«حـاج همـت»

کلمه «آسمان» دو معنی دارد؛ یکی کلی، یعنی هر چیزی که بالاست، و یکی خاص، یعنی همین ابرهایی که باران از آن‌ها می‌آید. خدا از آسمان آب می‌فرستد تا میوه‌ها و گیاهان رشد کنند و آن‌ها روزی ما شوند.

زمین مثل یک فرش نرم و آماده شده برای ماست. این آسایش به خاطر چیزهای زیادی است که خدا فراهم کرده: کوه‌ها که محکم ایستاده‌اند، خاک دشت‌ها که نرم است، فاصله درست زمین تا خورشید، دمای مناسب هوا، رودخانه‌ها، و همه گیاهان و جانورانی که در آن زندگی می‌کنند. در واقع، زمین هم گهواره ماست، هم جای آرام و رام و هم جایی که همه چیز را در خود نگه می‌دارد.

قبل از حرف زدن، خوب است چند لحظه با خودمان فکر کنیم: آیا گفتن این حرف واقعاً لازم است؟ آیا سخنم فایده‌ای دارد و چیزی به دیگران اضافه می‌کند؟ آیا این حرف درست و بجاست؟ آیا زمان و موقعیت گفتن آن مناسب است؟ اگر این حرف را نگویم، اتفاق مهمی می‌افتد؟ نکند گفتن این حرف باعث غیبت یا بدگویی شود؟ چقدر دربارهٔ این موضوع مطمئن و آگاه هستم؟ آیا ممکن است سخنم باعث ناراحتی یا رنجش کسی شود؟ مؤمن باید عاقل، هوشیار و سنجیده‌گو باشد؛ نه کسی که هرچه به ذهنش می‌رسد، بی‌درنگ بر زبان بیاورد.

برای اینکه عبادتمان کامل باشد، سه دسته شرط داریم: شرایط صحت (قبولی اولیه): چیزهایی مثل طهارت و قبله که اگر نباشند، عبادت باطل است. شرایط قبولی: مثل تقوا که اگر نباشد، عبادت قبول نمی‌شود. شرایط کمال (بالا بردن ارزش): مثل اینکه آگاهانه، خاشعانه، مخفیانه و عاشقانه باشد. این‌ها باعث می‌شوند عبادت درجات بالاتری پیدا کند.

آیات و روایات، شرایطی برای عبادت درست تعیین کرده‌اند. چون این فرمان اولین دستور خدا در قرآن است، چند تا از مهم‌ترین شروط عبادت را می‌گوییم: دستوری بودن: یعنی دقیقاً طبق فرمان خدا باشد، بدون خرافات و اضافات خودمان. آگاهانه بودن: باید بدانیم داریم با چه کسی حرف می‌زنیم و مخاطبمان کیست (تا بفهمیم چه می‌گوییم). خالص بودن: فقط برای خدا باشد و کسی یا چیزی را در عبادت شریک نکنیم. فروتنانه (خاشعانه) بودن: با خشوع و حضور قلب انجام شود. مخفیانه بودن (گاهی): پیامبر (ص) فرمودند: با ارزش‌ترین عبادت، پنهانی‌ترین آن است. عاشقانه بودن: پیامبر (ص) فرمودند: بهترین مردم کسی است که عاشق عبادت باشد.

چه چیزهایی ما را به عبادت تشویق می‌کند؟ چیزهای مختلفی ما را به سمت عبادت می‌کشاند: فکر کردن به نعمت‌هایی که خدا به ما داده (خالق، رازق و مربی ماست). فکر کردن به اینکه چقدر به او محتاجیم و خودمان چیزی نداریم. توجه به برکات و نتایج مثبت عبادت. توجه به عواقب بدِ ترک عبادت. اینکه همه چیز در جهان مطیع خداست و در حال تسبیح او هستند، پس چرا ما از این قافله عقب بمانیم؟ اینکه عشق و پرستش در روح ما سرشته شده، پس بهتر است به چه کسی جز او عشق بورزیم؟

حالا نکته ی مهم : عبادت ما هدفِ خدا نیست، بلکه هدفِ خلقتِ ماست. خدا به عبادت ما نیازی ندارد. اگر همه مردم دنیا کافر شوند، باز هم خدا بی‌نیاز است، درست مثل خورشید که فرقی نمی‌کند خانه ما رو به او بسازیم یا پشت به او؛ خورشید به هر حال خورشید است. با اینکه عبادت واجب است چون او خالق و روزی‌دهنده ماست، باز هم بابت این اطاعت، به ما پاداش می‌دهد که نهایت لطف اوست.

چرا باید خدا را عبادت کنیم؟ قرآن چند دلیل اصلی برای عبادت کردن می‌آورد: چون او خالق و پرورنده ماست: «پروردگارتان را بپرستید که شما را آفرید.» چون روزی‌دهنده و امنیّت‌دهنده ماست: (در مورد کعبه می‌فرماید) «پس باید پروردگار این خانه را بپرستند؛ همان کسی که آن‌ها را از گرسنگی سیر کرد و از ترس ایمن ساخت.» چون غیر از او هیچ خدایی نیست: «معبودی جز من نیست، پس فقط مرا بپرستید.»

هدف اصلی از خلقت چیست؟ اصل قصه اینه که هدف از دنیا و هرچیزی که در آن است، تکامل خود ما انسان‌هاست. یعنی خدا ما را خلق کرده تا ما رشد کنیم و بهتر شویم. این رشد و تکامل هم از طریق عبادت به دست می‌آید، و نتیجه نهایی عبادت هم رسیدن به تقوا و در نهایت رستگاری است.

«ای مردم! خدایی که شما و پدرانتان را آفریده، او را بپرستید تا پرهیزکار و باتقوا شوید.» نکته اول: فرق قرآن با کتاب‌های قانون اینه که کتاب‌های معمولی خشک و رسمی هستند، اما قرآن انگار داره مستقیم با دل و احساس ما حرف می‌زنه و برای همین مستقیم خطاب می‌کنه.

به خاطر این همه انحراف فکری و عملی، جایگاه نهایی آن‌ها پایین‌ترین طبقه آتش جهنم است. منافقان در راه زندگی سردرگم و متحیّرند. پیشرفت آن‌ها فقط با تکیه بر روشنایی و هدایت دیگران است، نه باور خودشان. کارهایی که منافقان انجام می‌دهند، همیشه در معرض مجازات الهی است. خداوند به همه فرصت می‌دهد؛ در غیر این صورت می‌توانست آن‌ها را از همان ابتدا کر و کور کند.

حرف‌های مفت زیاد می‌زنن، نمایش بازی می‌کنن، شایعه پخش می‌کنن و دوست دارن با کافرها رفت و آمد کنن. هر وقت به نفعشونه خوشحالن و اگه چیزی از دست بدن، عصبانی می‌شن. به قول و قرارهایی که با خدا بستن، پایبند نیستن. وقتی مؤمن‌ها حالشون خوبه، اینا ناراحت می‌شن، ولی اگه مسلمونا به مشکل بخورن، اینا خوشحال می‌شن! به جای اینکه مردم رو به کار خوب تشویق کنن، اون‌ها رو به کار بد وادار می‌کنن و از کار خوب منع می‌کنن.

واقعاً ایمان ندارن، ولی خودشون رو خیلی زرنگ و عاقل می‌دونن. وقتی با رفیقاشون خلوت می‌کنن، نقشه‌هاشون رو می‌کشن. نمازشون رو با کسالت می‌خونن و وقتی می‌خوان پول بدن، به فقرا با کراهت این کار رو می کنند. همش دنبال ایراد گرفتن از آدمای خوب (مؤمن‌ها) هستن و پیامبر رو اذیت می‌کنن. از میدون جنگ فراری‌ان و کلاً یادشون می‌ره خدا هم هست.

وقتی می‌گوییم خدا بر همه کار تواناست، منظور کارهایی است که از نظر عقلی ممکن هستند. مثلاً اگر بگوییم یک معلم ریاضی قوی است، منظورمان این نیست که می‌تواند ثابت کند. ۲+۲=۵ ؛ چون این کار از نظر منطق ریاضی غیرممکن است. همین‌طور، وقتی از امام علی (ع) پرسیدند که آیا خدا می‌تواند کل زمین را داخل یک تخم مرغ بگذارد، امام پاسخ دادند: خدا قادر است، اما این خواسته شما یک امر محال و بی‌معنی است و قدرت خدا شامل کارهای بی‌معنی نمی‌شود.