Anliliy

گاهشمار کهن: ۲۱ مهر؛ جشن رام‌روز!

🍂 رام‌روز؛ پایان جشن پیروزی فریدون بر ضحاک

🌿 نخست: رام یعنی چی؟

تو گاهشمار باستانی هر روز ماه یه اسم داشت و روز بیست‌ویکم اسمش «رام» بود؛ ایزدِ آرامش و خوشی. تو اوستا حتی یه سرود (یشت) به اسم «رام‌یشت» داریم. کلی واژه‌ هم از همین ریشه‌ درست شدن: آرام، آرامش، رامش، رامشگر، رام. 🎶

🔥 مهرگان؛ جشنِ شش‌روزه

اسم مهرگان از «مهر» (میترا) اومده، ایزد پیمان و روشنایی و دوستی. جشن از ۱۶ مهر شروع می‌شد و روز ۲۱، یعنی رام‌روز، پایانش بود. قدمتش هم کم نیست، نویسنده‌های یونانی از جشن «میتراکانا» تو دوران هخامنشی نوشتن و می‌گن شاهِ ایران تو این جشن می‌خورد و می‌رقصید. به نوعی میتراکانا نیای جشن مهرگان ساسانی محسوب می‌شد. روایت ایرانی میگه این جشنِ پیروزی فریدون بر ضحاکه.

🐍 ضحاک کی بود؟

طبق شاهنامه، ضحاک جوونی بود که اهریمن فریبش داد. جمشید رو از تخت انداخت و هزار سال پادشاهی کرد. اهریمن شونه‌هاش رو بوسید و از جای بوسه‌ها دو مار روئید! خوراکِ مارها هم هر روز مغزِ دو جوون بود. دو تا آشپزِ خوب‌دل، ارمایل و گرمایل، مغزِ گوسفند رو با غذای مارها قاطی می‌کردن و از هر دو جوون یکی رو قایمکی فراری می‌دادن.

⚒ کاوه‌ی آهنگر

نوبت پسر هجدهمِ کاوه رسید، در حالی که هفده‌تا پسرش رو قبلاً کشته بودن. کاوه پیش‌بندِ چرمیِ آهنگری‌ش رو سرِ نیزه کرد، فریاد زد و مردم رو به شورش خوند. همون پیش‌بند شد «درفشِ کاویانی»، که تا زمان ساسانیان پرچمِ رسمی ایران بود. 🚩

👶 فریدون

تو همین سال‌ها پسری به اسم فریدون بزرگ می‌شد. پدرش آبتین رو ضحاک کشته بود. مادرش فرانک نوزاد رو قایم کرد، گاوی مهربون به اسم برمایه شیرش داد و بعد بردش به البرز. فریدون که جوون شد، به یاد همون گاو گرزی ساخت که سرش مثل سرِ گاو بود: «گرز گاوسر». ⚔️

🌊 لشکر می‌رسه

فریدون با برادراناش و مردمِ شورشی راه افتاد، از رود اروند گذشت و رسید به کاخ ضحاک. ضحاک خودش اون‌موقع تو سفر بود. فریدون کاخ رو گرفت و دو خواهرِ جمشید، شهرناز و ارنواز، رو که در بند بودن آزاد کرد.

🔗 اسیری که کشته نشد

ضحاک برگشت، جنگ شد و فریدون با گرزِ گاوسر کارش رو ساخت. می‌خواست بکشدش، ولی سروش، پیام‌آور ایزدی، اومد و گفت هنوز وقتش نیست. ضحاک رو زنجیر کردن و تو غاری تو کوه دماوند بستنش. تو باورِ کهن، ضحاک هنوز اونجا اسیره و آخرالزمان آزاد می‌شه، تا گرشاسپ بالاخره نابودش کنه. 🏔

👑 جشن

بعد از سال‌ها ترس، مردم نفس راحتی کشیدن. فریدون بر تخت نشست و جشنِ بزرگی برپا شد: همون مهرگان. شش روز سور و شادی، هدیه دادن و دیدار. و رام‌روز، روزِ آخرش، روزِ آرامش بعد از پیروزی بود. جنگ تموم شد و رامش شروع شد. 🕊

🧬 قصه چطور عوض شد؟

تو اوستا ضحاک (اژی‌دهاک) یه اژدهای سه‌سر و شش‌چشمه و فریدون (ثریتَئونه) باهاش می‌جنگه. تو متن‌های پهلوی اسمش «بیوراسپ» می‌شه. تو شاهنامه هم فردوسی اونو شاهی با دو مار روی شونه‌ها نشون داده.

⚖️ راز فریدون: داد

فردوسی میگه فریدون نه فرشته بود و نه از مشک و عنبر ساخته شده بود. اون بزرگی رو با «داد» و «دهش» دادگری و بخشندگی به دست آورد. و نتیجه می‌گیره: تو هم داد و دهش کنی، فریدونی. 🤍

به «‌داد» و «دَهِش» یافت این نیکویی تو داد و دهش کن، فریدون تویی

در این روز چی‌کار کنیم؟

- شاهنامه رو باز کنیم و داستان کاوه و ضحاک رو بخونیم - میوه‌ی پاییزی مانند انار، به، سیب و شیرینی بذاریم وسط‌ - یه دورهمی کوچیک، با موسیقی آروم و کلی رامش داشته باشیم

همه در هوای فریدون بدند که از درد ضحاک پرخون بدند سوی لشکر آفریدون شدند ز نیرنگ ضحاک بیرون شدند نخواهیم بر گاه ضحاک را مر آن اژدهادوش ناپاک را از او نام ضحاک چون خاک شد جهان از بد او همه پاک شد

‌ ‌ ‌ ‌‌ ‌ ‌ ‌ ‌ ‌ رام‌روز فرخنده باد✨ ‌

گاهشمار کهن: گاهنبار ایاسرم؛

جشن بازگشت گله‌ها و سپاس از گیاهان

🌍 گاهنبار چیه؟

گاهنبارها شش جشن بزرگ و فصلیِ ایران باستان و سنت زرتشتی‌ان. هر کدوم پنج روز طول می‌کشه و به کار کشاورزی و دامداری و فصل‌های سال گره خورده. اسم‌شون تو اوستا اومده و هر کدوم یادآور یکی از شش مرحله‌ی آفرینشه:

1️⃣ میدیوزرم اردیبهشت): آسمان ☁️ 2️⃣ میدیوشَم (تیر): آب 💧 3️⃣ پیتیشَهیم (شهریور): زمین 🌍 4️⃣ ایاسرم (مهر): گیاهان 🌱 5️⃣ میدیارم (دی): جانوران 🐑 6️⃣ همسپتمدم (روزهای آخر سال): انسان 🧑

یعنی هر سال شش بار دور هم جمع می‌شدیم تا برای آسمون، آب، زمین، گیاه، جانور و آدم «سپاس» بگیم. 🙏 این‌طوری یه تقویم پنهان تو دل سال بود که هم کشاورز تو مزرعه و هم دامدار تو کوه می‌تونست باهاش زندگی‌ش رو بچینه.

📍 ایاسرم کجای این نقشه‌ست؟

چهارمین گاهنبار، تو آخرین روزهای ماه مهر، درست وقتی که پاییز جا افتاده و برداشت محصول‌ها تموم شده.اسمش از واژه‌ی اوستایی «آیاثریم» (ayāthrima) میاد که معنیش رو «بازآمدن» و «بازگشت» می‌دونن. بازگشت چی؟ بازگشت گله‌ها! پاییز که می‌رسید، هوای کوه سرد می‌شد و علفِ چراگاه‌های ییلاقی تموم. دامدارها گله‌هاشون رو از کوه پایین می‌آوردن و به روستاهای زمستانی (قشلاق) برمی‌گردوندن. پس ایاسرم یه جورایی جشنِ «رسیدنِ دوباره به خونه»ست، وقتی که گله جمع می‌شه، خانواده کنار هم می‌شینه و آدم می‌تونه نفس راحتی بکشه. 🏡

🌱 و گیاهان

تو باورِ زرتشتی، این گاهنبار یادآورِ آفرینشِ گیاهانه. امشاسپندِ امرداد، که روزِ هفتمِ ماه هم به اسمشه، نگهبانِ گیاهان محسوب می‌شه. جشنی که با گله و دام شروع می‌شه، تو دلش سپاسِ گیاه و سبزی هم داره؛

🔥 تو این پنج روز چه می‌گذره؟

- جشن و نیایش: مراسمی با خوندنِ بخش‌هایی از اوستا که موبدها برگزار می‌کنن - پخت و پز دسته‌جمعی: غذا و نذری برای همه - سفره‌ی همگانی: همه دور یه سفره می‌شینن - دیدار و دورهمی: خانواده‌ها و همسایه‌ها همدیگه رو می‌بینن

معمولا روز آخر، ۳۰ مهر، پررنگ‌ترین روز مراسمه 🕯 🏔 امروز کجا زنده‌ست؟ زرتشتیانِ ایران، مخصوصاً تو یزد، کرمان و تهران، هنوز گاهنبارها رو تو آتشکده‌ها و سالن‌های انجمن برگزار می‌کنن. 🌿 چطور می‌تونیم ما هم جشن بگیریم؟

- یه نهال بکاریم یا یه گلدون سبز بخریم 🪴 - یه سفره‌ی دورهمی بچینیم و کسی که تنهاست رو هم دعوت کنیم - یه سهمی از غذا رو به یه نیازمند برسونیم - یه روز بیرون بریم و فقط درخت و طبیعت رو تماشا کنیم

🌿 هوم؛ گیاهی که هم خدا بود، هم نوشیدنی، هم راز • #پاره‌نگار

📜 هوم تو اوستا

توی اوستا، یسنا فصل‌های ۹ تا ۱۱ درباره‌ی هوم نوشته و بهش میگن هوم‌یشت. اونجا هوم رو این‌جوری معرفی می‌کنن: گیاهی شفابخش، زیبا، زرین‌چشم و «دورکننده‌ی مرگ». رو کوه‌های بلند می‌رویه و شاخه‌های نازک و خوش‌حالت داره. نکته‌ی جالب اینه که هوم سه تا نقش داشت: - 🌱 یه گیاه واقعی - 🥛 یه نوشیدنی مقدس

که از له کردن گیاه با شیر و آب درست می‌شد

- ✨ یه ایزد که بهش دعا می‌کردن

👑نخستین کسایی که هوم فشردن

هوم‌یشت میگه چهار نفر نخستین بار هوم رو فشردن و هر کدوم پاداشش رو گرفتن: 1. ویونگهان ← پسرش شد جمشید 2. آثویه ← پسرش شد فریدون 3. ثریته ← پسرش شد گرشاسب 4. پوروشسب ← پسرش شد زرتشت

یعنی نوشیدنی هوم تو روایت، یه جورایی پشت تولد بزرگ‌ترین قهرمان‌ها و پیامبره!

‌

🤍💛 دو جور هوم

- هوم زرد (زرین): همونی که تو مراسم استفاده می‌شه. - هوم سپید (گوکرن): تو متن‌های پهلوی مثل بندهش اومده. میگن توی دریای فراخکرت می‌روئه، و آخر زمان، موقع رستاخیز (فرشگرد)، نوشدارو و جاودانگی از همین درخت درست می‌شه.

🇮🇳 هوم و سوما

هندی‌ها هم همین رو دارن با اسم سوما. تو ریگ‌ودا یه کتاب کامل یعنی مندله‌ی نهم، با ۱۱۴ سرود فقط درباره‌ی سومائه. این یعنی هوم و سوما ریشه‌شون برمی‌گرده به دوره‌ای که نیاکان ایرانی‌ها و هندی‌ها هنوز یه قوم بودن (هندوایرانی). صدای «س» تو هندی و «ه» تو ایرانی هم یه تغییر آوایی معروفه، مثل سپتا ← هفتا و سندو ← هندو.

🏛 تو دوره‌ی هخامنشی و یونانی‌ها

- تو کتیبه‌های داریوش از ساکای هوم‌نوش (هَوَمَوَرگا) اسم برده شده؛ یه قوم از سکاها که با هوم ارتباط داشتن. - پلوتارک، نویسنده‌ی یونانی، میگه مغ‌های ایرانی گیاهی به اسم «اُمومی» رو تو هاون می‌کوبیدن و با دعا می‌خوندن. احتمالاً همون هومه!

🔬 خب هوم دقیقاً چه گیاهی بود؟

اینجاست که ماجرا جذاب می‌شه، چون هنوز کسی جواب قطعی نداره. چند تا نظریه‌ی معروف: - اِفِدرا (Ephedra): قوی‌ترین گزینه. تو فارسی هم بهش میگن «هوم» و حتی الان زرتشتی‌های یزد و کرمان تو مراسم یسنا از شاخه‌های اون استفاده می‌کنن. ماده‌ی مؤثرش افدرین هست که محرک و انرژی‌بخشه. - قارچ مگس‌کش (آمانیتا): نظریه‌ی معروف گوردون واسون، ولی طرفدارای کمتری بین متخصص‌های ایران‌شناسی داره. - اسپند، شاهدانه و خشخاش: هرکدوم یه دسته طرفدار دارن. تو کاوش‌های گنور دپه در ترکمنستان ظرف‌هایی پیدا شد که ردی از افدرا و شاهدانه و خشخاش داشتن، ولی این یافته‌ها هنوز بحث‌برانگیزه. بعضی پژوهشگرا هم فکر می‌کنن «هوم» اسم یه گیاه خاص نبوده، یه نوع نوشیدنی آیینی بوده که با گیاه‌های مختلف تو جاهای مختلف درست می‌شده.

🔥 هوم تو مراسم امروزی

تو مراسم یسنا، موبد شاخه‌های هوم رو تو هاون می‌کوبه، با آب و شیر مخلوط می‌کنه و آیین نوشیدنش رو انجام میده. همراهش شاخه‌ی انار یا اورَوَرَم هم هست. پس هوم هنوز زنده‌ست، تو یزد و کرمان!

افدرا گیاه سمیه و مصرف خودسرانه‌ش می‌تونه باعث تپش قلب شدید، فشار خون بالا و حتی مرگ بشه.

هوم بخشی از فرهنگه که گیاه و دین و اسطوره و پزشکی و شاید حتی مستی آیینی قاطی هم می‌شن. و بعد از ۳۰۰۰ سال هنوز نمی‌دونیم دقیقاً چی بوده!

من و آنا توی رابطه booketion ship ای هستیم،برای همدیگه کتاب میخریم.✨️😭

لانه جاسوسیه رسما

مسجد جلوی خوابگاهمون چراغاش خاموشه، کاش دیگه روشن نشه

سپاااس از شماا🥲🤍✨

درود بر شما بانوی دانشجو گرامی یکشنبه شب مهرماه پاییز خوش روز دختر بر شما فرخنده باد🍁🍂

نباید می‌خندیدم:)))😂

حداقل سیبیل ندارید

بیچاره ما کله‌باز های مو افشان😔

https://t.me/Anliliiy/1716 امروز که از باشگاه برمیگشتم این مار‌خوار اهرمن چهرگانِ‌عرزشی جمع شده بودن بعد عاخونده داشت پشت عربده میزد می‌گفت روز همه دخترای با حجاب مبارک 🥸🥸

سپااااس

https://t.me/songsofIlium/17580 قضیه اینه

بچه‌ها چقدر پیچیده شد:)