه جنگ چه اثری دارد؟ درگیری‌های اخیر علاوه بر هزینه‌های مستقیم، چند اثر اقتصادی مهم دارند: کاهش صادرات و درآمدهای ارزی افزایش هزینه‌های دولت فرار سرمایه کاهش سرمایه‌گذاری افزایش انتظارات تورمی این عوامل معمولاً فشار بیشتری بر نرخ ارز وارد می‌کنند. گزارش‌های اخیر نیز نشان می‌دهند که تشدید درگیری‌ها و آسیب به صادرات نفت، فشار سنگینی بر ریال وارد کرده است. آیا نرخ فعلی دلار پایین محسوب می‌شود؟ اگر فقط بر اساس تورم داخلی و افت ارزش پول ملی قضاوت کنیم، بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که نرخ ارز در ایران تمایل طبیعی به رشد دارد و پایین نگه داشتن آن معمولاً فقط با تزریق ارز، محدودیت‌های معاملاتی یا کنترل‌های اداری ممکن است. این نوع کنترل‌ها اغلب موقتی هستند و اگر عوامل بنیادی تغییر نکنند، بازار دوباره به سمت نرخ‌های بالاتر حرکت می‌کند. جمع‌بندی به نظر من، تجربه سال‌های اخیر یک الگوی مشخص را نشان می‌دهد: اخبار سیاسی جهت کوتاه‌مدت بازار را تعیین می‌کنند. تورم، نقدینگی و وضعیت اقتصاد روند بلندمدت را تعیین می‌کنند. به همین دلیل، ممکن است دلار در واکنش به اخبار مذاکرات برای مدتی کاهش پیدا کند، اما اگر تورم بالا، رشد نقدینگی، محدودیت‌های ارزی و ریسک‌های سیاسی ادامه داشته باشند، از نظر اقتصادی انتظار تثبیت بلندمدت در نرخ‌های پایین دشوار است. در مقابل، اگر توافقی پایدار حاصل شود که به کاهش تحریم‌ها، افزایش درآمدهای ارزی، کنترل تورم و اصلاحات اقتصادی منجر شود، آن‌وقت می‌تواند روند بلندمدت بازار ارز را نیز تغییر دهد؛ صرف خبر مذاکره به‌تنهایی معمولاً برای تغییر پایدار کافی نیست.