پژوهشکده آرتیفا | Artifa

ابن القیم رحمه‌اللّٰه‌تعالی‌علیه می‌فرمایند : گناهان آتشی بس سوزان برای نعمت‌ها هستند، همان گونه که آتش هیزم را می‌سوزاند گناهان نعمت‌ها را می‌سوزانند. 📚 طریق الهجرتین / ۵٤۲

👑از فراز تا فرود سرگذشت ایران👑 👑از روزگار ماد و هخامنشی تا ساسانیان، از ایرانِ پس از اسلام تا دوران معاصر؛ از شهریاران و دلاوران تا اندیشه، فرهنگ و تمدن مردمان این سرزمین👑

📜 در این مجموعه  از کانال‌های تاریخی گرد آمده تا برگ‌های تاریخ ایران را ورق بزنیم و فراز و فرود این سرزمین کهن را بشناسیم

https://t.me/addlist/r2aHOVkefww1ZjZk 👑

دوران طلایی عباسیان : هارون‌الرشید٬ آورندهٔ شکوه و عظمت به خلافت اسلامی 🟣 دوران حکومت هارون‌الرشید یکی از بهترین دوره‌های فرمانروایی بود؛ دوره‌ای که بیش از هر زمان دیگری سرشار از شکوه، عظمت، بخشندگی و نیکوکاری بود و در آن قلمرو حکومت بیش از پیش گسترش یافت. هارون‌الرشید از بخش بزرگی از جهان آن روزگار مالیات دریافت می‌کرد و هرگز در دربار هیچ خلیفه‌ای به اندازه دربار او، دانشمندان، شاعران، فقیهان، قاریان قرآن، قاضیان، دبیران، هم‌نشینان درباری و ادیبان گرد نیامده بودند. هر یک از آنان از سخاوت و احترام فراوان او برخوردار می‌شد و خلیفه آنان را به بالاترین جایگاه‌ها می‌رساند. خودِ خلیفه نیز شخصیتی برجسته بود؛ شاعری توانا، آگاه به تاریخ، ادبیات و شعر، دارای ذوقی لطیف و قدرت تشخیص بالا، و از سوی نزدیکان و همچنین مردم عادی مورد احترام بود.

📚 | The Abbasid caliphate ✍ | Tayeb El-Hibri 🏛 | Cambridge University Press 📆 | 2021 📖 | Page 76

@nuxqq | 🪻آرتیفا

أبو موسی اشعری رَضِي اللّٰه عَن‍‍‍‍ْهُ می‌گوید: مردی، نزد نبی اكرم ﷺ آمد و گفت: ای رسول الله! جهاد در راه الله چیست؟ زیرا بعضی از ما بخاطر خشم و برای انتقام می‌جنگند و برخی هم از روی تعصب می‌جنگند. رسول الله ﷺ به سویش نگاه كرد و فرمود: «هركس بخاطر سرافرازی دین الله بجنگد، این جنگ، جهاد در راه الله است». 📚 بخاری٬ روایت ۱۲۳م

مجاهد بن جبر رحمه‌اللّٰه‌‌تعالی‌علیه میگوید: غَضُّ الْبَصَرِ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ يُورِثُ حُبَّ اللَّهِ فرو گرفتن چشم ها از نامحرم وارث محبت اللّٰه ﷻ است 📚 مجموع الفتاوى ١ / ٣٩٤

آیا عثمانی ها مسیحیان بالکان را مجبور به پذیرش و گرویدن به اسلام میکردند؟ 🟣 نکته قابل توجه این است که این سیستم دوشیرمه به عنوان وسیله‌ای برای امپراتوری جهت بهره‌برداری از منابع نیروی انسانی جمعیت‌های متعدد مسیحی تابع خود عمل می‌کرد. با بلوغ دولت عثمانی در طول قرن‌های چهاردهم و پانزدهم و تأکید بیشتر بر شخصیت اسلامی آن، خدمت نظامی و اداری مسیحیان غیرمسلمان مشکل‌سازتر شد. و بنابراین استفاده اولیه از مسیحیان برای انجام نقشه‌برداری از زمین و همچنین انتصاب صاحبان تیمار مسیحی از بین رفت. با این حال، در حالی که چنین انتصابات رسمی مسیحیان عثمانی از بین می‌رفت، فتوحات امپراتوری در بالکان افزایش یافت و مسیحیان نسبت به قبل، بخش مهم‌تری از کل جمعیت تابع عثمانی را تشکیل دادند. طبق قانون اسلامی، که دولت عثمانی ادعای رعایت آن را داشت، دولت نمی‌توانست اتباع مسیحی خود را مجبور به تغییر دین به اسلام کند.

📚 | The Ottoman Empire 1700 - 1922 (Second Edition) ✍ | Donald Quataert 🏛 | Cambridge University Press 📖 | Page 31

@nuxqq | 🪻آرتیفا

آیا اسناد مربوط به اسلام - عرب ستیزی یعقوب صفاری دارای اعتبار و صحت می‌باشد؟ 🟣 ابن ممشاخ، علاوه بر ادعاهای گزاف خود در مورد خاندان سلطنتی حامی خود یعقوب، با اشاره به نمادهای قدرت از ایران پیش از اسلام، مشروعیت قومی ایجاد می‌کند. به ویژه پرچم کعبی، پرچم ایران پیش از اسلام از زمان پادشاه افسانه‌ای عفیف‌الدین که توسط اعراب در الدسیعیه تصرف شده بود، به شدت در حافظه جمعی ایرانیان طنین‌انداز بود. علاوه بر این، این شعر حمله‌ای مستقیم به خلفا و احتمالاً مردم آرتیب به طور کلی ارائه می‌دهد. برای این منظور، ممکن است که ابن شعر ممشاد اصالت ندارد، زیرا با منابع دیگری که یعقوب را به عنوان یک فرد هوشیار و مدافع پارسای اسلام سنی توصیف می‌کنند، در تضاد است. در این مورد، دبورا تور آن را متعلق به جریانی از تبلیغات سامانی می‌داند که با به تصویر کشیدن یعقوب به عنوان یک ملی‌گرای متعصب ضد اسلامی ایرانی، در پی بی‌اعتبار کردن صفاریان بودند.

📚 | Arabs and Iranians in The Islamic Conquest Narrative ✍ | Scott Savran 🏛 | Routledge University Press 📖 | Page 41 Chapter 2

@nuxqq | 🪻آرتیفا

عصر طلایی اسلام : طغرل‌بیگ سلجوقی و احیای اقتدار خلافت عباسی 🟣 برخلاف بوییان، سلجوقیان پس از سال ۱۰۵۵ سیاستی را بر پایه دفاع از اسلام سنی و مشروعیت خلافت عباسی بنا کردند. آنان الگوی حکومت غزنویان را پذیرفتند، اما برخلاف غزنویان، تلاش خود را متوجه مبارزه با خلافت فاطمی کردند و کوشیدند سوریه و مصر را فتح کنند. طغرل‌بیگ حتی اعلام کرد قصد دارد برای تصرف مکه و خارج کردن آن از نفوذ فاطمیان به حج برود. روشن است که تبلیغات القادر بالله در ترویج اسلام سنی تأثیر مهمی بر این سیاست داشت. در سال‌های ۱۰۵۱ و ۱۰۵۴ میلادی، طغرل به‌عنوان رهبر برجسته جریان ضداسماعیلی تا آسیای صغیر پیش رفت و نفوذ خود را چنان گسترش داد که امپراتور بیزانس، کنستانتین نهم را وادار کرد مسجدی را که در قسطنطنیه ویران شده بود بازسازی کند و اجازه دهد در آن مسجد، خطبه جمعه به نام خلیفه عباسی خوانده شود، نه به نام خلیفه فاطمی.

📚 | The Abbasid caliphate ✍ | Tayeb El-Hibri 🏛 | Cambridge University Press 📆 | 2021 📖 | Page 202

@nuxqq | 🪻آرتیفا

درخت نخل : یادآورنده و نماد دلتنگی امویان برای سرزمین اجدادی‌شان سوریه٬ در اندلس 🟣 درخت نخل همچنین یکی دیگر از تصاویر معنادار و نمادین امویان است و نمادی از نوستالژی و دلتنگی آنان برای خاستگاه دودمانشان، یعنی «سرزمین نخلستان‌ها» به شمار می‌رود. عبدالرحمان اول، که حکومت امویان را در شبه‌جزیرهٔ ایبری بنیان گذاشت، از تصویر درخت نخل به‌عنوان نمادی در شعر خود استفاده کرده است. او می‌سراید:

"درخت نخلی در الرُّصافه کاشتم، دور در غرب، بسیار دور از سرزمین نخلستان‌ها. گفتم: ای درخت، تو نیز مانند من تنهایی، از مردم و سرزمین من دوری! تو در سرزمینی رشد کردی که در آن بیگانه‌ای، و همچون من، در دورترین گوشهٔ جهان زندگی می‌کنی."

❈ نام رُصافه، که نام شهری در سوریه بود، توسط عبدالرحمان اول برای املاکی در شمال قرطبه انتخاب شد. این انتخاب در سرزمینی که از «سرزمین نخلستان‌ها» بسیار دور بود، بیانگر اشتیاق و حسرت امویان برای فرهنگ و خاستگاه اجدادی‌شان در سوریه بود.

📚 | Umayyad Legcies ✍ | Anotine Borrut & Paul M.Cobb 🏛 | Brill University Press 📆 | 2010 📖 | Page 320

@nuxqq | 🪻آرتیفا

پذیرفته شدن ضرب کردن سکه اشکانیان در زمان سلوکیان سلسله‌های ایرانی به دستور سلوکیان بر پارس حکومت می‌کردند و سکه‌های خود را ضرب می‌کردند. پس از این دوره از تاریخ پارس، اندکی پیش از ورود اشکانیان در سال ۱۴۰ پیش از میلاد، حکومت یک سلسله مستقل آغاز شد. این سکه‌ها همچنین گواه این واقعیت هستند که مدل سکه‌زنی اشکانی از زمان ضرب دومین سری سکه‌های وادفرداد سوم به بعد (یعنی در آغاز قرن اول پیش از میلاد) به طور کلی در پارس پذیرفته شد. سکه‌های وادفرداد دوم «پادشاه ناشناس» و درو اول، و همچنین شماره‌های اولیه وادفرداد سوم، از نظر شمایل‌نگاری هنوز با سکه‌های فره‌ترکه مرتبط هستند. پایان انتشار تترادرهم‌ها و تثبیت درهم به عنوان واحد اصلی نشان می‌دهد که آنها تحت تأثیر اشکانیان بوده‌اند. تلاش‌هایی برای ارتباط دادن ناپدید شدن افسانه‌های سکه، یعنی نام و ...، صورت گرفته است

📚 | THE AGE OF THE PARTHIANS THE IDEA OF IRAN (VOLUME V) ✍🏻 | Vesta Sarkhosh and Sarah Stewart 🏛 | The British Museum 📆 | 2017 📖 | Page 44

@nuxqq | 🪻آرتیفا

پروپاگاندا و قرار داد اگوستوس با اشکانیان روابط رسمی بین رومی‌ها و اشکانیان دیر آغاز شد، با پیمان دوستی رومی در سال ۹۶ پیش از میلاد. این وضعیت زمانی تغییر کرد که سردار رومی، مارکوس لیسینیوس کراسوس، در زمستان ۵۵/۵۴ پیش از میلاد بدون اعلام جنگ اولیه به اشکانیان حمله کرد. پس از شکست کراسوس و از دست دادن کل ارتش خود در سال ۵۳ پیش از میلاد، سزار ایدئولوژی انتقام از اشکانیان را تبلیغ کرد، اما جنگ را آغاز نکرد. در سال ۲۰ پیش از میلاد، آگوستوس با اعمال فشار دیپلماتیک و نظامی بر اشکانیان، موفق شد بیش از ۱۰۰ نشان رومی و هزاران رومی اسیر را پس بگیرد. اگرچه این امر از طریق دیپلماسی محقق شده بود، اما به اصطلاح حل و فصل مسئله اشکانیان در رسانه‌های عمومی روم به عنوان بزرگترین پیروزی آگوستوس و به عنوان مشروعیت نهایی حکومت امپراتوری جدید او شناخته شد.

📚 | THE AGE OF THE PARTHIANS THE IDEA OF IRAN (VOLUME V) ✍🏻 | Vesta Sarkhosh And Sarah Stewart 🏛 | The British Museum 📆 | 2017 📖 | Page 54

@nuxqq | 🪻آرتیفا

ظروف کشف شده در دوره ساسانی 🟣 گذشته، تفاوت‌های بین هنرهای دودمانی مراکز درباری ساسانی در ایران و بین‌النهرین و هنر سرزمین‌های مرزی شرقی عمدتاً در ظروف نقره‌ای معتبر درباری قابل مشاهده بود که تعداد نسبتاً زیادی از آنها باقی مانده است. با این حال، کشف یک نقش برجسته سنگی عظیم مربوط به قرن سوم در شَمَرْق (استان بغلان)، در شمال افغانستان، شواهد بیشتری از تقسیم فرهنگی بین دو قلمرو که از قبل در ظروف نقره‌ای آشکار است، ارائه می‌دهد. موضوع و ترکیب نقش برجسته شَمَرْق، که در زبان محلی رگ بی‌بی نامیده می‌شود، از نظر گونه‌شناسی با نقوش برجسته دودمانی اولیه ساسانی قابل مقایسه و تحت تأثیر آنهاست، متمایز است. صحنه پیچیده، مملو از چهره‌های متعدد، عناصر منظره، اسب‌های در حال پرورش و شکار حیوانات وحشی، در مقیاسی بسیار بزرگتر، ویژگی‌های مشخصه ظروف نقره‌ای شرق ایران را به اشتراک می‌گذارد

📚 | The Sasanian Era The Idea of Iran Volume III ✍🏻 | vesta Sarkhosh Curtis and Sareh Stewart 🏛 | The British Museum 📖 | Season 8

@nuxqq | 🪻آرتیفا

زروانی‌گری در ایران ساسانی : واقعیت تاریخی یا روایاتی فریبنده از سوی منابع مانوی؟ 🟣 مدتی تصور می‌شد که زروانی‌گری یا Zurvānism در میان برخی از موبدان و شاهان ساسانی دیدگاه غالب بوده است. اما دربارهٔ دورهٔ نخست ساسانی، این خود ساسانیان نیستند که چنین گرایشی را به ما نشان می‌دهند؛ بلکه این برداشت بیشتر از منابع مانوی به دست آمده است. برای نمونه، مانی هنگام بیان آموزه‌های خود به زبان‌های فارسی میانه و پارتی ــ که آشکارا برای مردم فلات ایران نوشته یا تنظیم شده بودند ــ اهورامزدا را به‌عنوان خدای برتر معرفی نمی‌کند، بلکه از زروان نام می‌برد و او را بالاترین خدا می‌داند. بر اساس این شواهد، تصور شده است که شاهان ساسانی نخستین دوره و حتی کرتیر پیروان زروان بوده‌اند؛ هرچند این دیدگاه تا حد زیادی بر پایهٔ منابع مانوی است.

📚 | Sasanian Persia The Rise And Fall On An Empire ✍ | Touraj Daryaee 🏛 | I.B.TAURIS 📖 | 81 📆 | 2013

@nuxqq | 🪻آرتیفا

آثار و مکتوبات زرتشتیان در عصر طلایی اسلام به چه منظور و به چند دسته تقسیم میشد؟ 🟣 کتاب‌های زرتشتیِ سده‌های نهم و دهم میلادی که به زبان پهلوی نوشته شدند، عمدتاً با هدف دفاع از دین زرتشتی پدید آمدند؛ یعنی برای استوار کردن و دفاع از سنت دینی‌ای که در دوران سلطه‌ی اولیه‌ی اسلامی برای بقا تلاش می‌کرد. این آثار با خطی رمزی و دشوار به نام اَوِزَوَرشَن (uzvarishn) نوشته شده‌اند که در آن ایدئوگرام‌های سامی با شیوه‌ی آوانگاری ایرانی درهم آمیخته است. خواندن این متون به خودی خود دشوار است و علاوه بر آن، دستور زبان پیچیده‌ی پهلوی نیز کار را سخت‌تر می‌کند؛ به‌خصوص در آثاری که به دست سه نویسنده‌ی اصلی، یعنی مَنوشچیهر، آذرفرنبغ و آذرباد اِمِدان تدوین شده‌اند. برخی از این متون، مانند زندآگاهی (Zand-āgāhī) یا بندهشن (Bundahišn)، ویژیدگی دادستان، بخش‌هایی از دینکرد، ویذیداد و یسنا، ترجمه‌هایی همراه با تفسیر و توضیحاتِ متون اوستاییِ اسطوره‌ای و آیینی هستند.

📚 | Early Islamic Iran (The idea of Iran Vol.5) ✍ | Edmund Herzig and Sarah Stewart 🏛 | I.B.TAURIS 📖 | Page 141

@nuxqq | 🪻آرتیفا

کانال‌ها، خندق‌ها و آبراهه‌ها : نگاهی به مهندسی شهری ساسانیان در زمان اردشیر بابکان 🟣 هدف اصلی برنامه زهکشی اردشیر احتمالاً این بوده که بستر پایینی رودخانه و به‌ویژه گذرگاه باریک میان برآمدگی سنگی و رشته‌کوه جنوبی را لایروبی کند تا سرعت خروج آب افزایش یابد. این عملیات موفقیت‌آمیز نه‌تنها در منابع تاریخی مورد ستایش قرار گرفته، بلکه بعدها با پروژه دیگری، یعنی حفر تونل در میان کوه، اشتباه گرفته شده است. در کتاب کارنامه اردشیر بابکان صرفاً آمده است:

«او کوهی پهناور را شکافت و جریان آب را برقرار کرد.» ابن بلخی این روایت را پررنگ‌تر کرده و آن را به داستانی تراژیک تبدیل کرده است؛ بر اساس روایت او، ابرسام، مشاور و مهندس بزرگ اردشیر که برنامهٔ زهکشی را طراحی و اجرا کرده بود، هنگامی که سرانجام تونل شکافته شد و آب با شدت جاری گردید، همراه با همهٔ کارگرانش غرق شد.

در واقع، یک تونل آبی وجود دارد که آب چشمه‌های بخش شرقی دشت را از میان رشته‌کوه هلالی‌شکلِ واقع در امتداد مسیر هدایت می‌کند.

📚 | The Sāsānian Era (Idea of Iran Vol.3) ✍ | Edmund Herzig and Sarah Stewart 🏛 | I.B.TAURIS 📆 | 2008 📖 | Page 50

@nuxqq | 🪻آرتیفا

یهودیان ایران در دورهٔ صفوی : تأثیر و نفوذ آیین تشیع بر باور و جامعه آنها از نگاه مورخان یهودی 🟣 تأثیر محیط غالباً شیعی بر جامعهٔ یهودی، در اصطلاحاتی که بابایی بن فرهاد به کار می‌برد، کاملاً قابل مشاهده است. برای مثال، واژه‌های اسلامی‌ای مانند «مهدی» (امام دوازدهم شیعیان دوازده‌امامی) و «قبله» (جهت رو به مکه) برای اشاره به مسیح موعود یهودیان و جهت نماز یهودیان به کار رفته‌اند. همچنین جالب است که یهودیان دربارهٔ شیعیان به همان شیوه‌ای سخن می‌گفتند که شیعیان دربارهٔ یهودیان سخن می‌گفتند. بابایی بن فرهاد در ابیات ۲۲۰ تا ۲۲۵ از واژهٔ عبری «پاشول» برای اشاره به آنان استفاده می‌کند که در زبان عبری به معنای «باطل، نامعتبر یا از نظر آیینی ناپاک» است. این واژه در پاسخ به کاربرد واژهٔ عربی «نجس» از سوی شیعیان برای غیرمسلمانان به کار رفته است. یهودیان در دیگر سرزمین‌های مسلمان چنین اصطلاحی را به این شکل به کار نمی‌بردند. این موضوع نشان‌دهندهٔ تأثیر قابل‌توجه اسلام شیعی بر یهودیان ایران است.

📚 | The Fire, the Star and the Cross ✍ | Robert G. Hoyland 🏛 | Brill University Press 📅 | 2017 📖 | Page 142

@nuxqq | 🪻آرتیفا

آذرکیوان : رهبر و بهدین زرتشتی جنبشی - فکری در عصر صفوی و تمدن هند که بود؟ 🟣 آذرکیوان شخصیتی بسیار کاریزماتیک بود. او مکتب اشراقی را بنیان گذاشت. این نخستین بار از زمان درگذشت آخرین رهبران زرتشتی در قرن نهم بود که یک جنبش اجتماعی ـ فرهنگی در چنین سطحی و با رهبری یک زرتشتی شکل می‌گرفت. او بخشی از موفقیت خود را مدیون صفویان بود؛ زیرا صفویان با تلاش برای ایجاد یک «هویت ملی»، علاقه به ایران باستان را مشروعیت بخشیده بودند. ازاین‌رو، ابتکار آذرکیوان در میان مسلمانان نیز بازتاب پیدا کرد. مجتهد بهاءالدین عاملی، یکی از استادان ملاصدرا، و ملاصدرا خود از شاگردان آذرکیوان بودند. این نمونه‌ای نادر از جنبشی است که توسط یک غیرمسلمان ایجاد شد و سپس پیروانی مسلمان پیدا کرد. آذرکیوان اندیشه‌های عرفانی موجود در اسلام ایرانی را با افکار معنوی‌ای که به حکیمان ایران باستان نسبت داده می‌شد، ترکیب کرد. او همچنین تحت تأثیر شیخ شهاب‌الدین سهروردی بود که فلسفهٔ نور و اشراق را که ریشه در اندیشهٔ حکیمان باستانی ایران داشت، بسط داده بود. آذرکیوان فعالیت‌های علمی و فکری خود را در ایران آغاز کرد و حدود سی سال به انتشار و ترویج اندیشه‌هایش پرداخت. بااین‌حال، جنبش فکری او مورد قبول حکومت صفوی قرار نگرفت. این روحانی زرتشتی پیروان زیادی پیدا کرده بود و صفویان، که در تلاش برای تثبیت تشیع در ایران بودند، نسبت به هر جنبش دینی جدیدی بدگمان بودند. در نتیجه، آذرکیوان به همراه تعدادی از شاگردانش به هند رفت. سرانجام تصمیم گرفت در پَتنا ساکن شود؛ شهری که به یکی از مراکز مهم فرهنگ فارسی در هند تبدیل شده بود.

📚 | The Fire, the Star and the Cross ✍ | Robert G. Hoyland 🏛 | Brill University Press 📅 | 2017 📖 | Page 153

@nuxqq | 🪻آرتیفا

شرق عربستان : چگونه اعراب توسط امپراتوری ساسانی به رهبرانی دینی و سیاسی تبدیل شدند؟ 🟣 در شرق، اعرابِ تحت نفوذ ایران در محیطی دینی و سیاسی، نوعی تعادل سکولار ایجاد کردند؛ محیطی که در آن جوامع مذهبی متعددی در کنار یکدیگر زندگی می‌کردند و گاهی از آزار و سرکوب مذهبی برای پررنگ‌تر کردن مرز میان گروه‌ها استفاده می‌شد. در چنین شرایطی، افرادی مانند النعمان و هند بخشی از هاله و اعتبار مردان مقدس را به دست آوردند؛ از طریق حمایت مالی از صومعه‌ها، ارتباط نزدیک با اسقفان و رهبران عالی مسیحی و همچنین سطح فوق‌العاده‌ای از دینداری و تعهد. این مرز نامشخص میان ابر-فیلارک‌ها و مردان مقدس نشان می‌دهد که رهبران عرب به‌سادگی توانستند بسیاری از ویژگی‌های رهبری قبیله‌ای را به عرصه پیچیده‌تر سیاسیِ قرن ششم منتقل کنند. در ابتدا، افرادی مانند الحارث و المنذر صرفاً میانجیان سیاسی و دینی بودند که نیروی انسانی و نظامی خود را در ازای حمایت دولت در اختیار آن قرار می‌دادند.

📚 | Rome, Persia, and Arabia Shaping The Middle East From Pompey To Muhammad ✍ | Greg Fisher 🏛 | Routledge University Press 📆 | 2020 📖 | Page 194

@nuxqq | 🪻آرتیفا

اردشیر بابکان : شکوفایی ارتش، دین و اقتصادی قدرتمند برای پادشاهی نوین ایران 🟣 پادشاهی ایران که اکنون با چهره و ساختاری تازه بازسازی شده بود، بر چند ویژگی مهم استوار بود، از جمله: جامعه‌ای به‌شدت سازمان‌یافته و منظم؛ رویکردی نظامی‌گرایانه که با نوع جدید و نیرومندی از سواره‌نظام زره‌پوش همراه بود؛ تدوین و نظام‌مند کردن آیین زرتشتی تحت رهبری موبد بزرگ کرتیر که پیش از او تنسر (توسر) به‌عنوان «مرجع معنوی» اردشیر فعالیت می‌کرد؛ و توانایی بیشتر در امور تدارکات و پشتیبانی نظامی در مقایسه با حکومت اشکانی. شاهان ساسانی همچنین کنترل محکمی بر عرضه و گردش پول داشتند و حتی در دوره‌های بحران‌های بسیار شدید، میزان نقره موجود در دراخم‌های ساسانی به‌ندرت از ۹۵ درصد کمتر می‌شد؛ رقمی که بدون شک برای همسایگان رومی آنان حسرت‌برانگیز بود.

📚 | Rome, Persia, and Arabia Shaping The Middle East From Pompey To Muhammad ✍ | Greg Fisher 🏛 | Routledge University Press 📆 | 2020 📖 | Page 67

@nuxqq | 🪻آرتیفا

زرتشتی‌گری ساسانی : یک دین واحد یا مجموعه‌ای از جریان‌های مختلف؟ 🟣 در درون ساختار رسمی زرتشتی‌گری ساسانی نیز اختلافات بزرگ و کوچک وجود داشت؛ اختلافاتی که ممکن بود باعث شود برخی گروه‌ها یکدیگر را متهم کنند که نمایندهٔ «دین بد» هستند. اسطورهٔ زروان ــ یعنی روایت آفرینشی که بدیلی برای روایت رسمی زرتشتی ارائه می‌کرد ــ در دورهٔ ساسانی محبوبیت زیادی داشت؛ اما به نظر نمی‌رسد که توانسته باشد خود را به‌عنوان یک دین یا فرقهٔ مستقل تثبیت کند و ظاهراً ساختار یک جامعهٔ دینی مستقل را نیز نداشت. با وجود تلاش بسیار زیاد شماری از پژوهشگران معاصر برای یافتن نشانه‌هایی از چنین مناقشاتی در ادبیات زرتشتیِ باقی‌مانده، به شکل شگفت‌آوری بحث و جدل اندکی پیرامون این اسطوره وجود دارد. در ادبیات فارسی میانه معمولاً در حمله به مخالفان عقیدتی هیچ ملاحظه‌ای وجود نداشت؛ اما مسئلهٔ زروانی‌گری ظاهراً موضوعی نبود که آتش مناقشهٔ زیادی برپا کند.

📚 | The Sāsānian Era (Idea of Iran Vol.3) ✍ | Edmund Herzig and Sarah Stewart 🏛 | I.B.TAURIS 📆 | 2008 📖 | Page 111

@nuxqq | 🪻آرتیفا