Փաստ

🚨 Երբ իրավապահներն զբաղված են այլ «գործով», վիճակն էլ սա պետք է լինի «Փաստ» օրաթերթը գրում է. Եթե հասարակության մեջ ձևավորվում է ընկալում, որ բռնությունը, ինքնադատաստանը, ուժի կիրառումը և քրեական ենթամշակույթի կանոններով հարաբերությունների կարգավորումը դառնում են ավելի հաճախ հանդիպող երևույթներ, ապա խնդիրը դուրս է գալիս պարզապես վիճակագրության շրջանակից և վերածվում պետական կառավարման, հասարակական համերաշխության ու իրավական մշակույթի ճգնաժամի։ Վերջին տարիների պաշտոնական տվյալներն ու հանրային մեծ արձագանք ստացած դեպքերը ցույց են տալիս, որ Հայաստանում հանցավորության աճի վերաբերյալ մտահոգությունները չեն նվազում։ Հասարակության անվտանգության զգացումը չի ձևավորվում միայն թվերով. այն կախված է մարդկանց առօրյա փորձից և պետության նկատմամբ վստահությունից։ Եթե քաղաքացին զգում է, որ ցանկացած կենցաղային վեճ կարող է վերածվել ծանր բռնության, իսկ հասարակական վայրերում զենքի կիրառման մասին լուրերը դառնում են սովորական, ապա ձևավորվում է անվստահության և անապահովության մթնոլորտ։ Հանցավորության պատճառները բազմաշերտ են։ Գործազրկությունը, աղքատությունը, եկամուտների անհավասարությունը, սոցիալական շարժունակության սահմանափակ հնարավորությունները և ապագայի նկատմամբ անվստահությունը ստեղծում են միջավայր, որտեղ մեծանում են հանցավոր վարքագծի ռիսկերը։ Սակայն միայն տնտեսական գործոններով հնարավոր չէ բացատրել, թե ինչու են առօրյա վեճերը երբեմն վերածվում ծանր բռնությունների։ Այստեղ մեծ դեր ունեն նաև հասարակության ներսում ձևավորված արժեքային փոփոխությունները, փոխադարձ անհանդուրժողականությունը, ագրեսիվ խոսույթը և հասարակական բևեռացումը։ Այս ամենը նաև այն ատելության չափաբաժնի հետևանքն է, որը իշխանությունները 2018 թվականից հետո ներարկել են հանրային ու քաղաքական դաշտ։ Իշխանության ներկայացուցիչների փողոցային բառապաշարը, ծայրահեղ անհանդուրժողականությունն ու բացահայտ թշնամանքը աստիճանաբար տարածվում են նաև հասարակության ներսում։ Երբ քաղաքացին չի հավատում, որ իր խնդիրը հնարավոր է լուծել իրավական ճանապարհով, մեծանում է ինքնադատաստանի, ուժի կամ ոչ պաշտոնական մեխանիզմների կիրառման վտանգը։ Այդ պայմաններում քրեական ենթամշակույթը շարունակում է պահպանել իր ազդեցությունը՝ առաջարկելով օրենքին հակասող սեփական «կանոնները»։ Առանձնահատուկ մտահոգիչ են զենքի կիրառմամբ հանցագործությունները։ Զենքի առկայությունը ցանկացած հակամարտության դեպքում բազմապատկում է ողբերգական հետևանքների հավանականությունը։ Այն, ինչ նախկինում կարող էր ավարտվել բանավոր վեճով, կարող է վերածվել սպանության կամ ծանր վնասվածքների։ Հանցավորության կանխարգելման հարցում առանցքային դեր ունեն պետական ինստիտուտները, հատկապես՝ իրավապահ մարմինները։ Արդյունավետ համակարգը պետք է ոչ միայն բացահայտի արդեն կատարված հանցագործությունները, այլև կանխի դրանց առաջացումը՝ աշխատելով համայնքների, ռիսկային խմբերի և հասարակության հետ։ Սակայն մեր իրականության մեջ իրավապահ մարմինները չափազանց մեծ ռեսուրսներ են հատկացնում քաղաքական գործընթացներին, ընդդիմադիր գործիչների, ակտիվիստների և իշխանության հակառակորդների նկատմամբ քրեական հետապնդումներին, մինչդեռ հանրային անվտանգության ապահովման ու հանցագործությունների կանխարգելման արդյունավետությունը բավարար չէ։ Այս իրավիճակը թուլացնում է իրավապահ համակարգի նկատմամբ հանրային վստահությունը։ Իսկ երբ մարդիկ չեն հավատում, որ պետական ինստիտուտները հավասարապես պաշտպանում են բոլոր քաղաքացիների իրավունքները, նվազում է նաև օրենքի նկատմամբ հարգանքը։ Հանցավորության խնդիրը նաև կրթական և մշակութային հարթություն ունի։ Եթե ագրեսիան, վիրավորանքը, նվաստացումն ու ուժի պաշտամունքը ներկայացվում են որպես հաջողության կամ հեղինակության միջոց, դրանք աստիճանաբար դառնում են վարքագծային նորմ։ Ուստի հանցավորության դեմ պայքարը պետք է ներառի ոչ միայն պատիժ, այլև իրավական կրթություն, փոխադարձ հարգանքի վերականգնում, երկխոսության մշակույթ և հակամարտությունների խաղաղ լուծման խրախուսում։ 📰 Շարունակությունը կարդացեք «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում։ #Փաստ #Օրաթերթ #Հասարակություն #Հանցավորություն #Իրավապահներ