املا Имла

Телебезне саклап калу һәм үстерү чараларының берсе иске имлага (классик татар язуына) кайту, иске әдәби телебезнең элементларын хәзерге әдәби телебездә куллану икәнлеге турында соңгы елларда хәйран әйтелде һәм язылды. Гамәли чаралар күрмичә, бу юнәлештә адым атлау мөмкин түгел. Классик имлабызны куллануны активлаштыру һәм классик әдәби телебезне беркадәр җанландыру максатыннан, шушы каналда иншалла өч төр материаллар урнаштырылып барылачак: 1) элгәреләр тәҗрибәсен исәпкә алып иске имла нигезендә эшләнгән һәм фикер алышу өчен тарафыбыздан тәкъдим ителә торган язу кагыйдәләре; 2) хәзерге татар телендә һәм иске татар телендә кулланылган сүзләрнең иске һәм хәзерге имлача язылышлары һәм мәгънәләре; 3) иске имлада язылган кыска гына текстлар (нигездә иске татарча һәм чагатайча).

وصیتم قایت، ای نفس مطمئنه‌م! بار، یونال، کیت تنکرینکه؛ بیردنک آرقانکنی مونکارچی، ایندی بیر بیت امرینه. دوستلرم قرداشلرم، سز ملالرغه أیتنکز: بو ایکی یولنی، مینی کومگاچ، اوقورلر قبرمه. اهل تکفیر بر عجبلنسون، کوروب آقتوق سوزم: کور، نه رسمه تولغان ایمان برله قرآن صدرمه! Васыятем Кайт, и нәфсе мотмәиннәм! Бар, юнәл, кит Тәңреңә; Бирдең аркаңны моңарчы, инде бир бит әмренә. Дустларым, кардәшләрем, сез муллаларга әйтеңез: Бу ике юлны, мине күмгәч, укырлар кабремә. Әһле тәкфир бер гаҗәпләнсен, күреп актык сүзем: Күр, нә рәсмә тулган иман берлә Коръән садремә! #منابع #توقای

«الجمعیة الخیریة لإحیاء اللغة التاتاریة الاسلامیة» (مسلمان تاتار تلن ترگزو خیریه جمعیتی) #خیالات

وَلا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ Вә әлбәттә гөман итмәңез Аллаһы Тәгалә юлында сугышта үлтерелгән кемсәләрне үлекләр диеп. Алар үлекләр түгелдер, бәлки терекләрдер алар Пәрвәрдигярләре кашында, ризыкланырлар алар җәннәт нигъмәтләреннән. "Ал-е Гыймран" сүрәсе, 169 нчы аять. #قزان۹۵۹ #Казан1552

الٓهی دنیادا اول بار بولسون فتح و نصرت همیشه یار بولسون بهادرلیق دا هم بولسا کمی یوق بوکون تابسا شهادت هم غمی یوق (شریف حاجی‌ترخانی. ظفرنامۀ ولایت قزان) Илаһи! Дөньяда ул бар булсын, Фәтх-ү носрәт һәмишә яр булсын. Баһадирлык та һәм булса - кәме юк, Бүген тапса шәһадәт һәм - гаме юк! (Шәриф Хаҗитархани. Зафәрнамә-и вилайәт-е Казан) رسم منبعی

مبارزلار تورور صف صف قشیدا قویوبان تاج نصرت‌نی باشیدا ایرور میدان ارا هر بری بر شیر اورورلار هر زمان دشمن‌غه شمشیر (شریف حاجی‌ترخانی. ظفرنامۀ ولایت قزان) Мөбаризләр торыр саф-саф кашыда, Куйыбан таҗ-ы носрәтне башыда. Ирер мәйдан ара һәрбере бер шир - Орырлар һәрзаман дошманга шәмшир. (Шәриф Хаҗитархани. Зафәрнамә-и вилайәт-е Казан) مینیاتور منبعی #منابع

کلاسّیک‌لار سوزی 😁☝️

احمد زکی ولیدی فکرنچه، بو رباعینی محمد شیبانی خان قزان خانی محمد امین خان‌ننک بر ظفرینه باغشلاب یازغان. Әхмәдзәки Вәлиди фикеренчә, бу робагыйны Мөхәммәд Шибани хан Казан ханы Мөхәммәдәмин ханның бер зафәренә багышлап язган. #منابع #چغتایچه

اوزبیک خانی محمد شیبانی خان دیوانی. Истанбулда "Тупкапу" сарае китапханәсендә саклана. #چغتایچه

19 нчы йөз әдипләре Әбелмәних һәм Һибәтулла Каргалыйлар иҗат иткән "Тәндә җаным..." шигыре* шигъриятебезнең беренче сафында торырлык, бәлки шигъриятебезнең "имамы" булырлык әсәрләрдәндер:

Тəндə җаным ничə көн миһман икəндер – белмəдем. Үтте гомерем, барысы хосран икəндер – белмəдем. Дөньяда төздем гыймарəт бары наданлык белəн. Бу гыймарəт җөмлəсе вəйран икəндер – белмəдем. Хаб-ы гафлəттин күземне ачмадым төнлə торып, Төнлə торган бəндəлəр солтан икəндер – белмəдем. Кылмадым зикер-тәлавəт мəрде хафизлар белəн. Хак катында могтəбəр Коръəн икəндер – белмəдем. Кем ки ингам кылды ирсə, алды гокба дəүлəтен. Бəндəнең яхшы эше ихсан икəндер – белмəдем...

*Бу шигъри әсәрнең иҗат ителү тарихы, тулы тексты һәм хәзерге телгә күчермәсе Р.Мәрдановның "Татар археографиясе" сериясендә чыккан "Шигъри ядкярләр" исемле хезмәтенең 150-171 нче битләрендә китерелгән.

تذکرۀ مرد غریب لم یعلم ناظمه تنده جانم نیچه کون مهمان ایکاندر بلمدم اوتدی عمرم باریسی خسران ایکاندر بلمدم دنیاده توزدم عمارت باری نادانلق بلان بو عمارت جمله‌سی ویران ایکاندر بلمدم خواب غفلتدین کوزمنی آچمدم تونله توروب تونله تورغان بنده‌لر سلطان ایکاندر بلمدم قیلمدم ذکر تلاوت مرد حافظلر بلان حق قاتنده معتبر قرآن ایکاندر بلمدم کم که انعام قیلدی ایرسه آلدی عقبی دولتن بنده‌ننک یخشی اشی احسان ایکاندر بلمدم هذا تزیید عبد مذنب هبة الله طاقتم وسعنچه قوللق قیلمدم کسلان ایدوب طاعت اهلنه جواب آسان ایکاندر بلمدم قیلمدم زهد توکل توبه و تقوی ایدوب اهل تقوی اکرم انسان ایکاندر بلمدم اهل اولادم دیو ییلدم یوگردم طنمادم ان من ازواجکم قرآن دیگاندر بلمدم ییدم ایچدم دنیوی دوستلر ایله حق نعمتن اخی فی الله اخروی اخوان ایکاندر بلمدم خواب حوردن لذتنده عمرمی قیلدم تلف گورده یولداش طاعت و ایمان ایکاندر بلمدم حب دنیا ایله قلبم میل ایتمشدر بی‌گمان دنیا سومک شربت شیطان ایکاندر بلمدم نفس شوم بو بی‌وفادین طمع ایدوب ذوق و صفا جانمه سانسز جفا قیلغان ایکاندر بلمدم گاه اییاردم نفسمه گاه ابلیس‌ننک تلبیسنه نفسم ابلیس ایله بر عهدان ایکاندر بلمدم بسلدم جسممنی دایم چرب شیرین نرم ایله گورده آخر لقمه ماران ایکاندر بلمدم هیچ کشی دشمننه قیلماز جفانی جانمه کندو نفسم اول قدر قیلغان ایکاندر بلمدم غره اولمشام جهانه فکر ایدوب طول آمال بنده‌یه وقت اجل پنهان ایکاندر بلمدم شویله گیزمشام که گویا ایچمشام آب حیات  کل نفس ذایقة الموت ایکاندر بلمدم کوزلادم طوی تماشا هزل هذیان مجلسن بنکا حاجت مجلس عرفان ایکاندر بلمدم بر زمان اهل سعادت صحبتنده بولمدم خمر غفلتدین باشم سکران ایکاندر بلمدم ضایع ایتدم فرصتی و عمرمی انفاسمی ذاکره هر بر نفس بیرگان ایکاندر بلمدم بونچه سهو ایله خطایه آغلامدم آه ایدوب طیبه حق وعده‌سی غفران ایکاندر بلمدم قیلمدم هرگز تدارک عمرم‌ننک مافاتنه توبه‌سز کیتمک قاطی خذلان ایکاندر بلمدم های نه رسوالق بنکا روز قیامتده اولور باشدن آیاغه اشم عصیان ایکاندر بلمدم لهو لغو ایله ییله ویردم اوکوش سرمایه‌می بنی یولدن آزدرغان شیطان ایکاندر بلمدم آه بو مظلوم جانمی زور ایلیوب مجروح ایدن یدی ارکانم یدی آرسلان ایکاندر بلمدم عیبنی کوردم بو خلقنک غیبتندن کیچمدم اللِسان مُهلِک الانسان ایکاندر بلمدم امر ایدوب معروفه خلقی نهی ایدوب منکرلری اوز اشم کلیّتاً نسیان ایکاندر بلمدم بر دم اوز نقصانمی کوروب علاجن قیلمدم کندو عیبمدن کوزم عمیان ایکاندر بلمدم قیلمدی کونکلمه تأثیرهرگز الهام ملک بونچه قسوت قلبمی آلغان ایکاندر بلمدم نیشه تنبیه ایتمدنکز ای قرنداشلر بنی شوملقم باشدن تمام آشقان ایکاندر بلمدم ایمدی باری سز دعانکزله اعانت ایدنکز شمدیه دک اشلرم طغیان ایکاندر بلمدم قوتم کوچم یگتلگمنی ییله ویرمشام  طالعم ایذگو یاوزدن نه ایکاندر بلمدم مونی بوکون آنی یارین قیلورام دیرمن هنوز عمرم آخر حدّینه یتکان ایکاندر بلمدم إلا فضلندن الاهم‌ننک امیدم چوق درر حاصلم گرچه نچه عصیان ایکاندر بلمدم لطفیله لا تَقنَتُ دیب یأسدن نهی ایلدی سر و حکمت قاتیده پنهان ایکاندر بلمدم انّما الاعمال دیمش بالخواتم اول رسول صونک نفسده یولداشم ایمان ایکاندر بلمدم اسمم الله هبه‌سی اولدیسه نه حاصل بنکا نفس قوللغنده جسمم فان ایکاندر بلمدم عدلیله حکم ایلسه چقماز جهنمدین باشم تنکری تقدیری نچه یازغان ایکاندر بلمدم فضل ایدوب عفو ایلر ایسه فهو غفّار الذُّنوب رحمته قریب ایدن احسان ایکاندر بلمدم انَّ رحمة الله قریبٌ مِنَ المُحسِنِین #منابع

طوغان تل ای طوغان تل، ای ماطور تل، ئه‌‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منڭ تلی! دنیاده کوب نرسه بلدم، سین طوغان تل آرقلی. ایڭ ئلك بو تل بله‌ن ئه‌نکه‌م بیشکده کویلگان، آنناری تونلر بویی ئه‌بکه‌م حکایت سویلگان. ای توغان تل! هر وقتده یاردمڭ برلن سینڭ کچکنه‌دن آڭلاشلغان شادلغم، قایغم مینم. ای طوغان تل! سینده بولغان ايڭ ئلك قیلغان دعام: «یارلقاغل دیب اوزم هم ئه‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منی خدام». Туган тел И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле! Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы. Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән, Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән. И туган тел! Һәрвакытта ярдәмең берлән синең, Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем. И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган догам: Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, Ходам! #منابع #توقای